Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 287 2902169 2883955 2026-05-07T16:42:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 2 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902169 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Suid-Afrika |volle_naam = <small>Republiek van Suid-Afrika ([[Afrikaans]])<br /> Republic of South Africa ([[Engels]])<br /> Rephaboliki ya Afrika-Borwa ([[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]])<br /> IRiphabliki yeSewula Afrika ([[Suid-Ndebele]])<br /> Rephaboliki ya Afrika Borwa ([[Suid-Sotho]])<br /> IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika ([[Swazi]])<br /> Riphabliki ra Afrika Dzonga ([[Tsonga]])<br /> Rephaboliki ya Aforika Borwa ([[Tswana]])<br /> Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe ([[Venda (taal)|Venda]])<br /> IRiphabliki yaseMzantsi Afrika ([[Xhosa]])<br /> IRiphabliki yaseNingizimu Afrika ([[Zoeloe]])<br /> ''(al elf name is amptelik)''</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |title=The Constitution |publisher=[[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] |accessdate=31 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |archive-date=31 Julie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |algemene_naam = Suid-Afrika |beeld_vlag = Flag of South Africa.svg |beeld_wapen = Wapen van Suid-Afrika.png |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location South Africa AU Africa.svg |leuse = ''!ke e: ǀxarra ǁke''<br /><small>''([[ǀXam]] vir: "Verskillende mense verenig")''</small> |volkslied = ''[[Nasionale lied van Suid-Afrika]]''<br /><center>[[Lêer:South African national anthem.oga]]</center> |amptelike_tale = [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]], [[Zoeloe]] en [[Gebaretaal]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/sign-language-officially-becomes-sas-12th-official-language-20230719 |title=Sign language officially becomes SA's 12th official language |publisher=[[Nuus24]] |author=Alex Patrick, Cebelihle Bhengu |date=19 Julie 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |hoofstad = [[Kaapstad]] (wetgewend)<ref name="South Africa at a glance">{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=South African Government |accessdate=26 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526163527/https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live}}</ref><br />[[Pretoria]] (administratief)<ref name="South Africa at a glance" /><br />[[Bloemfontein]] (geregtelik)<ref name="South Africa at a glance" /> |latd = 33 |latm = 55 |latNS = S |longd = 18 |longm = 25 |longEW = O |grootste_stad = [[Johannesburg]] <small>(2006)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> {{Koördinate|26|12|S|28|2|O}} |regeringsvorm = Unitêre grondwetlike<br />parlementêre [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Suid-Afrika|President]]<br />• [[Adjunkpresident van Suid-Afrika|Adjunkpresident]]<br />• [[Nasionale Raad van Provinsies|Voorsitter van die NRP]]<br />• [[Speaker van die Nasionale Vergadering|Speaker van die NV]]<br />• [[Hoofregter van Suid-Afrika|Hoofregter]] |leiername = [[Cyril Ramaphosa]]<br />[[Paul Mashatile]]<br />[[Refilwe Mtsweni-Tsipane]]<br />[[Thoko Didiza]]<br />[[Mandisa Maya]] |oppervlak_rang = 24^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;220&nbsp;813<ref name="South Africa at a glance" /> |oppervlakmi² = 471&nbsp;359 |persent_water = 0,380 |bevolking_skatting = 59&nbsp;620&nbsp;000<ref name="South Africa at a glance" /> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 25^ste |bevolking_sensus = 62&nbsp;027&nbsp;503<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 |publisher=Regering van Suid-Afrika |date=10 Oktober 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 48,8 |bevolkingsdigtheidmi² = 126,5 |bevolkingsdigtheidrang = 169^ste |BBP_PPP = $1&nbsp;026&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=199,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=South Africa |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 32^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $16&nbsp;424<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 95^ste |BBP = $373,233&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 38^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $5&nbsp;975<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 98^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Unie van Suid-Afrika]]<br />• [[Statuut van Westminster 1931|Statuut van Westminster]]<br />• Republiek<br />• [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|Demokratisering]]<br />• [[Grondwet van Suid-Afrika|Huidige grondwet]] |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[31 Mei]] [[1910]]<br />[[11 Desember]] [[1931]]<br />[[31 Mei]] [[1961]]<br />[[27 April]] [[1994]]<br />[[4 Februarie]] [[1997]] |MOI = {{wins}} 0,717<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |MOI_rang = 110^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 63<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZA |title=Gini Index – South Africa |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |Gini_rang = 2^de |Gini_jaar = 2014 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|baie hoog}} |geldeenheid = [[Suid-Afrikaanse rand|Rand]] |geldeenheid_kode = ZAR |land_kode = ZA |tydsone = [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.za]] |skakelkode = 27 |voetskrif = '''&sup1;''''n klein aantal Suid-Afrikaners gebruik die naam '''[[Azanië]]''' eerder as 'Suid-Afrika', wat hulle verwerp weens die koloniale oorsprong daarvan. Hulle is meestal lede van partye wat vanuit 'n [[Afrosentrisme|Afrosentriese]] tradisie kom, soos die ''[[Pan Africanist Congress]] of Azania'', en groepe wat uit skeurings daarvan ontstaan het, soos die ''[[Pan Africanist Congress of Azania]] (AZAPO)''. }} '''Suid-Afrika''', amptelik die '''Republiek van Suid-Afrika''', is 'n [[republiek]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. Dit grens in die noorde aan [[Namibië]] (1&nbsp;005&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Namibië|grens]]), [[Botswana]] (1&nbsp;969&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Botswana|grens]]) en [[Zimbabwe]] (230&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe|grens]]), en in die noordooste aan [[Mosambiek]] (496&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek|grens]]) en [[Eswatini]] (438&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Eswatini|grens]]). [[Lesotho]] (1&nbsp;106&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Lesotho|grens]]) vorm 'n [[enklawe]] binne die grense van Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |title=South Africa |publisher=The World Factbook |author=[[Central Intelligence Agency]] |date=2 Maart 2023 |accessdate=2 Julie 2024 |archive-date=10 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042951/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:Composite satellite image of South Africa in November 2002.jpg|duimnael|links|Saamgestelde [[Nasa]]-satellietbeeld van Suid-Afrika, geneem in November 2002]] Suid-Afrika is een van die mees etnies diverse lande in Afrika. Die land het meer [[Europa|Europese]] immigrante ontvang as enige ander land in Afrika en het die hoogste bevolking van Europese, Indiese en gemengde afkoms. Rasse- en etniese stryd was nog altyd 'n groot deel van die geskiedenis en politiek van die land. 'n Ander belangrike faktor in die ontwikkeling van die land is die ryk mineraalbronne waaroor die land beskik. [[Ekonomie van Suid-Afrika|Die land se ekonomie]] is die grootste en mees ontwikkelde op die kontinent met moderne [[infrastruktuur]] oor die hele land. Suid-Afrika is 'n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Daarbenewens is Suid-Afrika die enigste Afrikaland van die [[Groep van 20]] en het in 2010 by BRIC aangesluit, wat vervolgens [[BRICS]] geword het. Rassekonflik tussen die wit minderheid en die swart meerderheid het die Suid-Afrikaanse geskiedenis en politiek lank oorheers. Die tema het 'n hoogtepunt bereik met die [[apartheid]]sbewind tussen 1948 en die negentien-negentigs. Nadat die [[Nasionale Party]] na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|verkiesing van 1948]] aan bewind gekom het, is verskeie stelsels ingestel gegrond op eie rasse-ontwikkeling. Wette wat suiwer op eie rasse-ontwikkeling gegrond is, is vanaf 1990 afgeskaf na 'n lang en soms gewelddadige stryd teen apartheid waarin [[swart mense]] die leiding geneem het. [[Blanke Suid-Afrikaners|Wit]], [[Bruin mense|Bruin]] en [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiër-Suid-Afrikaners]] het egter ook deelgeneem en buitelandse druk was 'n belangrike faktor in die uiteindelike aftakeling van apartheid. Die dramatiese verandering in die politieke stelsel is egter op die ou einde op wonderbaarlike wyse relatief vreedsaam bewerkstellig. Suid-Afrika is een van die min lande in Afrika (en die res van die ontwikkelende lande) wat nie 'n staatsgreep ondergaan het nie. Die [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|veelpartysamesprekings]], waarvolgens die ''nuwe Suid-Afrika'' in plek gestel is, het gelei tot die ontwikkeling van die [[Grondwet van Suid-Afrika]] met stewige beskerming van [[menseregte]]. Vandag word daar gereeld na Suid-Afrika as die ''Reënboognasie'' verwys – 'n term wat aanvanklik deur Aartsbiskop [[Desmond Tutu]] bedink is en later op uitgebrei is deur die toenmalige president [[Nelson Mandela]] – as 'n metafoor vir die land se nuutgevonde multikulturele diversiteit na die beëindiging van die skeiding wat deur die apartheidsideologie meegebring is. Suid-Afrika is die eerste, en sover enigste, land wat [[kernwapen]]s ontwikkel het en daarna vrywillig sy hele kernwapenprogram ontbind het. == Naam == Suid-Afrika het [[Tale in Suid-Afrika|twaalf amptelike tale]], met slegs [[Zimbabwe]], [[Bolivië]] en [[Meksiko]] wat meer het. As gevolg hiervan is daar elf amptelike name vir dié land. Sewe nieamptelike tale word ook erken: [[Fanagalo]], Lobedu, [[Noord-Ndebele]], Phuthi, Khoe, [[Nama]] en San. Die naam "Suid-Afrika" is afgelei van dié land se geografiese ligging aan die suidelike punt van Afrika. By sy vorming is dié land in [[Engels]] ''[[Unie van Suid-Afrika|Union of South Africa]]'' genoem, wat sy oorsprong uit die eenwording van vier voorheen afsonderlike [[Britse Ryk|Britse kolonies]] weerspieël. Sedert die Republiekwording in 1961 is die respektiewelik die Afrikaanse en Engelse langname ''Republiek van Suid-Afrika'' en ''Republic of South Africa'' gebruik, met RSA as amptelike afkorting. Sedert 1994 het die RSA in elkeen van sy elf amptelike tale 'n amptelike naam. ''Mzansi'', afgelei van die [[Xhosa]]-naamwoord ''umzantsi'', letterlik "suide", is 'n algemene naam vir Suid-Afrika,<ref>{{en}} {{cite book|editor-first1=Sarah|editor-first2=Achille|last=Livermon|first=Xavier|title=Johannesburg: The Elusive Metropolis|chapter=Sounds in the City|year=2008|publisher=Duke University Press|location=Durham|isbn=978-0-8223-8121-1|page=283|url=https://books.google.de/books?id=hNONyzwm420C&redir_esc=y|quote=''Mzansi'' is another black urban vernacular term popular with the youth and standing for South Africa.|editor-last=Nuttall|editor2-last=Mbembé}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=Mzansi DiToloki |url=http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |publisher=Deaf Federation of South Africa |accessdate=15 Januarie 2014 |quote=uMzantsi in Xhosa means 'south', Mzansi means this country, South Africa |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009113606/http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |archive-date=9 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> terwyl sommige Pan-Afrikanistiese politieke partye die naam "[[Azanië]]" gebruik.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |title=South African Party Says Call Their Country ‘Azania’ |last=Taylor |first=Darren |newspaper=VOA |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203007/https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Suid-Afrika}} === Prehistoriese geskiedenis === [[Lêer:San Painting, Ukalamba Drakensberge 1.JPG|duimnael|links|Rotstekeninge van die San in die [[Drakensberge]]]] [[Lêer:Maropeng visitor centre, Cradle of Humankind, South Africa.jpg|duimnael|Vooraansig van die Maropeng-sentrum by die [[Wieg van die Mensdom]]]] [[Lêer:MapungubweHill.jpg|duimnael|Die Mapungubweberg, waar die hoofstad van die voormalige Koninkryk van Mapungubwe geleë was]] Suid-Afrika het een van die oudste [[argeologie]]se terreine in Afrika. Uitgebreide [[fossiel]]oorblyfsels by die [[Sterkfontein]]-, [[Kromdraai-fossielterrein|Kromdraai]]- en Makapansgatgrotte dui aan dat verskeie lede van ''[[Australopithecus]]'' in Suid-Afrika gewoon het vanaf ongeveer drie miljoen jaar gelede. Hulle is gevolg deur verskeie ''[[Homo]]''-spesies insluitend ''[[Homo habilis]]'', ''[[Homo erectus]]'' en die moderne mens, ''[[Homo sapiens]]''. Bantoe ystergebruikende landbouers en veewagters het teen die 4de- of 5de eeu suid oor die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] in hedendaagse Suid-Afrika in beweeg (die Bantoe-uitbreiding). Hulle het stadig verder suid getrek, waar die vroegste ystergieterye in die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]]provinsie uit ongeveer 1050 gedateer word. Die mees suidelike groep was die [[Xhosas]] wat tot by die [[Groot-Visrivier]] getrek het, wat vandag in die [[Oos-Kaap]]provinsie lê. Die [[ystertydperk]]groepe het vroeëre jagter-versamelaargroepe verplaas soos hulle suid getrek het. === Vroeë Europese kontak === {{Hoofartikel|Europese verkenning van Suid-Afrika}} [[Lêer:ZA-WC-mosselbay-diazm-2.jpg|duimnael|Replika van Dias se karveel in Mosselbaai]] [[Bartholomeus Dias|Dias]] het op 12 Maart 1488 'n 2 meter hoë [[padrão]] naby die monding van die [[Boesmansrivier (Oos-Kaap)|Rio do Infante]] te [[Kwaaihoek]] op die kruin van strandduin geplant. Dit was die verste punt van hierdie Portugese ontdekkingsreis wat namens die [[Johan II van Portugal|Portugese hof]] onderneem is. Met die terugtog is 'n tweede klipkruis op 6 Junie by [[Kaap die Goeie Hoop|Cabo de Boa Esperanza]]<!--nie reeds Cabo Tormentoso nie--> geplant. Met sy reis vanaf 1497 het [[Vasco da Gama|da Gama]] op 7 November by [[St. Helenabaai]] en op 25 November by São Brás (d.i. [[Mosselbaai]]) aangedoen. Op 25 Desember vaar hy langs die [[Pondoland]]se of [[KwaZulu-Natal|Natalse]] kus en noem dit Terra do Natal. Op 24 Mei 1500 het Dias se skip vergaan voor hy weer om die Kaap kon vaar. Met Pedro de Ataíde (in [[Pedro Álvares Cabral|Cabral]] se vloot) se terugkeer het hy Dias se dood bekend gemaak deur 'n brief by die [[Mosselbaai|Poskantoorboom]] agter te laat, waar dit meer as 'n jaar later deur João da Nova gevind is. In 1503 het [[Antonio de Saldanha|Saldanha]] in [[Tafelbaai]] geland en selfs [[Tafelberg]] uitgeklim. Op 28 Februarie 1510 het [[Francisco de Almeida|Almeida]] en 65 van sy manskappe egter in Tafelbaai voor die aanslag van 'n [[Khoikhoi]]stam gesneuwel, en in 1525 word [[Robbeneiland]] as Portugese gevangenis gebruik. In 1552 het Portugese skeepsmanne aan die ooskus (huidige KwaZulu-Natal) gestrand, en hul dagboeke getuig van 'n groot Bantoesprekende bevolking. Op 25 Maart 1593 het die Santo Alberto op die [[Wildekus]] gestrand en 125 Portugese en 160 slawe het 'n oorlewingstog aangepak. Op hul binnelandse roete het hulle einde-April die sneeubedekte [[Drakensberge]] opgemerk, en in Julie 1595 het die oorlewendes Delagoabaai bereik. In 1594 het die Nederlander [[Cornelius Houtman|Houtman]] na die Ooste vertrek, nadat die seeroete aan hom bekend geword het. Ook die Britte was gou op die toneel, en in 1615 reeds word hulle gevangenes op Robbeneiland aangehou. In 1616 het [[Dirk Hartog|Hartog]] by die Kaap aangedoen net voor sy ontdekking van Australië en [[Adam Willaerts|Willaerts]] se skildery van 1636 toon die oorlogskip Amsterdam en ander Nederlandse skepe in Tafelbaai geanker. Op 22 Maart 1647 het die Haarlem in Tafelbaai gestrand, en etlike Nederlandse matrose moes in tente binne 'n fort op 'n strandduin agterbly. Die fort het hulle Sandenburgh genoem, en 'n positiewe verslag is oor hul verblyf en hulle suksesvolle aanplantings gelewer. Die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|VOC]] is hierin aangemoedig om die Kaap as halfweghawe te oorweeg, en [[Jan van Riebeeck]], wat die Kaap reeds in die Haerlem besoek het, sou ook hierdie verslag onder oë kry en repliek daarop lewer. In 1648 het van Riebeeck weereens in Tafelbaai aan land gegaan toe hy aan boord van 'n Nederlandse vloot uit [[Batavië]] arriveer. Hy het die skiereiland tot in [[Houtbaai]] verken, en twee jaar later het die VOC amptelik besluit om 'n halfwegstasie aan die Kaap de Goede Hoop te vestig. === Nederlanders en Xhosas in die Kaap === {{Hoofartikel|Nederlandse Kaapkolonie|Kaapse grensoorloë}} [[Lêer:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|duimnael|Skildery wat Jan van Riebeeck se aankoms in die Kaap uitbeeld]] Die geskrewe geskiedenis van Suid-Afrika begin op 6 April 1652 toe 'n verversingstasie by die [[Kaap die Goeie Hoop]] deur [[Jan van Riebeeck]] namens die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] gevestig is. Wat hulle hier gevind het was geen universiteite, geen biblioteke, geen tegnologie en geen kultuur. Hulle het 'n mensdom hier ontmoet genaamd die Koi San, wat op die brink van die oermens gevestig was. Dié antieke mensdom het op daardie stadium nog nie eers die wiel ontdek nie. In die Kaap was geen sien van enige ander beskawings behalwe die Koi San. Vir die grootste deel van die 17de en 18de eeue was die vestiging, wat stadig aan die uitbrei was, 'n [[Nederland]]se besitting. Die [[Pioniers (1652–1820)|Nederlandse setlaars]] het uiteindelik naby die Visrivier met die [[Xhosas]], wat besig was om in 'n suidwestelike rigting uit te brei, in aanraking gekom. Ook hulle was 'n baie primitiewe en selde beskaafde nomadiese trekvolk wat in hulle beslag geen form van ontwikkeling of tegnologie gehad het, behalwe die vorm van ystertydperk tipe assegaaie nie. Ook hulle het nog nie die wiel uitgevind nie en was afhanklik van die spies en die assegaai op oorlewing. 'n Reeks oorloë, wat as die [[Kaapse grensoorloë]] bekend staan, het hierop gevolg. Die oorloë is meestal deur botsende belange veroorsaak en veediefstal. Om arbeidstekorte in die Kaap te verlig, is [[slawerny|slawe]] uit [[Indonesië]], [[Madagaskar]], en Indië deur die Nederlandse owerheid ingevoer. Die meeste afstammelinge van dié slawe, wat gereeld met Nederlandse setlaars getrou het, is later saam met die oorblyfsels van die oorspronklike [[Khoikhoi]] as "Kaapse Kleurlinge" en "[[Kaapse Maleiers]]" geklassifiseer. Hierdie twee groepe verteenwoordig sowat vyftig persent van die bevolking van die provinsie [[Wes-Kaap]]. Die Europese immigrante uit Nederland is onder meer aangevul deur [[Duitsers]] en [[Franse]] [[Hugenoot|Hugenote]]. === Britse kolonie === {{Hoofartikel|Kaapkolonie}} [[Lêer:Cape Colony00.jpg|duimnael|links|Kaart van die Kaapkolonie in 1809]] [[Lêer:Storming the Cape 1806.jpg|duimnael|Die [[Slag van Blaauwberg]] op 8 Januarie 1806]] [[Lêer:Langlaagte.jpg|duimnael|Die eerste [[goud]]myne in Johannesburg]] [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]] neem die Kaap die Goeie Hoop in 1797 vir die eerste keer tydens die Vierde Engelse-Nederlandse oorlog in besit. Nederland is in 1795 deur die Franse weermag onder die leierskap van [[Napoleon Bonaparte]] oorwin. Brittanje wou verhoed dat die Kaap in Franse hande val en die Britse weermag, onder Generaal Sir [[James Henry Craig]] vaar na Kaapstad om die kolonie te beskerm namens die Stadhouer [[Prins Willem V van Oranje]]. Die goewerneur van Kaapstad weier aanvanklik om enige instruksies van die prins te gehoorsaam, maar na die Britte gedreig het om kragdadig op te tree, stem hy in. In Februarie 1803 lei die [[Vrede van Amiens]] daartoe dat die kolonie weer onder Nederlandse beheer kom in die vorm van die [[Bataafse Republiek]]. Ná oorlog weer uitbreek, word 'n Britse mag weereens na die Kaap gestuur en na 'n slag in Januarie 1806 op die strande van Tafelbaai gee die Nederlandse vesting van die Kasteel oor aan die Britte onder Sir [[David Baird]], en die Britte annekseer die [[Kaapkolonie]] in 1806. Die Britte sit die oorlog teen die Xhosas voort en stoot die oostelike grens ooswaarts tot by 'n lyn van [[fort]]e, wat langs die Visrivier opgerig is, en konsolideer die gebied deur [[1820-Setlaars|Britse Setlaars]] aan te moedig om hulle in dié gebied te vestig. As gevolg van druk deur afskaffingsverenigings in Brittanje, beëindig die Britse parlement sy wêreldwye slawehandel in 1806 en skaf slawerny in al sy kolonies af in 1833. Die voortslepende grensoorloë, ongelukkigheid met die wyse waarop slawerny afgeskaf is en ander verskille met die Britse owerheid lei daartoe dat 'n gedeelte van die Nederlandssprekende bevolking as deel van die [[Groot Trek]] verder in die binneland in trek buite Britse beheer. Die groep, wat eers as [[Voortrekkers]] en later as [[Boere]] bekend sou staan, kom in teenstand met swart stamme soos die [[Zoeloes]]. Hulle vestig 'n reeks [[Boererepubliek]]e, waarvan die [[Transvaal|Zuid-Afrikaansche Republiek]] en [[Oranje-Vrystaat]] die belangrikste is. === Eerste en Tweede Vryheidsoorloë === {{Hoofartikel|Eerste Vryheidsoorlog|Tweede Vryheidsoorlog}} [[Lêer:Boers at Spion Kop, 1900 - Project Gutenberg eText 16462.jpg|duimnael|Boere by Spioenkop in 1900]] Die ontdekking van [[diamant]]e in 1867 en [[goud]] in 1886 het ekonomiese groei en immigrasie aangemoedig wat tot verdere onderdrukking van die plaaslike bevolking gelei het. Die Boere weer Britse indringing in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] (1880–1881) suksesvol af deur taktiek wat baie meer gepas tot plaaslike toestande is, te gebruik. Die Boere het byvoorbeeld kakiekleure gedra wat dieselfde kleur as die veld was terwyl die Britte helderrooi baadjies gedra het wat hulle maklike teikens vir die Boereskerpskutters gemaak het. Die Britte keer ondanks teenstand deur die Liberale Party in die Britse Parlement in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) in groter getalle terug. Ondanks aanvanklike suksesse en verbete weerstand deur die Boere, oorweldig die Britse magte die Boere as gevolg van hulle getalleoorwig en beter toevoerlyne. Nadat die Boere tot [[guerilla-oorlogvoering]] oorgaan, slaag die Britte eers daarin om die Boere tot oorgawe te dwing toe hulle die [[geskroeide aarde beleid]] en gepaardgaande [[konsentrasiekamp]]e gebruik om dit vir die Boere onmoontlik te maak om verder te veg. Met die [[Verdrag van Vereeniging]] word volle heerskappy oor die Suid-Afrikaanse republieke aan Brittanje gegee. Die Britse regering kom ooreen om die £3&nbsp;000&nbsp;000 oorlogskuld van die Boereregerings oor te neem. === Unie van Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Unie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Kaart van die provinsies van Suid-Afrika 1910-1976 met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die vier provinsies van die destydse Unie van Suid-Afrika]] Na vier jaar van onderhandelinge is die Unie van Suid-Afrika geskep uit die [[Kaapkolonie|Kaap]]- en [[Natalkolonie]]s en die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaalse Republieke]] op 31 Mei 1910, presies agt jaar na die einde van die Tweede Vryheidsoorlog. Die nuut geskepte Unie van Suid-Afrika was 'n Britse dominium. In 1934 smelt die [[Suid-Afrikaanse Party]] en die Nasionale Party saam om die [[Verenigde Party]] te vorm, wat versoening tussen Afrikaners en Engelssprekende blankes nagestreef het. Dit skeur egter in 1939 oor die Unie se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] as 'n bondgenoot van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die Nasionale Party het met [[Nazi-Duitsland]] gesimpatiseer omdat baie [[Boere]] dit nie goed gedink het om die Kakies te ondersteun na wat hulle als aan die Boere volk gedoen het nie. === Bosoorlog 1966–1989 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse Grensoorlog}} Geskiedenis omtrent hierdie oorlog is 'n baie omstrede onderwerp in Suid-Afrika en word inligting oor veldslae, oorwinnings, helde en nederlae tot nog toe nie aan die wye publiek bekend gemaak nie. === Apartheid en die Nuwe Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Apartheid}} [[Lêer:Bantustans in South Africa.svg|duimnael|links|Kaart van voormalige [[Bantoestan]]s in Suid-Afrika]] [[Lêer:Apartheid.jpg|duimnael|'n Kennisgewing in die [[apartheid]]sera]] [[Lêer:SafrikaIMG 8414.JPG|duimnael|links|Gevangenisgeboue op [[Robbeneiland]], met die [[Tafelberg]] in die agtergrond]] In 1948 verslaan die Nasionale Party die Verenigde Party van genl. [[Jan Christian Smuts]] in die algemene verkiesing en mettertyd word 'n reeks strawwe afsonderingswette ingestel om die apartheidsbeleid te implementeer. Onder apartheid, is mense van verskillende rasse geskei en is swart mense stemreg binne die "wit Suid-Afrika" ontsê. Implementering van die beleid veroorsaak oneindige leed aan miljoene Suid-Afrikaners deur gedwonge verskuiwings, beperkings op beweging, indiensneming en gewelddadige onderdrukking van die stryd teen apartheid. Apartheid knou ook die ekonomiese vooruitgang van veral swart Suid-Afrikaners. Terwyl die wit minderheid van die hoogste lewenstandaarde in Afrika geniet het, in baie opsigte soortgelyk aan die in die "eerste wêreld" se westerse lande, is die swart meerderheid agtergelaat in terme van byna elke moontlike meetbare standaard, insluitend inkomste, opvoeding, behuising, en lewensverwagting. Apartheid het al hoe meer omstrede geword in die internasionale arena wat tot sanksies en onttrekking van beleggings gelei het, wat gepaard gegaan het met al hoe erger onluste. Die spanning het 'n hoogtepunt bereik in 1984–85 toe die regering met al hoe strawwer teenmaatreëls reageer. Dit het weer gelei tot feller weerstand van [[anti-apartheidbeweging]]s (veral die [[African National Congress]]). Weerstandsbewegings soos MK onder leiding van Nelson Mandela self het talle mense vermoor. Die land is geruk deur die kombinasie van internasionale boikotte en ekonomiese sanksies, stakings, optogte, betogings, en sabotasie. In 1990 doen die Nasionale Partyregering die eerste stappe tot 'n onderhandelde skikking toe dit die ANC en ander politieke organisasies ontban en ANC-leier Nelson Mandela na 27 jaar in die tronk vrylaat. Die tronk waaruit hy vrygelaat is, was nie die sel op Robbeneiland nie, maar die [[Victor Verster-gevangenis]] buite [[Paarl]]. Apartheidwetgewing is geleidelik geskrap en die eerste veelrassige verkiesing is in 1994 gehou. Die ANC het met 'n oorweldigende meerderheid gewen en is steeds aan bewind. Korrupsie en wanbesteding van staatsfondse en belastingbetalers se geld was nog nooit in die geskiedenis van Suid-Afrika so erg nie. Ten spyte van die beëindiging van Apartheid leef miljoene swart Suid-Afrikaners, maar ook honderdduisende blankes steeds in armoede. Terwyl swart armoede gereeld toegeskryf word aan die nalatingskap van apartheid, skenk min waarnemers aandag aan die feit dat Suid-Afrika se ekonomiese en politieke raamwerk nooit dié van 'n moderne welvaartstaat gevolg het nie, maar dat dit eerder op 'n neoliberale vryemarkekonomie berus wat aan markkragte en globalisering blootgestel is. Al is daar ook druk op die huidige regering om dienslewering op te knap en sosiale vraagstukke aan te spreek en is baie vordering gemaak wat betref behuising, elektrisiteitsvoorsiening en toegang tot water, sal miljoene armes, wat nie by die vereistes van 'n geglobaliseerde ekonomie kan aanpas nie, die verloorders wees. So word na raming reeds 400&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners in krotbuurte en plakkerskampe gehuisves.<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22554709 ''BBC News Magazine, 19 Mei 2013: Do white people have a future in South Africa?'']</ref> Terwyl die ANC-regering hom tot die bou van 'n nierassige samelewing verbind het, word sy strategie in hierdie verband – die beleid van swart ekonomiese bemagtiging – dikwels bevraagteken. Terwyl hierdie beleid die vorming van 'n groeiende swart bourgeoisie en middelklas bevorder en versnel het, lewer ander sosiale groepe kritiek op die newe-effekte van dié beleid – [[nepotisme]], die akkumulasie van kapitaal in min swart hande, groeiende ongelykheid en inkomstegaping binne die swart gemeenskappe, en voortgesette diskriminasie teen blanke werknemers waardeur die ekonomie en die hele samelewing ook dekades ná die einde van apartheid volgens rasselyne georganiseer word.<ref>{{en}} Okechukwu C. Iheduru: ''Black economic power and nation-building in post-apartheid South Africa''. In: ''The Journal of Modern African Studies'', jaargang 42, nommer 1, Maart 2004, bl. 1–30</ref> Tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] het die ANC vir die eerste keer sedert 1994 nie meer 'n volstrekte meerderheid behaal nie en was vervolgens op koalisievennote aangewese. Voor die verkiesing het Ramaphosa se voorganger Zuma by die nuwe [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] aangesluit, wat tydens die verkiesing die derde meeste stemme op hom verenig het. Ramaphosa het ná die verkiesing 'n [[nasionale eenheidsregering]] gevorm met die [[Demokratiese Alliansie]], die [[Inkatha-Vryheidsparty]] en ander kleiner partye.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africanews.com/2024/07/01/south-africas-president-ramaphosa-unveils-new-cabinet/ |title=South Africa's President Ramaphosa unveils new cabinet |publisher=Africanews |date=1 Julie 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|links|Die stadskern van Pretoria, die administratiewe hoofstad van Suid-Afrika, soos vanaf [[Lukasrand]] gesien, 2006]] [[Lêer:Houses of Parliament (Cape Town).jpg|duimnael|Gebou van die [[Parlement van Suid-Afrika|Parlement]] in Kaapstad, setel van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] en die [[Nasionale Raad van Provinsies]]]] [[Lêer:High Court, Bloemfontein, South Africa.JPG|duimnael|Die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] in Bloemfontein]] Suid-Afrika het 'n [[Parlement van Suid-Afrika|tweekamerparlement]] wat bestaan uit 'n [[Nasionale Raad van Provinsies]] (of hoërhuis) met 90 lede en 'n [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] (of laerhuis) met 400 lede. Lede van die laerhuis word volgens proporsionele verteenwoordiging verkies: helfte van die lede word direk verkies op grond van nasionale lyste en die ander helfte word verkies uit provinsiale lyste. Tien lede word verkies om elke provinsie in die Nasionale Raad van Provinsies te verteenwoordig, ongeag die bevolkingsgrootte van die provinsie. Verkiesings vir beide kamers word elke vyf jaar gehou. Die regering word in die laerhuis gevorm en die leier van die meerderheidsparty in die Nasionale Vergadering is die President. Tans word Suid-Afrikaanse politiek oorheers deur die [[African National Congress]] (ANC) wat 40,18% van die stemme in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|algemene verkiesing van 2024]] ontvang het, gevolg deur die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) wat 21,81% van die stemme ontvang het. Die derde party is die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) wat 14,58% van die stemme ontvang het, gevolg deur die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (EFF) met 9,52%. Die voorheen dominante [[Nuwe Nasionale Party]] (NNP), waarvan die voorganger, die Nasionale Party, apartheid aanvanklik ingestel het, het na 1994 spoedig steun verloor en het op 9 April 2005 gestem om finaal te ontbind. Die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing van 2016]] het 'n groot skuif in die land se politiek gewys, waar die heersende ANC-party sy meerderheid verloor het en klein partye soos die EFF en IVP groot minderhede behaal het. Sedertdien word [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Johannesburg]] ([[Mpho Phalatse]]) en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Tshwane]] (Randall Williams) saam met [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] (sedert 2006) en die Wes-Kaap (sedert 2009), deur die DA of DA-koalisies regeer. === Politieke partye in die parlement sedert 2024 === [[Lêer:National Assembly of South Africa 2007.jpg|duimnael|Raadsaal van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]]]] [[Lêer:2024 South African National Assembly.svg|duimnael|Setels in die Nasionale vergadering na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] volgens aantal setels: {{columns-list|2| {{sleutel|#006600|[[African National Congress|ANC]]: 159}} {{sleutel|#005BA6|[[Demokratiese Alliansie|DA]]: 87}} {{sleutel|#56AA48|[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]]: 58}} {{sleutel|#852A2A|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]: 39}} {{sleutel|#FD0000|[[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]]: 17}} {{sleutel|#378D34|[[Patriotic Alliance|PA]]: 9}} {{sleutel|#05B615|[[ActionSA]]: 6}} {{sleutel|#FF6600|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]: 6}} {{sleutel|#B40B2D|[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]]: 3}} {{sleutel|#FFB300|[[United Democratic Movement|UDM]]: 3}} {{sleutel|#1B8C66|[[Al Jama-ah]]: 2}} {{sleutel|#00A7E6|[[African Transformation Movement|ATM]]: 2}} {{sleutel|#E7B04A|[[Build One South Africa|BOSA]]: 2}} {{sleutel|#000000|[[National Coloured Congress|CCC]]: 2}} {{sleutel|#0336D8|[[RISE Mzansi]]: 2}} {{sleutel|#EA6500|[[GOOD]]: 1}} {{sleutel|#008718|[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]]: 1}} {{sleutel|#363362|[[United Africans Transformation|UAT]]: 1}} }}]] * [[African National Congress]] (159) * [[Demokratiese Alliansie]] (87) * [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] (58) * [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (39) * [[Inkatha-Vryheidsparty]] (17) * [[Patriotic Alliance]] (9) * [[Vryheidsfront Plus]] (6) * [[ActionSA]] (6) * [[Afrika Christen Demokratiese Party]] (3) * [[United Democratic Movement]] (3) * [[African Transformation Movement]] (2) * [[Al Jama-ah]] (2) * [[Build One South Africa|BOSA]] (2) * [[RISE Mzansi]] (2) * [[National Coloured Congress|CCC]] (2) * [[GOOD]] (1) * [[United Africans Transformation|UAT]] (1) * [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan Africanist Congress]] (1) === Politieke ontwikkeling === [[Lêer:Uniegebou.jpg|duimnael|links|Die [[Uniegebou]] in Pretoria, setel van die [[Regering van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse regering]]]] [[Lêer:ConstitutionalCourtofSouthAfrica-entrance-20070622.jpg|duimnael|Die [[Grondwetlike Hof van Suid-Afrika]] in Johannesburg]] Ondanks alle retoriek van 'n "reënboognasie" weerspieël verkiesingsresultate in Suid-Afrika steeds die demografiese verdeling van sy bevolking. Swart kiesers het 'n sterk neiging om vir die ANC te stem, blankes en bruines steun die DA, die OD word merendeels deur die minderheidsgroepe (bruines, blankes, Indiërs) verkies. Nasionale verkiesings het sodoende die karakter van 'n etniese sensus.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/gesellschaft/sport/fussball-wm-2010/64167/anc-forever?p=0 ''bpb – Helga Dickow: ANC forever? Innenpolitische Entwicklungen und Parteien in Südafrika. Besoek op 18 Junie 2013'']</ref> 'n Hoë persentasie stemburgers uit minderheidsgroepe is veronseker en bly buite stemming in verkiesings. Diegene, wat wél hul stemme uitbring, stem volgens rasionale oorwegings – en verkies diegene politieke leiers waarvan verwag kan word dat hulle hul eie etniese groep min of meer sal bevoordeel. Al word 'n sodanige indruk deur verkiesingsresultate geskep, vorm swart kiesers allesbehalwe 'n monolitiese blok. Verskille tussen armes en welvarendes het groter geword in die nuwe Suid-Afrika, en dit is tot dusver veral 'n klein, alhoewel groeiende, swart middelklas wat die meeste ekonomiese voordeel uit die nuwe bedeling kan trek. Hulle was die teikengroep vir die nuwe swart opposisieparty COPE wat dan ook min stemme in landelike omgewings of benadeelde woonbuurte getrek het. Binne- en buitelandse waarnemers verwys na die gevare wat die oorheersende posisie van die regerende ANC vir Suid-Afrika se demokratiese stelsel kan inhou. Tans vind ideologiese debatte eerder plaas tussen die verskillende politieke vleuels van dié party as tussen regerings- en opposisiepartye. Maar Suid-Afrika is nie die enigste demokrasie wat dekades lank deur 'n dominante meerderheidsparty geregeer is nie. Lande soos Indië (dekades lank oorheers deur die Kongresparty), Japan (oorheers deur die Liberaaldemokratiese Party) of Italië (wat lange jare deur die dominante Democrazia Cristiana geregeer is) het dieselfde politieke pad geloop voordat opposisiepartye 'n oorwinning behaal het. Die stabiliteit van dié lande se demokratiese bedeling is nooit in twyfel getrek nie. Tans word Suid-Afrika se onafhanklike regstelsel as 'n waarborg vir 'n demokratiese toekoms beskou waarin die skeiding van magte in dié Afrikaland verskans sal bly. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies in Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies van Suid-Afrika}} [[Lêer:Diplomatic missions of South Africa.png|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Suid-Afrika ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Indian High Commission in Pretoria.JPG|duimnael|Indië se Hoë Kommissie in Pretoria]] [[Lêer:Joint photo session before the start of the 2016 BRICS summit in Goa.jpg|duimnael|Deelnemers aan die 8ste [[BRICS]]-spitsberaad in [[Goa]], Indië, in 2016. Van links na regs: President [[Michel Temer]] (Brasilië), president [[Wladimir Poetin]] (Russiese Federasie), premier [[Narendra Modi]] (Indië), president [[Xi Jinping]] (Volksrepubliek China) en president [[Jacob Zuma]]]] Suid-Afrika is 'n streeksmoondheid in [[Afrika suid van die Sahara]] wat in baie opsigte 'n baanbrekerrol speel en as voorbeeld vir ander Afrikalande kan dien. Ná dekades van internasionale isolasie gedurende die apartheidjare het die buitelandse beleid onder president Nelson Mandela (1994–1999) nog in 'n fase van heroriëntasie en versigtige hertoetreding tot die internasionale gemeenskap geval. Mandela se opvolger, [[Thabo Mbeki]] (1999–2008), het gedurende sy ampstermyn reeds die kans vir die herdefinisie van Suid-Afrika se buitelandse beleid gesien wat volgens hom op twee pilare gerus het – die voortsetting van strategiese samewerking met die Noorde, maar as gelykwaardige vennoot, en die uitbreiding van koöperasie met die Suide. Sentraal in die konsep van Suid-Suid-samewerking het die uitbou van bestaande multinasionale instellings op die Afrikavasteland gestaan (die sogenaamde "[[Afrika Renaissance]]"), waaronder die [[Afrika-unie]] (AU) en die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SADC), en die sogenaamde "skoenlapper-strategie" gestaan waarvolgens die samewerking met [[Asië]] en [[Latyns-Amerika]] uitgebou is, met Afrika in die sentrum.<ref name="rennkamp">{{de}} Britta Rennkamp: ''Außenpolitik und gesellschaftliche Entwicklung in Südafrika und Brasilien''. In: ''APuZ. Aus Politik und Zeitgeschichte''. Jaargang 63, nommer 50–51/2013, 2 Desember 2013, bl. 41</ref> Vanweë Mbeki se agterlike beleid ten opsigte van kwelvrae soos [[Vigs]] – hy het onder meer enige samehang tussen die [[MIV]]-virus en Vigs ontken – het sy internasionale reputasie egter heelwat skade gely.<ref name="rennkamp" /> Gedurende die presidentskap van [[Jacob Zuma]] het Suid-Afrika se buitelandse beleid steeds op die samewerking met ander ontluikende lande gefokus, maar hoe meer aandag aan binnelandse kwessies geskenk word, hoe meer het die Zuma-regering wegbeweeg van die vorige konsep van "presidensiële diplomasie". 'n Kernbeleid in die vroeë 21ste eeu is die samewerking met [[Brasilië]], Indië, [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] binne die sogenaamde [[BRICS]]-groep van ontluikende ekonomieë nadat Suid-Afrika in 2010 uitgenooi is om tot die destydse BRIC-groep toe te tree. Ten spyte van Suid-Afrika se relatief klein ekonomie is daar tydens die jaarlikse BRICS-spitsberade konsensus met die groter lidlande oor 'n verskeidenheid politieke kwessies bereik. Met die BRICS-spitsberaad van 2013, wat in die Suid-Afrikaanse hawestad Durban gehou is, het die BRICS-groep se rol as ekonomiese belangegroep sterker na vore getree. In die eThekwini-verklaring het die staats- en regeringshoofde vier hoofdoelwitte geformuleer: die beplande daarstelling van 'n gemeenskaplike BRICS-ontwikkelingsbank, die daarstelling van 'n fonds vir onverwagte uitgawes (''Contingent Reserve Agreement, CRA''), die daarstelling van 'n sakeraad vir ondernemings en handel (''Business Council'') en die daarstelling van 'n raad wat die samewerking tussen dinkskrums uit die vyf BRICS-lande sal koördineer. Die Suid-Afrikaanse regering pleit vir die reg op [[selfbeskikking]] van beide die [[Sahrawis]] in die deur [[Marokko]] opgeëiste en deels besette [[Wes-Sahara]] as [[Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201901210558.html |title=Western Sahara: Algeria and South Africa Renew Their Support to Saharawi People Right to Self-Determination and Freedom |publisher=allafrica.com |date=15 Januarie 2019 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203005/https://allafrica.com/stories/201901210558.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[Palestyne]] in die deur [[Israel]] opgeëiste en deels besette [[Palestynse Grondgebiede]] as [[Staat Palestina]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201811300320.html |title=South Africa: SA Reiterates Palestine Support |publisher=allafrica.com |date=29 November 2018 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203025/https://allafrica.com/stories/201811300320.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Provinsies == {{Hoofartikel|Provinsies van Suid-Afrika}} [[Lêer:Kaart van Suid-Afrika met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die nege provinsies van Suid-Afrika]] Suid-Afrika het tot 1994 uit slegs vier provinsies bestaan: [[Transvaal]], [[Oranje-Vrystaat]], [[Natal]] en die [[Kaapprovinsie]]. Sedert die totstandkoming van die volskaalse demokratiese Suid-Afrika in 1994, is die land verdeel in nege provinsies (die provinsie se [[ISO 3166-2:ZA|ISO 3166:2 afkorting]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/newsletter_i-9.pdf |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |publisher=[[ISO|Internasionale Standaardeorganisasie, (ISO)]] |date=28 November 2007 |accessdate=2 Junie 2025}}</ref> en hoofstad volg in hakies op die provinsie se naam): * [[Gauteng]] (ZA-GP, [[Johannesburg]]) * [[KwaZulu-Natal]] (ZA-KZN, [[Pietermaritzburg]]) * [[Limpopo]] (ZA-LP, [[Polokwane]]) * [[Mpumalanga]] (ZA-MP, [[Nelspruit]]) * [[Noord-Kaap]] (ZA-NC, [[Kimberley]]) * [[Noordwes]] (ZA-NW, [[Mahikeng]]) * [[Oos-Kaap]] (ZA-EC, [[Bhisho]]) * [[Vrystaat]] (ZA-FS, [[Bloemfontein]]) * [[Wes-Kaap]] (ZA-WC, [[Kaapstad]]) == Geografie == {{Hoofartikel|Geografie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Namaqua park flowers pompes a eau.jpg|duimnael|links|Windpomp in Namakwaland (Noord-Kaap)]] [[Lêer:Kaart Suid-Afrika.png|duimnael|Kaart van Suid-Afrika]] [[Lêer:Upland South Africa Savanna.jpg|duimnael|links|Bosveld van die [[KwaZulu-Natal Middeland]] naby Pietermaritzburg]] [[Lêer:South Africa map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Suid-Afrika volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Suid-Afrika is aan die heel suidelikste deel van Afrika geleë met 'n lang kuslyn van meer as 2&nbsp;500&nbsp;kilometer (1&nbsp;550&nbsp;myl) wat oor twee oseane strek (die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]] en [[Indiese Oseaan|Indiese]]). Suid-Afrika het 'n groot verskeidenheid klimaatsones, van die woestyntoestande in die [[Kalahari]] naby [[Namibië]] tot welige subtropiese klimaat langs die grens met [[Mosambiek]]. Dit rys vinnig oor 'n bergagtige platorand tot die binnelandse plato wat as die hoëveld bekend staan. Selfs al word Suid-Afrika as semi-droog beskou, is daar aansienlike wisseling in klimaat sowel as topografie. Ondanks sy ligging in die subtropiese klimaatsone word groot dele van die land danksy die invloed van die oseane en die feit dat die sentrale gebiede meer as 1&nbsp;000 meter bo [[seevlak]] geleë is eerder deur 'n gematigde en sonnige klimaat gekenmerk. Pretoria se gemiddelde jaarlikse temperatuur is net 0,5&nbsp;°C hoër as dié van Kaapstad. Kaapstad se gemiddelde 8,6 daaglikse sonskynure vergelyk baie gunstig met byvoorbeeld die [[Spanje|Spaanse]] hoofstad [[Madrid]] (7,9 ure) en die [[Italië|Italiaanse]] hoofstad [[Rome]] (6,5 ure). Die Suid-Afrikaanse binneland wissel van die bergagtige en yl bevolkte [[Karoo]] tot [[grasveld|gras-]] en [[bosveld]] in die noordelike dele van die land. Die ooste van die land lê in die somerreënstreek – die oostelike kuslyn kry heelwat reën en is amper tropies in aard. Die heel suidwestelike gedeelte van die land is weer mediterreens met nat winters en warm, droë somers. Die suidwestelike gebiede van die Wes-Kaap produseer die meeste van [[Suid-Afrikaanse wyn|Suid-Afrika se wyn]]. Dit word gekenmerk deur wind, wat die grootste deel van die jaar met tussenposes in Maart en April waai. Kaapstad staan veral bekend vir sy suidoosterwind. Die felheid van die winde het die vaart om die kus van die Kaap van Goeie Hoop in die verlede lewensgevaarlik vir seevaarders gemaak en baie skipbreuke is daardeur veroorsaak. Effens verder oos aan die suidkus van die land, waar reënval in die vorm van kort buie meer gereeld deur die jaar is, word die [[Tuinroete]] aangetref, wat bestaan uit 'n beeldskone groen landskap. == Plant- en dierelewe == [[Lêer:Fynbos.jpg|duimnael|links|Fynbos, 'n plantkoninkryk uniek aan Suid-Afrika word naby [[Kaapstad]] aangetref]] Suid-Afrika het meer as 20&nbsp;000 verskillende inheemse plante, of omtrent 10% van alle spesies op aarde, wat beteken dat dit baie ryk aan [[biodiversiteit]] is. Suid-Afrika se mees algemene [[bioom]] is [[grasveld]], veral op die Hoëveld waar die plantegroei oorheers word deur verskillende grasse, lae struike en doringbome, hoofsaaklik [[kameeldoring]] en witdoring. Plantegroei is selfs yler in die noordweste as gevolg van die lae reënval. Dáár kom verskeie vetplantspesies voor wat water stoor soos [[aalwyn]]e en [[Naboom|nabome]] in die baie warm en droë Namakwaland. Die gras- en doringsavanne verander stadig in bosveld in die noordooste van die land met digter plantegroei. Daar is ook 'n beduidende hoeveelheid [[kremetartboom|kremetartbome]] in die gebied naby die noordelike punt van die [[Krugerwildtuin]]. == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Suid-Afrika|Politieke ekonomie van Suid-Afrika|Geskiedenis van die ekonomiese ontwikkeling van Suid-Afrika}} [[Lêer:Johannesburg Stock Exchange.jpg|duimnael|Die Johannesburgse Aandelebeurs is die grootste aandelebeurs in [[Afrika]]]] Suid-Afrika se nywerheidsektor is die grootste en belangrikste op die vasteland van Afrika, en met sy rykdom minerale is die republiek ook een van die wêreld se voorste mynboulande. Nogtans het die land nooit daarin geslaag om tot 'n nywerheidsland te ontwikkel nie – 'n feit wat deur sommige deskundiges aan Suid-Afrika se vroeëre beleid van Apartheid toegeskryf word.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031142327/http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html |date=31 Oktober 2009 }}</ref> Een van die grootste uitdagings vir die land bly dan ook om die swart bevolking te leer dat deur hard te werk, die regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne dan moontlik is. Die algemene verstaan van die begrip van regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne word deur politieke figure soos Julius Malema verdraai deur om sy ondersteuners te vertel dat 'n mens nie nodig het om hard te werk nie. Hy glo sy ondersteuners is geregtig op grond en rykdom sonder om 'n vinger te lig. === Mynbou === {{Hoofartikel|Mynbedryf van Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa-Cullinan Premier Mine01.jpg|duimnael|links|Die Premier-diamantmyn, Cullinan, Gauteng, Suid-Afrika]] Suid-Afrika beskik oor die wêreld se grootste reserwes goud en [[platinum]], asook reuse-reserwes van ander metale en minerale soos [[chroom]], [[mangaan]], [[steenkool]] en ystererts. Die enigste belangrike natuurlike hulpbronne, wat nie plaaslik voorkom nie, is [[bauxiet]] en ru-olie. Jaarliks word minerale en metale ter waarde van sowat 700 miljard ZAR gemyn wat grotendeels uitgevoer word. Die mynbousektor lewer 'n baie groot persentasie van die land se uitvoere en dra tussen sewe en agt persent tot Suid-Afrika se bruto geografiese produk (BGP) by. Terwyl die ontginning van goud ondanks gevorderde tegnologieë sy tradisioneel leidende rol geleidelik verloor, word platinum, steenkool en ystererts steeds belangriker. Suid-Afrika lewer tans byna 80 persent van die platinum op die wêreldmark op. In die vroeë 21ste eeu het kragtekorte die mynboubedryf belemmer en produksie met tot twintig persent verminder. === Landbou === {{Hoofartikel|Landbou in Suid-Afrika}} [[Lêer:Gauteng-Sheep Farming-001.jpg|duimnael|'n Skaapplaas in [[Gauteng]]]] Naas mynbouprodukte bly die uitvoergerigte landbou die tweede belangrikste verskaffer van buitelandse valuta vir die land. Dit lewer sowat drie persent van die BGP op. Veral Suid-Afrikaanse wyn, vrugte en groente is gewild op oorsese markte. Danksy gunstige klimaattoestande trek veral die provinsie Wes-Kaap voordeel uit die – in vergelyking met die Noordelike Halfrond – teenoorgestelde seisoene. Verskeie produkte kan sodoende langer na Europese bestemmings gelewer word. Landbou in die res van die land word egter deur swak grondgehalte, watertekorte en grondeise gestrem. === Wynbou === [[Lêer:Vignes palissées à Stellenbosch.jpg|duimnael|links|Wingerd in Stellenbosch]] [[Lêer:Harvest Parade 2014 121.jpg|duimnael|Die Stellenbosse Oesparade in 2014]] Volgens historiese oorlewering is die eerste wyn aan die Kaap reeds op 2 Februarie 1659 gekelder.<ref>{{de}} Suid-Afrikaanse Toerismeraad: ''Südafrika. Rebe, Wein und Jahrgang''. Brosjure (1984), bl. 4</ref> Maar dit was veral Franse Hugenote-vlugtelinge uit tradisionele Franse wynboustreke wat in 1688 gevorderde kennis en tegnologie van wynbou na Suid-Afrika gebring het. Hul besonderse wynvermoëns en -geheime het verseker dat duursame wyn aan die Kaap geproduseer is, wat onontbeerlik was vir verbygaande skepe. Hierdie geheimenisse van wynvervaardiging is oor generasies heen binne families bewaar wat van Hugenote-immigrante die leidende wynprodusente gemaak het.<ref>{{af}} [http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512011000300005 '''n Ongelyke oes: die Franse Hugenote en die vroeë Kaapse wynbedryf''. In: ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', volume 51, nommer 3, Pretoria 2011]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In die laat 18de eeu het die wynmaker Hendrik Cloete internasionale erkenning vir sy rooi en wit-dessertwyne gekry wat op die landgoed Constantia naby Kaapstad geproduseer is. Die deurbraak vir droë witwyne het in 1957 gekom toe op die wyngoed Twee Jonge Gezellen vir die eerste keer koue fermentasie toegepas is.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/09/22/16/6.html ''Die Burger, 22 September 1993: Twee Jonge Gezellen-wyne uniek. Besoek op 5 April 2016'']</ref> Hierdie proses van gekontroleerde fermentasie is oorbodig in Europa waar die stoor van wyne in ondergrondse kelders en koeler temperature in die najaar, wanneer druiwe geoes word, wyn van hoë gehalte waarborg. Om die fermentasieproses te optimaliseer en tot twee of drie weke te verleng, word jong witwyne aan die Kaap tot 15&nbsp;°C verkoel. Suid-Afrika is met 2,7 persent van die jaarlikse produksie, wat gelykstaan aan 730 miljoen liter, tans die negende grootste wynprodusent ter wêreld en die vierde grootste buite Europa. Sowat 4&nbsp;450 wynprodusente is in die land geregistreer. Die gewildste soorte vir die internasionale mark is [[Chenin Blanc]] en [[Cabernet Sauvignon]]. Danksy die toenemende internasionale gewildheid van Suid-Afrikaanse wyne het die uitvoersyfers sedert die jare negentig skerp gestyg en in 2010 reeds byna 400&nbsp;miljoen&nbsp;liter beloop (teenoor 'n skrale 25&nbsp;miljoen in 1991). So het Suid-Afrikaanse wynuitvoerders byvoorbeeld in 2009 op die Britse mark by hul Franse eweknieë verbygesteek en van die RSA die vierde grootste verskaffer van wyn gemaak.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w ''www.southafrica.info: SA overtakes France in UK wine sales, 29 Maart 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140802081300/http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w |date= 2 Augustus 2014 }}</ref> {{Sienook|Suid-Afrikaanse wyn|Lys van wynkelders in Suid-Afrika}} === Verwerkende nywerhede === [[Lêer:Graaff Fruit-Ceres packing.jpg|duimnael|Werkers verpak pere vir uitvoer in die [[Ceres]]-vallei]] Net soos Suid-Afrika se mynbou- en landbousektor is ook die land se verwerkende nywerhede sedert 1994 aan skerp internasionale mededinging en aanhoudende prysdruk op die wêreldmark blootgestel. Die plaaslike verwerking en veredeling van die land se minerale-skatte, swaar nywerhede en vervaardiging van masjiene het steeds belangriker geword. Die sterk groei in 'n aantal nywerheidsektore soos die boubedryf word deur die binnelandse vraag gedryf. Die tweede grootste nywerheidsbedryf met 'n lang tradisie van plaaslike vervaardiging is die motorbedryf. Groot Duitse produsente soos [[BMW]] en [[Volkswagen]] het 'n beduidende persentasie van hul vervaardigingskapasiteite na Suid-Afrika uitgeplaas en produseer hier ook vir oorsese markte. Nogtans het die bedryf 'n sterk sikliese karakter – weens dalende vraag van oorsese ekonomieë is produksie in 2008 en 2009 merkbaar verminder. Ander belangrike nywerheidsektore sluit chemie, inligtings- en kommunikasietegnologie asook tekstiele in. === Energiebedryf === Suid-Afrika se energiebedryf beleef in die vroeë 21ste eeu ingrypende strukturele verandering. Dit dra tans reeds sowat 15 persent tot die BGP by en sal as gevolg van stygende binnelandse vraag verdere groei toon. Om in die land se toekomstige kragbehoeftes te kan voorsien, sal nuwe kragsentrales opgerig moet word. Die nasionale energieverskaffer Eskom sal danksy 'n lening van die [[Wêreldbank]] byna vier miljard VSA-$ in sy Medupi-projek belê, tog bly hierdie konvensionele termiese kragsentrale by Suid-Afrikaanse en buitelandse nie-regeringsorganisasies omstrede. Kritici wys op die hoë koolstofdioksied-emissies van steenkoolkragsentrales. === Infrastruktuur === [[Lêer:Gautrain-rail reserve-Midrand-001.jpg|duimnael|links|Die Gautrein se dubbelspoorlyn in Midrand]] [[Lêer:Map of the National Roads of South Africa with labels.svg|duimnael|Kaart van Suid-Afrika se [[Nasionale paaie in Suid-Afrika|Nasionale Padstelsel]]]] Sedert 1994 met die oorgaan na 'n demokrasie en ook die oorgaan tot 'n vryemark stelsel, het die Suid-Afrikaanse infrastruktuur tot 'n hewige stilstand gekom. Waar daar voor 1994 nog stelselmatig aan die infrastruktuur gewerk is as gevolg van die feit dat die spoorweë, paaie en publieke vervoer aan staatbeheer onderworpe was, het die ANC as nuwe regerende party 'n liberale ekonomiese beleid gevolg en hierdie instansies geprivatiseer. Die uitbrei van infrastruktuur en die onderhoud van die alreeds bestaande infrastruktuur is vervolgens onder meer as gevolg van korrupsie tot 'n halt geruk het. Sedert 1994 is baie selde aandag aan nuwe infrastruktuurprojekte geskenk. As gevolg hiervan het die spoorlynstelsel, wat nog in 1992 as die rugstring van die Suid-Afrikaanse ekonomie bestempel is, agteruit beweeg en het die spoorlyn al hoe gevaarliker geword. Dit het beteken dat 'n groot persentasie van die spoorlynvragte deur besighede van die spoorlyne af verwyder is, en eerder aan die privaatsektor se transportryers en vervoermaatskappye oorgelaat is. Dit het opsig self ook 'n groter druk op die land se paaie geplaas, en met die instandhouding van die paaie wat sedert 1994 agteruit gegaan het, het dit beteken dat die land se paaie vandag as van die slegstes in die wêreld beskou word. Die eerste werklike poging van die nuwe bedeling om 'n plan te maak ten opsigte van infrastruktuur, is met die koms van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] onderneem. 'n Oormaat toeriste is verwag, en dus het die regerende party dit goed gedink om die wol oor almal die wêreld heen se oë te trek met die bou van snelweë en 'n passasierstreinstelsel genaamd die [[Gautrein]]. Daar is met mooi praat en beloftes aan die bevolking van Suid-Afrika vertel dat die opgradering van die infrastruktuur meestal vir die koms van toeriste sou wees met die aanbied van die Sokker-Wêreldbekertoernooi. Dit was nie die geval nie en het die regering dit goed gedink om al die kostes wat hulle aangegaan het met 'n elektroniese tolstelsel genaamd [[E-tol]] op te maak. Dit het eers na die tyd aan die lig gekom dat dit die regering se plan van die begin af was om die tolstelsel te gebruik om hulself en hul pensioenfonds aan te vul en te verryk. Dus betaal Suid-Afrikaners vandag 'n duur prys vir 'n elitegroep se voordele en vryheid. === Toerisme === [[Lêer:Pafuri Gate (North Entrance Kruger Park).jpg|duimnael|Die [[Krugerwildtuin]] se ingang]] Volgens 'n ondersoek, wat deur ''Standard Bank'' gedoen is, is [[toerisme]] tans een van die belangrikste [[Verskaffer (ekonomie)|verskaffers]] van buitelandse valuta vir die land, met 'n inkomste van R53,9&nbsp;miljard in 2003 (of sewe persent van die bruto binnelandse produk) – nog voor die goudmynbou, wat R35,3&nbsp;miljard verdien het. Volgens die voormalige minister van toerisme, [[Marthinus van Schalkwyk]], het die aantal buitelandse toeriste wat Suid-Afrika in 2009 besoek het, eksponensieel gegroei tot meer as 9,9 miljoen. Die toerismesektor se direkte en indirekte bydrae tot die ekonomie het tussen 1994 en 2009 byna verdubbel – van 4,9 tot 7,9 persent of ZAR 89,4 miljard.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 ''nuus24.com – Kortbroek: Toeriste stroom na Suid-Afrika. (Besoek op 30 September 2010)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003210419/http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 |date= 3 Oktober 2010 }}</ref> {{Sienook|Toerismesyfers van Suid-Afrika}} == Vervoer == === Lugvervoer === [[Lêer:Ekurhuleni Aerotropolis.jpg|duimnael|Die Internasionale Oliver Tambo-lughawe is die besigste in Afrika]] Suid-Afrika se besigste lughawe is die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] naby Johannesburg, gevolg deur die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] naby Kaapstad. [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], Suid-Afrika se staatslugredery, bied internasionale verbindings na en van hierdie twee lughawens. Daarbenewens bied ook ander groot internasionale lugrederye soos [[British Airways]], [[KLM]], [[Lufthansa]]/[[Swiss International Air Lines|Swiss]], [[IBERIA]] en [[Air France]] daaglikse vlugte na Johannesburg of Kaapstad. Vir binnelandse vlugte in Suid-Afrika of vlugte na buurlande is daar verskeie lugrederye soos [[Airlink]], [[Comair]], [[Kulula.com]], [[Mango (lugredery)|Mango]], [[Air Namibia]], [[Safair]] en [[South African Express]]. Kleiner lughawens in Suid-Afrika sluit in [[Bram Fischer Internasionale Lughawe]] by Bloemfontein, [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] by Durban, [[Kruger Mpumalanga Internasionale Lughawe]], [[Oos-Londenlughawe]], [[Polokwane Internasionale Lughawe]] en [[Port Elizabeth-lughawe]]. === Spoorvervoer === {{Hoofartikel|Spoorvervoer in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa rail network map with cities.svg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse spoornetwerk]] [[Lêer:Shosholoza Meyl roete 2012.svg|duimnael|Spoornetwerk van die Shosholoza Meyl]] [[Lêer:Kalk Bay Station 3.jpg|duimnael|'n [[Metrorail]]-trein verlaat die [[Kalkbaai]]-stasie op pad na [[Kaapstad]]]] Die diamant-, goud- en steenkoolmynbedryf in Suid-Afrika was van die begin af op spoorlyne aangewese om mynbouprodukte, wat vir uitvoer na oorsese bestemmings bestem was, na die land se seehawens te vervoer. Om koste te bespaar, het die Britse koloniale bewindhebbers spoorlyne nie volgens die Europese standaardspoorwydte van 4 voet 8,5 duim laat bou nie, maar in die smaller spoorwydte van 1067 millimeter wat oorspronklik deur die [[Noorweë|Noorse]] ingenieur Carl Abraham Pihl ontwikkel en waarna volgens sy inisiale aanvanklik as CAP-spoorwydte verwys is. Dié spoorwydte is wêreldwyd op nuwe spoorlyne toegepas, maar dit het veral in Suid-Afrika algemeen gebruiklik geword. Hier het mense ook gaandeweg hul eie etimologie vir dié spoorwydte ontwikkel en dit "Kaapspoor" begin noem.<ref>{{de}} Michael Dörflinger: ''Das große Buch der Lokomotiven. Illustrierte Technikgeschichte mit den besten Modellen der Welt.'' Zug (sonder jaargetal): Planet Medien AG, bl. 70</ref> Kaapstad is deur die Britse kolonialis Cecil John Rhodes as die beginpunt van 'n beplande [[Kaap-tot-Kairo-spoorlyn|spoorverbinding]] tussen die Kaap en [[Kairo]] aangewys wat egter nooit verwesenlik is nie. Die eerste Suid-Afrikaanse stoomtrein het op 26 Junie 1860 tussen Durban en Durban-Punt geloop. Hierdie eerste amptelike treinrit in die land oor 'n afstand van 3,2&nbsp;km het slegs sowat vyf minute geneem, maar was die beginpunt vir die bou van 'n uitgebreide spoorwegnetwerk. 'n Tweede spoorwegverbinding tussen Kaapstad en Eersterivier is op 13 Februarie 1862 amptelik geopen.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/first-railway-line-south-africa-between-durban-and-point-officially-opened ''South African History Online: 26 June, 1860 – The first railway line in South Africa, between Durban and the Point, is officially opened. Besoek op 28 Desember 2014'']</ref> Die vinnige ontwikkeling van Suid-Afrika se mynboubedryf het die bou van steeds meer spoorlyne noodsaaklik gemaak, waaronder die Kaapse hoofspoorlyn tussen De Aar en Kimberley. Die [[stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]] op Suid-Afrikaanse spoorweë is aanvanklik in Engelse en Skotse fabrieke vervaardig. Eers vanaf die 1920's is hulle ook uit ander lande ingevoer. Een van die belangrikste reekse was [[Klas 19-stoomlokomotief|Klas 19D-lokomotiewe]] wat vanaf 1936 deur die Duitse vervaardigers Krupp en Borsig verskaf is. Hierdie 2’D1’-lokomotiewe, waarvan sommige ook ná die Tweede Wêreldoorlog deur Britse fabrieke volgens die Duitse ontwerpe gebou is, het hoofsaaklik goederetreine getrek. Om ook gebiede, wat anderkant uitgestrekte woestyne geleë was, vir spoorvervoer te ontsluit, was een van die grootste uitdagings. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Duitse ingenieurs vir die steppegebiede van die suidelike [[Sowjetunie]] sogenaamde kondenswaterlokomotiewe ontwikkel wat die grootste deel van hul stoomketelwater vir herhaalde gebruik kon herwin. Die waterverbruik kon sodoende aansienlik verminder word en het hierdie tipe lokomotiewe uiters geskik vir spoorvervoer in droë streke gemaak. Weens die hoër onderhoudkoste is kondenswaterlokomotiewe selde gebruik, maar die Suid-Afrikaanse Spoorweë het besluit om die nuwe tegnologie op sy lyne in te span. [[Klas 25-stoomlokomotief|Klas 25-kondenswaterlokomotiewe]] vir die plaaslike mark is deur [[North British Locomotive Company]] (NBL) in [[Glasgow]] en Henschel in [[Kassel]], [[Duitsland]], vervaardig. Een van hulle, Henschel se ''Red Devil'', is tans die sterkste smalspoorlokomotief ter wêreld.<ref>{{de}} Dörflinger, bl. 71</ref> 'n Tweede belangrike ontwerp vir gebruik op Suid-Afrikaanse spoorweë was [[Garratt-stoomlokomotief|Garratt-stoomlokomotiewe]] met twee dryfwiele waardeur die las op die draaionderdele beter verdeel kon word. Kenmerkend vir dié lokomotiewe was die groot stoomwaterketel op die voorste dryfwiel. 'n Belangrike reeks was [[Suid-Afrikaanse Klas NG G13 2-6-2+2-6-2|Klas NGG 13-lokomotiewe]] wat in 1927 en 1928 deur Hanomag in [[Hannover]], Duitsland, vervaardig is. Aangesien steenkool as brandstof hier volop en goedkoop was, was Suid-Afrika een van die laaste lande wat stoomlokomotiewe buite diens gestel het. == Misdaad == [[Lêer:Hi-jacking hot spot.JPG|duimnael|links|'n Straatbord naby Witbank waarsku teen motorkapers op die N4-snelweg]] [[Lêer:Plaas-Moored.jpg|duimnael|Naasbestaandes plant kruise vir slagoffers van [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasaanvalle]]]] [[Lêer:People's March Anti Xenophobia.jpg|duimnael|'n Protesoptog teen xenofobie in April 2015 in Jeppestraat ("Klein-Ethiopië"), Johannesburg]] Naas die vigs-epidemie word [[misdaad]] in Suid-Afrika as 'n nasionale krisis beskou. Gepaardgaande met hierdie misdaad syfer kan 'n geweldige moord syfer en verkragtings syfer ook gevind word. Die moord op Afrikaners en [[plaasmoorde]] word ten sterkste deur die huidige regering ontken, maar is 'n werklikheid en 'n grootskaalse probleem wat gekoppel word aan [[volksuitwissing]] (Eng.: ''Genocide''). Suid-Afrika is een van vyf lande wêreldwyd waar georganiseerde misdaad 'n negatiewe effek op die ekonomie het en hoë ekstra koste veroorsaak. Volgens 'n ondersoek van 1997 deur die Duitse Handelskamer het sowat 15 persent van die ondernemings wat deelgeneem het, nuwe beleggings weens die hoë misdaadsyfers gestaak. Meer as tweederdes het gekla oor inbrake en motordiefstalle. Misdaad word volgens die ondersoek deur Duitse bestuurders en hulle gesinne ook as 'n persoonlike bedreiging beskou. Oor 'n gemiddelde tydsduur van sowat 18 maande word elkeen van hulle of 'n familielid die slagoffer van 'n misdaad. Twintig persent van die ondernemings het in die twee jaar voor die ondersoek medewerkers as gevolg van moord verloor. By 47 persent van die ondernemings het bestuurders of hooggekwalifiseerdes die land weens die misdaadprobleem verlaat. In 1995 was die moordsyfer in Suid-Afrika reeds van die hoogste ter wêreld – daar is gemiddeld twee mense per uur vermoor. Die provinsies Gauteng en Wes-Kaap word die meeste geraak; na Johannesburg is in dié verband in 1998 in 'n spesiale uitgawe van die Duitse tydskrif "DEG aktuell" selfs as die "wêreld se moordhoofstad van die jaar 1997" verwys. Die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake waarsku VSA-burgers dat Suid-Afrika 'n swak rekord vir misdaadbekamping het.<ref name="mg">{{en}} [https://www.osac.gov/Reports/report.cfm?contentID=61632 Overseas Security Advisory Council: South Africa 2007 Crime & Safety Report], besoek op 22 Februarie 2007</ref> Die situasie het blykbaar sedert 2006 verder versleg, aangesien buitelanders nou ook in welvarende voorstede deur kriminele bendes bedreig word. In Februarie 2007 het ses Amerikaanse diplomate in Pretoria die slagoffers van 'n gewapende roof geword, en nuusberigte staaf dat buitelandse diplomate se vrees vir misdaad ná 'n reeks soortgelyke voorvalle steeds groter word. Dwelmhandel vier sedert die einde van die apartheid eweneens hoogty in die land, wat vroeër danksy sy isolasie nouliks deur hierdie probleem geraak is. Kaapstad dien nou naas [[Lagos]] in Nigerië as een van die Suid-Amerikaanse en Asiatiese kartelle se hoofinvoerhawe vir dwelmmiddels in Afrika. Suid-Afrika is een van die belangrikste lande vir die internasionale dwelmhandel en het ook die grootste produsent van dagga geword. Dagga ter waarde van 45 miljard rand is hier reeds in 1994 op 83&nbsp;000 hektaar verbou. As gevolg van politiese steunwerwing, het sekere politieke figure ook geweldmisdaad aangeblaas ter ondersteuning van hulle politiese ideale. Hierdie geweldmisdaad word veral teen sagte teikens soos plaasbewoners gepleeg. Veral [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasmoorde]], die afmaai en vermoor van meestal wit plaaseienaars en hul gesinne, trek die aandag van Suid-Afrikaanse en internasionale media. Sommige van die slagoffers van plaasmoorde is nog kinders en sommige is bejaarde mense wat in hul eie kapasiteit geen bedreiging vir misdadigers kan inhou nie en as weerloos bestempel word. Politici van die regerende ANC ontken die verskynsel en maak dit af as bog. Hulle verwys na plaasmoorde, wat deur baie Afrikaners as volksmoord bestempel word, as net deel van die algemene misdaadstatistiek en weier om enige aandag daaraan te skenk. As gevolg hiervan is geen werklike statistiek daaroor beskikbaar nie, alhoewel sekere privaat instansies probeer om die syfers en getalle op te neem. Die werklike syfers van rasgebaseerde moorde in stedelike gebiede is nog minder duidelik.<ref name="Plaasmoorde">{{af}} [https://www.beeld.com/nuus/2013-06-18-plaasmoorde-hartseer-erger], besoek op 18 Junie 2013</ref> == Demografie == {{Hoofartikel|Demografie van Suid-Afrika}} === Groei van die blanke bevolking === [[Lêer:South Africa - population migrations.svg|duimnael|links|Migrasies wat die moderne Reënboognasie gevorm het]] [[Lêer:South Africa dominant population group map.svg|duimnael|Dominante bevolkingsgroepe in Suid-Afrika {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart mense|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Bruin mense|Bruines]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] Suid-Afrika se blanke bevolking is die enigste etniese groep waarvan die demografiese groei vanaf die middel van die 17de eeu deur amptelike sensusse en ander statistieke gedokumenteer is. Die eerste landswye sensus volgens moderne metodes het egter eers in 1904 plaasgevind sodat vroeëre statistieke nie altyd as akkuraat beskou kan word nie. Die eerste bevolkingsopname is in 1658 deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOIK) gedoen, ses jaar nadat Kaapstad as verversingspos vir VOIK-skepe op pad na Oos-Indië gestig is. Die blanke bevolking het destyds slegs 166 beloop. As aandelemaatskappy het die VOIK uitsluitlik in die winsgewendheid van sy onderneming belang gestel, en daar kon dus geen sprake wees van doelgerigte kolonisasie nie. So het die blanke bevolking teen 'n baie stadige koers gegroei. Teen die begin van die 18de eeu was daar 1&nbsp;300 Europese setlaars aan die Kaap, en toe in 1731 'n bevolkingsopname gedoen is, het die blanke bevolking op 1&nbsp;544 gestaan. Dit het verder gegroei tot 10&nbsp;000 in 1778 en sowat 22&nbsp;000 teen die einde van die eeu.<ref>{{en}} N. Worden e.a.: ''Cape Town: the making of a city''. Kaapstad: David Philip 1998, bl. 26 en 50</ref> In 1855 was daar 155&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners, en eers daarna het groter getalle immigrante na die Britse Kaapkolonie en die Boererepublieke gestroom nadat diamante en goud ontdek is. So het die getal blanke inwoners in 1891 620&nbsp;000, in 1904 reeds meer as 1,1 miljoen en in 1913, toe die eerste nasionale volkstelling gehou is, 1,3 miljoen beloop. In 1938 was 'n vyfde van die totale blanke bevolking, wat destyds op 2,1 miljoen beraam is, in die buiteland gebore. Die bydrae van internasionale migrasie, hoofsaaklik uit Europa, tot die groei van Suid-Afrika se blanke bevolking was aansienlik, veral in die tydperk ná die Tweede Wêreldoorlog. Gedurende die ekonomiese opbloei van die 1960's het die invloei van migrante merkbaar toegeen en in 1976 sy hoogtepunt bereik. Maar ook die getal emigrante het sedert 1945 merkbaar toegeneem. Tussen 1924 en 1990 het 1,86 miljoen blankes hulle in die land gevestig en 530&nbsp;000 geëmigreer; die migrasiewins was dus 1,33 miljoen.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen: ''Demografie. Handboek vir die Suid-Afrikaanse student''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing 1997, bl. 210</ref> === Britse immigrasie === ==== Vroeë kolonisasieprojekte ==== [[Lêer:Eastern Frontier, Cape of Good Hope, ca 1835.png|duimnael|Die ligging van plase in die Oos-Kaapse Albany-distrik waarop 1820-Setlaars geboer het]] [[Lêer:Thomas Baines - The British Settlers of 1820 Landing in Algoa Bay - 1853.png|duimnael|"Die Britse setlaars van 1820 land in Algoabaai", deur Thomas Baines, 1853]] [[Lêer:PMB Town Hall.JPG|duimnael|Victoriaanse boukuns in Suid-Afrika: die Raadsaal in [[Pietermaritzburg]], KwaZulu-Natal]] In die vroeë 19de eeu is Britse immigrasie na Suid-Afrika grotendeels deur die Britse regering of weldadigheidsorganisasies bevorder en gefinansier. Nadat die Kaapkolonie in 1806 onder Britse bewind gekom het, is drie klein privaat kolonisasieprojekte van stapel gestuur wat die vestiging van immigrante georganiseer het. Die belangrikste hiervan was dié van 196 arm en werklose leerjongens wat in 1817 onder leiding van ene [[Benjamin Moodie]] vanuit Leith in Skotland vertrek het om 'n nuwe heenkome aan die Kaap te vind. Die meeste van hulle was meganici of ongeskoolde werkers wat kontrakte aangegaan het om in Suid-Afrika te werk. Ná hul aankoms het die meeste van hierdie immigrante egter hul kontrakte verbreek en ander, meer lukratiewe werkgeleenthede aanvaar. Die kolonisasieprojek was onsuksesvol, en Moodie het bankrot gespeel.<ref>{{en}} William E. Van Vugt en G. Daan Cloete: ''Race and Reconciliation in South Africa. A Multicultural Dialogue in Comparative Perspective''. Lanham, Maryland: Lexington Books 2000, bl. 22–23</ref> ==== Die 1820-Setlaars ==== {{Hoofartikel|1820-Setlaars}} Die Britse regering het sy houding teenoor die vestiging van Britse setlaars vanaf 1819 om strategiese redes verander. Die Kaapkolonie, wat die Verenigde Koninkryk van Nederland oorgeneem het, was immers merendeels deur [[inheemse volke]] bewoon, en ter stabilisering van die Britse bewind was dit raadsaam om die kolonie deur middel van blanke immigrasie te ontwikkel en uit te brei en so sterk moontlik te angliseer. In 1820 het die regering 'n bedrag van £50&nbsp;000 beskikbaar gestel om sowat 5&nbsp;000 Britse setlaars – wat later as 1820-Setlaars bekend sou staan – in die Albany-gebied naby [[Algoabaai]], nie ver van die huidige [[Port Elizabeth]] nie, te vestig. Protestants-Christelike etiek en liberale houdings het by die projek hul invloed laat geld. So het die setlaars vrye landbougrond ontvang, maar hul kontrakte was aan sekere voorwaardes gebonde. Hulle is verbied om slawe aan te hou of om inboorlinge in diens te neem. Anders sou hulle hul grond weer kwytraak. Die owerheid het sowat 90&nbsp;000 aansoeke van voornemende emigrante ontvang. ==== Sosiale agtergrond ==== Vir Britse emigrante in dié tyd sou Noord-Amerika 'n meer gewilde bestemming gewees het. Alhoewel die beroepsagtergrond en -ervaring van die 5&nbsp;000 suksesvolle aansoekers op die oog af met dié van tipiese emigrante op pad na die Verenigde State ooreengekom het – sowat veertig persent was voorheen in die landboubedryf werksaam, 'n derde was opgeleide ambagsmanne of meganici, 'n tiende was in die handel werksaam en die res ander geskooldes, was daar 'n groot verskil: die meeste van hulle was werkloos of het hulle om ander redes in 'n moeilike situasie bevind. Emigrasie na 'n oorsese bestemming was dus 'n uitweg. Maar aangesien hulle nie oor die nodige finansiële middele vir emigrasie beskik het nie, was hulle aangewese op staatsubsidies. Historici het na die feit verwys dat 'n relatief groot persentasie van hierdie vroeë Britse immigrante uit ekonomies benadeelde streke in Engeland gekom het – anders as voornemende immigrante wat die VSA as bestemming gekies het. Hulle het dikwels uit graafskappe gekom waar nywerhede gefloreer en hoë lone betaal is. Nogtans was 'n groot persentasie van vroeë Britse immigrante in Suid-Afrika geletterd, in teenstelling met inheemses, en die stigting van skole, biblioteke en 'n vrye pers aan die Kaap was, net soos die verbeterde onderwys vir inheemses, aan hulle invloed te danke. Onafhanklike, selfstandige denke is deur hulle net soos die konsep van selfregering bevorder, en dit was Britse setlaars wat 'n stedelike en kommersiële beskawing na die binneland van Suider-Afrika gebring het. Die 1820-Setlaars was om verskillende redes nie suksesvol as boere nie. Hulle het nie oor die nodige landboukennis beskik nie, min van die grond wat aan hulle gegee is was werklik geskik vir boerdery, en hul plase met 'n oppervlak van gewoonlik slegs eenhonderd akkers was nie groot genoeg om 'n hele gesin te voed nie. So het baie verstedelik om in hul vroeëre beroepe te werk. Hul bydrae tot die ekonomiese ontwikkeling van die Oos-Kaap was uiteindelik groter as beplan en het die basis vir die wol- en ander florerende uitvoergerigte bedrywe geskep. Hulle het hul misnoeë oor outokratiese bewindhebbers met koloniste in Noord-Amerika gedeel en was vasbeslote om vir hul regte te baklei. Toe die kaptein van 'n Britse skip met Ierse gevangenes aan boord in 1848 in die Kaap wou aandoen, het Britse setlaars en Afrikaners saamgespan om die skip af te wys. Suid-Afrika het sodoende nooit as strafkolonie gedien nie. In 1853 het die Kaapkolonie 'n grondwet gekry wat voorsiening vir verteenwoordigende selfregering gemaak het. Ten spyte van hul relatief klein getal het Britse immigrante beslissende invloed op die Suid-Afrikaanse samelewing uitgeoefen. In die dekades tot 1840 het die meeste Britse immigrante hul vaart na Suid-Afrika self betaal, maar slegs enkele honderd het jaarliks na die Kaap vertrek. Die oorgrote meerderheid emigrante het hulle in Noord-Amerika gevestig. Eers met die [[Groot Ierse Hongersnood|Groot Hongersnood in Ierland]] het die getal Britse immigrante in Suid-Afrika toegeneem. Volgens die ''Colonial Land and Emigration Commission Reports'' vir 1851 het nogtans vir elke Brit, wat hom in Suid-Afrika gevestig het, vier na Australië en Nieu-Seeland vertrek, sewe na Brits-Noord-Amerika (tans Kanada), en 49 na die Verenigde State.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25">{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 25</ref> ==== Nuwe emigrasiepatrone ==== Tussen 1825 en 1845 het Britse immigrante geen finansiële steun van regeringskant of privaat liggame ontvang nie. Amptelike rekords vir dié periode gee 'n totaal van 5&nbsp;345 immigrante uit Groot-Brittanje en Ierland. Daar word geen verskil gemaak tussen Engelse, Skotse, Walliese en Ierse immigrante nie.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 34</ref> Teen die middel van die 19de eeu het emigrasiepatrone met betrekking tot Suid-Afrika ingrypend verander. Net soos die 1820-Setlaars het baie van die emigrante in dié periode staatsubsidies ontvang, hoofsaaklik om die Britse Ryk te stabiliseer en uit te bou, terwyl ander deur kapitaliste ondersteun is wat finansiële voordeel uit die ekonomiese ontwikkeling van die Kaapkolonie kon trek. So het in die periode tussen 1847 en 1866 byna 11&nbsp;000 Engelse, Skotse en Walliese immigrante danksy regeringsubsidies in Suid-Afrika aangekom om hulle in die Kaapkolonie of in Natal te vestig, terwyl ander met behulp van privaat immigrasieskema's 'n nuwe tuiste in die land gevind het. ==== Immigrasie na Natal ==== [[Lêer:West Street, Durban - ca. 1900.jpg|duimnael|West Street, Durban, omstreeks 1900]] [[Lêer:COLLECTIE TROPENMUSEUM De City Hall in Durban TMnr 20014807.jpg|duimnael|Vir die ontwerp van Durban se stadhuis het ''Belfast City Hall'' in [[Noord-Ierland]] as voorbeeld gedien]] Nadat Natal in 1843 tot Britse kolonie verklaar is, was die plaaslike immigrasiebeleid weer eens daarop gemik om die Britse bewind te stabiliseer en te verhoed dat die gebied tot "'n kolonie van inboorlinge sou degenereer", soos die destydse goewerneur Sir P. Maitland dit gestel het.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25" /> Ooreenkomstig die koloniale regering se beleid is 'n aantal immigrasieskema's in werking gestel waarvolgens Britse immigrante finansiële steun ontvang het. Tussen 1849 en 1852 het byna 5&nbsp;000 Engelse en Skotse immigrante in Natal aangekom. Baie van hulle is met beloftes van vrye grond en 'n aangename lewe in 'n "land van melk en heuning" na die kolonie gelok. Sowat twee derdes van die Natalse [[Byrne-Setlaars|immigrante]] het onder leiding van Joseph Charles Byrne na die kolonie gekom. Byrne, die seun van 'n Ierse veehandelaar wat tydelik na Australië geëmigreer en op sy terugvaart na Groot-Brittanje in Kaapstad aangekom het, het daar sakemanne ontmoet wat van voorneme was om Natal ekonomies te ontwikkel. Terug in Engeland, het Byrne 'n fortuin met spekulatiewe transaksies verdien en kennis gemaak met sakelui in die skeepvaartbedryf wat dieselfde belang in die ontwikkeling van Natal gestel het. Byrne het 'n ooreenkoms met die Britse ''Colonial Office'' aangegaan waarvolgens hy die vervoer van Britse emigrante na Natal sou reël. Mits die setlaars met sukses op plase in Natal gevestig sou word, sou die ''Colonial Office'' sy koste vergoed. Vir Byrne was dit duidelik dat die kolonie slegs deur boere met kapitaal en ambagsmanne ontwikkel kon word, en so het hy 'n aansoekprosedure ontwikkel wat daarop gemik was om boere, plaaswerkers en ambagsmanne te werf. Die aansoeke, wat ontvang is, het uiteindelik van stedelike fabriekarbeiders, dagloner en klerke gekom wat hulle as landboukundiges voorgegee het – moontlik het slegs een persent van die applikante werklik oor die nodige kennis en ervaring vir suksesvolle boerdery beskik. Daarbenewens was die grond, wat in Natal aan voornemende boere beskikbaar gestel is, nie geskik vir kleinboere nie. So het Byrne sy belegging van £14&nbsp;000 kwytgeraak en moes bankrot speel. Die immigrante was beter daaraan toe. Sowat 1&nbsp;000 van hulle het in 1852 na Australië vertrek nadat daar goud ontdek is. Die res het uit Byrne se skema bedank en hulle in die nuut ontwikkelende stedelike nedersettings, veral Durban, gevestig waar hulle hul oorspronklike beroepe weer uitgeoefen of werk in ander bedrywe gevind het. Net soos die 1820-Setlaars het ook die Natalse immigrante uiteindelik grootliks bygedra tot die ontwikkeling van die kolonie, al was dit op 'n heel ander manier as beplan. Sommige het selfs aktief aan die politieke lewe deelgeneem, maar in 'n omgewing waar daar geen Afrikaners was nie, was hulle ook nie genoodsaak om kragte met bruines of swartes saam te snoer om 'n teengewig teen 'n Afrikanermeerderheid te vorm nie. So het hulle die liberale houding, wat kenmerkend vir die Kaapse samelewing was, laat vaar en 'n beleid van wit bevoorregting en rasseskeiding ingestel. Daardie beleid was gedeeltelik ook die gevolg van ekonomiese en politieke druk wat deur vroeëre Britse immigrante uitgeoefen is. Baie van hulle het hulle in die Oos-Kaap as suksesvolle skaapboere, wolprodusente en handelaars bekwaam en het nou daarop aangedring dat hulle weivelde in rigting van Ciskei uitgebrei moes word. ==== Immigrasie van vroue ==== Daar was ook suksesvolle pogings om arm jong vroue in Suid-Afrika te vestig. So het byvoorbeeld vroulike huisbediendes finansiële steun ontvang om die tekort aan vroue in Suid-Afrika effens te probeer verlig. In 1857 het sowat 1&nbsp;000 Ierse vroue in Suid-Afrika aangekom.<ref>{{de}} Ulrike Kirchberger: ''Aspekte deutsch-britischer Expansion. Die Überseeinteressen der deutschen Migranten in Großbritannien in der Mitte des 19. Jahrhunderts''. Stuttgart: Franz Steiner Verlag 1999, bl. 80</ref> Ander skema's, soos dié wat deur die ''Female Middle Class Emigration Society'' van stapel gestuur is, het die immigrasie van gekwalifiseerde en gesofistikeerde vroue bevorder wat as sendelinge en onderwysers gewerk het en 'n waardevolle bydrae tot die opvoeding van inheemses gelewer en op politieke en sosiale hervorming aangedring het. ==== Laat 19de eeuse immigrasie ==== [[Lêer:Gold Reef City 002.jpg|duimnael|Die sitkamer van 'n vroeë 20ste eeuse huis waarin mynwerkers gevestig is.<br /><small>Gold Reef City, Johannesburg</small>]] In die 1870's en 1880's het jaarliks duisende Britte na Suid-Afrika geëmigreer, waarby immigrasieskema's steeds 'n belangruike rol gespeel het. In die dekade tussen 1873 en 1883 het byvoorbeeld 22&nbsp;300 Britse immigrante finansiële steun ontvang. Die koloniale owerheid aan die Kaap het hiervoor 'n kwartmiljoen pond beskikbaar gestel. Van die laat 19de eeuse immigrante was kunshandwerkers en ambagsmanne wat as gevolg van ekonomiese depressie en meganisering in die Verenigde Koninkryk na die buiteland uitgewyk het, spoorwegarbeiders, ongeskoolde werkers en gekwalifiseerdes uit die mynboubedryf. In 1891 het Suid-Afrika se Britsgebore bevolking op 188&nbsp;000 gestaan. Migrasiesyfers in [[Cornwall]] was die hoogstes in die Verenigde Koninkryk, veral in 'n tyd toe die Corniese tin- en mangaanmyne uitgeput was. Cornwallisers was meestal bereid om te migreer indien mynbouaktiwiteite elders werkgeleenthede vir hulle kon bied, en so het baie van hulle ook in Suid-Afrika aangekom. Die eerste Corniese immigrante was steengroefwerkers wat saam met die 1820-Setlaars na die Kaap geëmigreer het en stene vir die eerste permanente geboue ontgin het. Toe die Britse koloniale grens in 1847 tot by die Oranjerivier geskuif is, het Corniese mynwerkers, wat in Engels dikwels ''Cousin Jacks'' genoem word, met die ontginning van kopermyne in Namakwaland begin. In 1854 en 1855 het koperontginning in Suid-Afrika 'n nuwe hoogtepunt bereik, en dit was veral Corniese immigrante wat in die vraag na gekwalifiseerde mynbouwerkers voorsien het. Omstreeks 1900 was 'n kwart van die blanke mynwerkers aan die Witwatersrand Corniese immigrante. Die meeste van hulle het as ongetroude mans na die Kaap gekom, en 'n relatief groot persentasie het vanweë die skaarste aan Corniese vroue met inheemse swartes getrou. Corniese immigrante het hul spore in die bou- en [[Suid-Afrikaanse kookkuns|kookkuns]] gelaat, en daar is tans nog meer as honderd plekname van Corniese oorsprong in Suid-Afrika. Britse mynbouwerkers het daarnaas ook hul tradisionele vakbondstrukture na die land gebring. Die verdraagsaamheid van Corniese immigrante teenoor swart Suid-Afrikaners het onder meer uit godsdienstige tradisies voortgespruit. So was baie van hulle Wesleyaanse Metodiste wat 'n matigende invloed op die ruwe leefwyse in Suid-Afrikaanse mynbougemeenskappe uitgeoefen het. Hoë misdaadsyfers en drankmisbruik was die knellendste vraagstukke. Corniese immigrante het kerkgemeentes en krieketspanne gestig waarby, soos in die geval van Namakwaland, ook swart spelers welkom was. ==== Sosiale gaping ==== [[Lêer:Boerfamily1886.jpg|duimnael|Wit armoede: 'n Afrikanergesin in 1886]] [[Lêer:SouthAfricaTownship1989.jpg|duimnael|Kinders in 'n [[township]] naby Kaapstad in 1989]] Die unieke geologie van Suid-Afrika het die sosiale gaping tussen hoogs gekwalifiseerde mynboudeskundiges en ongeskoolde werkers nog versterk. Die land se laegraadse goud- en ertsneerslae lê diep sodat die plaaslike mynboubedryf op ingenieurs en kapitaal aangewese is. Die Britse immigrante, wat poste in die bedryf gevul het, net soos dié in ander sektore soos handel en finansies, het 'n elite gevorm. Mynbou-ondernemings se aggressiewe uitbreiding was een van die beslissende faktore wat die ontstaan van 'n rasgebaseerde, ongelyke arbeidsmark met wetlike en sosiale benadeling vir swartes bevorder het.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 31–32</ref> Maar ook Afrikaners is deur die vestiging van 'n mynboubedryf en die toenemende industrialisasie geraak. Groot getalle arm blankes het na die stede gestroom waar veelrassige krotbuurte ontstaan het. Vanaf die 1880's tot in die laat 1930's het 'n reeks natuurrampe, oorloë en ekonomiese agteruitgang tienduisende Afrikaanssprekendes in grootskeepse armoede gedompel. Terwyl die getal armblankes in amptelike statistieke op meer as 121&nbsp;000 beraam is, het omstreeks 1924 reeds 'n kwart van die Afrikanerbevolking in die armblanke-kategorie geval. Die situasie het dramaties versleg met die ekonomiese insinkings van die Groot Depressie waartydens 'n derde van alle Afrikaners, sowat 300&nbsp;000 mense, as armlastig beskou is.<ref>{{af}} Edward-John Bottomley: ''Armblankes''. e-Boek//Kindle-uitgawe. Kaapstad: Tafelberg, pos. 60</ref> Vir die koloniale owerheid – en latere blanke Suid-Afrikaanse regerings – was wit armoede 'n besondere probleem wat wit aansien kon bedreig. Deur middel van rasseskeiding, waarby benadeelde blankes in die volgende dekades in wit enklawes van armoede en in werkskeppingskemas van staatsondernemings en nywerhede in staatsbesit weggesteek is, is die vraagstuk opgelos totdat dit in 1994 skielik weer opgeduik het. Die Tweede Suid-Afrikaanse Oorlog het potensiële immigrante afgeskrik sodat min Britte hulle in die laaste jare van die 19de eeu aan die Kaap gevestig het. Die Britse besluit om Afrikanervroue en -kinders as 'n soort gyselaars in konsentrasiekampe aan te hou, het net soos die Afrikaners se guerilla-oorlogtaktiek verbittering veroorsaak. Uiteindelik was blanke politieke eenheid, en die stabiliteit wat dit vir die Britse Ryk in Suider-Afrika sou verseker, vir die Britse ''Colonial Office'' meer belangrik as die politieke regte van swart en bruin Suid-Afrikaners. Toe die land in 1910 selfregering as Unie van Suid-Afrika gekry het en 'n einde aan politieke inmenging uit Londen gemaak is, is die weg gebaan vir 'n politieke stelsel wat dekades lank op rasseskeiding berus het. Nog voor die Uniewording het Groot-Brittanje pogings onderneem om meer Britse immigrante as boere na die Suid-Afrikaanse platteland te bring. Een doelwit was om die kloof tussen die twee wit bevolkingsgroepe te oorbrug, 'n ander was die bestryding van Afrikanernasionalisme deur anglisering. Die skema is uiteindelik gestaak aangesien ander oorsese bestemmings soos Kanada en Australië met hul eie skema's vir Britse immigrante meer aanloklik was. Die hoeveelheid geskikte landbougrond in Suid-Afrika was beperk, en die nuut ontwikkelende nywerheidsektor was danksy die beskikbaarheid van swart mannekrag nie aangewese op groot getalle immigrante nie. Britse immigrasie was dus beperk. In 1910 het 8&nbsp;314 Britse immigrante in Suid-Afrika aangekom, in 1913 (een van min jare in dié tyd met uitvoerige statistieke) het 14&nbsp;251 nuwe aankomelinge hulle in die land gevestig, waarvan 10&nbsp;009 Britte.<ref>{{en}} Stephen Constantine (red.): ''Emigrants and Empire. British Settlement in the Dominions Between the Wars''. Manchester: Manchester University Press 1990, bl. 174</ref> Maar ook in die volgende dekades het Britte hulle in Suid-Afrika gevestig, en immigrasiesyfers het in die tyd ná die Tweede Wêreldoorlog selfs gestyg. Tradisioneel is Britse immigrante en hul nakomelinge as meer liberaal gesind beskou as Afrikaners, tog is hierdie soort stereotipes in die nuwe Suid-Afrika afgebreek. Die aantal Britse migrante in Suid-Afrika is in 2015 op 318&nbsp;000 beraam.<ref>{{en}} [http://www.bbc.com/news/uk-politics-eu-referendum-36560519 ''BBC News, 17 Junie 2016: Reality Check: Which EU countries have the most UK citizens? Besoek op 19 Junie 2016'']</ref> === Duitse immigrasie === [[Lêer:Natal 1910 BomannMuseum@20150903.JPG|duimnael|links|'n Kaart van die Hermannsburgse sending in Natal]] [[Lêer:Martin Melck House, Strand Street.jpg|duimnael|[[Martin Melck Huis|Martin Melck-huis]] in Strandstraat, Kaapstad, met versierings van [[Anton Anreith]]]] [[Lêer:German colonial claims in South Africa 1880s.jpg|duimnael|Afrika suid van die ewenaar, met politieke grense van die 1880's. Die Berlynse Koloniale Konferensie van 1884 was verantwoordelik vir die onderlinge afbakening en beslissing van koloniale gebiedsaansprake]] Volgens skeepslyste was sowat veertig persent van die eerste setlaars aan die Kaap Duitsers wat in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanie (VOIK) op Nederlandse skepe gevaar het. Volgens 'n verordening van die VOIK, wat in 1657 uitgereik is, is slegs [[Nederlanders]] en Duitsers in diens geneem. Gewoonlik was Duitse bemanningslede op VOIK-skepe van Nederduitse afkoms en het sodoende min moeite ondervind om Nederlands aan te leer. Vyf van die eerste vryburgers aan die Kaap, wat in 1657 uit hul diens by die VOIK getree het om hulle as boere te vestig, was van Duitse afkoms. Steeds meer Duitse immigrante het na die Kaap gestroom en, weens die gebrek aan Duitse vroue, dikwels met Nederlandse, Franse of slawevroue uit Afrika en Asië getrou. Duitse huursoldate en ander personeel in diens van die VOIK was, anders as die breë massa in hul tyd, meestal geletterd. Baie van hulle het weens die moeilike ekonomiese situasie in Duitsland ná die einde van die [[Dertigjarige Oorlog]] na Nederland geëmigreer. So verskyn op VOIK-lyste onder meer seuns van dominees en amptenare, adellikes en sakelui, en selfs akademici soos wiskundiges, landopmeters en botanici.<ref>{{de}} Dieter en Elke Losskarn: ''Südafrika''. Ostfildern: Dumont 2006, bl. 40</ref> Die eerste wetenskaplike publikasies oor Suid-Afrika se natuurlewe en ander onderwerpe is deur Duitse navorsers geskryf wat verskeie kere verkenningstogte in die binneland van Suid-Afrika onderneem het. Die eerste Khoi-woordeboek is in die vroeë 1660's deur 'n boorling van [[Hannover]], Georg Friedrich Wende, saamgestel. Naas Franse Hugenote het Duitse immigrante 'n belangrike rol by die vestiging van die wynboubedryf aan die Kaap gespeel. Een van hulle, Henning Hüsing, het sy loopbaan as arm soldaat by die VOIK en veewagter begin. As vryburger was hy een van vyf boere wat hulle as veetelers bekwaam en vleis aan die VOIK verskaf het. As een van die welvarendste burgers aan die Kaap het Hüsing later groot graanvelde aangelê en raadslid in Stellenbosch geword waar hy herehuise soos [[Meerlust]] en ander woongeboue laat bou het. Volgens oorlewerings het hy meer as 100&nbsp;000 wingerdstokke geplant. 'n Ander wynboer was Carl Georg Wieser, 'n boorling van [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]], wat ná sy loopbaan as soldaat in 1731 met 'n Kaapstadse vrou getrou en later die Constantia-wyngoed gekoop het. Suksesvolle huwelike het van [[Martin Melck]], 'n boorling van [[Oos-Pruise]], die welvarendste man aan die 18de eeuse Kaap gemaak. Baie wynboere het hulle wonings deur Duitse boumeesters laat bou. Die bekendste van hulle was [[Anton Anreith]] (1754–1822), 'n boorling van [[Freiburg im Breisgau]], wat sy kunsvolle gewels en houtsnywerk in Constantia en Kaapstad (soos die leeue waarmee die kansel van die Lutherse kerk versier is) geskep het. Ander domeine van Duitse immigrante was gesondheidsdienste en politiek. In die Nederlandse tyd het sowat vyftig Duitse geneeskundiges aan die Kaap gepraktiseer. Jan van Riebeeck se opvolger as kommandeur was Zacharias Wagenaar (Wagner), 'n boorling van [[Dresden]]. Maar dit was ook Duitsers wat dikwels protes teen VOIK-besluite aangeteken het. Boeregesinne van Duitse afkoms soos die Bothas, Pretoriuse en Albrechts was in die geledere van die eerste groep van die Groot Trek. Die tweede groep is aangevoer deur Johannes van Rensburg, 'n boorling van Rendsburg in [[Sleeswyk-Holstein]]. Die derde Boereleier, Andries Hendrik Potgieter, het sy wortels in [[Osnabrück]] gehad. 'n Voorouer van [[Paul Kruger]], die latere president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), Jacob(us) Kruger (ook Cruger of Krüger gespel), is in 1690 in [[Prignitz]], 'n streek in [[Brandenburg]] gebore en het in 1713 as soldaat in diens van die VOIK getree. Tussen 1848 en 1858 het groot getalle Duitse immigrante hulle in die Oos-Kaap, veral rondom Oos-Londen, gevestig – in 'n gebied wat deur die Britse koloniale owerheid as 'n soort buffersone tussen blanke gebiede en die Xhosa-stamland geskep is. Sowat 4&nbsp;000 Duitse setlaars het hier 'n nuwe tuiste gevind nadat hulle gratis seevervoer en finansiële steun ontvang het. Die Duitse invloed is steeds sterk, sowel op ekonomiese asook kulturele gebied. Suid-Afrika is daarnaas 'n gewilde reisbestemming vir Duitse toeriste asook die gewildste bestemming vir Duitse emigrante op die vasteland van Afrika. Volgens amptelike Duitse statistieke het in 2013 1&nbsp;100 Duitsers na Suid-Afrika geëmigreer, terwyl 1&nbsp;102 na hul geboorteland teruggekeer het.<ref>{{de}} [http://auswandern-info.com/suedafrika.html ''Auswandern nach Südafrika aktuell. Besoek op 2 Junie 2015'']{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2018 het 798 Duitsers hulle in Suid-Afrika gevestig, terwyl 1&nbsp;216 burgers met 'n Duitse paspoort na Duitsland teruggekeer het. In die dekade tussen 2008 en 2017 het altesaam 10&nbsp;375 Duitsers hulle volgens amptelike statistieke hier gevestig, terwyl 11&nbsp;195 na Duitsland verhuis het.<ref>{{de}} [https://auswandern-info.com/suedafrika ''auswandern-info.com: Auswandern nach Südafrika aktuell – Infos zur Einwanderung. Besoek op 20 November 2019'']</ref> {{Sienook|Duitsers in Natal}} === Noorse immigrasie === 'n Dertigtal Noorse gesinne uit Ålesund het op 29 Augustus 1882 in Natal aangekom. Voor 1880 het Noorse emigrante hulle merendeels in die Verenigde State gevestig, maar danksy die persartikels van 'n Noorse sendeling in Zululand, ene kaptein Landmark, het voornemende Noorse emigrante belang daarin gestel om 'n nuwe tuiste in Natal te vind. Hul vaart na Natal is onder meer deur die Regering van Natal se agente in Londen gereël. Nakomelinge van die Noorse immigrante het die ''Norwegian Settlers Association of Marburg'' gestig.<ref>{{en}} [http://www.norsettler.co.za/history.htm ''www.norsettler.co.za: How it began. Besoek op 17 Maart 2016'']</ref> === Joodse immigrasie === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Helen Suzman.jpg|duimnael|Helen Suzman in 1959]] Al het die eerste Joodse immigrante hulle reeds in die 17de eeu aan die Kaap gevestig, kon daar eers met die grootskaalse immigrasie van Russies-Litause [[Jode]] vanaf die 1880's sprake van 'n georganiseerde Joodse gemeentelewe in Suid-Afrika wees. Omstreeks 1880 is die plaaslike Joodse bevolking op sowat 4&nbsp;000 beraam, met 40&nbsp;000 nuwe aankomelinge in die volgende drie dekades. Gedurende die 1930's was Suid-Afrika 'n toevlugsoord vir Joodse vlugtelinge uit die Duitse Ryk. So het die Joodse bevolking gegroei tot 90&nbsp;000 in 1936 en 115&nbsp;000&nbsp; in 1960.<ref name="Brenner">{{de}} {{cite book |last=Brenner |first= Michael |title=Kleine jüdische Geschichte|year=2008 |page=341, 342|publisher= C.H. Beck/Bundeszentrale für politische Bildung|location= München en Bonn}}</ref> In die ou bedeling het Joodse burgers dieselfde bevoorregte status geniet soos ander blankes, ondanks anti-semitiese tendense in bepaalde nasionalistiese Afrikanerkringe, so in die verregse vleuel van die regerende Nasionale Party. Die anti-semitiese rassisme in dele van Europa, wat sy hoogtepunt in die stelselmatige [[Sjoa|Sjoa-volksmoord]] deur die Nasionaal-Sosialistiese Duitse bewind tydens die Tweede Wêreldoorlog gevind het, was vir baie Suid-Afrikaanse Jode rede genoeg om openlik weerstand te bied teen die beleid van rasseskeiding. So het 'n relatief groot persentasie Joodse Suid-Afrikaners by die anti-Apartheid-beweging aangesluit, onder wie die skryweres en wenner van die [[Nobelprys vir Letterkunde]], [[Nadine Gordimer]], die politikus [[Helen Suzman]] wat jare lank, tussen 1961 en 1974, die enigste afgevaardigde van die [[Progressiewe Party]] in die Suid-Afrikaanse parlement was, en [[Joe Slovo]], 'n kommunistiese stryder wat – ná meer as twintig jaar in ballingskap – na Suid-Afrika teruggekeer het as een van min blanke leiersfigure in die African National Congress.<ref name="Brenner" /> Ander Joodse burgers het die NP-bewind gesteun. Opvallend was die groot persentasie aanhangers van Sionisme wat nou betrekkinge met Israel gehandhaaf het – meer as in enige ander land. So het Suid-Afrika voor 1994 steeds goeie betrekkinge met Israel onderhou, ondanks dié land se afkeuring van Pretoria se rassebeleid. Ná die eerste demokratiese verkiesing in 1994 het baie Joodse inwoners by die groot golf van blanke emigrante aangesluit.<ref name="Brenner" /> === Immigrasiebeleid voor 1994 === [[Lêer:The National Archives UK - CO 1069-1-9.jpg|duimnael|Februarie 1960: die Britse premier Harold Macmillan bring 'n amptelike besoek aan Suid-Afrika en lewer sy befaamde "Wind-van-verandering"-toespraak in die Suid-Afrikaanse parlement. Desondanks stroom duisende Britse immigrante na die Kaap<br /><small>The National Archives UK</small>]] Saam met die implementering van die Apartheids-wetgewing, waarvolgens die toegang van swart Suid-Afrikaners tot die arbeidsmark in 'n toenemende mate gereguleer en beperk is, net soos die vrye beweging van swart werknemers, en met die oog op die beplande uiteindelike ontneming van Suid-Afrikaanse burgerskap van swart inwoners in die laaste stadium van die Apartheidstelsel, was daar 'n dringende behoefte om die getalle van gekwalifiseerde blankes te verhoog. In 1958 het die Viljoen-kommissie, wat die toekomstige ontwikkeling van Suid-Afrika se nywerheidsektor ondersoek het, in sy verslag bevind dat die heersende groeikoers van die ekonomie net volgehou kon word met die werwing van jaarliks sowat 25&nbsp;000 immigrante.<ref>{{en}} Daniel Conway and Pauline Leonard: ''Migration, Space and Transnational Identities. The British in South Africa''. Basingstoke: Palgrave Macmillan 2014, bl. 39</ref> Die NP-bewind het die Suid-Afrikaanse Immigrante-organisasie (Samorgan) in die lewe geroep om blanke immigrasie te bevorder, maar hierby aanvanklik veral op Nederland en Duitsland gefokus – en nie op die Verenigde Koninkryk as die tradisioneel belangrikste land van herkoms van immigrante nie. Vir die eerste minister Hendrik F. Verwoerd, 'n immigrant van Nederlandse herkoms, was Suid-Afrika se republiekwording en onttrekking aan die Britse Gemenebes in 1960/1961 'n persoonlike triomf wat hy as een van die beslissende gebeurtenisse in die geskiedenis van die land en as die Afrikanervolk se uiteindelike onafhanklikwording van Britse kolonialisme beskou het. Gevolglik het die NP-bewind se houding teenoor Britse immigrasie ingrypend verander. Gepaardgaande met hierdie maatreëls is Engelssprekende Suid-Afrikaners stelselmatig uit die staatsburokrasie en die weermag verwyder en is die grense van kiesafdelings aangepas om meerderhede vir NP-kandidate te verseker en die Verenigde Party se politieke invloed te verminder. Verwoerd was daarvan oortuig dat Engelssprekende Suid-Afrikaners in die nuutgestigte republiek maklik aan Afrikaners geassimileer kon word en dat Britse immigrante sodoende nie meer as 'n moontlike nasionale bedreiging beskou moes word nie. Met jaarlikse groeisyfers van tussen ses en agt persent in die periode tussen 1964 en 1972 en voortgesette werkreservering, wat wit en bruin Suid-Afrikaners bevoorregte toegang tot sekere kategorieë werk gegee het, was die Suid-Afrikaanse ekonomie dringend aangewese op gekwalifiseerde immigrante. Die nuut benoemde Engelssprekende minister van immigrasie, A. E. Trollip, het dit duidelik gestel dat die ekonomie sonder immigrasie sou disintegreer. In 1961 is 'n nuwe immigrasieskema ingevoer wat voorsiening vir ruim finansiële bystand aan immigrante gemaak het, en die regering was realisties genoeg om weer op voornemende immigrante uit die Verenigde Koninkryk te fokus. Die regering se doelwit was om jaarliks sowat 30&nbsp;000 immigrante te werf. Immigrasie het inderdaad skerp toegeneem van net 9&nbsp;789 blankes in 1960 tot 48&nbsp;048 in 1966. Die staat het tagtig persent van gekwalifiseerde immigrante se reiskoste oorgeneem, ruim lenings toegestaan (wat in 1966 deur skenkings vervang is), gratis huisvesting vir 'n beperkte tydperk ná aankoms in Suid-Afrika gewaarborg en geen minimum-verblyfvereistes gestel nie. Met dié skema was die Suid-Afrikaanse regering destyds vrygewiger as byvoorbeeld Kanada of Australië. Naas sy bestaande immigrasiekantoor in [[Suid-Afrika-huis (Londen)|Suid-Afrika-huis]] op Londen se [[Trafalgarplein]] het Samorgan nuwe kantore in Cockspur-straat, Londen (in dieselfde gebou waar amptenare van die 1820 Settlers Memorial Association gesetel was), Manchester, Birmingham, Glasgow, Sheffield en Newcastle geopen. Vir voornemende Britse immigrante was die vooruitsig op 'n beter toekoms vir hul kinders in 'n opkomende land, 'n hoër lewensstandaard, die aangename klimaat en laer belastingtariewe aantreklik genoeg om immigrasiesyfers te laat styg. In die na-oorlogse periode voor die invoering van die nuwe immigrasieskema (tussen 1946 en 1961) het 115&nbsp;395 Britse burgers hulle in Suid-Afrika gevestig. In die periode tussen 1961 en 1977, toe die Europese immigrasie na die Kaap danksy die finansiële bystand van regeringskant sy hoogtepunt bereik het, het dié getal toegeneem tot 243&nbsp;000. Nettomigrasie het vanaf die 1960's tot en met 1975 jaarliks tussen 20&nbsp;000 en 35&nbsp;000 beloop. Immigrasie het met 46 persent byna die helfte bygedra tot die blanke bevolkingsgroei in dié tydperk. === Onlangse bevolkingsopnames === [[Lêer:South-africa-demography.svg|duimnael|Ontwikkeling van Suid-Afrika se bevolking]] In Julie 2017 is die bevolking van Suid-Afrika deur Statistieke Suid-Afrika op 56&nbsp;520&nbsp;000 geskat. Dit verteenwoordig 'n styging van meer as 1,5 miljoen sedert die middel van 2015 toe dit op 54&nbsp;956&nbsp;900 beraam is, onder wie 44&nbsp;228&nbsp;000 swartes (80,5 persent van die totale bevolking), 4&nbsp;832&nbsp;900 bruinmense (8,8 persent), 4&nbsp;534&nbsp;000 blankes (8,3 persent) en 1&nbsp;362&nbsp;000 Asiërs (2,5 persent) was. Van die totale bevolking was 28&nbsp;900&nbsp;000 mense vroulik en 27&nbsp;600&nbsp;000 manlik.<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022015.pdf ''Statistieke Suid-Afrika – Mid-year population estimates 2015'']</ref> Teen die middel van 2017 is die swart bevolking op 45&nbsp;656&nbsp;400 of 80,8 persent van die totale bevolking beraam. 4&nbsp;962&nbsp;900 was bruin Suid-Afrikaners (8,8 persent), 4&nbsp;493&nbsp;500 blankes (8,0 persent) en 1&nbsp;409&nbsp;100 Asiërs (2,5 persent).<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022017.pdf ''Stats SA: Mid-year population estimates 2017. Besoek op 31 Julie 2017'']</ref> In die sensus van 9 Oktober 2011 het 41 miljoen Suid-Afrikaners hulself as swart beskryf, 4,62 miljoen as bruin, 4,59 miljoen as wit en 1,3 miljoen as Indiërs of ander Asiërs. 0,3 miljoen mense het hulself as "ander" beskryf – 'n kategorie wat ook mense insluit wat volgens sensusbeamptes weier om hulself in terme van ras of etniese groep te beskryf. Die totale bevolking het op die dag van die sensus 51,8 miljoen beloop. Die aantal ekonomiese immigrante, wat onwettiglik in die land bly, word op tussen drie en vier miljoen beraam.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 ''nuus24.com: Ses buitelanders vas vir vals paspoorte, 25 Junie 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709032257/http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 |date= 9 Julie 2010 }}</ref> === Godsdiens === {{Hoofartikel|Boeddhisme in Suid-Afrika|Godsdiens in Suid-Afrika|Islam in Suid-Afrika|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Groote Kerk Adderley Street Cape Town - Frontal view.JPG|duimnael|Die Groote Kerk in Kaapstad is die oudste bestaande kerk in Suider-Afrika]] Omtrent 63% van Suid-Afrikaners is religieus.<ref>{{en}} http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009125315/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 |date= 9 Oktober 2019 }}</ref> Die grootste godsdiens is die [[Christendom]] met sowat 80% van die totale bevolking in 2001, gevolg deur 15% ongebonde, 1,5% [[Moslem]]s, 1,2% [[Hindoeïsme|Hindoes]], 0,3% tradisionele Afrika-godsdienste en 0,2% Jode. Ondanks 'n meerderheid aan Christene is daar nie een dominante denominasie nie. Belangrike Christelike kerke sluit in die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (7,1%), die Nederduits Gereformeerde kerke ([[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] en [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] met 6,7%) en die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika]] (3,8%). Volgens die sensus van 1991 was blanke Suid-Afrikaners hoofsaaklik Protestants (70 persent), Rooms-Katoliek of Grieks-Ortodoks (7 persent) of Joods (1 persent). 21 persent het nie aan enige godsdiens of kerk behoort nie of wou gedurende die sensus geen inligting omtrent hul geloofsoortuiging verstrek nie.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen (1997), bl. 129-130</ref> [[Lêer:South Africa-Ladysmith-Sufi Mosque-01.jpg|duimnael|links|Soefi-[[Moskee]] in [[Ladysmith]], KwaZulu-Natal]] Die [[Islam]] het Suid-Afrika in drie fases bereik. Die eerste het met die aankoms van die Nederlandse koloniste in die 17de eeu begin. Die eerste Moslems is as slawe deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie uit die [[Maleise argipel]] aan die Kaap gebring en was die voorouers van die Kaapse Maleiers. Die tweede was die immigrasie van Indiërs uit [[Brits-Indië]] ná die [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]], waar hulle in die Britse suikerplantasies gewerk het. Sowat 176&nbsp;000 Indiërs van alle gelowe is ná Natal gebring, waarvan 7–10% Moslems. Die derde fase het met die einde van Apartheid begin, nadat Moslems uit Afrika en Indië ná Suid-Afrika begin migreer. Die meeste Moslems is Soenniete, gevolg deur Ahmadi, veral in Kaapstad.<ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=eR019JqPbBkC&pg=PA104&dq&hl=en&sa=X&ei=ibqJU8mLNYO7PeKPgfgK&ved=0CEUQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false | title=Islamic Resurgence in South Africa: The Muslim Youth Movement | author=Abdulkader Tayob | page=104 | accessdate=21 Maart 2019}}</ref> [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Sinagoge in Paul Krugerstraat]], Pretoria]] In Suid-Afrika leef sowat 70&nbsp;000 Jode, die grootste groep in Afrika. Die eerste Jode het tydens die Britse Kaapkolonie in die 19de eeu ná Suid-Afrika gekom. Tydens die apartheidsbewind het Suid-Afrikaanse Jode 'n belangrike rol in die Anti-apartheidsbeweging gespeel, terwyl ander hulself vir nou bande tussen Suid-Afrika en Israel beywer het.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |title=P.W. Botha felt Israel had betrayed him |accessdate=2 November 2006 |publisher=Jerusalem Post |date=2 November 2006 |archive-date= 6 Julie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130706010337/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |url-status=dead }}</ref> Suid-Afrika se 550&nbsp;000 Hindoes vorm die tweede grootste Hindoebevolking in Afrika ná dié van [[Mauritius]], waarvan die meeste in die provinsie KwaZulu-Natal leef.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |title=South Africa – Section I. Religious Demography |publisher=U.S. Department of State |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502215032/https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste Hindoes is nakomelinge van Indiërs wat uit Brits-Indië ná KwaZulu-Natal geneem is om daar te werk. Suid-Afrika beskik moontlik oor die grootste bevolking aan Boeddhiste in Afrika, waarvan die meeste van Asiatiese afkoms is. === Internasionale net-migrasie === Die blanke bevolking het as gevolg van laer geboortesyfers en migrasie na oorsese bestemmings sedert 1986 merkbaar afgeneem. {| class="wikitable" ! Periode !! Afrikane !! Indiërs/Asiate !! Blankes |- | 1986–2000 || 828&nbsp;750 || 14&nbsp;476 || -304&nbsp;512 |- | 2001–2005 || 561&nbsp;398 || 23&nbsp;335 || -133&nbsp;782 |- | 2006–2011 || 673&nbsp;706 || 34&nbsp;689 || -112&nbsp;046 |- | 2011–2015 || 779&nbsp;593 || 40&nbsp;929 || -95&nbsp;158 |} === Verstedeliking === [[Lêer:Johannesburg CBD.jpg|duimnael|Johannesburg is die grootste stedelike sentrum van Suid-Afrika]] In 2000 was 95 persent van die Blanke en Asiatiese, 79 persent van die [[Bruin mense|Bruin]] en 41 persent van die Swart bevolking verstedelik. Die persentasie van die totale bevolking, wat in stedelike nedersettings woon, het tussen 2005 en 2015 gestyg van 59,5 tot 64,8 persent.<ref>{{en}} [https://www.statista.com/statistics/455931/urbanization-in-south-africa/ ''statista – The Statistics Portal: South Africa: Urbanization from 2005 to 2015. Besoek op 8 Oktober 2017'']</ref> Behuisingstekorte en onvoldoende infrastruktuur is veral in die metropolitaanse gebiede 'n groot probleem, en as gevolg daarvan word veral die randgebiede van stede deur informele woonstrukture soos plakkerskampe gekenmerk. Die boubedryf is tans nie in staat om in die groeiende aanvraag na behuising te voorsien nie. Swart stedelike gebiede soos Soweto ly onder oorbevolking; in hierdie stad woon nog steeds tussen drie en vier miljoen mense op 'n oppervlakte van net 130 vierkante kilometer. Tradisioneel-blanke woongebiede van die middel- en opperklas is minder geraak deur die sosiale veranderings ná die einde van die geografiese rasseskeiding. Die ou stelsel van "groepsgebiede" word hier grotendeels nog bewaar, aangesien net 'n minderheid van Swartes huispryse en huurgelde in hierdie gebiede kan bekostig. Die klein getalle nie-blanke bewoners, wat na die eertydse blanke woongebiede verhuis, kan maklik geïntegreer word. Die verstedelikingsproses van die swart bevolking sal ook in die vroeë dekades van die 21ste eeu voortgaan, terwyl die landelike bevolking met tussen vyf en tien persent sal krimp. === Uitdagings vir plattelandse gemeenskappe === [[Lêer:Map of the metropolitan municipalities of South Africa (2016).svg|duimnael|Kaart van die agt Suid-Afrikaanse [[Metropolitaanse munisipaliteit]]e in 2016]] [[Lêer:SouthAfricaFieldwork21989.jpg|duimnael|Suid-Afrikaanse plaaswerkers in 1989]] Nedersettings op die platteland staar, net soos hul eweknieë elders op aarde, ernstige uitdagings in die gesig. Volgens die sensus van 2011 word 61 persent van die Suid-Afrikaanse bevolking in nedersettings buite die munisipale grense van metropolitaanse gebiede gehuisves. Terwyl die vyf grootste metropolitaanse gebiede die ekonomie oorheers en meer as die helfte van die bruto toegevoegde waarde genereer, is die ekonomiese agteruitgang van groot dele van die platteland reeds in akademiese ondersoeke van die 1980's beskryf. Dit geld ook vir streke met 'n groeiende bevolking.<ref>{{en}} Ronnie Donaldson: ''Small Town Tourism in South Africa''. Cham: Springer International Publishing 2018, bl. 3</ref> Die agteruitgang van plattelandse nedersettings het menigvuldige oorsake: * Oorspronklik welvarende mynbounedersettings – soos dié in KwaZulu-Natal se steenkoolstreke – het as gevolg van veranderende vraag ekonomiese agteruitgang ervaar. Dieselfde geld vir nedersettings waar ekonomiese vooruitgang op vervoerinfrastruktuur soos spoorweë gesteun het. * Met die afname in tradisionele landbou-aktiwiteite het baie landelike nedersettings hul oorspronklike rol as plaaslike kleinhandel- en dienstespilpunte kwytgeraak. * Die beskikbaarheid van meer gevorderde vervoergeriewe, wat toegang tot verder af geleë streekspilpunte vergemaklik, en veranderende strukture in die kleinhandelbedryf het eweneens bygedra tot die agteruitgang van kleiner dorpe wat as diensverskaffers vir die landbousektor gedien het. * Die samesmelting van nedersettings tot nuwe, groter administratiewe eenhede het baie dorpe van hul vroeëre plaaslike regerings beroof, terwyl die nuwe munisipaliteite weens 'n gebrek aan fondse en behoorlik opgeleide personeel nie in staat is om benodigde munisipale dienste te verskaf nie. * Daarnaas het groter nedersettings, wat reeds voor die ANC-owerheid se munisipale hervormings bestaan het, hul dienste- en ander sektore uitgebrei tot 'n punt waar hulle groter geografiese streke kan bedien en sodoende die ekonomiese funksies van omliggende kleiner sentrums maklik absorbeer.<ref>{{en}} Donaldson (2018), bl. 4</ref> {{Sienook|Lys van dorpe in Suid-Afrika}} === Sosiale struktuur === Suid-Afrika bly 'n land wat langs ras-, etniese-, taal-, godsdiens- en klaslyne, maar ook langs die lyn tussen sentrum en periferie verdeel is. Die plaaslike historiese ontwikkeling het van die Suid-Afrikaanse samelewing 'n soort rasgebaseerde kastestelsel gemaak – ras en velkleur het daarin meer betekenis gekry as klas, taal en ander sosiale kriteria.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/gesellschaft.html#c1608 ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Samelewing en kultuur'']</ref> === Engels in Suid-Afrika === [[Lêer:South Africa 2011 English speakers proportion map.svg|duimnael|links|Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Engelstaliges in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#EDF8E9|0–20%}} {{sleutel|#BAE4B3|20–40%}} {{sleutel|#74C476|40–60%}} {{sleutel|#31A354|60–80%}} {{sleutel|#006D2C|80–100%}}}}]] [[Lêer:South Africa 2011 English speakers density map.svg|duimnael|Geografiese verspreiding van Engels in Suid-Afrika volgens bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#ffffcc|&lt;1/km²}} {{sleutel|#ffeda0|1–3/km²}} {{sleutel|#fed976|3–10/km²}} {{sleutel|#feb24c|10–30/km²}} {{sleutel|#fd8d3c|30–100/km²}} {{sleutel|#fc4e2a|100–300/km²}} {{sleutel|#e31a1c|300–1000/km²}} {{sleutel|#bc0026|1000–3000/km²}} {{sleutel|#800026|&gt;3000/km²}}}}]] Terwyl Suid-Afrika algemeen as 'n multikulturele, veelrassige en veeltalige staat beskryf word, het Engels – ongeag sy relatief klein demografiese basis van ongeveer drie miljoen moedertaalsprekers en sy beperkte geografiese verspreiding – tans die status van 'n [[lingua franca]] in die meeste openbare domeine, waaronder politiek en ekonomie. Hoe meer dit as 'n taal van hoër status waargeneem word, hoe meer vind taalverskuiwing plaas. Daarnaas word dit ter wille van kostebesparing (vertalings in die ander tien ampstale geniet lae prioriteit as beskikbare finansiële middele beperk is) en om praktiese redes (daar word veronderstel dat die meeste Suid-Afrikaners Engels min of meer magtig as) bo Suid-Afrika se ander tale verkies, ongeag die feit dat die regering homself tot veeltaligheid verbind het. So word die aktiewe gebruik van Afrikaans toenemend beperk tot die gesinsdomein, opvoedkundige instellings wat die beginsel van moedertaalonderwys volg, die Afrikaanse kultuurbedryf en Afrikaanse media. Van alle openbare domeine is godsdiens die minste geraak deur taalverskuiwing na Engels. In sy gesproke vorm toon Engels in Suid-Afrika dieselfde dinamiese ontwikkeling soos in ander Afrikalande waar Engels as oorkoepelende taal dien. Naas Engels as tweede taal, soos dit deur baie swart Suid-Afrikaners gebesig word, vorm Britse immigrante, wat hul streeksgebonde moedertaalvariëteit van Engels na die Kaap saamgebring het, en vastelandse Europese en Asiatiese immigrante, wat deur Britse Engelssprekendes geassimileer is, die demografiese basis van Suid-Afrikaanse Engels. Net soos in ander Britse kolonies is Engels aanvanklik deur soldate en amptenare aan die Kaap ingevoer. Hulle is opgevolg deur sendelinge, setlaars en fortuinsoekers.<ref>{{en}} [http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ ''Oxford English Dictionary: South African English. Besoek op 16 Maart 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316120134/http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ |date=16 Maart 2016 }}</ref> Met die stigting van Engelse nedersettings in die Oos-Kaap vanaf 1820 en in Natal (1841–51) asook die diamantstormloop van Kimberley en die goudstormloop aan die Witwatersrand het Engels posgevat as een van die tale van Suider-Afrika. Die vroegste variëteit van Engels was dié van Suidoos-Engeland se laer klasse wat deur die eerste Britse immigrante, onder wie die 1820-setlaars, gepraat is en vanweë vergelykbare immigrasiepatrone baie ooreenkomste, veral ten opsigte van uitspraakgewoontes, met Australiese Engels toon sodat daar dikwels na 'n gemeenskaplike variëteit van Suidelike Halfrond-Engels verwys word.<ref>{{de}} Gerhard Leitner: ''Weltsprache Englisch. Vom angelsächsischen Dialekt zur globalen Lingua franca''. München: C. H. Beck 2009, bl. 214</ref> 'n Tweede golf van Engelssprekende setlaars het tussen die 1840's en laat 1860's in Suid-Afrika aangekom. Hul sosiale, kulturele en geografiese agtergrond het merkbaar verskil van dié van vroeëre immigrante. So was die meeste setlaars in dié periode afkomstig uit die middelklas van die ''Midlands'' van Sentraal-Engeland en die noorde van Engeland en hulle vestigingsgebied hoofsaaklik beperk tot Natal. Naas die breë werkersklasaksent van die Kaap is sodoende 'n tweede variëteit van Engels in Suid-Afrika gevestig wat as meer respektabel geag is. Anders as byvoorbeld in Australië het die verskillende variëteite in Suid-Afrika min neiging getoon om met mekaar te vermeng. Die derde golf van immigrante uit Europa, Australië en die Verenigde State, wat ná die ontdekking van diamante en goud na Suid-Afrika gestroom het, het Engels as algemene omgangstaal van stedelike omgewings en die sakesektor gevestig en sodoende ook taalverskuiwing van Afrikaans na Engels in groter omvang tot gevolg gehad. Die status en rol van Engels is van begin af bepaal deur politieke omstandighede. Engels was in die 19de eeu die taal van die bewindhebbers wat in 1822 Nederlands as ampstaal van die Kaapkolonie vervang het. Die bevordering van Afrikaans was een van die hoofdoelwitte van 20ste eeuse Afrikaner-nasionaliste wat ná die regeringsoorname deur die Nasionale Party (NP) in 1948 verwesenlik is deur die verdringing van Engels op regerings- en administratiewe vlak, binne die polisie en die weermag. Nogtans het Engels sy oorheersende rol in die sakelewe en die tersiêre onderwys gedurende die NP-bewind, wat tot 1994 sou voortduur, nooit ingeboet nie. Dit was ook die taal wat deur die African National Congress en ander swart bevrydingsbewegings vir hul kommunikasie met sowel sprekers van Suid-Afrika se ander inheemse tale asook die buitewêreld gekies is – 'n keuse wat nog verstewig is deur die feit dat baie ANC-lede hul ballingskap in Engelssprekende omgewings soos die Verenigde Koninkryk deurgebring het. === Taalbeleid === {{Hoofartikel|Tale in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa 2011 dominant language map.svg|duimnael|'n Kaart wat die meerderheidstale in Suid-Afrikaanse aandui {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#fb8072|[[Xhosa]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#b3de69|[[Suid-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#bc80bd|[[Swazi]]}} {{sleutel|#ccebc5|[[Venda (taal)|Venda]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen}}}}]] Gedurende die Britse koloniale bewind in Suid-Afrika is Afrikaans as die sentrale element van Afrikaneridentiteit beskou. Die Britse beleid van assimilasie was dus hoofsaaklik daarop gemik om Afrikaans deur Engels te vervang – 'n doelwit wat, gegewe die beperkte hulpbronne, onmoontlik geblyk het om te bereik. 'n Verslag oor die onderwysstelsel het in 1901 getoon dat die status van Afrikaans en Nederlands as omgangstaal onaanvegbaar was.<ref>{{en}} Jon Orman: ''Language Policy and Nation-Building in Post-Apartheid South Africa''. Springer Science + Business Media B.V. 2008, bl. 84</ref> Maar ook swart Suid-Afrikaners was teikens van die Britse beleid van taalkundige en kulturele assimilasie. Veral Engelsmedium-sendingskole het 'n belangrike bydrae gelewer om Britse invloed nie net op godsdienstige en ekonomiese gebied te versterk nie, maar ook om 'n hele kulturele konteks te skep waarin Engelse gedagtes, tradisies en waardes kon floreer en waarin vroue en mans met 'n uitstekende taalvaardigheid in Engels opgevoed is. Hierdie beleid het steeds uitwerkings op Suid-Afrika se politieke, kulturele en sosiale lewe waar 'n klein geangliseerde swart elite taalvaardigheid in Engels as paspoort vir opwaartse sosiale en ekonomiese mobiliteit beskou. Die gaping tussen hierdie elitêre swart minderheidsbewind en die groot onderdrukte massa het groter geword en sal deur die volgende generasies nie maklik oorbrug kan word nie.<ref>{{en}} Orman (2008), bl. 84</ref> Volgens sy [[Grondwet van Suid-Afrika|1996-grondwet]] het Suid-Afrika elf [[Amptelike taal|amptelike tale]]: [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]] en [[Zoeloe]].<ref name="Grondwet">{{af}} {{cite web |url=https://www.justice.gov.za/constitution/SAConstitution-web-afr.pdf |title=Die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996 |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=7 Februarie 2025}}</ref> In 2023 het die [[Gebaretaal]] Suid-Afrika se twaalfde ampstaal geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/sign-language-officially-becomes-sas-12th-official-language-20230719 |title=Sign language officially becomes SA's 12th official language |publisher=[[Nuus24]] |author=Alex Patrick, Cebelihle Bhengu |date=19 Julie 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> Volgens die grondwet moet die ampstale gelyk en billik behandel word. Die [[Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad]] het die grondwetlike mandaat om die ampstale se ontwikkeling en gebruik te bevorder. Dieselfde geld vir die [[Khoisan-tale|Khoisan]]- en [[Nama]]-tale asook die Gebaretaal. Die Suid-Afrikaanse grondwet erken daarnaas ook [[Duits]], [[Grieks]], [[Goedjarati]], [[Hindi]], [[Portugees]], [[Tamil]], [[Telugu]] en [[Oerdoe]] as tale van gemeenskappe asook [[Arabies]], [[Hebreeus]] en [[Sanskrit]] as godsdienstale. Die Taalraad het die grondwetlike mandaat, respek vir dié tale te bevorder en te verseker.<ref name="Grondwet" /> == Onderwys == {{Hoofartikel|Onderwys in Suid-Afrika}} === Opvoedkundige beleid === [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|"[[Administrasiegebou UP|Die skip]]", 'n administratiewe gebou van die [[Universiteit van Pretoria]] (UP)]] Die herorganisasie van Suid-Afrika se onderwysstelsel en sy nasionale opvoedkundige beleid word deur die ANC-regering as 'n sleuteltaak van sy kulturele beleid beskou. Die onderwysstelsel van die ou bedeling is vanweë sy rasseskeiding en die beperking van kwaliteitonderwys tot blanke leerders steeds as een van die ooglopendste kenmerke van die apartheidsteldsel ervaar.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Suid-Afrika – Kulturele en opvoedkundige beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724010502/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=24 Julie 2010 }}</ref> Suid-Afrikaanse openbare skole het hul deure eers in April 1994 vir leerders van alle bevolkingsgroepe geopen. Op hierdie datum is 'n nuwe nie-rasgebaseerde nasionale onderwysstelsel en algemene skoolplig ingevoer. Hervormings ten opsigte van kurrikula en onderwysstrukture is daarop gemik om toegang tot en beskikbaarheid van gehalte-onderwys vir alle Suid-Afrikaanse leerders te verseker. In Februarie 2010 is die Departement van Onderwys in twee nuwe departemente verdeel: die Departement van Basiese Onderwys (onderrig tot matriekvlak) en die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding. In die praktyk word die kanse van Suid-Afrikaanse leerders en studente op gehalte-onderwys egter deur die HIV/Vigs-problematiek, skool-, universiteitslosies- en klasgelde, die tekort aan wiskunde- en natuurwetenskappe-onderwysers asook die feit dat daar min aansporing vir matrikulante is om 'n onderwyskwalifikasie te behaal, ondermyn. Die veeltaligheid van Suid-Afrika word van regeringskant in beginsel erken, met slagspreuke soos "Eenheid in verskeidenheid", en naas die elf amptelike word ook dertien vreemde tale bevorder. === Hoër onderwys === [[Lêer:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|duimnael|Skoolkinders in [[Mitchells Plein]]]] Met die Wet op Hoër Onderwys het die regering in 1997 begin om die Suid-Afrikaanse universiteitstelsel te transformeer. Die aantal tersiêre instellings (waaronder universiteite en tegnikons) is in 2004 en 2005 verminder van 36 tot 21, onder meer om die ou skeiding tussen "blanke" en "nie-blanke" instellings uit te wis. Hierdie ingewikkelde proses sal nie oor die kort termyn afgesluit kan wees nie, en verskeie kwessies wat steeds bestaan – onder meer bekommernis oor Afrikaans se toekomstige rol as wetenskapstaal – het net soos die gebrek aan finansiële hulpbronne tot studenteproteste gelei. == Boukuns == === Kaap-Hollandse boustyl === [[Lêer:Reinet House Graaff Reinet-001.jpg|duimnael|links|Die Reinethuis in [[Graaff-Reinet]] met neo-klassieke driehoekige Rhône-gewel]] [[Lêer:Old house in Tulbagh.jpg|duimnael|Wittedrif-herehuis in Tulbagh met oorspronklike barokgewel (Joostenberg-Languedoc-styl), maklik herkenbaar aan sy sagte kurwes]] Die Kaap-Hollandse boustyl is vanaf die laat 17de eeu in Kaapstad en omgewing ontwikkel. Sy mees uitstaande kenmerk, die sentrale voorgewel oor die ingang, is aan [[Amsterdam]] se gegewelde huise ontleen. Daar is egter ook Franse en Maleise invloed as voorbeeld gedien het, het vakmanne uit die Ooste, wat as slawe na die Kaap geneem is, hul invloed by die ontwikkeling van 'n eie Kaapse boukuns gespeel. Ewe belangrik was die beperkings wat boumeesters aan die Kaap opgelê is – deur klimaatsomstandighede en die gebrek aan tradisionele Europese boumateriale. Kaap-Hollandse huise het simmetriese fasades, dik, witgekalkte mure en grasrietdakke gehad waarby die twee laasgenoemdes geskikte teenvoeters teen temperatuurskommelinge was. Die vroegste Kaapse gewels was sogenaamde solder- of skaapboudgewels. Hulle is opgevolg deur sogenaamde Joostenberg-gewels wat veral gewild was in die tydperk tussen 1780 en 1800 en verder onderverdeel kan word in Klipheuwel- en Languedoc-styl. Die derde styl het die baroktradisie voortgesit, maar in plaas van sagte kurwes is die voorkeur aan neo-klassieke stylelemente gegee, gewoonlik driehoekige pedimente met pleisterwerkkruike aan weerskante. Hierdie gewels word deur argitektuurhistorici as Rhône-gewels beskryf. Gewels was geen suiwer versierings nie. 'n Klein venster in die solder het daglig binnegelaat, terwyl bewoners teen reënwater beskerm is wat van die grasdak af op die stoep kon afdrup. Omrede rietdakke vinnig aan die brand kon raak, het gewels vlugtende bewoners ook teen brandende [[Elegia tectorum|dekriet]] beskerm. Gewels het mettertyd statussimbole en dus hoër, swieriger en kronkelend geword. Dikwels is hulle van gevormde omlystings voorsien (as sogenaamde holbolgewels), terwyl die voorkant met figure verfraai is. Gewilde motiewe was diere, blomme, vrugte, harte of sterre. Die vroegste omlystings en versierings word as die werk van Oosterse slawe beskou. Wit gewels het mooi gekontrasteer met rietdakke. === 19de eeuse koloniale boukuns === [[Lêer:Paleis van Justitie, noordekant, Pretoria.jpg|duimnael|Die [[Paleis van Justisie, Pretoria|Paleis van Justisie]] in Pretoria]] Met die Britse bewind aan die Kaap en in Natal het koloniale Victoriaanse boukuns ingang tot Suid-Afrika gevind. Kunsvolle openbare geboue soos Pietermaritzburg se stadsaal weerspieël die ambisies van 'n nuwe Engelssprekende burgerklas. Ook in die onafhanklike Afrikanerrepublieke Transvaal en Oranje-Vrystaat het boumeesters die voorkeur gegee aan massiewe, statige geboue soos dié wat rondom Pretoria se Kerkplein en langs Bloemfontein se Brandstraat ontstaan het – in 'n styl wat as Eklektiese Wilhelmiense boukuns beskryf word. Groeiende ekonomiese welvaart in Johannesburg is in die vroeë 20ste eeu weerspieël in Edwardiaanse, Georgiaanse en neoklassieke ontwerpe. 'n Eie Suid-Afrikaanse vormtaal, waarin Britse periodestyle met die plaaslike landskap en inheemse boumateriale versmelt, is deur Sir Herbert Baker ontwikkel. Sy belangrikste werk, die Uniegebou in Pretoria, word onder Suid-Afrika se mees elegante ontwerpe gereken. === 20ste eeuse style === [[Lêer:South Africa-Johannesburg-Municipal Building01.jpg|duimnael|Die Johannesburgse Burgersentrum is 'n voorbeeld van [[Brutalisme]] in Suid-Afrika]] Vir hul ontwerpe in stedelike omgewings het Suid-Afrikaanse argitekte Europese en Amerikaanse style toegepas. So het in die 1930's [[Art Deco]]-geboue in Kaapstad, Durban en Johannesburg ontstaan. Maar reeds laat in dié dekade het radikale nuwe gedagtes hul invloed laat geld. Modernistiese boukuns, ook bekend as [[Internasionale Styl]], wat in Europa met meesters soos [[Le Corbusier]] en [[Ludwig Mies van der Rohe]] verbind is, is deur geesdriftige argitekte, wat hul opleiding aan die Universiteit van die Witwatersrand gevolg het, ook in Suid-Afrika ingevoer. Noemenswaardig was die bydraes van [[Rex Distin Martienssen]] en die sogenaamde [[Transvaal-groep]]. Martienssen se streng modernisme is vanaf die laat 1940's deur Transvaalse argitekte soos Norman Hansen en Roy Kantorowich nuut gedefinieer en versag. In Suid-Afrika se metropole was argitekte in pas met die nuutste strominge in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. In Johannesburg, of "Manhattan van die Veld", soos dit soms genoem is, het ook ander tendense soos [[Oscar Niemeyer]] se [[Brasilië|Brasiliaanse]] modernisme hul invloed laat geld, so in die voorstad [[Hillbrow]] wat – nadat hoogtebeperkings op geboue opgehef is – vanaf die 1950's tot 'n [[wolkekrabber]]buurt gegroei het.<ref>{{en}} Philip Harrison: ''Arts & Culture''. Kenilworth: Spearhead / New Africa Books 2005, bl. 25</ref> == Kultuur == === Kuns === [[Lêer:Thomas Baines Baobab.jpg|duimnael|Thomas Baines: Kremetartboom]] Die Suid-Afrikaanse kunstradisie kan as die oudste in die menslike geskiedenis beskryf word – die [[rotskuns]] van inheemse San of Boesmans het 'n ononderbroke tradisie wat tot in prehistoriese tye terugstrek en tot in die 19de eeu gedokumenteer kan word. Hul skilderye en rotstekeninge kan op meer as 3&nbsp;000 plekke in die land aangetref word.<ref>{{de}} Johannes Haape (red.): ''Südafrika''. München: APA Publications 1997, bl. 89</ref> Houtsnykuns, pêrelwerk, mandjiewerk en pottebakkery is al eeue lank kenmerkend vir Suid-Afrikaanse kunshandwerk wat in baie landsdele steeds beoefen word. Tans word dikwels ook moderne materiale soos kunsvesels gebruik. Europese ontdekkingsreisigers en geograwe het Westerse invloede na Suid-Afrika gebring. Skilders soos [[John Thomas Baines|Thomas Baines]] (1820–1875), [[Frederick Timpson l'Ons]] (1802–1887) en [[Thomas Bowler]] (1812–1869) is bekende verteenwoordigers van Suid-Afrika se vroeë moderne skilderkuns wat homself veral op landskapskilderye toegespits het. Hierdie tradisie is voortgesit deur skilders soos [[Frans Oerder]] (1867–1944) en [[Pieter Wenning]] (1873–1921) wat hul opleiding in Nederland ontvang en groot invloed op skilders soos [[Jan Volschenk|J.E.A. Volschenk]] (1853–1936) en [[Hugo Naudé]] (1869–1938) uitgeoefen het. Ander bekende Suid-Afrikaanse landskapskilders sluit [[Jacobus Hendrik Pierneef]] (1886–1957) en lede van die [[Die Everard-groep|Everard-groep]] in. === Musiek === ==== Europese en Afrika-erfenis ==== [[Lêer:Sontonga.jpg|duimnael|upright|[[Enoch Sontonga]], die komponis van [[Nkosi Sikelel' iAfrika]]]] Blanke Suid-Afrikaners put uit die bronne van Europese musikale tradisies en het 'n hoogs gesofistikeerde musikale kultuur in die land gevestig wat vakkennis, besondere vaardighede en 'n musikale opleiding aan die kant van die luisteraar vereis. 'n Tiental departemente aan universiteite bied professionele akademiese opleiding vir musikale kunstenaars, komponiste en onderwysers aan. 'n Tweede komponent naas Europese tradisies, wat na die Kaap oorgeplant is, is musiektradisies wat in die San-beskawing en in swart gemeenskappe ontwikkel is. Afrikamusiek is dikwels vol energie en passie en vereis aktiewe deelname om 'n gemeenskaplike belewenis te kan wees. Die San het 'n soort boog as musiekinstrument gebruik. Volgens oorlewerings is die [[Portugal|Portugese]] ontdekkingsreisiger Vasco da Gama deur die inheemse Khoi-khoi met 'n soort fluitkonsert verwelkom toe hy in 1497 naby die huidige Mosselbaai voet aan wal gesit het. Waarskynlik is destyds 'n melodie met vier tone op vier fluite gespeel – 'n musikale beginsel wat vandag nog steeds deur die Venda in die noorde van die land toegepas word, al gebruik hulle 'n groter aantal fluitspelers wat almal byna, maar nie presies dieselfde toonhoogte speel nie. Die resultaat is 'n konglomeraat van klein toonverskille rondom vier basistone. ==== Die musiek van Kaapse Maleiers en bruin Afrikane ==== [[Lêer:Malay Choir Competition.jpg|duimnael|'n Koorkompetisie van [[Kaapse Maleiers]]]] Toe Maleisiese slawe uit die Nederlandse besittings in Oos-Indië na die Kaap oorgeplant is, is die kulturele spektrum van die land deur 'n baie musikale etniese groep verryk. Dikwels het Nederlandse base hul Maleisiese slawe gedwing om 'n musikale bydrae tot plegtige bankette te lewer. Asiatiese invloede kan maklik in die musiekstyle van Kaapse Maleiers herken word – in ritmiese instrumente soos draagbare tromme, die rebana-tamboeryn en die tipiese sangstyl met "karienkels" of stemglydings rondom bepaalde melodietone. Tradisionele sangvorme uit Oos-Indië is deur die eeue bewaar, soms met 'n godsdienstige agtergrond. Maar ook twee eeue van slawerny word weerspieël. Kaapse Maleiers en bruin Afrikane het daarnaas musiekstyle ontwikkel wat ten opsigte van die taal by die inheemse Afrikaanse musiektradisies gereken kan word en sy besondere karakter aan improvisasies, dinamiese ritmes en die oorheersende banjo-klanke te danke het. Ghomma- of piekniekliedere val in hierdie kategorie. ==== Afrikaanse volksmusiek ==== Die tradisionele Afrikaner-dansmusiek sluit laat 19de eeuse balsaal-styldanse in wat by Europeërs dwarsoor die wêreld gewild was. In Suid-Afrika was dit veral wals (wat, soos die meeste ander genoemde danse, heel waarskynlik deur Britse militêre orkeste aan die Kaap ingevoer is), polkas, settees (ook gespel as setees in Afrikaans) en masurka (in Kaapstad gedans sedert 1848), maar ook danse soos kadriel (''quadrille''), ''cotillions'' en kontradanse. Die 19de eeuse kadriel het in Ierland bekend gestaan as ''set dance'', ''[[square dance]]'' in die Verenigde State en as ''quadrille'' in Engeland en Australië.<ref>Dan M. Worrall: ''The Anglo-German Concertina. A Social History''. Volume 2. Third edition. Fulshear, TX: Concertina Press 2010, bl. 18</ref> Trekklavier en konsertina was die gewildste musiekinstrumente vir die blanke Afrikaanssprekende bevolking. Afrikaanse volks- of boeremusiek – 'n term wat eers in die vroeë 20ste eeu gebruiklik geraak en hoofsaaklik na dansmusiek verwys het – het sy oorsprong in skuurpartytjies. Nuwe instrumente soos banjo of kitaar het bygedra tot dié musiek se besonderse karakter, terwyl omstreeks 1930 die vastrap as nuwe plaaslike dansstyl in die mode was. Tiekiedraai was een van die gewildste (en vinnigste) danse waarby paartjies in die rondte gedraai het – in 'n spasie wat so groot was soos 'n tiekie.<ref>''Alles oor Suid-Afrika; Ons Land, sy Mense, Geskiedenis, Kulture, Ekonomie en Natuurlewe'' Sewende uitgawe. Kaapstad: Struik Lifestyle 2013, bl. 59</ref> ==== Moderne musiekstyle ==== [[Lêer:Drum Struck Gumboots.jpg|duimnael|Swart Suid-Afrikaners se waterstewel- of ''gumboot''-dans is in die mynwerkerskampe van die land gebore, met kunstige uitdrukkings en polsende ritmes]] Die kulturele veelsydigheid van Suid-Afrika word weerspieël in 'n groot verskeidenheid moderne musiekstyle. Suid-Afrikaanse musikante het oorsese musiekstyle soos [[jazz]], rhythm & blues, Christelike gospelliedere en disco-musiek oorgeneem, maar ook hul eie musikale tradisies ontwikkel waarin hulle hul lewensgevoel vertolk het. 'n Spesifieke vorm van protes- en vryheidsliedere liedere het in die konteks van diskriminasie en apartheid ontstaan, en dit was nie beperk tot swart etniese groepe nie. Ook Afrikaanse musikante – veral die sogenaamde Voëlvrybeweging – het in die 1980's hul misnoeë oor die apartheidsbewind met musiek laat blyk.<ref>{{af}} [http://m.news24.com/beeld/By/Nuus/Skiet-die-vul-iets-hier-in-20110218 Albert Grundlingh: ''Skiet die (vul hier iets in...)''. In: ''Beeld'', 19 Februarie 2011]</ref> Huidige Afrikaanse [[protesmusiek]] behandel politieke en kulturele ontworteling, misdaad en korrupsie. Moderne Afro-popmusiek – 'n mengsel van stedelike en elektroniese ritmes – het as dansmusiek ook by gehore buite Suid-Afrika aanklank gevind. Groepe soos ''Malaika'' en ''Mafikizolo'' het oorsee sukses behaal, net soos ''[[Freshlyground]]'' wat in 2006 'n MTV-Award ontvang het. Suid-Afrikaanse beatmusiek word veral deur ''[[kwaito]]'' verteenwoordig, 'n musiekstyl wat invloede van house-musiek, rhythm & blues, hip hop en tradisionele swart musiek toon. Swart woonbuurte was die bakermat van kwaito waarin swart jongmense van hul droom sing dat hulle eendag 'n musikale loopbaan sal begin wat hulle in staat stel om 'n nuwe lewe buite hul krotbuurt te begin. Bekende sterre soos [[Brenda Fassie]], Dantai en TKZee het kwaito tot spreekbuis van Suid-Afrika se swart jeug gemaak en ook in Europa en Amerika sukses behaal. === Rolprentbedryf === [[Lêer:AIRSCREEN Africa.jpg|duimnael|Opelug-bioskoop in Johannesburg]] Die eerste weeklikse nuusbulletin, wat plaaslik vervaardig en in rolprentteaters vertoon is, het gedurende die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) ontstaan. Hierdie weeklikse nuusoorsig is vervolgens meer as ses dekades lank in Suid-Afrikaanse bioskope aangebied. Die [[Suid-Afrikaanse filmbedryf|plaaslike vervaardiging van rolprente]] het in 1916 begin toe [[Isidore W. Schlesinger]] sy [[Killarney-ateljee|Killarney-filmateljee]] in Johannesburg gevestig het. Tussen 1916 en 1922 is altesaam 42 rolprente in dié ateljee vervaardig, maar die beperkte toegang tot die internasionale mark gedurende die 1920's het nadelige invloed op die bedryf gehad. Dit het eers weer in die 1950's 'n oplewing getoon met die nuwe belangstelling van Afrikaanse rolprentmakers. Gedurende die 1980's het die Suid-Afrikaanse regering belastingvoordele aan internasionale vervaardigers verskaf wat rolprente plaaslik geskiet het.<ref>{{en}} [http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf ''South Africa Yearbook 2015/16: Arts and Culture. Besoek op 17 Januarie 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108183548/http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf |date= 8 Januarie 2017 }}</ref> === Mode === [[Lêer:Abigail Keats Autumn winter 2010 3.JPG|duimnael|links|upright|Abigail Keats: herfs-&nbsp;/wintermodeversameling 2010<br /><small>Sandton Convention Centre, Johannesburg</small>]] [[Lêer:Abigail Keats photo.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse mode-ontwerper [[Abigail Keats]]]] [[Lêer:Suzaan in her Johannesburg Studio.jpg|duimnael|Die Johannesburgse mode-ontwerper [[Suzaan Heyns]] in haar ateljee]] Ontwerpers soos Gavin Rajah en Jenni Button en etikette soos ''Stoned Cherrie'' en ''Sun Goddess'' het Suid-Afrika op die internasionale kaart van [[mode]] geplaas. Kaapstad en Johannesburg is die land se leidende modesentrums vanwaar plaaslike mode-etikette en -ontwerpers ook na Europese markte begin uitvoer het en hul verskyning op Paryse en Londense modeskoue gemaak het. Johannesburg is sedert 1997 die gasheerstad vir die ''Sanlam SA Modeweek'' wat jaarliks in April (lente- en somerreekse) en in Oktober (herfs- en wintermodeversamelings) gehou word. 'n Tweede skou, die Joburg-modeweek, vind jaaliks in laat Augustus plaas. Die Goudstad se modebedryf is in die sogenaamde Modedistrik gekonsentreer waar meer as 100 modeondernemings – van tekstielprodusente tot top-ontwerpers – hul fabrieke en ateljees gevestig het. Die modewinkelsentrum ''Fashion Kapitol'' fungeer met 'n dertigtal boetieke as die Modedistrik se middelpunt. Hier word ook gereeld modeskoue gehou. Kaapstad is die gasheerstad vir die internasionaal belangrikste modeskou in Afrika, die Kaapstad Modeweek, wat jaarliks vroeg in Augustus plaasvind en meer as 30&nbsp;000 besoekers, mediaverslaggewers en inkopers lok. === Sport === [[Lêer:Toutrek.jpg|duimnael|Toutrek, 'n tradisionele Afrikanersport, tydens 'n Afrikanersportfees in Namibië]] Suid-Afrika se gewildste [[sport]]soorte is [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|title=Sport in South Africa|publisher=SouthAfrica.info|accessdate=21 September 2016|archive-date=29 Junie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629152527/http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|url-status=dead}}</ref> Ander sporte met 'n belangrike ondersteuning is [[swem]], [[atletiek]], [[gholf]], [[boks]], [[tennis]], [[netbal]] en [[veldhokkie]]. Sportsoorte wat in Suid-Afrika ontstaan het sluit in [[jukskei]], [[musangwe]], [[ringbal]], [[stokgevegte]] en [[spinning]] ('n soort fietstrap). Die Suid-Afrikaanse sport is onder toesig van die Minister van Sport, Kuns & Kultuur, tans [[Nathi Mthethwa]] ([[ANC|African National Congress]]). Die nasionale beheerliggaam vir alle sport in Suid-Afrika is die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] (SASKOK). {{Sien ook|Suid-Afrika op die Olimpiese Spele}} ==== Krieket ==== [[Lêer:South African Cricket team 2008.jpg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse [[Proteas]] in 2008]] Krieket is tradisioneel die sport van die [[Anglo-Afrikane]] en die [[Indiese Suid-Afrikaners]], maar word vandag deur mense van al die [[etniese groep]]e beoefen. Suid-Afrika se nasionale krieketspan staan bekend as die [[Proteas]] en neem as volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aan [[toetskrieket]] sowel as [[Internasionale eendagwedstryd]]e (EDIs) en [[Twintig20]] (T20Is) deel. Suid-Afrika het sedert [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en reeds vyf keer die halfeindrondte gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]), maar kon dié toernooi tot op hede nie wen nie. Tydens die [[Kampioenetrofee 1998]] kon Suid-Afrika sy eerste vername internasionale kriekettitel inpalm en by die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het die Proteas vir die eerste keer die eindstryd van ’n krieket- of [[T20I-wêreldbeker]]toernooi vir mans gehaal. In Junie 2025 het Suid-Afrika in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies verslaan en sodoende sy tweede IKR-titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/australia-vs-south-africa-final-1449769/match-report-4 |title=Markram delivers WTC glory to end South Africa's history of heartbreak |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Junie 2025 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Suid-Afrika het in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] saam met Kenia en Zimbabwe as gasheer van die krieketwêreldbeker opgetree, wat deur Australië gewen is. Daarbenewens was Suid-Afrika gasheer van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]], die [[T20I-wêreldbeker 2007]], die [[Kampioenetrofee 2009]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]], waartydens die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|nasionale vrouekrieketspan]] die eerste Suid-Afrikaanse span geword het wat 'n wêreldbekereindstryd gehaal het. In November 2021 is Suid-Afrika saam met Namibië en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> Tydens beide die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] het die nasionale vrouekrieketspan hul prestasie herhaal en telkens in die eindstryd verskyn. ==== Rugby ==== [[Lêer:Springbok parade.jpg|duimnael|Die [[Springbokke]] nadat hulle die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gewen het]] Rugby is histories veral gewild onder persone van Afrikaanse afkoms. Suid-Afrika se nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Springbokke]] en het sedert 1995 aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en reeds 'n rekord van vier keer gewen (in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] op eie bodem, [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] in [[Frankryk]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] in [[Japan]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk). Suid-Afrika is een van die sterkste rugbyspanne en neem gereeld aan toernooie soos [[die Rugbykampioenskap]] (saam met [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], [[Wallabies|Australië]] en [[All Blacks|Nieu-Seeland]]) deel. Voorheen het Suid-Afrikaanse rugbyspanne met spanne uit [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] asook een span elk van [[Argentinië]] en [[Japan]] die jaarlikse [[Superrugby]]-toernooi uitgespook. Die Suid-Afrikaanse [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] kon hierdie toernooi tot op hede drie keer wen. Sedert die 2021-’22-seisoen ding vier Suid-Afrikaanse spanne, die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]], [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]], [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] en [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]], met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Wallis in die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]-kompetisie (voorheen die Pro14) mee. Met hul eerste deelname het die Stormers met die titel weggestap. Die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] neem ook gereeld aan [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie deel en hul beste prestasie tot dusver was die kwarteindrondte in [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]]. Die tweede nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Opkomende Springbokke]] en word saamgestel uit spelers wat nog nie vir die Springbokke uitgedraf het nie. Die [[Junior Bokke]] is Suid-Afrika se nasionale onder-20 rugbyspan en neem sedert 2008 aan Wêreldrugby se [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap|o/20-kampioenskap]] deel. Die nasionale [[sewesrugby]]span word die [[Blitsbokke]] genoem en verteenwoordig Suid-Afrika tydens die Wêreldrugby Sewesreeks, die Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en die [[Statebondspele]]. ==== Sokker ==== [[Lêer:Southafrica soccerteam.PNG|duimnael|links|[[Bafana-Bafana]] tydens 'n opwarmingswedstryd in 2008]] Sokker is Suid-Afrika se gewildste sportsoort, veral onder swart mense. Die hoogste sokkerafdeling is die [[Premiersokkerliga]] en bekende sokkerspanne sluit in [[Mamelodi Sundowns]], [[Orlando Pirates FC]] en [[Kaizer Chiefs]]. Suid-Afrika se nasionale sokkerspan staan bekend as [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]], terwyl die vrouesokkerspan [[Banyana-Banyana]] genoem word. Bafana-Bafana het tot op hede aan drie [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]), maar kon nie een keer tot die uitklopfase deurdring nie. Suid-Afrika self het die Sokker-Wêreldbekertoernooi van 2010 aangebied, wat deur [[Spanje]] gewen is. In voorbereiding op dié toernooi het Suid-Afrika die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] aangebied. [[CAF]] se [[Afrikanasiesbeker]] het Suid-Afrika twee keer aangebied, in [[Afrikanasiesbeker 1996|1996]] en in [[Afrikanasiesbeker 2013|2013]] en een keer gewen, in 1996. In vergelyking met die mansspan is die vrouespan meer suksesvol en hulle kon die Afrikanasiesbeker 2022 wen. ==== Branderplankry ==== [[Lêer:JBay-BillabongPro-001.JPG|duimnael|Strandaktiwiteite tydens die Vereniging van Beroepsbranderplankryers (ASP) se jaarlikse "Billabong Pro" in Jeffreysbaai, Oos-Kaap]] Branderplankry het in die jare ná die Eerste Wêreldoorlog in Suid-Afrika posgevat. Soos elders op aarde is aanvanklik baie lang en swaar borde van hout gebruik wat beweeglikheid beperk het. Met die beskikbaarheid van smaller en ligter borde het 'n verskeidenheid nuwe branderplankstyle ontwikkel. Suid-Afrika het wêreldkampioene soos Shaun Thomson en Jordy Smith voortgebring. In [[Jeffreysbaai]] naby Gqeberha word jaarliks 'n Billabong Pro-byeenkoms aangebied waarby in sommige jare ook vroue in 'n eie afdeling deelgeneem het. Ander Billabong Pro-wedstryde, wat deur die Australiese branderplankpak-vervaardiger Billabong geborg word, is of word op North Shore, Oahu (Amerikaanse deelstaat Hawaii), in Queensland, Australië en op Tahiti gehou. Op Jeffreysbaai word die klemtoon eerder op gehaltegolwe gelê as op beach break-skoue soos byvoorbeeld in die Kaliforniese Huntington Beach en Rio de Janeiro. In 1983 is ''The Jeffreys Bay Country Feeling Surf Classic'' gevestig.<ref>{{en}} Matt Warshaw: ''The Encyclopedia of Surfing''. Orlando • Austin • New York • San Diego • Toronto • London: Harvest/Harcourt Inc. 2005, bl. 62</ref> === Vakansiedae === {{Hoofartikel|Lys van openbare vakansiedae in Suid-Afrika}} [[Lêer:Cilliers-gelofte, 1938-film, Die bou van 'n nasie.jpg||duimnael|Uitbeelding van Cilliers se voordrag van die gelofte in die rolprent [[Bou van ’n Nasie]]]] [[Lêer:Stephanie Traynor SA Freedom Day.jpg|duimnael|Suid-Afrika se [[Vryheidsdag]] word in Londen gevier]] {|border="2" align="center" cellpadding="2" cellspacing="1" class="wikitable" |- bgcolor=#eeeeee !Datum !Naam !Opmerkings |- |[[1 Januarie]] |[[Nuwejaarsdag]] |Eerste dag van die jaar. |- |[[21 Maart]] |[[Menseregtedag]] |Ter nagedagtenis aan die [[Sharpeville-slagting]] in 1960. |- | |[[Goeie Vrydag]] |Vrydag voor [[Paasfees]]. |- | |[[Gesinsdag]] |Maandag ná Paasfees. |- |[[27 April]] |[[Vryheidsdag]] |Herdenking van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|eerste demokratiese verkiesing in 1994]]. |- |[[1 Mei]] |[[Werkersdag]] |Solidariteit met die internasionale arbeidersbewegings. |- |[[16 Junie]] |[[Jeugdag]] |Die dag van die [[Soweto-opstand]] in 1976. |- |[[9 Augustus]] |[[Nasionale Vrouedag]] |In herinnering aan die nasionale optog van vroue op hierdie dag in 1956. |- |[[24 September]] |[[Erfenisdag (Suid-Afrika)|Erfenisdag]] |Voorheen Shakadag. |- |[[16 Desember]] |[[Geloftedag]] |Voorheen Geloftedag of Dingaansdag. |- |[[25 Desember]] |[[Kersfees|Kersdag]] |Die Geboortedag van [[Jesus van Nasaret|Jesus]]. |- |[[26 Desember]] |[[Welwillendheidsdag]] |Dag ná Kersdag. |} == Simbole == {{Suid-Afrika Simbole}} == Sien ook == ; Posgeskiedenis * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Kaap die Goeie Hoop]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Natal]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Oranje-Vrystaat]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Transvaal]] ; Suid-Afrikaanse lyste * [[Lys van jare in Suid-Afrika]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse komponiste]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse kunstenaars]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse politici]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/South-Africa|title=South Africa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 Julie 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/|title=South Africa|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Julie 2024}} ; Misdaad * {{de}} Brandt, H.: ''Leben mit dem Verbrechen''. In: DEG aktuell, Sonderausgabe 1/1998, S. 16–18 * {{de}} FAZ, DEG, Afrika-Verein, Safri, Deloitte & Touche: ''Investitionsführer Südliches Afrika''. Frankfurt am Main 2000: F.A.Z-Institut für Management-, Markt- und Medieninformationen GmbH * {{de}} Ulrich Jürgens: ''Alte und neue Disparitäten in Südafrika''. In: Geographie und Schule, vol. 21, nommer 121, bladsye 20–29 * {{en}} Daniel D. Ntanda Nsereko: ''When Crime Crosses Borders. A Southern African Perspective''. In: Journal of African Law, Vol. 41, nommer 2 (1997), bladsye 192–200 * {{en}} Martin Pabst: ''Südafrika''. München 1997: C.H. Beck * {{en}} SADC/EU (uitgewers): ''Regional Conference on Illicit Cross-Border Drug Trafficking'' (1995) == Eksterne skakels == ; Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie|South Africa|Suid-Afrika}} {{Wikt|Suid-Afrika}} {{Wikinews-kategorie|Suid-Afrika}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|South_Africa|Suid-Afrika}} ; Suid-Afrikaanse regering ---- * {{en}} [http://www.gov.za/ Regering van Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.thepresidency.gov.za/ Presidentskap van Suid-Afrika] ; Inligting oor Suid-Afrika ---- * {{en}} [https://www.brandsouthafrica.com/ ''Brand South Africa''] ; Betrekkinge met die Verenigde Koninkryk ---- * {{en}} [https://www.gov.uk/world/south-africa/news ''Gov.uk: South Africa and the UK''] ; Betrekkinge met die Verenigde State | U.S. Relations With South Africa ---- * {{en}} [https://www.state.gov/u-s-relations-with-south-africa/ ''U.S. Department of State: U.S. Relations With South Africa''] * {{en}} [https://history.state.gov/countries/south-africa ''Office of the Historian: A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: South Africa''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Noord = {{vlagland|Botswana}} | Noordoos = {{vlagland|Zimbabwe}} • {{vlagland|Mosambiek}}<br />{{vlagland|eSwatini}} | Oos = [[Indiese Oseaan]] | Suidoos = [[Indiese Oseaan]] | Suid = [[Indiese Oseaan]] | Suidwes = {{vlagland|Tristan da Cunha}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Namibië}}<br />[[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Namibië}} }} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Lande van Afrika}} {{G20}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Suid-Afrika| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] hju9ycceb05dgdug0hmwkq3ssku3rbu 0 4463 2902333 2882467 2026-05-08T10:45:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902333 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Voëls | fossil_range = <br /> {{fossilrange|72|0|Laat-Kryt – [[Holoseen|hede]], 72–0 [[Jaar#SI-voorvoegsels|Ma]]| | earliest=115.5|PS= |ref=<ref name="Field2020" /><ref name="DePietriWilaru" />}} <small>Moontlike Vroeë-[[Kryt (geologie)|Kryt]] of vroeë Laat-Kryt oorsprong baseer op [[molekulêre klok]]<ref name="Yonezawa2017" /><ref name="kuhl2020" /> </small> | image = <center><imagemap> File:Bird Diversity 2013.png|300px rect 0 0 333 232 [[Red-crested turaco]] rect 0 232 333 470 [[Steller's sea eagle]] rect 0 696 333 470 [[Rock dove]] rect 0 928 333 700 [[Southern cassowary]] rect 0 1160 333 930 [[Gentoo penguin]] rect 0 1392 333 1160 [[Bar-throated minla]] rect 666 0 333 232 [[shoebill]] rect 666 232 333 470 [[grey crowned crane]] rect 666 696 333 470 [[Anna's hummingbird]] rect 666 928 333 700 [[rainbow lorikeet]] rect 666 1160 333 930 [[grey heron]] rect 666 1392 333 1160 [[Eurasian eagle-owl]] rect 999 0 666 232 [[white-tailed tropicbird]] rect 999 232 666 470 [[Indian peafowl]] rect 999 696 666 470 [[Atlantic puffin]] rect 999 928 666 700 [[American flamingo]] rect 999 1160 666 930 [[blue-footed booby]] rect 999 1392 666 1160 [[keel-billed toucan]] </imagemap></center> | display_parents = 3 | taxon = Aves | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]<ref name="taxonomicon" /> | subdivision_ranks = Bestaande [[klade]]s | subdivision = *[[Paleognathae]] *[[Neognathae]] **[[Pangalloanserae]] **[[Neoaves]] | synonyms = * Neornithes <small>Gadow, 1883</small> }} '''Voëls''' (klas '''Aves''') is tweevoetige, warmbloedige, [[Eier (biologie)|eier]]lêende, [[gewerwelde]] (Latyn: Vertebrata) diere, wat hoofsaaklik gekenmerk word deur [[Veer (voël)|vere]] en voorste ledemate wat [[vlerk]]e genoem word, asook bene wat hol van binne is. Voëls het geëvolueer van [[theropoda]]-[[dinosourusse]] tydens die [[Jura]]tydperk en die eerste bekende voël is die Laat-Jurassiese ''[[Archaeopteryx]]''. Voëls wissel in grootte van klein [[Swael (voël)|swaeltjies]] tot groot loopvoëls soos [[volstruis]]e en [[emoe]]s. Daar is tussen 9&nbsp;000 en 10&nbsp;000 bekende voëlspesies in die wêreld en die klas Aves is dus die mees diverse klas van gewerwelde landbewoners. [[Moderne voëls]] word gekarakteriseer deur vere, 'n bek of snawel sonder tande, die lê van eiers met harde doppe, 'n vinnige [[metabolisme]], 'n hart met vier kamers en 'n ligte dog sterk skelet. Die meeste voëls het voorste ledemate wat as vlerke aangepas is en kan dus vlieg, alhoewel [[loopvoël]]s en verskeie ander, veral [[endemies (ekologie)|endemiese]] eilandspesies, nie daartoe in staat is nie. Baie voëlspesies onderneem jaarlikse langafstand-[[Migrasie van voëls|migrasies]] en baie meer nog voer korter, meer onreëlmatige swerfbewegings uit. Voëls is sosiale diere en kommunikeer deur visuele seine en deur aanwending van roepe en sang. Ander sosiale gedrag sluit onder meer gemeenskaplike jag, broei en vlug in. Voëls is hoofsaaklik sosiaal monogaam, maar dit is by sommige spesies die geval dat hulle met ander individue as hul maats sal paar; in ander spesies weer is totale [[poliandrie]] of [[poligamie]] aan die orde van die dag. Eiers word gewoonlik in 'n nes gelê en een of albei die volwasse voëls broei daarop. Sommige voëls (bv. [[koekoek]]e) is [[broeiparasiet]]e wat hulle eiers in die [[nes]]te van ander voëls lê en hierdie gasheervoëls broei die kuikens uit en maak hulle groot. Die meeste voëls spandeer 'n korter of langer periode aan ouersorg nadat die kuikens uitgebroei het. Voëls is op verskillende wyses van nut vir die mens: die meeste is belangrike bronne van voedsel en word gewoonlik gejag of geteel en dan kommersieel beskikbaar gestel. Sommige spesies, veral [[sangvoël]]s en [[papegaai]]e, is gewild as troeteldiere. [[Ghwano]] (voëlmis) word van eilande versamel om as misstof vir landboudoeleindes te gebruik. Voëls figureer in bykans alle aspekte van menslike [[kultuur]], hetsy geloof, die digkuns, mode of musiek. Ongeveer 120-130 voëlspesies het sedert [[1600]] uitgesterf as gevolg van menslike aktiwiteite en honderde meer vóór dié tyd. Daar is tans talle voëlspesies wat bedreig word deur uitsterwing as gevolg van menslike aktiwiteite en pogings word aangewend om hulle te beskerm. == Evolusie en klassifisering == [[Lêer:Archaeopteryx bavarica Detail.jpg|regs|duimnael|250px|''Archaeopteryx'', die eerste bekende voël.]] Die eerste klassifiseringstelsel vir voëls is deur [[Francis Willughby]] en [[John Ray]] in hul [[1676]] uitgawe van ''Ornithologiae'' ontwikkel.<ref>Del Hoyo, Josep, et al. ''Handbook of Birds of the World Vol 1'' 1992. Barcelona: Lynx Edicions, {{ISBN|84-87334-10-5}}</ref> Hulle werk, ietwat aangepas, vorm die basis vir die huidige klassifiseringstelsel wat oorspronklik deur [[Carolus Linnaeus]] in [[1758]] uitgewerk is.<ref>{{cite book | last = Linnaeus | first = C | authorlink = Carolus Linnaeus | title = Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. | publisher = Holmiae. (Laurentii Salvii). | date = 1758 | location = | pages = 824 | url = http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100 | doi = | id = }}</ref> Voëls word gekategoriseer as die [[Klas (biologie)|klas]] Aves in [[wetenskaplike klassifikasie]]. [[Filogenie|Filogenetiese klassifikasie]] plaas voëls in die dinosourusklade [[Theropoda]]. Volgens huidige konsensus vorm Aves en hul sustergroep, die [[Orde (biologie)|orde]] [[Crocodilia]], saam die laaste oorlewende lede van die [[reptiel]]klade [[Archosauria]]. Filogeneties word Aves oor die algemeen gedefinieër as afstammelinge van die mees onlangse gemeenskaplike voorouer van moderne voëls en ''[[Archaeopteryx|Archaeopteryx lithographica]]''.<ref>{{cite book |author= Padian K. & Chiappe L.M. |editor= Currie PJ & Padian K |title= Encyclopedia of Dinosaurs|year= 1997| publisher= Academic Press|location= San Diego|isbn= |id= |pages= 41-96|chapter= Bird Origins}}</ref> ''Archaeopteryx'' is afkomstig van die laat-Juratydperk (ongeveer 155-150&nbsp;miljoen jaar gelede) en is dan ook die eerste bekende voël bekend onder hierdie definisie. Ander klassifikasies sluit slegs moderne voëlgroepe in en sluit die meeste groepe wat slegs deur fossiele bekend is uit.<ref>{{cite book |last= Gauthier |first= J. |editor= Padian K. |title= ''The Origin of Birds and the Evolution of Flight.'' Mem. California Acad. Sci 8|year= 1986|isbn= |oclc= |doi= |id= |pages= 1-55|chapter= ''Saurischian Monophyly and the origin of birds''}}</ref> Een van die redes hiervoor is om die onsekerhede aangaande die plasing van ''Archaeopteryx'' in verhouding met diere wat tradisioneel as therapod-dinosourusse bekend staan te vermy. Moderne voëls word in twee [[Orde (biologie)|superorders]] gedeel: die [[Paleognathae]] (meestal voëls wat nie kan vlieg nie, soos [[volstruis]]e) en die uiters diverse [[Neognathae]], wat al die ander voëls bevat. Afhangende van die klassifikasiestelsel wat gebruik word, is daar enigiets tussen 8&nbsp;800 en 10&nbsp;200 bekende voëlspesies wat vandag nog bestaan. === Dinosourusse en die oorsprong van voëls === Daar bestaan bewyse dat voëls ontwikkel het uit Theropoda-dinosourusse, en meer spesifiek dat voëls lede is van die [[Maniraptora]], 'n groep Therapoda-dinosourusse wat ook die [[Dromaeosauridae]]- en die [[Oviraptoridae]]-families insluit.<ref>[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/274/5290/1164 Early Adaptive Radiation of Birds: Evidence from Fossils from Northeastern China] deur Hou L., Martin M., Zhou Z. & Feduccia A. (1996). ''Science'' '''274'''(5290): 1164–1167.</ref> Namate meer en meer nie-voëlagtige Therapoda-dinosourusse ontdek word wat steeds nou aan voëls verwant is, word die eens duidelike onderskeiding tussen voëls en ander diere minder ooglopend. Onlangse ontdekkings in die Liaoning-provinsie in Noordoos-[[China]] het onthul dat etlike klein Therapoda-dinosourusse vere gehad het, wat tot hierdie onduidelikheid bydra.<ref>Norell M. & Ellison M. (2005). ''Unearthing the Dragon, The Great Feathered Dinosaur Discovery.'' Pi Press: New York. {{ISBN|0-13-186266-9}}</ref> Die vroeë voël, ''Archaeopteryx'', van die [[Juratydperk]], is bekend as een van die eerste "verlore skakels" van die laat-19de eeu wat die teorie van [[evolusie]] ondersteun het, selfs al word ''Archaeopteryx'' nie as 'n direkte voorouer van moderne voëls beskou nie. 'n Ander vroeë voël is ''[[Confuciusornis]]'', van die vroeë [[Kryttydperk]]. Dit is moontlik dat albei hierdie voëls voorafgegaan is deur ''[[Protoavis texensis]]'', alhoewel die [[fossiel]] wat dié naam dra so fragmentaries is, dat daar aansienlike twyfel bestaan of die fossiel wél aan 'n voëlagtige dier behoort. Ander Mesosoïese voëls sluit die [[Enantiornithes]], ''[[Yanornis]]'', ''[[Ichthyornis]]'', ''[[Gansus]]'' en die [[Hesperornithiformes]] in – 'n groep lopende duikvoëls wat amper soos dobbertjies en seeduikers gelyk het. [[Lêer:Vogelskelett.jpg|duimnael|200px|Die skelet van 'n [[duif]] toon 'n opvallende verlenging van die borsbeen, waaraan die vlerkspiere geanker word.]] Die ''[[Cryptovolans]]'' en ''[[Microraptor]]'' van die [[Dromaeosauridae]]-familie mag miskien tot aangedrewe vlug in staat gewees het, min of meer tot dieselfde mate as ''Archaeopteryx''. ''Cryptovolans'' het eienskappe besit wat ook by moderne voëls voorkom: hul borsbeen was verleng teen 'n hoek met die middellyn van die borsbeen en na buite gerig, loodreg op die ribbekas. Hierdie verlenging dien as 'n anker waaraan moderne voëls se vlerkspiere geheg is, sodoende beskik die voëls oor voldoende [[hefkrag]] vir vlug. ''Cryptovolans'' se rugstring blyk ook buigsaam te wees, net soos dit by moderne voëls die geval is, om te voorkom dat die werwels nie tydens vlug uitgly nie. As gevolg van hierdie eienskappe is ''Cryptovolans'' eintlik selfs 'n beter "voël" as ''Archaeopteryx'', aangesien laasgenoemde nié hierdie eienskappe besit nie. As gevolg van hierdie eienskappe het sommige [[paleontologie|paleontoloë]] voorgestel dat lede van die Dromaeosauridae-familie in werklikheid basale ("basis") voëls is en dat die groter lede van die familie op 'n tyd kon vlieg, maar dat latere vorme nie daartoe in staat was nie. Hul hipotese is derhalwe dat voëls nie van die Dromaeosauridae-familie afstam nie, maar dat die Dromaeosauridae-familie van voëls afstam. Bewyse vir hierdie teorie is tans nog onvoldoende, aangesien die presiese verhouding tussen die mees gevorderde lede van Maniraptora en die primitiefste egte voëls steeds nie goed begryp word nie. Sommige dinosourusse, wat bekend staan as [[Ornithischia]], het voëlagtige heupbene, maar voëls het ontwikkel uit [[Saurischia]]-dinosourusse wat reptielagtige heupbene het. Dit bewys dat voëls hul heupstruktuur onafhanklik ontwikkel het. Die voëlagtige heupstruktuur het selfs 'n derde keer onafhanklik ontwikkel: tussen lede van [[Therizinosauridae]], 'n spesifieke groep Theropoda-dinosourusse. 'n Alternatiewe teorie oor die ontwikkeling van voëls word voorgestel deur sommige wetenskaplikes, waaronder [[Larry Martin]] en [[Alan Feduccia]]. Die teorie stel voor dat voëls (insluitende lede van Maniraptora) van vroeë [[archosourus]]se soos ''[[Longisquama]]'' afstam.<ref>Feduccia A., Lingham-Soliar T., Hinchliffe J.R. (2005) "Do feathered dinosaurs exist? Testing the hypothesis on neontological and paleontological evidence" ''Journal of Morphology'' '''266'''(2): 125-166</ref> Die teorie word tans betwis deur die meerderheid paleontoloë, asook deur kenners in die studie van veerontwikkeling en evolusie.<ref>Prum R. (2003) "Are Current Critiques Of The Theropod Origin Of Birds Science? Rebuttal To Feduccia 2002" ''Auk'' '''120'''(2) 550-561</ref> === Klassifisering van moderne voëls === [[Moderne voëls]] word as [[Neornithes]] geklassifiseer en dit is tans bekend dat die groep tot 'n basiese groep afstammelinge ontwikkel het aan die einde van die Kryttydperk. Die Neornithes word verdeel in die [[Paleognathae]] en die [[Neognathae]]. Die Paleognathae sluit die [[stuithoender]]s van Sentraal- en Suid-Amerika in, asook die [[loopvoël]]s. Soos die naam aandui, is loopvoëls groot voëls wat nie tot vlug in staat is nie. [[Lêer:Aves de Galicia.gif|regs|200px|duimnael|Foto's van verskeie voëls]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="Field2020">{{Cite journal|title=Late Cretaceous neornithine from Europe illuminates the origins of crown birds|last1=Field|first1=Daniel J.|last2=Benito|first2=Juan|date=March 2020|journal=Nature|issue=7799|doi=10.1038/s41586-020-2096-0|volume=579|pages=397–401|issn=0028-0836|last3=Chen|first3=Albert|last4=Jagt|first4=John W. M.|last5=Ksepka|first5=Daniel T.|pmid=32188952|bibcode=2020Natur.579..397F|s2cid=212937591|url=https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/303639}}</ref> <ref name="DePietriWilaru">{{cite journal |last1=De Pietri |first1=Vanesa L. |last2=Scofield |first2=R. Paul |last3=Zelenkov |first3=Nikita |last4=Boles |first4=Walter E. |last5=Worthy |first5=Trevor H. |title=The unexpected survival of an ancient lineage of anseriform birds into the Neogene of Australia: the youngest record of Presbyornithidae |journal=Royal Society Open Science |date=February 2016 |volume=3 |issue=2 |pages=150635 |doi=10.1098/rsos.150635|pmid=26998335 |pmc=4785986 |bibcode=2016RSOS....350635D |doi-access=free |issn = 2054-5703 }}</ref> <ref name="Yonezawa2017">{{cite journal |vauthors=Yonezawa, T, ''et al''. |date=2017 |title=Phylogenomics and Morphology of Extinct Paleognaths Reveal the Origin and Evolution of the Ratites |journal=Current Biology |volume=27 |number=1 |pages=68–77 |doi=10.1016/j.cub.2016.10.029|pmid=27989673 |doi-access=free }}</ref> <ref name="kuhl2020">{{cite journal |first1=H |last1=Kuhl |first2=C |last2=Frankl-Vilches |first3=A |last3=Bakker |first4=G |last4=Mayr |first5=G |last5=Nikolaus |first6=S T |last6=Boerno |first7=S |last7=Klages |first8=B |last8=Timmermann |first9=M |last9=Gahr |date=2020 |volume=38 |number=1 |pages=108–127 |url=https://academic.oup.com/mbe/advance-article/doi/10.1093/molbev/msaa191/5891114 |title=An unbiased molecular approach using 3'UTRs resolves the avian family-level tree of life |journal=Molecular Biology and Evolution |doi=10.1093/molbev/msaa191|pmid=32781465 |pmc=7783168 |hdl=21.11116/0000-0007-B72A-C |hdl-access=free }}</ref> <ref name="taxonomicon">{{cite web | url=http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&tree=0.1 | title=Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves | access-date=11 June 2012 | last=Brands | first=Sheila | date=14 August 2008 | work=Project: The Taxonomicon | archive-date= 5 Mei 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080505214909/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&tree=0.1 | url-status=dead }}</ref> }} == Sien ook == * [[Ornitologie]], die studie van voëls * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls|Lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] == Eksterne skakels == * [http://www.avionary.info/ Avionary – Voëls van Westelike en Sentrale Palearktis in 46 Tale] {{wikt|voël}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} {{DEFAULTSORT:Voel}} [[Kategorie:Voëls| ]] [[Kategorie:Skelet]] e7dj1fn6kewwe3rr2lkm0egjiyhmvuo 0 6069 2902315 2889501 2026-05-08T09:46:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902315 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Suid-Afrika | Artikel = | Beeld = Flag of South Africa.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = Die Seskleur / Die Reënboogvlag | Ander_byname = | Gebruik = 110110 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = [[27 April]] [[1994]] | Ontwerp = ’n Swart driehoek met geel fraiing teen die vlagpaal, ’n groen gaffel met wit fraiings met sy tande teen die vlagpaal en loop tot in die wapperkant met rooi bo en blou onder. | Ontwerper = [[Frederick Brownell]] | Beeld3 = Naval Ensign of South Africa.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 000001 | Simbool3 = | Verhouding3 = 2:3 | Goedgekeur_op3= [[29 September]] [[1994]] | Ontwerp3 = ’n Groen Vlaamse kruis uit die Derde Kruistog op ’n wit agtergrond met die nasionale vlag in die skildhoek. | Ontwerper3 = | Beeld4 = Air Force Ensign of South Africa.svg | Beeldgrootte4 = 210px | Geen_grens4 = | Bynaam4 = Lugmagvaandel | Ander_byname4 = | Gebruik4 = | Simbool4 = | Verhouding4 = 2:3 | Goedgekeur_op4= [[27 April]] [[1994]] | Ontwerp4 = ’n Blou vlag met die rondeau van die Suid-Afrikaanse Lugmag in die wapperkant en die nasionale vlag in die skildhoek. | Ontwerper4 = }} Die '''nasionale vlag van [[Suid-Afrika]]''' is op 20 April 1994 in die Staatskoerant afgekondig en op [[27 April]] [[1994]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag is reghoekig en het ’n ewe groot rooi (bo) en blou (onder) horisontale band, wat deur ’n middelste groen band geskei word. Die groen band vertak in ’n horisontale Y-vorm, waarvan die twee bene in die hoeke aan die vlagpaal se kant eindig. Binne-in die twee groen bene is ’n swart driehoek, wat met goue strepe geskei word. Die rooi en blou band word deur wit strepe van die groen band geskei. Die bane aan die wapperkant het ’n verhouding van 5:1:3:1:5. Die nuwe vlag van Suid-Afrika is in Maart 1994 deur die destydse Suid-Afrikaanse staatsheraldikus [[Frederick Brownell]] ontwerp en aan die begin van die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|algemene verkiesing van 1994]] goedgekeur. Die nasionale vlag is gekies om die land se nuwe [[demokrasie]] aan die einde van [[apartheid]] te simboliseer en het die vlag vervang wat van 1928 af gebruik is. Met die einde van apartheid was daar ’n algemene gevoel dat die voormalige nasionale vlag – bekend as [[Oranje, Blanje, Blou]] weens sy kleure – vervang moes word as gevolg van sy rassistiese konnotasies in die oë van baie Suid-Afrikaners. Die ou vlag word vandag dikwels óf as ’n simbool van [[Afrikanernasionalisme]] of as ’n simbool van apartheid beskou. In die soeke na ’n nuwe vlag is die publiek ingespan om aan ’n wedstryd deel te neem, maar geen van die ontwerpe is deur die Nasionale Simbolekommissie goedgekeur nie. Toe die eerste demokratiese verkiesing in Suid-Afrika nader, is ’n ontwerp van Frederick Brownell tydelik aangeneem en net sewe dae voor dié geleentheid aan die publiek bekendgestel. Die reaksies was só positief dat die tydelike vlag amptelik as nasionale vlag in die [[grondwet van Suid-Afrika]], ''Hoofstuk 14'' se ''Bylae 1'' – ''Nasionale Vlag'' (bl. 129), ingeskryf is. Gesien in die lig van die probleme wat Suid-Afrika in sy geskiedenis beleef het, is die konsensus oor die nuwe nasionale vlag buitengewoon. Ten spyte van sy nuutheid het die vlag ’n uitstekende nasionale simbool geword. Byname vir die vlag sluit in die Seskleur<ref>{{af}} {{cite web |url=https://argief.litnet.co.za/article.php?news_id=54610 |title=1994 |publisher=[[LitNet]] |author=Hannelee Doubell |date=20 Oktober 2008 |accessdate=9 November 2023}}</ref> en die Reënboogvlag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://buzzsouthafrica.com/interesting-facts-about-south-african-flag/ |title=South African Flag: Colors, Meaning & Rules Abouth The National Symbol |publisher=BuzzSouthAfrica |author=Rachael Gumede |date=23 Julie 2020 |accessdate=9 November 2023}}</ref> == Ontwerp == === Vlagkundige beskrywing === [[Lêer:Pm cricket shots09 6058.jpg|duimnael|Die vlag wapper by ’n sportbyeenkoms in 2009 op die [[Sydney-krieketveld]]]] Die nasionale vlag word in die grondwet van Suid-Afrika, ''Hoofstuk 14'' se ''Bylae 1'' – ''Nasionale Vlag'' (bl. 129), soos volg beskryf:<ref>{{af}} {{cite web |title=Die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996 |url=https://www.justice.gov.za/legislation/constitution/SAConstitution-web-afr.pdf |publisher=Departement van Justisie en Staatkundige Ontwikkeling |pages=129 |accessdate=17 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520162506/https://www.justice.gov.za/legislation/constitution/SAConstitution-web-afr.pdf |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> # ''Die nasionale vlag is reghoekig, en is een en ’n half maal so lank as wat dit breed is.'' # ''Dit is swart, goud, groen, wit, rissierooi en blou.'' # ''Dit het ’n groen Y-vormige baan wat een vyfde van die breedte van die vlag is. Die middellyne van die baan strek van die boonste en onderste hoeke naas die vlagpaal, sluit in die middel van die vlag by mekaar aan en strek daarvandaan horisontaal na die middel van die wapperrand.'' # ''Die groen baan is bo en onder wit gesoom en na die vlagpaal goud gesoom. Elke soom is een vyftiende van die wydte van die vlag.'' # ''Die driehoek naas die vlagpaal is swart.'' # ''Die boonste horisontale baan is rissierooi en die onderste horisontale baan is blou. Hierdie bane is elk ’n derde van die breedte van die vlag.'' === Simboliek === Die ontwerp en kleure is ’n samevatting van hoofelemente uit Suid-Afrika se vlaggeskiedenis. Drie van die vlag se kleure (rooi, wit en blou) is ontleen aan vroeëre vlae van die land en kan beskou word as ’n verteenwoordiging van die Nederlandse en Britse vlagtradisies in Suid-Afrika. Groen is gedurende die 19de eeu in die [[Transvaal]]se [[Vierkleur]] (1857) vir die eerste keer in gebruik geneem, terwyl die nasionale vlag van die Boererepubliek [[Goosen]] (1882) ’n swart streep daarin gehad het. Geel/goud word saam met groen gereeld in die Suid-Afrikaanse sportkonteks gebruik.<ref name="sci">{{en}} {{cite web |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0018-229X2011000100003 |title=Flagging the "new" South Africa, 1910–2010 |publisher=SciELO |accessdate=17 Desember 2020 |archive-date=26 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326151411/http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0018-229X2011000100003&script=sci_arttext |url-status=dead }}</ref> Daarvolgens is geel/goud en groen die nasionale sportkleure van Suid-Afrika en word onder andere deur die nasionale spanne in (genoem word die “groot drie”<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm |title=Sport in South Africa |publisher=SouthAfrica.info |accessdate=29 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629152527/http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm |archive-date=29 Junie 2010 |url-status=dead}}</ref>) [[sokker]] ([[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]] en [[Banyana-Banyana]]), [[krieket]] ([[Proteas]]) en [[rugby]] ([[Springbokke]]) gebruik. Saam met die [[vlag van Suid-Soedan]] is die vlag van Suid-Afrika een van net twee vlae wêreldwyd wat ses verskillende [[kleur]]e in sy hoofontwerp het (dit sluit skakerings van een kleur in ’n vlag uit).<ref name="cia_factbook">{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |title=South Africa |publisher=The World Factbook |author=[[Central Intelligence Agency]] |date=2 Maart 2023 |accessdate=23 November 2023 |archive-date=10 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042951/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa |url-status=dead }}</ref> Daar is geen amptelike simboliek aan die vlagkleure verbonde nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Frederick Brownell |authorlink=Frederick Brownell |title= Convergence and Unification : The National Flag of South Africa (1994) in historical perspective, |type=PhD|publisher=[[Universiteit van Pretoria]]|location= [[Pretoria]]|date=2015|hdl=2263/50847}}</ref><ref name="cia_factbook" /> Drie van die vlag se kleure (rooi, wit en blou) kom van die vlae van die twee [[Boererepubliek]]e en die [[Union Jack]] in die middel van die ou landsvlag, en die ander drie kleure (swart, groen en goud) kom van die vlag van die [[African National Congress|ANC]] (wat die vernaamste versetbeweging teen die rassistiese regering was).<ref name="cia_factbook" /> Die groen Y-vorm beteken dat Suid-Afrika as een nasie die toekoms moet ingaan,<ref name="cia_factbook" /><ref name="Greig">{{en}} {{cite book|author=Greig, Charlotte|title=The Dictionary of Flags|publisher=Grange Books|isbn=1-84013-758-4}}</ref> of dat die hede en die verlede saamvloei.<ref name="Die_Burger">{{af}} {{cite web|url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/09/19/2/37.html |title=Xhosa |publisher=[[Die Burger]] |date=19 September 1998 |accessdate=28 Julie 2011 |archive-url=https://archive.today/20110728122232/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/09/19/2/37.html |archive-date=28 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ontwerp === Met die aanvang van die nuwe [[Regering van Suid-Afrika|regering]] in 1994 het Suid-Afrika ook ’n nuwe vlag gekry om die nuwe verenigde nasie te simboliseer. Die vlag is ontwerp deur Frederick Brownell, destydse staatsheraldikus van Suid-Afrika. Hy het volgens eie bewerings ook die [[vlag van Namibië]] ontwerp nadat dit op 21 Maart 1990 van Suid-Afrika onafhanklik geword het. <center>[[Lêer:Flag of South Africa (construction sheet).svg|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> === Kleure === Die kleurskema word hieronder gelys:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-flag |title=National flag |publisher=Regering van Suid-Afrika |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> {| style="text-align:center;" class="wikitable" ! width=100|Kleurskema ! colspan=2 width=100|Groen ! colspan=2 width=100|Swart ! colspan=2 width=100|Wit ! colspan=2 width=100|Geel ! colspan=2 width=100|Rooi ! colspan=2 width=100|Blou |- align=center | [[Pantone]] | style="background-color:#007C59"| | 3415 c | style="background-color:#000000"| | | style="background-color:#FFFFFF"| | | style="background-color:#FCB514"| | 1235 c | style="background-color:#E23D28"| | 179 c | style="background-color:#0C1C8C"| | Reflex blue c |- align=center | [[RGB-kleurmodel]] | style="background-color:#007C59"| | 0-124-89 | style="background-color:#000000"| | 0-0-0 | style="background-color:#FFFFFF"| | 255-255-255 | style="background-color:#FCB514"| | 252-181-20 | style="background-color:#E23D28"| | 226-61-40 | style="background-color:#0C1C8C"| | 12-28-140 |- align=center | [[CMYK]] | style="background-color:#007C59"| | C100-M0-Y28.23-K51.37 | style="background-color:#000000"| | C0-M0-Y0-K100 | style="background-color:#FFFFFF"| | C0-M0-Y0-K0 | style="background-color:#FCB514"| | C0-M28.17-Y92.06-K1.18 | style="background-color:#E23D28"| | C0-M73.01-Y82.3-K11.37 | style="background-color:#0C1C8C"| | C91.43-M80-Y0-K45.1 |- align=center | [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] | style="background-color:#007C59"| | 007C59 | style="background-color:#000000"| | 000000 | style="background-color:#FFFFFF"| | FFFFFF | style="background-color:#FCB514"| | FCB514 | style="background-color:#E23D28"| | E23D28 | style="background-color:#0C1C8C"| | 0C1C8C |- align=center | Tekstielkleur | style="background-color:#007C59"| | CKS 42 c Spektrumgroen | style="background-color:#000000"| | CKS 401 c Blou-swart | style="background-color:#FFFFFF"| | CKS 701 c Nasionale vlagwit | style="background-color:#FCB514"| | CKS 724 c Goudgeel | style="background-color:#E23D28"| | CKS 750 c Chilli-rooi | style="background-color:#0C1C8C"| | CKS 762 c Nasionale vlagblou |} == Geskiedenis == === Tot 1902 === Die ná die [[Boere]] se [[Groot Trek]] in [[Transvaal]] gestigte [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] het ’n vierkleurige vlag met die bynaam ''[[Vierkleur]]'' gebruik. Die vlag het drie horisontale bane in rooi, wit en blou gehad, soos die [[vlag van Nederland]], en in die vlagpaalkant ’n groen vertikale baan gehad.<ref name=apb134>{{en}} {{cite book |first=A.P. |last=Burgers |title=The South African flag book: the history of South African flags from Dias to Mandela |publisher=Protea Book House |year=2008 |isbn=978-1-86919-112-2 |pages=134}}</ref> Dit is vanaf 1857 tot 1874, weer vanaf 1875 tot 1877 en dan vanaf 1881 tot 1902 gebruik. Onder President [[Thomas François Burgers]] is vanaf 1874 tot 1875 die ''Burgers Flag'' (of ''Kruisvlag'') gebruik, wat ’n rooi Andreaskruis met wit fraiings op ’n blou veld vertoon.<ref>{{en}} {{cite book |first=A.P. |last=Burgers |title=The South African flag book: the history of South African flags from Dias to Mandela |publisher=Protea Book House |year=2008 |isbn=978-1-86919-112-2 |pages=137}}</ref> Ná die republiek se nederlaag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in die Britse [[Transvaalkolonie]] ’n blou vaandel gebruik. Dit het in die wapperkant ’n wit skyf met ’n rustende [[leeu]] in ’n veldlandskap vertoon.<ref>{{en}} {{cite book |first=A.P. |last=Burgers |title=The South African flag book: the history of South African flags from Dias to Mandela |publisher=Protea Book House |year=2008 |isbn=978-1-86919-112-2 |pages=148}}</ref> ’n Ander Boererepubliek, die [[Oranje-Vrystaat]], het vanaf 1857 tot 1902 ’n vlag met sewe bane in wit en oranje (beginnende met wit), met die Nederlandse vlag (rooi-wit-blou) in die skildhoek gebruik.<ref>{{en}} {{cite book |first=A.P. |last=Burgers |title=The South African flag book: the history of South African flags from Dias to Mandela |publisher=Protea Book House |year=2008 |isbn=978-1-86919-112-2 |pages=131}}</ref> Ná die verowering deur die Britte is ook hier, in die [[Oranjerivierkolonie]], ’n blou vaandel met ’n [[springbok]] op ’n wit skyf in die wapperkant ter onderskeiding gebruik.<ref>{{en}} {{cite book |first=A.P. |last=Burgers |title=The South African flag book: the history of South African flags from Dias to Mandela |publisher=Protea Book House |year=2008 |isbn=978-1-86919-112-2 |pages=147–148}}</ref> <center><gallery align="center" widths="150" caption="Vroeë vlae onder Nederlandse bewind"> Lêer:Flag of the Dutch East India Company.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Nederlandse Kaapkolonie]]; Vlag van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]], 1602 tot 1795 Lêer:Prinsenvlag.svg| {{FIAV|historical}} [[Jan van Riebeeck]] se vlag: die Nederlandse Prinsevlag, 1652 Lêer:Statenvlag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Bataafse Republiek]]: die Nederlandse Statenvlag, 1803 tot 1806 Lêer:Flag of the navy of the Batavian Republic.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van die [[Bataafse Republiek]], 1803 tot 1806 </gallery></center> <center><gallery align="center" widths="150" caption="Vlae van Boererepublieke"> Lêer:Flag of the Orange Free State.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Oranje-Vrystaat]], 1854 tot 1902 Lêer:Flag of Transvaal.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ([[Transvaal]]), 1857 tot 1874, 1875 tot 1877 en 1881 tot 1902 Lêer:South African Burgers Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag onder die presidentskap van [[Thomas François Burgers]], 1874 tot 1875 </gallery></center> === 1902–1910 === Ná die [[Tweede Vryheidsoorlog]] van 1899 tot 1902 en die stigting van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]] gebruik as die vlag van die Unie. Vir gebruik op see is blou en rooi [[Britse vaandels]] gebruik, met die wapenskild uit die landswapen om hulle te differensieer. Hulle is nie bedoel as die nasionale vlag nie maar as [[Burgerlike Vaandel|handelsvlag]] en [[Staatsvlag|diensvlag ter see]], maar in werklikheid is veral die rooi variant as ’n nieamptelike nasionale vlag beskou. <center><gallery align="center" widths="150" caption="Vlae van Britse kolonies"> Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Kaapkolonie]], 1876 tot 1910 Lêer:Flag of Orange River Colony.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Oranjerivierkolonie]], 1904 tot 1910 Lêer:Flag of the Transvaal Colony 1904–1910.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Transvaalkolonie]], 1904 tot 1910 Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]], 1875 tot 1910 </gallery></center> === 1910–1928 === Toe die Unie van Suid-Afrika in 1910 as deel van die [[Britse Ryk]] gestig is, was die ''[[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Union Jack]]'' die enigste vlag wat amptelike status geniet het. Vir gebruik op see is die blou en rooi Britse vaandels gebruik, met Suid-Afrika se landswapen daarop om hulle van die gewone vaandels te onderskei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://fotw.fivestarflags.com/za_1910.html |title=South African Vessels Ensign |author=Flags of the World |accessdate=4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054034/http://fotw.fivestarflags.com/za_1910.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.flaggenlexikon.de/fsuedafr.htm |title=Südafrika – Großbritannien Flaggensystem eingeführt |author=Volker Preuß |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105733/https://www.flaggenlexikon.de/fsuedafr.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Nuwe wapen is in September dieselfde jaar ontwerp en lasbriewe van die admiraliteit is in Desember uitgereik wat die gebruik van die wapen op ’n rooi vaandel goedgekeur het.<ref name="sci" /> Alhoewel die vlag vir gebruik op see bedoel was, is die Suid-Afrikaanse rooi vaandel, soos in ander kolonies en heerskappye van die Britse Ryk, op land as ’n ''[[de facto]]'' nasionale vlag gebruik. In 1912 is ’n koninklike lasbrief uitgereik waarvolgens die Suid-Afrikaanse rooi vaandel verander is om die wapen op ’n wit skyf te plaas, aangesien ’n reël in die ''Admiralty Flag Book'' voorgeskryf het dat die wapen op ’n wit skyf geplaas moes word indien een kleur van die wapen met die veld van die vaandel ooreenstem.<ref name=apb152–153 /><ref name="sci" /> Na bewering het [[Louis Botha]] in 1915 die Suid-Afrikaanse rooi vaandel ná die verowering van [[Duits-Suidwes-Afrika]] as deel van die [[Suidwes-Afrika-veldtog]] in [[Windhoek]] gehys.<ref name=apb152–153>{{en}} {{cite book |first=A.P. |last=Burgers |title=The South African flag book: the history of South African flags from Dias to Mandela |publisher=Protea Book House |year=2008 |isbn=978-1-86919-112-2 |pages=152–153}}</ref> Die rooi vaandel is glo soms op regeringsgeboue gehys en die blou vaandel by Suid-Afrika se verteenwoordigende kantore in die buiteland.<ref>{{en}} {{cite book |author=Frederick Brownell |authorlink=Frederick Brownell |title=National and Provincial Symbols |year=1993}}</ref> Die Suid-Afrikaanse rooi vaandel was nóg onder die [[Anglo-Afrikane]] nóg onder die [[Afrikaner]]-gemeenskap gewild.<ref name=apb152–153 /> Afrikaners het dit verwerp omdat die vlag die Union Jack gebruik het en Anglo-Afrikaners omdat dit nie die Union Jack alleenlik was nie.<ref>{{en}} {{cite book |first=Allison |last=Murphy |title=The South African family encyclopaedia |publisher=Struik Publishers |year=1989 |isbn=0-86977-887-0 |pages=124}}</ref> Die Suid-Afrikaanse rooi vaandel het nie langer as die nieamptelike vlag gedien nie, maar is tot in 1951 as handelsvlag op see gebruik.<ref name=msa>{{af}} Handelskeepvaartwet 1951; ''Staatskoerant'' nr 6085, gedateer 25 Julie 1958</ref> In 1925, ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1924|algemene verkiesing van 1924]] waarin [[Barry Hertzog]] as die eerste [[Eerste Minister van Suid-Afrika|eerste minister]] van die [[Nasionale Party]] verkies is, is deur [[Daniël François Malan]] aan die [[Parlement van Suid-Afrika|parlement]] ’n wet vir ’n nuwe vlag voorgelê, waarvan Malan gehoop het dat dit ’n “suiwer vlag” sonder die Union Jack is.<ref name=crw>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za_old.html#contr |title=South Africa (1928–1994) |publisher=Flags of the World |accessdate=17 Desember 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://africanhistory.about.com/od/apartheideraleaders/a/bio-Malan.htm |title=Daniel Francois Malan – A Biography of DF Malan |publisher=Africanhistory.com |last=Boddy |first=Alistair |accessdate=8 September 2016 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002201/http://africanhistory.about.com/od/apartheideraleaders/a/bio-Malan.htm |url-status=dead }}</ref> Debatte oor ’n verandering aan die vlag het tot drie jaar se ingewikkelde onderhandelinge gelei, aangesien die Afrikaners as nasate van [[Boere]] wat in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] geveg het, die Union Jack in die vlag as onvanpas verwerp het, terwyl die Anglo-Afrikane gevrees het dat die stemmeerderheid van Afrikaners besig was om simbole van die Britse Ryk te verwyder; en die [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]] het met afstigting gedreig indien die Union Jack verwyder sou word.<ref name=crw /> Ná drie jaar is ’n kompromie bereik waarvolgens die nuwe vlag ’n kleiner weergawe van die Union Jack sou vertoon en nie ’n vaandel is nie. Die ''Union Nationality and Flags Act 1928'' het ook bepaal dat die nuwe vlag van Suid-Afrika en die Union Jack saam as amptelike vlae van Suid-Afrika sou dien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01646/05lv01769.htm |title=1927. Union Nationality & Flag Act |publisher=The O'Malley Archives |accessdate=17 Desember 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |first=Kjetil |last=Fallan |title=Designing Worlds: National Design Histories in an Age of Globalization |publisher=Berghahn Books |year=2016 |isbn=978-1-78533-155-8 |page=65}}</ref> <center><gallery align="center" widths="150" caption="Suid-Afrikaanse Vaandels"> Lêer:Red Ensign of South Africa (1910–1912).svg| {{FIAV|historical}} Rooi vaandel van die [[Unie van Suid-Afrika]], 1910 tot 1912 Lêer:Blue Ensign of South Africa (1910–1928).svg| {{FIAV|historical}} Blou vaandel van die Unie van Suid-Afrika, 1910 tot 1928 Lêer:Red Ensign of South Africa (1912–1951).svg| {{FIAV|historical}} Rooi vaandel van die Unie van Suid-Afrika, 1912 tot 1928; handelsvlag op see tot in 1951 Lêer:Red Ensign of South Africa 1912-1928, variant 1.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|alternate}} ’n Ander weergawe van die Rooi vaandel van die Unie van Suid-Afrika met die volledige wapen van Suid-Afrika op ’n wit skyf </gallery></center> === 1928–1994 === {{Hoofartikel|Oranje, Blanje, Blou}} {{Multibeeld | align = left | wydte = 120 | voetskrif = Die drie kleiner vlae binne die ou vlag van Suid-Afrika is van links: die [[vlag van die Verenigde Koninkryk]], die vlag van die [[Oranje-Vrystaat]] en die vlag van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ([[Transvaal]]) | beeld1 = Flag of South Africa (1928–1994, small flags, dark colors).svg | onderskrif1 = Drie klein vlae op die vlag van Suid-Afrika, gebruik van 1928 tot 1982. | beeld2 = Flag of South Africa (1928–1994, small flags, bright colors).svg | onderskrif2 = Drie klein vlae op die vlag van Suid-Afrika, gebruik van 1982 tot 1994. }} [[Lêer:Drapeau afs.jpg|duimnael|Oranje, Blanje, Blou, die voormalige vlag van Suid-Afrika, 1928 tot 1994]] In 1925 het Suid-Afrikaners begin dink aan ’n eie vlag vir die [[Unie van Suid-Afrika]]. Hierdie idee het momentum verkry onder die regering van [[Barry Hertzog]], wat ’n eie Suid-Afrikaanse identiteit sonder ’n Britse invloed as ’n politieke ideaal voorgestaan het. Daar was felle teenstand deur sommige mense wat die Union Jack wou hê. In [[Durban]] het 15&nbsp;000 mense amper oproerig geraak in hul teenstand teen ’n nuwe vlag. Betogings van ondersteuners van die Union Jack het sedert 1925, met die indiening van ’n wetsontwerp vir die behoud van die Union Jack, ook momentum verkry.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/afrikaner-nationalists-rebel-against-union-jack-new-south-african-flag |title=Afrikaner nationalists rebel against a Union Jack in new South African flag |publisher=South African History Online |accessdate=17 Desember 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/article/state-policies-and-social-protest-1924-1939 |title=State policies and social protest, 1924–1939 |publisher=South African History Online |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> In reaksie het die regering professor Blommaert in bevel van ’n sentrale vlagkomitee aangestel om aanbevelings te versamel. Hul verslag kon eers in 1927 ingedien word, waarin hulle ’n vlag, soortgelyk aan dié van prins Willem van Oranje met ewe breë horisontale bande in oranje, wit en blou voorgestel het. Hierdie vlag was juis die agtergrond van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|Nederlands-Oos-Indiese Kompanjie]] aan die Kaap. Die vlag word ook die Van Riebeeckvlag of die Prinsevlag genoem. In die middel van die wit baan was die vlag van die [[Oranje-Vrystaat]], wat vertikaal afhang. Aan weerskante daarvan en vas daarteen is die Union Jack, soos dit in 1927 bestaan het, horisontaal en in die rigting van die vlagpaal; die [[Vierkleur]] van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] horisontaal en weg van die vlagpaal af.<ref name=apb134 /><ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Joyce |title=The South African Family Encyclopaedia |publisher=Struik |location=Kaapstad |year=1989}}</ref><ref>{{af}} Artikel 5 van Die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, Wet no. 32 van 1961.</ref> In hierdie reëling geniet elkeen van die miniatuurvlae gelyke voorrang.<ref>{{en}} {{cite book |author=Frederick Brownell |authorlink=Frederick Brownell |title=National and Provincial Symbols and Flora and Fauna Emblems of the Republic of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=fo4yAQAAIAAJ |location=Melville |year=1993 |publisher=C. van Rensburg |isbn=978-0-86846-074-1}}</ref> Die regering het tot ’n verdere vergelyk gekom: Daar sou voortaan twee nasionale vlae in Suid-Afrika wees, die nuwe vlag en die Union Jack. Die [[Minister van Binnelandse Sake|minister van binnelandse sake]] wat die wetsontwerp voorgestel het, [[Daniël François Malan]], het soos volg verduidelik: ''Union nationals must also be British subjects, a smaller circle within a larger one'' (“Onderdane van die Unie moet ook Britse onderdane wees, ’n kleiner kring binne-in ’n groter een”). Die Uniale Nasionaliteit en Vlaewet (No. 40 van 1927) is met ’n groot meerderheid aanvaar. Die nuwe vlag is vir die eerste keer op 31 Mei 1928 gehys.<ref>{{en}} {{cite book |author=Eric A Walker |title=A History of Southern Africa |publisher=Longmans |location=Kaapstad| year=1962 |pages=613}}</ref> Omdat die miniatuurvlag van die Oranje-Vrystaat op sy beurt ’n miniatuur van die Nederlandse vlag bevat het, was die ou Suid-Afrikaanse vlag die enigste voormalige nasionale vlag wêreldwyd met ’n vlag binne ’n vlag binne ’n vlag. Die keuse van die Prinsevlag as basis was ’n kompromie omdat dit die eerste vlag op Suid-Afrikaanse bodem was en omdat dit ’n polities neutrale vlag was (dit was geen land se nasionale vlag nie). ’n Ander aspek aan die kompromie was dat die Britse vlag óók die amptelike vlag sou bly. Suid-Afrika was dus die enigste land ter wêreld met twee nasionale vlae. Hierdie situasie het in 1957 verander toe die Union Jack sy status as nasionale vlag verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01646/05lv01769.htm |title=1927. Union Nationality & Flag Act |publisher=Nelson Mandela-stigting |author=Padraig O’Malley |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> Die rooi vaandel van 1910 is egter tot 1 Januarie 1951 as die handelsvlag behou.<ref name=msa /> Ná ’n [[Suid-Afrikaanse referendum van 1960|referendum]] het Suid-Afrika op 31 Mei 1961 ’n republiek geword, maar die vlag het dieselfde gebly<ref>{{af}} Wet 32 van 1961, artikel 5</ref> ondanks druk van Brittanje om die Britse vlag te verwyder. Ook Afrikaners het vir die verwydering van die Britse vlag gepleit. In 1968 het die destydse [[Eerste Minister van Suid-Afrika|eerste minister]], [[John Vorster]], hom vir die aanneming van ’n nuwe vlag ter geleentheid van die tiende herdenking van republiekwording in 1971 beywer, maar dit het nooit gerealiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=4eg9AAAAIBAJ&sjid=oUgMAAAAIBAJ&pg=2838,2158422&dq=south+africa+change+flag+1971&hl=en |title=New flag |newspaper=The Glasgow Herald |date=12 September 1968 | accessdate=17 Desember 2020 |page=18 col C}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/sites/default/files/flagging_the_new_south_africa_19102010_brownell_flagging2011.pdf |title=Flagging the “new” South Africa, 1910–2010 |author=Frederick Brownell |authorlink=Frederick Brownell |publisher=Historia Vol. 56 |year=2011 |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> Tydens die hernuwing van die Suid-Afrikaanse staat deur die grondwet van 1983 (wat vanaf 1984 van krag was) is die vlag behou en in die twee Seksies 3 en 4 opnuut gedefinieer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://disa.ukzn.ac.za/leg19830928028020110 |title=Republic of South Africa Constitution Act, Act No 110 of 1983 |work=Staatskoerant nr. 8914 |publisher=Republiek van Suid-Afrika |date=28 September 1983 |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> Die [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig]] het gelei tot die [[Suid-Afrikaanse referendum van 1992]], waarin die meerderheid kiesers vir ’n einde aan apartheid gestem het. Die referendum het ook meegebring dat die [[Wêreldrugby|Internasionale Rugbyraad]] die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] weer vir toetswedstryde toegelaat het. Die ANC het ingestem, onder die voorwaarde dat die vlag van Suid-Afrika nie gebruik word nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Ross Black, John Nauright |title=Rugby and the South African Nation |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |year=1998 |isbn=0-7190-4932-6 |pages=115 |url=https://opac.k10plus.de/DB=2.299/PPNSET?PPN=1460571584&PRS=HOL&HILN=888&INDEXSET=21 |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 1992]] in [[Barcelona]] het die Suid-Afrikaanse atlete onder ’n nuut ontworpe vlag van die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] (SASKOK) deelgeneem, só ook tydens die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/za@olymp.html |title=South African Olympic Flags |publisher=Flags of the World |author=Bruce Berry |accessdate=17 Desember 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/sa-olympic-team-leaves-barcelona |title=SA Olympic team leaves for Barcelona |publisher=South African History Online |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 1992]], die eerste vir die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en Suid-Afrika se eerste deelname aan ’n internasionale toernooi ná die einde van apartheid, het hulle onder die ou Suid-Afrikaanse vlag deelgeneem. <center><gallery align="center" widths="150" caption="Voormalige vlae van Suid-Afrika"> Lêer:Flag of South Africa (1928-1994).svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die Unie van Suid-Afrika met ’n donker skakering van “unieblou”, 1928 tot 1961 en daarna van die Republiek van Suid-Afrika, 1961 tot 1982 Lêer:Flag of South Africa (1928–1994, bright colors).svg|{{FIAV|historical}} Vlag van Suid-Afrika met ’n helder skakering van “Solway”-blou soos dit in 1982 deur die Suid-Afrikaanse regering bepaal is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.savaflags.org.za/spec/South%20Africa%20-%20National%201928-1994%20sheet%202.pdf |title=Flag Specification Sheet |date=8 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608104227/http://www.savaflags.org.za/spec/South%20Africa%20-%20National%201928-1994%20sheet%202.pdf |url-status=dead |archive-date=8 Junie 2018}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.savaflags.org.za/spec/South%20Africa%20-%20National%201928-1994%20-%20sheet%201.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608104803/http://www.savaflags.org.za/spec/South%20Africa%20-%20National%201928-1994%20-%20sheet%201.pdf |title=Flag Specification Sheet |date=8 Junie 2018 |url-status=dead |archive-date=8 Junie 2018}}</ref> Lêer:Flag of South Africa (1992 Summer Olympics).svg| {{FIAV|historical}} Olimpiese Vlag van Suid-Afrika tydens die [[Olimpiese Somerspele 1992]] Lêer:Flag of South Africa (1994 Winter Olympics).svg| {{FIAV|historical}} Olimpiese Vlag van Suid-Afrika tydens die [[Olimpiese Winterspele 1994]] </gallery></center> === Huidige vlag sedert 1994 === [[Lêer:New South African flag unveiling.jpg|duimnael|links|Die voormalige Suid-Afrikaanse ambassadeur in die Verenigde State, [[Harry Schwarz]], onthul die nuwe vlag van Suid-Afrika op 6 Mei 1994]] [[Lêer:Flag of South Africa 2.jpg|duimnael|’n Wapperende vlag van Suid-Afrika]] Met die einde van apartheid was daar ’n behoefte om die ou vlag as gevolg van sy rassistiese konnotasies in die oë van baie Suid-Afrikaners te vervang. Die ou vlag word sedertdien veral as ’n simbool van [[Afrikanernasionalisme]] of apartheid beskou.<ref>{{en}} {{cite book |author=Christi Van der Westhuizen |title=White Power & the Rise and Fall of the National Party |publisher=Zebra Press |location=Kaapstad |year=2007 |isbn=1-77007-305-1 |pages=326}}</ref> Die huidige vlag van Suid-Afrika is op 27 April 1994,<ref name=firstraising>{{en}} {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=Sed-dqbZgkc |title=Raising of the New South African Flag |last=Antonio Coppola |date=24 Mei 2018 |via=[[YouTube]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612010010/https://www.youtube.com/watch?v=Sed-dqbZgkc |archive-date=12 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die dag van die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|algemene verkiesing van 1994]], vir die eerste keer gehys. Dit sou oorspronklik net as ’n voorlopige vlag dien en sy ontwerp is eers ’n week vooraf goedgekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.c-span.org/video/?56323-1/south-african-election-special-2 |title=South African Election Special, 2 |publisher=C-SPAN.org |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142606/https://www.c-span.org/video/?56323-1%2Fsouth-african-election-special-2 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die keuse van ’n nuwe vlag en wapen was deel van die CODESA-onderhandelingsproses wat op 20 Desember 1991 begin is om apartheid te beëindig, en tot die inwerkingstelling van ’n onderhandelingsraad tussen die regering en die opposisie oor ’n nuwe grondwet gelei het.<ref>{{en}} [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge]] (SAIRV): ''Race Relations Survey 1992/93''.<!--sic--> Johannesburg 1993, bl. 473, 503.</ref> Dié onderhandelingsraad het in Augustus 1993 op die inwerkingstelling van ’n kommissie ter verkryging van nuwe nasionale simbole besluit. Hulle het die mandaat verkry om vier voorstelle vir ’n nasionale vlag én ’n wapen aan die onderhandelingsraad voor te lê.<ref>{{en}} SAIRV: ''Race Relations Survey 1993/1994''.<!--sic--> Johannesburg 1994, bl. 549.</ref> Nadat in 1993 ’n landwye openbare kompetisie van stapel gestuur is, het die Nasionale Simbolekommissie meer as 7&nbsp;000 ontwerpe ontvang.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://www.highbeam.com/doc/1P2-4196976.html |title=Finding Symbols For New S. Africa // Citizens Submit 7,000 Flag Designs |date=27 Oktober 1993 |journal=highbeam.com |accessdate=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008201708/https://www.highbeam.com/doc/1P2-4196976.html |archive-date=8 Oktober 2016}}</ref> ’n Aantal ontwerpe is op die kortlys geplaas en aan die publiek en die Onderhandelingsraad voorgelê, maar geeneen het entoesiastiese ondersteuning ontlok nie. Vervolgens is ’n aantal ontwerpateljees gekontak om verdere voorstelle in te dien, maar hul ontwerpe het ook geen aftrek gekry nie. Aan die einde van 1993 het die [[Parlement van Suid-Afrika|Parlement]] verdaag sonder om oor ’n geskikte nuwe vlag te besluit. [[Lêer:Flag of the African National Congress.svg|duimnael|Die vlag van die African National Congress]] In Februarie 1994 het [[Cyril Ramaphosa]] en [[Roelf Meyer]], onderskeidelik die hoofonderhandelaars van die African National Congress en die regerende [[Nasionale Party]], die taak gekry om die vlagvraagstuk op te los. ’n Eindelike ontwerp is op 15 Maart 1994 goedgekeur, afgelei van ’n ontwerp deur die destydse Suid-Afrikaanse staatsheraldikus Frederick Brownell. Dit kombineer die Nederlandse kleure rooi, wit en blou met die ANC-kleure swart, groen en geel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/magazine-27155475 |title=Fred Brownell: The man who made South Africa's flag |publisher=[[BBC]] |date=27 April 2014 |accessdate=17 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816223642/https://www.bbc.com/news/magazine-27155475 |archive-date=16 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Toe die eerste demokratiese verkiesing in Suid-Afrika nader, is dié ontwerp net sewe dae voor dié geleentheid aan die publiek bekendgestel.<ref>{{af}} ''Staatskoerant'' nr 15663, gedateer 20 April 1994</ref> Die reaksies was baie positief.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-South-Africa |title=Flag of South Africa |work=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=17 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105728/https://www.britannica.com/topic/flag-of-South-Africa |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die nuwe nasionale vlag is vir die eerste keer op 27 April 1994 amptelik gehys, die dag waarop die land se eerste demokratiese verkiesings begin het. As ’n resultaat van die geskiedkundige verkiesing is Nelson Mandela op 10 Mei 1994 as Suid-Afrika se eerste demokraties verkose president ingehuldig.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Elirea Bornman |title=National symbols and nation-building in the post-apartheid South Africa |journal=International Journal of Intercultural Relations |publisher=Elsevier |location=[[New York]] |date=2006 |volume=30 |pp=383–399 |hdl=10500/23252}}</ref> Die vlag is deur die meeste Suid-Afrikaners goed ontvang, al het ’n klein minderheid beswaar daarteen aangeteken; honderde lede van die [[Afrikaner Volksfront]] het die nuwe vlag voor die verkiesing van April 1994 in [[Bloemfontein]] uit protes verbrand.<ref name="firstraising" /> Die afkondiging van die nuwe nasionale vlag deur die Suid-Afrikaanse president, [[Frederik Willem de Klerk|F.W. de Klerk]], is eers op 20 April 1994 gepubliseer,<ref>{{af}} ''Staatskoerant'' nr 15663, gedateer 20 April 1994</ref> net sewe dae voordat die vlag ingewy moes word. Soos in Suid-Afrika se tussentydse grondwet bepaal is, moes die vlag vir ’n proefperiode van vyf jaar bekendgestel word, waarna daar bespreking sou wees oor of die nasionale vlag in die finale konsep van die grondwet verander moes word of nie. Die Grondwetlike Vergadering was verantwoordelik vir die opstel van die land se nuwe grondwet en het vir voorleggings gevra, onder meer oor die kwessie van die verskillende nasionale simbole van Suid-Afrika. 118 voorleggings is ontvang ten gunste van die nuwe vlag en 35 wat daarop aangedring het dat die nuwe vlag verander moes word. Vervolgens is op 28 September 1995 beslis dat die vlag nie verander sou word nie en is dit in Bylae 1 van die Grondwet van Suid-Afrika ingeskryf; dié grondwet het op 4 Februarie 1997 in werking getree.<ref>{{en}} {{citation|first=Bruce B.|last= Berry |title= “Zero to Hero” – the role of the national flag in nation building in post-apartheid South Africa|publisher= 26th International Congress of Vexillology|location= [[Sydney]]|date=September 2015}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/article/timeline-20-years-democracy-1994-2014 |title=Timeline 20 years of Democracy 1994 to 2014. 1997 |publisher=South African History Online |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> == Protokol == [[Lêer:South Africa Cape Town Castle Flags.jpg|duimnael|Historiese vlae wapper oor die [[Kasteel die Goeie Hoop]] (v.l.n.r.; intussen verwyder): die huidige vlag van Suid-Afrika sedert 1994, die [[Oranje, Blanje, Blou|vorige vlag van Suid-Afrika]] (1928–1994), die [[vlag van die Verenigde Koninkryk]] (1806–1928), die [[vlag van Nederland]] (1803–1806), die vlag van Groot-Britannje (1795–1803) en die Nederlandse Prinsevlag (1652–1795)]] [[Lêer:South Africa flag horizontal and vertical.svg|duimnael|Die vlag van Suid-Afrika (horisontaal en vertikaal)]] [[Lêer:SouthAfricaFlagTwoNations.jpg|duimnael|Vlag van Suid-Afrika gekruis met ’n ander nasionale vlag]] [[Lêer:SouthAfricaFlagNonNational.jpg|duimnael|Plek van die Suid-Afrikaanse vlag ten opsigte van ander nasionale vlae]] [[Lêer:SouthAfricaFlagParade.jpg|duimnael|Plek van die Suid-Afrikaanse vlag in ’n parade]] [[Lêer:SouthAfricaFlagIndoors.jpg|duimnael|Plek van die Suid-Afrikaanse vlag onder dak]] [[Lêer:SouthAfrican Flag HalfMast.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaans vlag wapper halfstok by [[Gqeberha|Port Elizabeth]] tydens die rouperiode na die dood van [[Nelson Mandela]] op 12 Desember 2013. Dit is glo die hoogste vlagpaal in Afrika en die grootste Suid-Afrikaanse vlag wêreldwyd]] Die protokol vir die gebruik van die Suid-Afrikaanse vlag is uitgereik kort voor dit in 1994 aanvaar is. Dit bepaal die gebruik van die vlag in Suid-Afrika. Die reëls vir die gebruik van die vlag buite die grense van Suid-Afrika word bepaal deur die plek waar die vlag gebruik word. === Behoorlike vertoning van die vlag === Die Suid-Afrikaanse regering het riglyne vir die behoorlike vertoning van die vlag by aangewese vlagstasies gepubliseer, in Regeringskennisgewing 510 van 8 Junie 2001 (''Staatskoerant'' nr 22356). Hierdie reëls geld net vir vlagstasies van openbare instellings en nie vir die algemene publiek nie.<ref name="Government Notice No. 510">{{en}} {{cite web |url=https://www.brandsouthafrica.com/wp-content/uploads/mediaclub/2010/06/government_gazette_flag.pdf |title=Government Notice No. 510 |work=Staatskoerant nr 22356 |publisher=Regering van Suid-Afrika |date=8 Junie 2001 |accessdate=14 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614002423/https://www.brandsouthafrica.com/wp-content/uploads/mediaclub/2010/06/government_gazette_flag.pdf |archive-date=14 Junie 2021 |url-status=dead }}</ref> Die Suider-Afrikaanse Vlagkundige Vereniging (SAVA), ’n nieamptelike vereniging vir die bestudering van vlae, het hul eie gids vir die behoorlike vertoning van die vlag in 2002 gepubliseer. Hierdie gids het geen amptelike gesag nie, maar is opgestel met algemeen aanvaarde Vlagkundige etikette en beginsels in gedagte.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/travel/south-africa/no-need-to-get-in-a-flap-over-flag-etiquette-94265 |title=No need to get in a flap over flag etiquette |work=IOL News |date=12 September 2002 |accessdate=17 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401180008/https://www.iol.co.za/news/south-africa/no-need-to-get-in-a-flap-over-flag-etiquette-94265 |archive-date=1 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Eerbied vir die vlag === Die Suid-Afrikaanse wet stel dit dat die vlag te alle tye met “waardigheid en eerbied” hanteer moet word. Die amptelike reëls stel dit onder andere:<ref name="Protokol">{{en}} {{cite web |url=http://www.savaflags.org.za/flag-protocol-sava-flags.php |title=Flag Protocol |publisher=Suider-Afrikaanse Vlagkundige Vereniging |accessdate=17 Desember 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_documents/National-Identity-Passport-booklet.pdf |title=National Identity Passport Booklet |work=Passport of Patriotism |publisher=Regering van Suid-Afrika |accessdate=17 Desember 2020}}</ref> * dat die vlag nooit aan die vloer mag raak nie, * dit mag nie as tafeldoek dien of voor ’n platform neergelê word nie, * dit mag nie gebruik word om ’n standbeeld, plakkaat of hoeksteen te bedek nie (bv. by die bekendstelling van ’n nuwe standbeeld), * dit mag nie gebruik word om enige wedloop/-ren of kompetisie te begin of eindig nie, * dit mag nie gebruik word as onderklere, bad- en vloermatte of enige soortgelyke vernederende toepassing nie, * dit mag nie gebruik word in enige kommersiële advertering op ’n manier wat die vlag sal verdraai of disrespekteer nie. Die toestemming van die president van Suid-Afrika word benodig om die vlag binne die grense van die land te mag vervaardig.<ref name="Protokol" /> === Tradisionele reëls om die vlag te hanteer === Daar is ’n aantal tradisionele reëls van eerbied wat nagestreef behoort te word wanneer die vlag hanteer of vertoon word. Tradisie wil dit hê dat die vlag aan die begin van elke werksdag gehys moet word; voor of tydens sonsondergang moet die vlag egter weer gestryk word. Die vlag kan slegs snags bly hang wanneer dit voldoende verlig is. Hierdie reëls is slegs van toepassing op vlae wat deur die regering gehys word; vlae op privaateiendom mag 24 uur per dag hang.<ref name="Protokol" /> Die vlag moet seremonieel gehys en gestryk word. Wanneer iemand sien dat ’n amptelike vlag gehys of gestryk word behoort hulle te stop en eerbied te toon. Wanneer so iemand ’n hoed op het behoort dit afgehaal te word en met die regter hand voor die persoon se hart gehou te word. Persone in uniform moet volgens hul diensvoorskrifte die vlag groet.<ref name="Protokol" /> Die vlag moet altyd korrek vertoon word, d.w.s. met die swart driehoek teen die vlagpaal. Die vlag mag ook vertikaal gehang word deur die vlag te hys, dit so te draai dat die swart driehoek bo is en die vlag om te draai. Die rooi trapesium behoort dus links te wees. ’n Mens “lees” ’n vlag soos ’n boek, van bo na onder en van links na regs en na die omwenteling behoort die resultaat dieselfde te wees.<ref name="Protokol" /> Dit word as beledigend gesien om die vlag te vermink of deur ’n vuil vlag te hys. Vlae wat nie meer herstel kan word nie behoort vernietig te word, by voorkeur deur middel van verbranding. Vlagpale behoort ook goed in stand gehou te word.<ref name="Protokol" /> === Korrekte vertoning van die vlag === Die reëls betreffende die korrekte metodes om die vlag te vertoon stel dat wanneer twee Suid-Afrikaanse vlae horisontaal aan ’n muur agter ’n podium gehang word, hulle vlagpaalkante na mekaar behoort te wys met die rooi baan aan die bokant. Indien die vlag aan ’n stok in die muur gehang word moet die stok op ’n sekere hoek ten opsigte van die muur geplaas wees, sodat die vlag nie aan die muur raak nie.<ref name="Protokol" /> Suid-Afrika se amptelike vlagpale is:<ref name="Government Notice No. 510" /> * [[Parlementsgebou (Kaapstad)|Parlementsgebou]] in Kaapstad * [[Uniegebou]] in Pretoria * [[Tuynhuys]] en 120 Pleinstraat in Kaapstad * Kantore van die premiers van die [[Provinsies van Suid-Afrika|nege provinsies]] * Alle howe in Suid-Afrika * Alle internasionale en nasionale lughawens in Suid-Afrika * Sulke ander hoofgeboue wat die ministeries van buitelandse sake huisves of enige ander gebou wat deur die presidensiële kantoor as sulks aangewys is * Vlagpale van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag, soos bepaal in die “Permanente Magregulasies” * Die belangrikste doeane-geboue in en aan die grense van die Republiek van Suid-Afrika * Skepe onder Suid-Afrikaanse vlag, in ooreenstemming met die regulasies in afdeling 65 van die ''Handelskeepvaartwet, 1951 (Wet 57 van 1951)'' * Alle [[Suid-Afrikaanse Polisiediens|Suid-Afrikaanse polisiekantore]] * Alle buitelandse kantore van Suid-Afrika === Vertoning van die vlag saam met ander nasionale vlae === Indien twee nasionale vlae, waaronder dié van Suid-Afrika, aan gekruisde stokke hang, moet die vlagpaalkante van die vlae na mekaar wys en die vlae moet volledig kan wapper. Die bokant van die stok van die Suid-Afrikaanse vlag moet aan die regterkant wees (wanneer van voor gesien word).<ref name="Protokol" /> Wanneer die Suid-Afrikaanse vlag in die lug saam met ander nasionale vlae gehang word is daar verskeie reëls wat die manier bepaal hoe die vlag behandel moet word. Binne Suid-Afrika moet die Suid-Afrikaanse vlag altyd die ereposisie kry; dit beteken dat die vlag die verste na regs van al die vlae moet hang (aan die linkerkant wanneer dit van voor af gesien word). Alle ander nasionale vlae moet daarna in alfabetiese volgorde volg en dit moet ongeveer so groot soos die Suid-Afrikaanse vlag wees. Elke vlag moet aan ’n afsonderlike stok gehang word en die Suid-Afrikaanse vlag moet altyd eerste gehys en laaste gestryk word.<ref name="Protokol" /> === Vertoning van die vlag met nie-nasionale vlae === Wanneer die vlag saam met ander vlae getoon word wat nie nasionale vlae is nie, soos reklamebaniere of bedryfsvlae, moet alle vlae aan ’n aparte stok hang en moet die Suid-Afrikaanse vlag óf voor die ander vlae hang, óf in die middel van die vlae óf aan die linkerkant (van voor af gesien). Wanneer die Suid-Afrikaanse vlag in ’n optog gebruik word saam met ander vlae, moet die vlag aan die voorpunt van die optog wees; indien die vlae in een lyn is moet die Suid-Afrikaanse vlag aan die regterkant wees.<ref name="Protokol" /> === Gebruik van die vlag in geboue === Wanneer die vlag binnenshuis in sale by openbare vergaderings of byeenkomste getoon word, moet die vlag altyd die ereposisie inneem: indien dit langs die spreker getoon word, moet dit aan die regterkant van die spreker wees; wanneer dit elders in die saal is moet dit regs van die publiek wees.<ref name="Protokol" /> Die vlag behoort in sy geheel getoon te word, d.w.s. met ’n volledig uitgespreide rooi baan aan die bokant. Indien die vlag vertikaal gehang word op die muur agter die podium moet die rooi baan vir die toeskouers aan die linkerkant wees met die swart driehoek bo-aan.<ref name="Protokol" /> === Halfmas === Die vlag mag halfstok of halfmas gehang word as teken van rou, maar slegs indien die president toestemming daarvoor gee. Hy bepaal self ook die datum wanneer die rouperiode oor is. Die oorsprong van hierdie tradisie is om plek te hou vir die tradisioneel onsigbare vlag van dood.<ref name="Protokol" /> Wanneer die vlag halfmas gehys word moet dit eers tot heel bo gehys word en dan stadig tot in die halfmasposisie laat sak word. Voordat die vlag gestryk word, bv. met sonsondergang of aan die einde van die rouperiode, moet die vlag eers weer tot bo-aan die vlagpaal gehys word en dan gestryk word. Slegs die Suid-Afrikaanse vlag mag halfmas gehys word, alle ander vlae moet op normale hoogte bly.<ref name="Protokol" /> === Ontmanteling === As die vlag nie meer in ’n behoorlike toestand is nie, moet ’n vlag met waarde weggedoen word, verkieslik deur dit te verbrand.<ref name="Protokol" /> == Karakters == In die [[Unicode]]-standaard kan die vlag voorgestel word as ’n kombinasie van die streeksaanwysers 🇿 (kodepunt in die Unicode-blok addisionele ingeslote alfanumeriese karakters) en 🇦: 🇿🇦.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emojipedia.org/flag-south-africa/ |title=🇿🇦 Flag for South Africa Emoji |publisher=Emojipedia |accessdate=9 November 2023}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} {{Portaal|Suid-Afrika|Flag of South Africa.svg}} * [[Gay Pride-vlag van Suid-Afrika]] * [[Lys van Nasionale Simbole van Suid-Afrika]] * [[Nasionale lied van Suid-Afrika]] * [[Vlae van Suid-Afrika]] * [[Wapen van Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Harry Saker |title=The South African flag controversy, 1925–1928 |url=https://books.google.de/books?id=mYgaAAAAYAAJ&redir_esc=y |year=1980 |publisher=Oxford University Press |location=Kaapstad}} * {{af}} {{cite book |author=Cornelis Pama |title=Die vlae van Suider-Afrika |url=https://books.google.de/books?id=0AkVNAAACAAJ&redir_esc=y |year=1984 |publisher=Tafelberg |location=Kaapstad |isbn=978-0-624-02070-7}} * {{en}} {{cite journal |author=Frederick Brownell |authorlink=Frederick Brownell |title=The Union Jack over Southern and Central Africa: 1795–1994 |journal=SAVA Journal (Suider-Afrikaanse Veksillologiese Vereniging |location=Randburg |date=Maart 1994|pages=|isbn=0-620-18833-2}} * {{en}} {{cite journal |author=J. A. Van Zyl |title=The History of Flags of South Africa before 1900 |journal=SAVA Journal (Suider-Afrikaanse Veksillologiese Vereniging) |location=Randburg |date=April 1995 |isbn=0-620-19798-6}} * {{en}} {{cite book |author=[[Denis Beckett]] |title=Flying with Pride: The Story of the South African Flag |url=https://books.google.de/books?id=pF5xAAAAMAAJ&redir_esc=y |year=2002 |publisher=WildNet Africa |location=Pretoria |isbn=978-0-620-28903-0}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of South Africa|Vlae van Suid-Afrika}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/za.html Suid-Afrika] by ''Flags of the World''. * {{en}} [https://www.fotw.info/flags/za_1910.html South Africa (1910–1928)] by ''Flags of the World''. * {{en}} [https://www.gov.za/about-sa/national-flag-0 Suid-Afrikaanse Regeringswebwerf oor die vlag] * {{en}} [https://www.polity.org.za/misc/flagdim.html Dimensies van die vlag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020819064249/http://www.polity.org.za/misc/flagdim.html |date=19 Augustus 2002}} * {{en}} [https://flagspot.net/flags/za-close.html Suid-Afrikaanse vlag (gesprekke?)] * {{en}} [https://www.southafrica.info/about/history/flag.htm southafrica.info: Fly, the beloved flag] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Flag-of-South-Africa|title=Flag of South Africa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Desember 2020}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Afrikavlae}} {{Unievlag}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vlae van Suid-Afrika| ]] k1nag09hbrh4q7vq8jrso68mje70nm2 0 8662 2902221 2901948 2026-05-07T21:15:38Z SpesBona 2720 /* Nasionale embleem */ Bygewerk 2902221 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Mahem | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{en}} {{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Balearica regulorum'' |volume=2016 |page=e.T22692046A93334893 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22692046A93334893.en |accessdate=19 November 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref name="cites_status">{{en}} {{cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|accessdate=14 Januarie 2022|website=cites.org}}</ref> | image = Balearica regulorum 1 Luc Viatour.jpg | image_width = 240px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Gruiformes]] | familia = [[Gruidae]] | genus = ''[[Balearica]]'' | species = '''''B. regulorum''''' | binomial = ''Balearica regulorum'' | binomial_authority = [[Edward Turner Bennett|Bennett]], [[1834]] }} Die '''mahem''' (''Balearica regulorum'') is 'n redelik algemene [[standvoël]]. Hierdie [[spesie]] is die enigste kraanvoëls wat in [[boom|bome]] kan broei, want hulle kan met die agterste toon om takke vasklou. Om hierdie rede, en 'n paar ander, word geglo dat hierdie relatiewe klein ''Balearica''-kraanvoël die verteenwoordigers is van hulle Gruidae-voorouers. == Identifikasie == [[Lêer:Grey Crowned Crane2.jpg|duimnael|links|'n Mahem-kraanvoël]] Die mahem is 116&nbsp;cm hoog en weeg 3,5&nbsp;[[kilogram|kg]]. Die lyfvere is hoofsaaklik [[grys]]. Die vlerke is ook oorwegend [[wit]], maar bevat ook vere met 'n verskeidenheid kleure. Die kop het 'n kroon van stywe [[Goud (kleur)|goudkleurige]] vere. Die wange is wit en dit het 'n helder[[rooi]] opblaasbare keelsak. Die bek is relatief kort en die bene [[swart]]. Die geslagte lyk eenders, hoewel sommige [[mannetjie]]s effens groter as ander is. Jonges lyk bruiner en hul kuiwe en lelle is swakker ontwikkel. Die mahem se hofmakery in die broeiseisoen bestaan uit danse, spronge en 'n gebuig, terwyl hy die rooi keelsak opblaas en 'n harde geroep laat hoor. Dit maak ook 'n geluid wat baie verskil van die trompetter van ander kraanvoëlspesies. == Habitat == [[Lêer:Balearica regulorum gibbericeps MHNT 226 RdN Burundi.jpg|duimnael|links|[[Eier (biologie)|Eiers]] van 'n mahem]] Hulle hou in swerms op [[grasveld]], landerye en naby vleie en soortgelyke gebiede in hoogliggende streke asook langs die kus. Hul oornag op [[eiland]]e langs die kus, in rietplate by [[rivier]]mondings en in bome. Swerf rond wanneer hulle nie [[nes]] maak nie. Soos alle kraanvoëls vreet hulle [[insek]]te, klein reptiele en ander kleinerige diere. Die nes bestaan uit 'n platform van gras en ander plantmateriaal in hoë [[vleiland]] plantegroei. Die mahem lê 2 tot 5 [[Eier (biologie)|eiers]] en albei geslagte maak beurte om dit uit te broei. Die proses duur tussen 28 en 31 dae, en die kleintjies verlaat die nes binne 56 tot 100 dae. Hoewel die mahem steeds algemeen voorkom in baie van sy gebiede, staar dit bedreiging in die gesig, as gevolg van die uitwissing van sy habitat deur die dreinering en oorbeweiding, asook gifbesoedeling. == Verspreiding == Die mahem kom voor in die droë savanne-streke in [[Afrika suid van die Sahara]], hoewel hulle broei in ietwat natter habitats. Daar is twee subspesies. Die Oos-Afrikaanse ''B. r. gibbericeps'' kom voor in 'n gebied wat strek vanaf die oostelike [[Demokratiese Republiek die Kongo]] deur [[Uganda]] en [[Kenia]] na die oostelike deel van [[Suid-Afrika]]. Dit het 'n groter kaal, rooi gesigvel bokant die wit kol op die wang as die ander, ''B. r. regulorum '', wat vanaf die suide van [[Angola]] tot in Suid-Afrika voorkom. == Geluid == Sy tweenoot-getrompetter klink soos "ma-hem", vandaar sy naam. == Nasionale embleem == Die mahem is die nasionale voël van Uganda en word op beide dié land se [[Vlag van Uganda|nasionale vlag]] en wapen uitgebeeld.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Mark Cocker, David Tipling |title=Birds and People. |publisher=Jonathan Cape |location=Londen |year=2013 |isbn=978-0-224-08174-0 |page=184}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://gov.ug/about-uganda/sector/national-symbols |title=National symbols |publisher=Regering van Uganda |accessdate=28 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170528162336/http://gov.ug/about-uganda/sector/national-symbols |archive-date=28 Mei 2017 |url-status=dead}}</ref> Die [[Ugandese nasionale krieketspan]] vertoon dié wapendier in hul embleem en hul bynaam ''Cricket Cranes'' is aan die mahem ontleen. == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (alfabeties)]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronnelys == * [[Newman se Voëls van Suider-Afrika]]. {{ISBN|1868729826}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Balearica regulorum|Mahem}} * {{en}} [http://www.savingcranes.org/species/grey_crowned.cfm International Crane Foundation Grey-crowned Crane page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619080452/http://www.savingcranes.org/species/grey_crowned.cfm |date=19 Junie 2008 }} * {{en}} [http://www.savingcranes.org/ Saving Cranes website (ICF)] * {{en}}[http://home.nikocity.de/craneworld/index_en.htm Craneworld website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070907202943/http://home.nikocity.de/craneworld/index_en.htm |date= 7 September 2007 }} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kraanvoëls]] nn03717ei45e2a6atxoyhtnj9mcobgg 0 9711 2902218 2613855 2026-05-07T20:50:49Z Jcb 223 2902218 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Montblanc.jpg|duimnael|Mont Blanc, die hoogste bergpiek in die Alpe]] [[Lêer:Satellitenaufnahme der Alpen.jpg|duimnael|Satellietfoto van die Alpe]] [[Lêer:Alpenrelief 02.jpg|duimnael|Topografiese kaart van die Alpe]] Die '''Alpe''' ([[Duits]]: ''Alpen''; [[Frans]]: ''Alpes''; [[Italiaans]]: ''Alpi''; [[Romansch]]: ''Alps''; [[Sloweens]]: ''Alpe'') is 'n magtige bergreeks in [[Europa]] met 'n oppervlakte van meer as 200&nbsp;000 vierkante kilometer, wat oor 'n afstand van 1&nbsp;200 kilometer van [[Frankryk]] in die weste tot [[Oostenryk]] en [[Slowenië]] in die ooste en van Suid-[[Duitsland]] in die noorde tot [[Italië]] in die suide strek. In die suidooste gaan die Alpe oor na die [[Dinariese Alpe]], in die noordooste na die [[Karpate]]. Die hoogste bergpiek, [[Mont Blanc]] aan die Frans-Italiaanse grens, is 4&nbsp;808 meter bo [[seevlak]]. Naas die genoemde lande strek die Alpe ook oor die staatsgebied van [[Monaco]] in die suidweste en [[Switserland]] en [[Liechtenstein]] in die noordweste. Die Alpe word volgens geografiese kenmerke onderverdeel in die Wes-Alpe en Oos-Alpe, en ten opsigte van die hoogte bo seevlak in die Alpynse voetheuwels ([[Duits]]: ''Voralpen'', tot by 1&nbsp;500 meter), Middelalpe (tot by die sneeugrens) en die Hoogalpe (op 'n hoogte van meer as 3&nbsp;000 meter). Die Alpe het gedurende die [[tersiêr]]e geologiese tydperk ontstaan, toe die oorspronklike vasteland van [[Afrika]] noordwaarts beweeg en die sedimentafsettings van die [[Middellandse See]] sodoende eers saamgepers en daarna geplooi het. Hierdie geologiese aktiwiteite is nog steeds aan die gang en lei tot 'n klein, jaarlikse styging van die gebergte se hoogte. Die oppervlakte is behalwe deur geologiese aktiwiteite ook deur klimaatsomstandighede gevorm. Veral gedurende die [[Ystydperk]] het [[gletser]]s die voorkoms van die gebergte verander en begin om groot valleie in te sny, terwyl die smeltwater in die randgebiede van die Alpe groot mere soos die [[Bodenmeer]] tussen Duitsland, Switserland en Oostenryk en die [[Gardameer]] in Noord-Italië laat ontstaan het. As 'n waterskeiding en klimatologiese grensgebied skei die Alpe die stroomgebiede van die [[Noordsee]], die Middellandse See en die [[Swartsee]] en die klimaatsones van die maritieme gebied in die weste, die kontinentale in die noorde en ooste en die gematigde Mediterreense gebied in die suide van mekaar. Die bergreeks is die brongebied van groot Europese riviere soos die [[Adige]], [[Drava]], [[Inn]], [[Po (rivier)|Po]], [[Rhône]], [[Ryn]] en [[Sava]]. == Etimologie == Eers nadat [[Hannibal]] die Alpe in 218 v.C. oorgesteek het, het die bergreeks die aandag van antieke skrywers getrek. So het Polybios noukeurige beskrywings van bergpasse gelewer.<ref>{{de}} O. Cuntz: ''Die Geographie des Ptolemäus''. Berlyn 1923</ref> Benamings soos ''Alpeis'' (enkelvoud) en ''Alpes'' (meervoudsvorm) kom in [[Ptolemaeus]] se geografiese werk voor wat omstreeks 150 n.C. in Grieks geskryf is. Volgens Isidorus van Sevilla se ''Etymologiarum sive originum libri XX'' het die Romeine die term ''Alp'' uit die taal van die Liguries-Keltiese bergbevolking as 'n topografiese term met die betekenis ''hoog'', ''berg'' en ''bergweiveld'' ontleen. In die [[Middeleeue]] is dié term, net soos die [[Latyn]]se ''mons'' ("berg"), gebruik om onder meer na bergpasse en enkele bergpieke te verwys. Dit is in die Duitse taalgebied geleidelik deur ''berg'' vervang, maar eers vanaf die 18de eeu het dié term die betekenis van ''bergpiek'' gekry, terwyl die woord ''Alpe'' na die hele bergreeks begin verwys het. == Klimaat == [[Lêer:Lake near Sunnig Grat summit.JPG|duimnael|Berglandskap in die Switserse kanton Uri]] Die grootste deel van die Alpe word deur die Middeleuropese klimaat geraak, en die belangrikste invloede is relatief warm en vogtige Atlantiese lugmassas, wat deur die westelike winde na die Alpegebied gelei word; koue lug uit die Noordpoolgebiede; droë kontinentale lugmassas uit die ooste (met warm lug in die somer en koue lug in die winter); en warm Mediterreense lugmassas uit die suide. Die termiese besonderhede van groot dele van die noordelike Alpegebied stem ooreen met dié van die aangrensende vlaktes, alhoewel die gemiddelde jaarlikse temperatuur sowat 0,50 tot 0,65&nbsp;°C per 100 meter hoogte bo seevlak afneem. Die meeste reënval kom in die somer voor, en die westelike randgebiede van die Alpebergreeks kry danksy die westelike winde dikwels tussen 2&nbsp;000 en 3&nbsp;000 millimeter reën per jaar. Die suidelike Alpe word deur die Mediterreense klimaat beïnvloed; die somers is hier baie warm en die winters gematig. Die grootste reënval kom hier in die lente en somer voor. Die valleie en bekkens binne die Alpegebied (waaronder Valais/Wallis, Vinschgau en [[Karintië]]) lê in die reënskadu en is gevolglik droë streke met dikwels minder as 800 millimeter reën per jaar. Tydperke van inversie is veral tydens die winter 'n tipiese weersverskynsel in die Alpebekkens soos Lungau en die Klagenfurtse Bekken in Oostenryk. Vanweë die windstilte vorm koue lugmassas in die laer geleë gebiede. 'n Ander bekende meteorologiese fenomeen is die föhn, 'n warm valwind. Weens die laer digtheid van die atmosfeer word die Alpe deur 'n sterker regstreekse sonstraling gekenmerk, terwyl die diffuse straling swakker is. Die temperatuurverskil tussen die son- en skadusye van berghellings is dus taamlik groot. == Geskiedenis == === Romeinse tydperk === [[Lêer:Martigny, ville romaine et moderne, amphithéâtre.jpg|duimnael|links|Romeinse amfiteater in Forum Claudii Vallensium (tans [[Martigny]], kanton Valais, Switserland), 'n nedersetting in 'n sterk geromaniseerde streek]] [[Lêer:Römische Provinzen im Alpenraum ca 150 n Chr.png|duimnael|Romeinse provinsies en handelsroetes in die Alpegebied omstreeks 150 n.C.]] [[Lêer:Julierpass Säule2.jpg|duimnael|'n Romeinse suil langs die pad oor die Julier-bergpas]] Die Romeine het aanvanklik min belang in die Alpegebied gestel. Na hierdie bergwêreld is dikwels as ''montes horribiles'' of "verskriklike berge" verwys,<ref>{{de}} Werner Bätzing: ''Die Alpen. Geschichte und Zukunft einer europäischen Kulturlandschaft''. 3de uitgawe. München: C.H. Beck 2005, bl. 13</ref> veral omdat hulle die Keltiese en Retiese bewoners as vyandig beskou en die roetes oor die bergpasse as baie gevaarlik geag is. Maar die feit dat Keltiese stamme die Alpe oorgesteek en hulle in Noord-Italië (die Romeinse ''Gallia cisalpina'') gevestig het was bewys genoeg dat die bergreeks allesbehalwe onoorkombaar was. Toe die Romeine Noord-Italië in die 2de eeu v.C. verower het, het hulle nuwe versterkte nedersettings naby belangrike bergpasse gestig of bestaande nedersettings teen moontlike aanvalle beskerm. 'n Ander Romeinse strategie was om ooreenkomste met plaaslike heersers te sluit waarvolgens toegang tot die bergpasse gewaarborg is. Die [[Groot St. Bernardpas]] het byvoorbeeld deel uitgemaak van die kortste roete tussen [[Rome]] en Brittanje en was van groot strategiese belang tydens die regering van keiser [[Claudius]] wat 'n poging onderneem het om die eiland te verower. Die beheer oor bergpasse en handelsroetes was die belangrikste rede vir die Romeinse verowering van die Alpegebied. So was die bergpasse die enigste geografiese punte in die bergreeks waaraan Kelte en Romeine name gegee het. By die passe is Romeinse doeanestasies opgerig waar 'n heffing van 2,5% op alle goedere, wat oor die Alpe vervoer is, betaal moes word – die sogenaamde ''Quadragesima Galliarum''. Met die uitsondering van enkele troepe, wat paaie beskerm het of aan provinsiale administrasies ondergeskik was, is byvoorbeeld op die gebied van die huidige Switserland geen Romeinse magte in die Alpe gestasioneer nie. Vir die Alpebewoners was die vervoer van persone en goedere, die onderhoud van paaie en militêre diens, [[graan]]verbouing, bye- en [[vee]]teelt asook die ontginning van natuurlike hulpbronne soos hout, [[silwer]], [[koper]], [[yster]], marmer, kalk- en speksteen en bergkristalle die vernaamste bronne van inkomste. Alpynse hout is so ver as Rome vervoer, en Alpynse kaas het Romeinse fynproewers gaande gehad.<ref>{{de}} ''Historisches Lexikon der Schweiz: Alpen – Die Römerzeit''</ref> Op kulturele en taalkundige gebied het die Romeine hul invloed veral langs die groot deurgangsroetes, op handelsplekke en by heiligdomme laat geld. Romeinse villas, landgoede, ''mutationes'' (plekke waar perde geruil kon word) en ''mansiones'' (gashuise) het ontstaan. Ander plekke is minder sterk deur romaniserende invloede geraak, al het Latyn die algemene verkeerstaal in die Alpegebied geword en was Romeinse goedere en muntstukke ook in afgeleë streke gewild. Een van die groot Romeinse paaie, die Via Claudia Augusta wat in 50 n.C. geopen is, het verkeerstrome tussen Italië en die gebied rondom die huidige [[Augsburg]] in Beiere oos van Graubünden (Grisons) oor die Reschen- en Fernpas laat loop voordat dit deur 'n nuwe roete oor die Brennerpas vervang is. In verderaf geleë streke soos Graubünden (tans in Oos-Switserland) het bewoners min voordeel uit handel met die Romeinse suide getrek en dikwels in dieselfde eenvoudige hutte gewoon soos hul voorvaders in die [[Ystertydperk]]. === Die Middeleeue === [[Lêer:Lauterbrunnen-valley.jpg|duimnael|links|Lauterbrunnenvallei, Switserland]] [[Lêer:Brenner-Autobahn mit der Europabrücke bei Patsch.jpg|duimnael|Snelweg oor die Brenner-bergpas in Oostenryk]] Die Alpynse bergwêreld is sedert antieke tye as 'n onherbergsame gebied beskou waar slegs minder beskaafde mense 'n uiters primitiewe bestaan kon voer. Hierdie sienswyse het eeue lank onveranderd gebly, maar as gevolg van die groter bevolkingsdigtheid het mense in die [[Middeleeue]] langsamerhand ook belang in die Alpe en hul ekonomiese potensiaal begin stel. So het nuwe nedersettings in Alpynse valleie ontstaan, en die bergpasse het as deel van handelsroetes al hoe belangriker geword. Die berge self is egter nog steeds as gevaarlike en selfs angswekkende, mitiese plekke beskou en het die aanleiding gegee tot allerhande bygelowe. Die Middeleeuse berigte oor die sogenaamde "Heksesabbat" het hulle oorsprong in vroeë [[15de eeu]]se oorlewerings uit die gebiede van Valais en Dauphiné in die Wes-Alpe. As reaksie op die volksgeloof, wat na die bergwêreld as 'n tuiste van demone verwys het, het die kerklike owerhede orals in die Alpe gebedsplekke en heiligebeelde ter ere van die [[beskermheilige]]s soos Sint Bernard en Sint Niklaas opgerig. Eers in die renaissance-tydperk het mense werklik in die bergwêreld begin belangstel, en in [[1387]] het die monnik Niklaus Bruder († 1417) uit die Switserse stad [[Luzern]] met vyf geestelike metgeselle die verbod om die bergwêreld te betree gebreek en vir die eerste keer die bergpiek Pilatus beklim. Hy het sodoende die bewys gelewer dat mense die berge sonder vrees kon aandurf. Nogtans is hy en sy begeleiers deur die owerheid gestraf en in die tronk opgesluit.<ref>{{de}} [http://mobile.hls-dhs-dss.ch/m.php?article=D16338.php ''Historisches Lexikon der Schweiz mobil: Alpinismus. Besoek op 11 Desember 2017'']</ref> === Die moderne tydperk === [[Lêer:Schloss Sargans.jpg|duimnael|Die kasteel van [[Sargans]], kanton St. Gallen, Switserland]] Die Switserse humaniste van die 16de eeu het hierdie proses van ontmitologisering van die bergwêreld op 'n wetenskaplike basis voortgesit. Mense het vir die eerste keer die majestueuse landskap in sy mooiheid ervaar en die berge se geografiese betekenis as 'n natuurlike grens tussen Noord-Europa en Italië, maar ook as 'n oorgangsgebied met bergpasse en 'n landskap met landboupotensiaal danksy sy weivelde besef. Sedert die laat 17de eeu het geleerdes die Alpe in hul werke vanuit 'n natuurkundige en teologiese standpunt begin behandel, en die ontmitologisering van die berge is nou ook deur die begin van die alpinisme bevorder. Moeilike bergpieke soos die Mont Blanc is deur geleerdes beklim, en hulle berigte het vinnig die eerste welgestelde toeriste, onder meer uit [[Engeland]], gelok. Stede soos [[Genève]] het die vertrekpunt van talle reisgroepe op pad na die "yswêreld" van berge en [[gletser]]s geword. Mense het die grootsheid van die Alpewêreld bewonder en die lewe van sy bewoners, veral herders, begin idealiseer en romantiseer. Sedert die dertigerjare van die 19de eeu lok die eerste grootpaaie oor die bergpasse as vernuftige prestasies van die destydse ingenieurskuns die bewondering van mense uit, en ook talle kunstenaars het die wisselwerking tussen natuur en tegniek as 'n nuwe motief ontdek. == Demografie == === Antieke tydperk en vroeë Middeleeue === [[Lêer:Mittlist Gfaell 02 edit.jpg|duimnael|Sedert die hoë Middeleeue het mense die hoër geleë Alpynse streke gekoloniseer wat voorheen as ontoeganklik beskou is. Die foto wys 'n bergweiveld in die Entlebuch-streek van die Switserse kanton Luzern]] Vanaf die 4de eeu n.C. was die noordelike Alperandgebied in die huidige Switserland en Oostenryk 'n toevlugsoord vir die Gallo-Romeinse bevolking wat onder die druk van Germaniese Alemanne uit die noorde moes swig. Romaanssprekende gebiede het hier nog eeue lank voortbestaan. Langobardiese setlaars, wat vanaf die laat 6de eeu valleie in die Suid-Alpe binnegedring het, is geleidelik geromaniseer. Die Sentraal-Alpe van Switserland is vanaf die 7de eeu deur Alemanne gekoloniseer, terwyl die Germaanse invloed ander gebiede soos Retië in die ooste eers vanaf die 11de eeu merkbaar toegeneem het. Alemanniese setlaars het in dié tydperk in die droë streke van die huidige kanton Wallis in berggebiede binnegedring wat sowat 1&nbsp;500&nbsp;m bo seevlak geleë was. Van hier is later, in die 12de eeu, ook hoër geleë valleie in die Suid-Alpe en in Graubünden ontsluit. In die 11de eeu het die Alpegebied 'n bloeitydperk van landbou en kultuur beleef wat deur 'n lang periode van politieke stabiliteit opgevolg is. Die agrariese stelsel, wat in dié periode gevestig is, het tot in die 20ste eeu voortbestaan. Die florerende Middeleeuse landbou kon voordeel trek uit 'n [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]] wat tot 'n merkbare verwarming gelei het. In die Wes- en later ook Oos-Alpe is uitgestrekte bosgebiede afgekap om nuwe landbougrond te ontsluit. Vooruitgang in die landbousektor het die groei van nie-agrariese ambagte bevorder, terwyl markte ontstaan het waarop boere die oorskot van hul produkte – veral kaas, groente en vleis – kon verkoop.<ref>{{de}} [https://www.planet-wissen.de/natur/gebirge/der_mensch_in_den_alpen/pwielandwirtschaftindenalpen100.html ''Planet Wissen: Landwirtschaft in den Alpen. Besoek op 11 Desember 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907011357/http://www.planet-wissen.de/natur/gebirge/der_mensch_in_den_alpen/pwielandwirtschaftindenalpen100.html |date= 7 September 2017 }}</ref> === Huidige tendense === Die Alpe huisves tans 'n bevolking van sowat 13 miljoen. Sterk bevolkingsgroei word byna uitsluitlik in verstedelikte gebiede aangeteken, terwyl nedersettings in meer afgeleë streke deur ontvolking en veroudering bedreig word. Meer as sestig persent van Alpynse munisipaliteite word intussen as verouder beskou. Tradisionele bedrywe soos akkerbou en veeteelt kom hier geleidelik tot stilstand.<ref name="3sat">{{de}} [http://www.3sat.de/page/?source=/makro/magazin/uebersicht/195019/index.html ''www.3sat.de: Umbau der Alpen – Die Grenzen des Wachstums. Besoek op 11 Desember 2017'']</ref> == Kultuurgeskiedenis == === Veranderende persepsies === ==== Voor-industriële waarneming – ''montes horribiles'' of vreeswekkende berge ==== [[Lêer:Matterhorn and Dent d'Hérens.jpg|duimnael|Eers met die opkoms van moderne natuurwetenskappe is die natuur nie meer as 'n bedreiging ervaar nie: die bergpieke [[Matterhorn]] en Dent d'Hérens, soos gesien vanaf die bergpiek Dom, kanton Valais/Wallis, Switserland]] Die tradisionele voor-industriële persepsie van die Alpynse bergwêreld berus op die beskrywings van Romeinse outeurs wat vir lesers die beeld van vreeswekkende berge of ''montes horribiles'' gewek het, 'n ruwe landskap wat as onbewoonbaar beskou moes word of wat net aan barbare 'n uiters primitiewe bestaan kon bied. Dié antieke assosiasies het die Europese kultuurgeskiedenis nog tot in die laat 18de eeu oorheers. Mense het die Alpynse bergwêreld vermy wat – volgens legendes – as die setel van demone beskou is. Die vereenvoudigde Romeinse sienswyse het voortgespruit uit die denkwêreld van beskaafde stedelinge wat alle gerieflikhede kon geniet en was hoofsaaklik gegrond op die gevare wat aan die oorsteek van die Alpereeks of 'n lewe te midde van die bergpieke verbonde was, die beperkings wat op boerdery-aktiwiteite geplaas is en die gebrek aan kulturele sentra. Maar reeds in die antieke tydperk is die teendeel bewys en het nuwe Romeinse paaie 'n betreklik vinnige en veilige reis deur die Alpe moontlik gemaak, was Alpynse landbouprodukte soos [[kaas]] uiters gewild in stedelike nedersettings en kon die vaardighede van mense, wat in die bergwêreld 'n bestaan vir hulself verseker het, wél as 'n kulturele prestasie beskou word.<ref>{{de}} Werner Bätzing: ''Die Alpen. Geschichte und Zukunft einer europäischen Kulturlandschaft''. München: C.H. Beck 2015, bl. 14</ref> ==== Ontsluiting van die bergwêreld se estetiese waarde ==== Die Middeleeuse Italiaanse skrywer, digter en geskiedskrywer [[Francesco Petrarca]] (1304–1374) was een van die eerste waarnemers wat die oorgelewerde sienswyse uitgedaag het en onder die indruk van die Alpelandskap se skoonheid en majesteit gekom het. Sy persepsie is gedurende die Renaissance- en Verligtingstydperk toenemend gedeel deur ander beskouers wat, onder die invloed van humanistiese gedagtes, en vry van kerklike bande, die bestyging van berge as liggaamlike oefening en geestelike genot beskryf het. {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 0em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#e0e8ff; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | "Ek het vas besluit om elke jaar enkele bergpieke of ten minste een te beklim (…) om sowel die bergflora te bestudeer asook om vir my liggaam 'n edele oefening en vir my gees 'n genot te verskaf." |- | style="text-align: left;" | ''Konrad Gessner (1515−1565), geneeskundige en professor in natuurgeskiedenis, in sy werk "De admiratione Montium" ("Oor die bewondering van die berge", 1541)'' |} Die Verligting het belangstelling in natuurwetenskaplike onderwerpe gewek, terwyl die Romantiese beweging met sy intense emosionele natuurervaring vanaf die 18de eeu reise na bergbestemmings aantreklik gemaak het. Die Alpynse bergwêreld se herwaardering word tussen 1760 en 1780 algemeen aanvaar in Europa, onder meer danksy die invloed van Jean Jacques Rousseau (1712–1778) se briefroman ''Julie, ou la nouvelle Héloïse'' oor 'n liefdespaar wat in 'n stadjie in die Alpynse voetheuwels afspeel en in 1761 gepubliseer is. Hierdie roman, wat oorspronklik onder die titel ''Lettres de deux amans, Habitans d'une petite ville au pied des Alpes'' ("Briewe van twee verliefdes, bewoners van 'n klein dorpie aan die voet van die Alpe") verskyn het en waarin Rousseau die gesofistikeerde [[Parys]]e lewe verwerp ten gunste van streng morele waardes en Romeinse burgerdeugde,<ref>{{en}} Angela Easterhammer, Diane Piccitto en Patrick Vincent (reds.): ''Romanticism, Rousseau, Switzerland. New Prospects''. Basingstoke: Palgrave Macmillan 2015, bl. 1</ref> word tans onder die belangrikste werke van die wêreldliteratuur gereken. {{Kombi-beeld|George Gordon Byron, 6th Baron Byron by Richard Westall (2).jpg|Eiger %5E Jungfrau - panoramio.jpg|John Martin - Manfred on the Jungfrau (1837).jpg| |align=right |width=200px |caption1= |caption2= |caption3= 'n Toer deur die Bernse Alpe in Switserland het Engeland se [[Romantiek|laat-Romantiese]] meesterdigter [[Lord Byron]] geïnspireer tot sy dramatiese gedig ''Manfred'' (1817) }} [[Lêer:CH-NB - Genf mit Mont Blanc von Nordwesten - Collection Gugelmann - GS-GUGE-HACKERT-A-1.tif|duimnael|links|Genève met Mont Blanc in die agtergrond, soos gesien vanuit die noordweste<br /><small>Ets deur Carl Ludwig Hackert (1740–1796) <br />Switserse Nasionale Biblioteek, GS-GUGE-HACKERT-A-1</small>]] [[Lêer:Reedsee PB100060 %5E.jpg|duimnael|links|Reedmeer teen die agtergrond van die Hohe Tauern-reeks, deelstaat Salzburg, Oostenryk]] Die opkoms van moderne natuurwetenskappe en die rasionele wêreldbeskouing, wat daaruit voortgespruit het, het vir mense vir die eerste keer die estetiese waarde van kus- en berggebiede ontsluit en vroeëre waarnemings verdring wat beperk was tot 'n fragmentariese sienswyse van landskapstonele, meestal gegrond op hul ekonomiese waarde en vrugbaarheid as landbougrond, en die gevare, wat die natuur kon inhou, oorbeklemtoon het. Die nuwe estetiese waarde van Alpynse bergtonele het berus op die teenstelling tussen aantreklike voorgronde – 'n soort idille met boerehuise, persone in tradisionele kleredrag, weivelde en diere wat geborgenheid en veiligheid versinnebeeld het – en agtergronde wat as 'n bedreiging ervaar moes word, met steil bergwande of gletsers wat die ruwe en oorweldigende elemente van die natuur gesimboliseer het.<ref>{{de}} Bätzing (2015), bl. 15</ref> Daardie soort spesifieke landskapstonele kon egter slegs vanuit bepaalde punte af waargeneem word – en dié was dun gesaai. Die baanbrekers van vroeë Alpynse toerisme, wat deur estetiese ontdekkings aangetrokke gevoel het, het hulself ten doel gestel om sodanige punte op te spoor en bekend te maak sodat ander dieselfde genot daaruit kon put. Die vroegste estetiese waarnemingspunte was nog buite die Alpynse bergwêreld geleë. So het Jean Jacques Rousseau bekendheid verskaf aan die uitsig oor die bergpiek Mont Blanc soos dit vanuit die noordoewer van die [[Meer van Genève]] waargeneem kon word.<ref>{{de}} Bätzing (2015), bl. 16</ref> Maar geleidelik is hierdie punte nader aan die Alpereeks en uiteindelik tot sy sentrum en in steeds groter hoogtes verskuif. Nuwe en verhoogde spanning word geskep deur die dreigende bergwêreld en sy pieke van nader te beskou. Interessant genoeg het hierdie nuwe waarneming van die Alpewêreld gepaard gegaan met die [[nywerheidsomwenteling]] en modernisering in Europa, en het dus nie vanuit die berggebiede self gekom nie. Voor 1760 was dit hoofsaaklik geleerdes uit stedelike nedersettings buite die Alpe wat oor die bergtonele opgewonde geraak het. Die tweede tydperk, die baanbrekerstyd tussen 1760 en 1880, word oorheers deur toeriste (en bergklimmers) uit Engeland, die bakermat van die nywerheidsomwenteling. So is die eerste bergklimklub ter wêreld, die ''Alpine Club'', in 1857 in Londen gestig.<ref>{{en}} [http://www.alpine-club.org.uk/ac2/about-the-ac/mission ''Alpine Club: Mission. Besoek op 24 Mei 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703124044/http://www.alpine-club.org.uk/ac2/about-the-ac/mission |date= 3 Julie 2017 }}</ref> Vanaf 1880 wek die Alpe die belangstelling van moderne toeriste uit Europa se nywerheidstede – ter verbasing van die inheemses wat die Alpe-geesdriftiges aanvanklik as "mal" beskou, maar kort voor lank as 'n welkome nuwe bron van inkomste begin waardeer en hul dienste aanbied as toergidse en kamerverhuurders.<ref>{{de}} Bätzing (2015), bl. 16–17</ref> Die romantiese toeristiese ideaal berus op die selektiewe waarneming van buitestaanders en stedelinge wat op soek is na estetiese ontspanning in 'n ongerepte natuurwêreld waar die mens nog nie sy merk gelaat het nie, of waar ten minste 'n paradysagtige wêreld aangetref word waar onbedorwe bewoners in harmonie met hul natuurlike omgewing en in vryheid lewe (in teenstelling met die toeris se eie leefwêreld binne die destydse min of meer absolutistiese bedelings), al voldoen die bergwêreld nie oral aan dié ideaal nie en word die Alpereeks se ekonomiese geleenthede al eeue lank benut en ontsluit. ==== Kritiek op ekonomiese ontsluiting en vryetydsbesteding in die postmoderne tydperk ==== Vanaf die vroeë 1970's het omgewingsbewaringsgroepe hul stem laat geld met 'n nuwe waarneming van die Alpe waarin omgewingsvraagstukke sentraal gestaan het. Interessant genoeg het hulle die tradisionele romantiese Alpebeeld as uitgangspunt en maatstaf geneem het vir die felle kritiek wat hulle op moderne verskynsels soos die bergreeks se stelselmatige ontsluiting vir vervoer, verstedeliking en massatoerisme gelewer het.<ref>{{de}} Bätzing (2015), bl. 18</ref> Hul selektiewe waarneming projekteer dikwels 'n Alpebeeld waaruit ekonomiese aktiwiteite summier verban word. Westerse samelewings se oorgang van nywerheids- tot dienste-ekonomieë, wat in die tydperk tussen 1965 en 1985 voltrek is, het inderdaad ook gepaard gegaan met sosiale en kulturele veranderinge waardeur die toeristiese publiek se waarneming van die Alpe geraak is. Vryetydsbesteding het sinoniem geword met aktiewe ontspanning en deelname aan skisport. Hoe meer Alpebesoekers genot vind by liggaamlike sensasies, hoe meer word natuur beperk tot die materiële basis en visuele agtergrond vir dié aktiwiteite wat as aangenaam ervaar kan word, maar nie lewensnoodsaaklik daarvoor is nie. Die koop van 'n skihyserkaart het die fisiese uitdagings en ervarings van bergklim maklik vervang. === Filosofie en literatuur === [[Lêer:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|duimnael|Caspar David Friedrich: ''Wandelaar bo die see van mis'']] Rousseau se ''Briewe van twee verliefdes uit 'n klein nedersetting aan die voet van die Alpe'' was minstens in twee opsigte 'n rewolusionêre boek. Baie van die Franse rewolusionêres, wat die ou bewind en orde in 1789 omvergewerp het, het daarmee grootgeword. In 'n tyd, toe die tradisionele godsdiens saam met die ou wêreldlike orde bevraagteken moes word, het die Alpynse bergwêreld self 'n voorwerp van aanbidding geword – as 'n beskermende wal teen kultuur en beskawing, 'n toevlugsoord waar die oorspronklike natuurlike wêreld in al sy harmonie en geluksaligheid bewaar gebly het. Mense, wat staptoere in die Alpe onderneem het, het Rousseau se boek saamgeneem as die eerste staptoergids ter wêreld.<ref>{{de}} Michail Schischkin: ''Auf den Spuren von Byron und Tolstoi. Eine literarische Wanderung von Montreux nach Meiringen''. Zürich: Rotpunktverlag 2012</ref> 'n Tweede, latere werk van Rousseau wat in sy laaste lewensjare tussen 1776 en 1778 ontstaan het, met sterk outobiografiese trekke, het die sleutelwoorde vir 'n nuwe religieus-filosofiese stroming gelewer. In ''Les rêveries du promeneur solitaire'' ("Die dromerye van 'n eensame wandelaar") skep die filosoof die ideaal van die eensame wandelaar wat gedurende sy staptoere deur die bergwêreld op soek is na die weerspieëling van sy eie gemoedslewe. Sodoende word natuur 'n [[metafoor]] vir die menslike siel.<ref>{{de}} Schischkin (2012)</ref> == Die gevolge van aardverwarming == [[Lêer:Gletscherschmelze.jpg|duimnael|links|Die Groot Aletsch-gletser in 1979 (links), 1991 (middel) en 2002 (regs)]] [[Aardverwarming]] hou 'n groot bedreiging vir die Alpe se damme, kragsentrales, landbou en toerisme in. Die drie eersgenoemdes is aangewese op bepaalde neerslae en sal waarskynlik deur skommelinge in die jaarlikse reënval geraak word. Hierdie skommelinge is een van die effekte van die temperatuurstyging in die Alpegebied wat in die honderd jaar tussen die vroeë 20ste en 21ste eeu 1,5&nbsp;°C beloop het en dus twee keer so hoog was soos die wêreldwye gemiddelde.<ref name="3sat" /> Die Duitse deelstaat [[Beiere]] koördineer tans die navorsingsprojek "Climate Change Impacts and Adaption Strategies in the Alpine Space" wat die gevolge van klimaatsverandering in die Alpegebied ondersoek en probeer om aanpassingstrategieë te ontwikkel. Die Alpegletsers se smeltproses is een van die eerste dramatiese effekte wat reeds besigtig kan word – talle gletsertonge het in die laaste dekades oor 'n afstand van honderde meter teruggetrek. Die Switserse gletsers het volgens nuwe metings tussen 1985 en 2000 twintig persent van hulle oppervlak en 'n kwart van hul volume verloor. Die verlies aan oppervlak het in die tydperk tussen 1973 en 1985 slegs sowat een persent beloop.<ref>{{de}} ''Globale Erwärmung: Gletscherschwund weltweit beschleunigt''. In: Der Fischer Weltalmanach 2006. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2005, bl. 684</ref> In 2017 is die jaarlikse verlies aan gletserys op twee kubieke kilometer beraam.<ref name="3sat" /> Die smeltproses by die Schneeferner-gletser van Duitsland se hoogste bergpiek, die Zugspitze (2&nbsp;962 meter), het die plaaslike owerhede genoodsaak om rotsheuwels te verwyder wat andersins 'n bedreiging vir skitoeriste sou inhou. Die gletser verloor op 'n warm dag tans tien sentimeter en produseer daagliks 35 miljoen liter se smeltwater. Met die gletsers raak die Alpebewoners 'n belangrike bron van [[drinkwater]] kwyt, terwyl stap- en skitoeriste deur rotsstortings bedreig word. Navorsers vrees dat die Beierse gletsers binne twintig jaar sal kan verdwyn, terwyl daar moontlik palms in die gebied van die Beierse mere sal aard. Stygende wintertemperature en veranderde neerslagpatrone dra daartoe by dat in baie tradisionele skigebiede minder sneeuval aangeteken word. In Duitsland, Oostenryk en Switserland moet sogenaamde sneeukanonne ingespan word om skihellings met kunssneeu te bedek. Tussen Oktober en [[Paasfees|Pase]] is orals in die Alpe altesaam 40&nbsp;000 sneeukanonne in bedryf.<ref name="3sat" /> == Ekonomie == [[Lêer:RhB ABe 8-12 Allegra between Lagalb and Ospizio Bernina.jpg|duimnael|'n ABe 8-12-Allegra-treinstel van die Switserse spoorwegmaatskappy ''Rhätische Bahn'' op pad na Tirano, Italië]] Geografiese en klimatologiese omstandighede bepaal die ekonomiese basis van die verskillende gebiede. Die noordelike Vooralpegebied word deur 'n moderne landbousektor met melkboerdery en veeteelt gekenmerk, terwyl die bosgebiede 'n aantal werksgeleenthede in die houtbedryf skep. Die gematigde klimaat in die valleie van die suidelike Alpe is uiters geskik vir die wynbou en vrugteverbouing, terwyl in die oostelike gebiede sout en ertse gemyn word. [[Hidroëlektrisiteit|Hidroëlektriese]] kragopwekking voorsien in die elektrisiteitsbehoeftes van baie Alpegebiede. Die alpiene sportbedryf is 'n belangrike bron van inkomste in alle gebiede, alhoewel die massatoerisme negatiewe uitwerkings op die sensitiewe omgewing en mikroklimaat van die gebergte het. == Sien ook == * [[Alpegloei]] * [[Via ferrata]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == ; Kultuurgeskiedenis * {{fr}} ''Dictionnaire historique de la Suisse''. Boekdeel I. Hauterive: Editions Gilles Attinger 2002 ; Klimaatsverandering * {{de}} ''Alpen-Klima: Das Eis geht, die Palmen kommen''. Der SPIEGEL Online, 3 Augustus 2006: [http://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/0,1518,430007,00.html spiegel.de] – Besoek op 1 Oktober 2007 ; Ensiklopedieë * {{de}} ''Historisches Lexikon der Schweiz''. Aanlyn beskikbaar: [http://hls-dhs-dss.ch/textes/d/D8569.php ''Historisches Lexikon der Schweiz – Die Alpen''] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Alps|Alpe}} * {{en}} {{Wikivoyage|Alps|Alpe}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Alps|title=Alps|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 April 2019}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Alpe| ]] [[Kategorie:Bergreekse in Duitsland]] [[Kategorie:Bergreekse in Frankryk]] [[Kategorie:Bergreekse in Italië]] [[Kategorie:Bergreekse in Oostenryk]] [[Kategorie:Berge van Switserland]] [[Kategorie:Geografie van Liechtenstein]] [[Kategorie:Geografie van Monaco]] [[Kategorie:Geografie van Slowenië]] b4t8a87kr996qy9jdcycz25hngu4jrg 0 13006 2902061 2615457 2026-05-07T12:04:38Z Aliwal2012 39067 /* Algemeen */ 2902061 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Hopefield | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = Hopefield Church, South Africa.jpg | beeldbyskrif = NG kerk Hopefield | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 33 |latm = 03 |lats = 56 | longd = 18 |longm = 21 |longs = 03 | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Saldanhabaai | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 2.6% | persent_kleurling = 81.5% | persent_asiër = 0.5% | persent_wit = 14.4% | persent_ander = 1.0% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 94.2% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 3.5% | demografie2_titel3 = Ander | demografie2_info3 = 2.3% | poskode = 7355 | poskode2 = | skakelkode = 022 | sensuskode = 163010 | webwerf = }} [[Lêer:Johanna Stoffels.jpg|duimnael|links|190px|'n Oudburgemeester, Johanna Stoffels.]] [[Lêer:Karl Bremer 1950.jpg|duimnael|links|190px|Dr. [[Karl Bremer]] was 'n boorling van Hopefield en kabinetsminister.]] [[Lêer:Hoërskool Hopefield.jpg|duimnael|regs|Hoërskool Hopefield lok leerders uit die hele Weskus.]] '''Hopefield''' is 'n dorp in die [[Saldanhabaai Plaaslike Munisipaliteit|Saldanhabaai munisipaliteit]] 37&nbsp;km oos van [[Vredenburg]] op die hoofpad na [[Malmesbury]] met 'n bevolking van sowat 6 500 inwoners. Hopefield is die grootste dorp in die [[Sandveld]]. == Geskiedenis == Die dorp het in Desember [[1851]] ontstaan toe die NG Kerk 'n nuwe gemeente ([[NG gemeente Hopefield|Zouterivier]]) op die plaas Langekuil gestig het.<ref>[http://www.ngkerkhopefield.co.za/ NG Kerk Hopefield.] URL besoek op 26 Junie 2016.</ref> Die eerste woonerwe is in [[1852]] uitgemeet deur twee beamptes van [[Kaapstad]]: majoor ''Hope'' en mnr. ''Field'' en die dorp is na hulle vernoem. Die spoorlyn vanaf Kaapstad het die dorp in [[1903]] bereik. 'n Munisipaliteit is in 1914 gestig.<ref name=mjb>''Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek'' (1983).</ref> Die dorp lê weerskante van die Soutrivier. Die NG gemeente is meer as 160 jaar oud. == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Tot en met 1970 was Hopefield se munisipale wapen 'n anker op 'n skild binne 'n skildsoom. '''Munisipaliteit (2)''' — 'n Verbeterde wapen is in 1970 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer: ''In goud, 'n blou dwarsbalk belaai met 'n skedel van 'n voorhistoriese dier van goud en vergesel in die skildhoof van twee gousblomme van rooi en in die skildvoet van 'n sespuntige ster van blou''. Die helmteken was 'n goue koringgerf en die wapenspreuk "Spes anchora tuta".<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry].</ref> Die wapen is waarskynlik deur dr Cornelis Pama ontwerp. == Omgewing en distrik == Die plaaslike hoërskool trek leerders van omliggende dorpe en ook van verder weg danksy sy koshuise, streng dissipline en hoë standaarde. Die distrik is 1&nbsp;300&nbsp;km² groot en is bekend vir sy [[fynbos]] en veldblomme in die lente. Die ekonomie is op graan, [[skaap]]boerdery en [[heuning]] gegrond. == Fossiel perseel == Elandsfontein is 'n plaas 20&nbsp;km suidwes van Hopefield waar argeologiese fondse van internasionale belang gemaak is. Die eerste uitgrawings is in [[1953]] deur dr Roland Singer gemaak. == Algemeen == Hopefield is die geboortedorp van die bekende geneesheer en minister van gesondheid dr. [[Karl Bremer]] en die tuisdorp van [[Saldanhabaai]] se eerste burgemeester, me. [[Johanna Stoffels]]. 'n Tussenverkiesing op Hopefield op [[23 Mei]] [[2007]], wat gevolg het op die bedanking van me. [[Johanna Stoffels|Stoffels]] as lid van die [[African National Congress]] en speaker van [[Saldanhabaai Plaaslike Munisipaliteit|Saldanhabaai se munisipale raad]], het meegebring dat die gesamentlike opposisie die raad se beheer by die ANC oorgeneem het, toe Stoffels as onafhanklike kandidaat teen die ANC-kandidaat gewen het met 1&nbsp;285 stemme teenoor 985. Daar was 15 bedorwe stembriefies. == Sien ook == * [[Kersefontein]] * [[NG gemeente Hopefield]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.saldanhabay.co.za/tourism/hopefield.htm Hopefield op Saldanhabaai se webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601191136/http://www.saldanhabay.co.za/tourism/hopefield.htm |date= 1 Junie 2007 }} * [http://www.capewestcoast.org/Towns/HopeFrame.htm Toerisme-inligting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927191237/http://www.capewestcoast.org/Towns/HopeFrame.htm |date=27 September 2007 }} * [http://www.zoominfo.com/Search/PersonDetail.aspx?PersonID=164698813 Meer oor Johanna Stoffels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927191521/http://www.zoominfo.com/Search/PersonDetail.aspx?PersonID=164698813 |date=27 September 2007 }} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] ih16g3ktv0f8fpiss870bkho5g9soeb 10 13882 2902342 2902013 2026-05-08T11:21:41Z Aliwal2012 39067 Sterftes: Festus Mogae 2902342 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Geordin Hill-Lewis.jpg|regs|150px|Geordin Hill-Lewis in 2023]] * Die [[Verenigde Arabiese Emirate]], een van die wêreld se belangrikste [[ruolie]]uitvoerlande, verlaat die [[OPUL|Organisasie van Petroleumuitvoerlande]] (OPUL). * Tydens die [[Londen-maraton]] word die [[Kenia]]an [[Sabastian Sawe]] die eerste mens wat 'n [[maraton]] in minder as twee uur voltooi. * Die [[Tisza-party]] onder [[Péter Magyar]] wen tydens die [[Hongarye|Hongaarse]] parlementsverkiesing 'n volstrekte meerderheid en beëindig 16 jaar se heerskappy deur [[Viktor Orbán]] se [[Fidesz]]-party. * Tydens die [[Demokratiese Alliansie]] se [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026|Federale Kongres]] is die [[Kaapstad]]se burgemeester '''[[Geordin Hill-Lewis]]''' tot nuwe leier verkies. * Die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur|IUBN]] het die [[keiserpikkewyn]] se [[bewaringstatus]] op sy [[IUBN-rooilys|rooilys]] weens [[aardverwarming]] se uitwerkings na "[[Kritiek bedreigde spesie|kritiek bedreig]]" aangepas. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Jan Wilkens]] • [[Mimi Coertse]] • [[Craig Venter]] • [[Ted Turner]] • [[Festus Mogae]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> l3izi4f337z2911i8albxpa83z9qgb2 0 14465 2902080 2900789 2026-05-07T12:33:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902080 wikitext text/x-wiki {{multiple image2 | align = left | direction = horizontal | total_width = 900 | footer = | image1 = Vachellia xanthophloea 20D 3046.jpg | alt1 = Koorsboom | caption1 = [[Koorsboom]] | image2 = Southafrica428yellowwood.jpg | alt2 = Outeniekwageelhout | caption2 = [[Outeniekwageelhout|Outenikwa-geelhout]] | image3 = Vachellia karroo 1947.jpg | alt3 = Soetdoring | caption3 = [[Soetdoring]] | image4 = Tarchonanthus camphoratus 1DS-II 3-4583.jpg | alt4 = Kanferbos | caption4 = [[Kanferbos]] | image5 = Olinia emarginata 1DS-II 0056.jpg | alt5 = Berghardepeer | caption5 = [[Berghardepeer]] | image6 = Cyathea dregei00.jpg | alt6 = Grasveldboomvaring | caption6 = [[Grasveldboomvaring|Grasveld-boomvaring]] | image7 = Cussonia paniculata, habitus, Phalandingwe, a.jpg | alt7 = Hoëveldkiepersol | caption7 = [[Hoëveldkiepersol]] }}{{-}} Hier volg ’n sorteerbare lys van [[inheems]]e [[boom|bome]] van Suider-Afrika met hulle FSA-nommers: {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Afrikaanse naam!!Botaniese naam!!Engelse naam!!FSA-nommer |- |[[Aartappelbos]]||''[[Phyllanthus reticulatus]]''||Potato bush||311 |- |[[Abiekwasgeelhout]]||''[[Tamarix usneoides]]''||Wild tamarisk||487 |- |[[Afrikabloubessie]]||''[[Vaccinium exul]]''||Transvaal cranberry||571 |- |[[Afrikageelmelkhout]]||''[[Garcinia livingstonei]]''||Lowveld mangosteen||486 |- |[[Afrikaharpuisboom]]||''[[Ozoroa reticulata]]''||Bushveld resin tree||376 |- |[[Afrikahondsroos]]||''[[Xylotheca kraussiana]]''||African dog-rose||493 |- |[[Afrikamoerbei]]||''[[Afromorus mesozygia]]''||African mulberry||44 |- |[[Afrikasoetlemoen]] ||''[[Maclura africana]]'' || Thorny mulberry ||44.1 |- |[[Afrikasterkastaiing]]||''[[Sterculia africana]]''||African star-chestnut||474 |- |[[Afrikawaaierpalm]]||''[[Borassus aethiopum]]''||Selati palm||25 |- |[[Akkerjakkalsbessie]]||''[[Diospyros natalensis]]''||Small-leaved jackal-berry||607 |- |[[Albaniebroodboom|Albaniebroodboom]] ||''[[Encephalartos latifrons]]'' ||Albany cycad ||7 |- |[[Albanierooibostee]] ||''[[Aspalathus teres]]'' ||Albany rooibos tea ||225.9 |- |[[Albinobessie]]||''[[Aphloia theiformis]]''||Albino-berry ||505 |- |[[Anaboom]]||''[[Faidherbia albida]]''||Ana tree||159 |- |[[Angolabrandnetel]] ||''[[Obetia carruthersiana]]'' ||Angola nettle ||69 |- |[[Angolakiepersol]] ||''[[Cussonia angolensis]]'' ||Angola cabbage-tree ||560.5 |- |[[Angolavingerblaar]] ||''[[Vitex angolensis]]'' ||Angola fingerleaf ||659.1 |- |[[Angolawolftoon]] ||''[[Angolawolftoon|Ceraria carrissoana]]'' ||Angola porkbush ||103.10 |- |[[Anysbergsterboom]] ||''[[Cliffortia conifera]]'' ||Anysberg startree ||145.5 |- |[[Apiesdoring]]||''[[Senegalia galpinii]]''||Monkey thorn||166 |- |[[Apiespeul]]||''[[Senna petersiana]]''||Monkeypod||213 |- |[[Appelblaar]]||''[[Philenoptera violacea]]''||Apple leaf||238 |- |[[Assegaai (boom)]]||''[[Curtisia dentata]]''||Assegai bush||570 |- |[[Baardbessie]] ||''[[Searsia incisa]]'' ||Rubrub-berry ||385 |- |[[Baardboomheide]] ||''[[Erica triflora]]'' || Bearded tree erica ||575 |- |[[Barbertonbruidsbos]] ||''[[Pavetta barbertonensis]]'' ||Barberton brides-bush ||716.2 |- |[[Barbertonse bergsuikerbos]] ||''[[Protea comptonii]]'' ||Saddleback sugarbush ||88 |- |[[Barbertonse broodboom]] ||''[[Encephalartos paucidentatus]]'' ||Barberton cycad ||11 |- |[[Basboom]]||''[[Dais cotinifolia]]''||Pompon tree||521 |- |[[Basboontjie]]||''[[Elephantorrhiza burkei]]''||Sumach bean<br /> Elephantroot||193 |- |[[Basterkokerboom]] ||''[[Aloidendron pillansii]]'' ||Bastard quiver tree ||30 |- |[[Basterkreupelhout]] ||''[[Leucospermum patersonii]]'' ||Silver-edge pincushion ||85 |- |[[Basterstinkhout]] ||''[[Ocotea kenyensis]]'' ||Mock stinkwood ||119 |- |[[Bastersuikerappel]] ||''[[Hexalobus monopetalus]]'' ||Shakama plum ||106 |- |[[Bastersuurpruim]] of [[Bastersuurpruim|kleinvalssuurpruim]] ||''[[Olax dissitiflora]]'' ||Bastard sourplum ||101 |- |[[Bastertambotie]] ||''[[Cleistanthus schlechteri]]''||False tamboti||320 |- |[[Bastervy]] ||''[[Trilepisium madagascariense]]'' ||Bastard fig ||45 |- |[[Baviaanskloofseder]]||''[[Widdringtonia schwarzii]]'' ||Willowmore cedar||21 |- |[[Bedfordbroodboom]] ||''[[Encephalartos cycadifolius]]'' ||Bedford cycad ||14.14 |- |[[Beesganna]] ||''[[Salsola arborea]]''||Cattle ganna ||103.2 |- |[[Bergaalwyn]] ||[[Bergaalwyn|''Aloe marlothii'' subsp. ''marlothii'']] ||Mountain aloe||29.5 |- |[[Bergbamboes]] ||''[[Bergbambos tessellata]]'' ||Drakensberg bamboo ||21.5 |- |[[Bergbas]] ||''[[Osyris lanceolata]]'' ||Rock tannin bush ||100 |- |[[Bergbrandnetel]] ||''[[Obetia tenax]]'' ||Mountain nettle ||70 |- |[[Bergdoringklipels]] ||''[[Canthium kuntzeanum]]'' ||Mountain turkey-berry ||708.1 |- |[[Bergfonteinbos]] ||''[[Psoralea angustifolia]]'' ||Mountain fountain-bush ||226.15 |- |[[Berggeelkeurboom]] ||''[[Calpurnia sericea]]'' ||Mountain wild laburnum ||219.4 |- |[[Bergghwarrie]] ||''[[Euclea coriacea]]'' ||Mountain guarri ||593 |- |[[Berghardepeer]] ||''[[Olinia emarginata]]''||Mountain hard-pear<br />Transvaal hard-pear||514 |- |[[Bergkaree]] ||''[[Searsia leptodictya]]'' ||Mountain karree||387 |- |[[Bergkoeniebos]] ||''[[Searsia divaricata]]'' || Mountain kuni-bush ||381.2 |- |[[Bergmahonie]] ||''[[Entandrophragma caudatum]]''||Mountain mahogany||293 |- |[[Bergrysbos]] ||''[[Cliffortia phillipsii]]'' ||Mountain ricebush ||145.13 |- |[[Bergsering]] ||''[[Kirkia wilmsii]]''||Mountain seringa||269 |- |[[Bergsipres]] ||''[[Widdringtonia nodiflora]]''||Mountain cypress||20 |- |[[Bergtaaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. integrifolia]]'' ||Mountain firethorn currant ||392.3 |- |[[Bergvaalbos]] ||''[[Brachylaena rotundata]]'' ||Mountain silver-oak ||730 |- |[[Bergwasbessie]] ||''[[Morella microbracteata]]'' ||Mountain waxberry ||37.2 |- |[[Bergwildemispel]] ||''[[Vangueria parvifolia]]'' ||Mountain wild-medlar ||703 |- |[[Bergwildepiesang]] ||''[[Strelitzia caudata]]''||Transvaal wild banana||33 |- |[[Bergwitboom]] ||''[[Ehretia alba]]''||White Puzzle-bush||655.5 |- |[[Besembos]] ||''[[Searsia erosa]]'' ||Broom karee ||383 |- |[[Besemkraaibessie]] ||''[[Searsia fastigiata]]'' ||Broom currant ||383.1 |- |[[Besemtrosvy]]||''[[Ficus sur]]''||Broom cluster fig||50 |- |[[Bietou]] ||''[[Osteospermum moniliferum]]'' ||Bush tickberry ||736.1 |- |[[Bitteraalwyn]] ||''[[Aloe ferox]]'' ||Bitter aloe ||29.2 |- |[[Bitterblaar]]||''[[Brachylaena elliptica]]''||Bitter leaf||725 |- |[[Bitterkaree]] ||''[[Searsia marlothii]]'' ||Bitter karee ||389.2 |- |[[Bittervalsdoring]]||''[[Albizia amara]]''||Bitter false-thorn||149 |- |[[Blaarbessie]] ||''[[Tapura fischeri]]'' ||Leafberry ||304 |- |[[Blaasdoring]] ||''[[Vachellia luederitzii var. retinens]]'' ||Balloon thorn ||174.1 |- |[[Bladdoring]] ||''[[Senegalia fleckii]]'' ||Blade thorn ||165 |- |[[Bleekbassoetdoring]] ||''[[Vachellia natalitia]]'' ||Pale-bark sweet thorn ||172.1 |- |[[Blinkblaar]]||''[[Rhamnus prinoides]]''||Dogwood||452 |- |[[Blinkblaarkanniedood]]||''[[Commiphora schimperi]]''||Glossy-leaved corkwood||287 |- |[[Blinkblaarsuurbessie]] ||''[[Dovyalis lucida]]'' ||Glossy-leaved bitterberry ||508 |- |[[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]]||''[[Ziziphus mucronata]]''||Buffalo-thorn||447 |- |[[Blinkblaarwitessenhout]]||''[[Bersama lucens]]''||Glossy white ash||439 |- |[[Blinkfluweelkaree]] ||''[[Searsia quartiniana]]'' ||Glossy velvet karee ||393 |- |[[Blinkhardebos]] ||''[[Phylica oleifolia]]'' ||Glossy hard-leaf ||453.3 |- |[[Blinktaaibos]]||''[[Searsia lucida]]''||Glossy wild currant||388.1 |- |[[Bloedhoutbos]] ||''[[Haematoxylum dinteri]]'' ||Bloodwood-bush ||213.6 |- |[[Blombos]] ||''[[Metalasia densa]]'' ||Common flowerbush ||735.4 |- |[[Blosendesuikerbos]] of [[Blosendesuikerbos|pienksuikerbos]] ||''[[Protea stokoei]]'' ||Pink sugarbush ||97.5 |- |[[Bloubaskanniedood]] ||''[[Commiphora caerulea]]'' ||Blue-barked corkwood ||272.1 |- |[[Bloubitterbessie]] ||''[[Strychnos usambarensis]]''||Blue bitterberry||631 |- |[[Bloublaarkanniedood]] ||''[[Commiphora glaucescens]]'' ||Blue-leaved corkwood ||276 |- |[[Bloublaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia glaucophylla]]'' ||Blue-leaved spike-thorn ||399.6 |- |[[Bloublaarrooihout]] ||''[[Ochna glauca]]'' ||Blue-leaved plane ||479.3 |- |[[Bloublaarwitbos]] ||''[[Maerua decumbens]]'' ||Blue-leaved spiderbush ||133.2 |- |[[Bloubos]]||''[[Diospyros lycioides]]''||Karoo bluebush||605.2 |- |[[Bloubotterboom]] ||''[[Tylecodon paniculatus subsp. glaucus]]'' ||Blue botterboom ||743 |- |[[Bloubroodboom]] ||''[[Encephalartos nubimontanus]]'' ||Blue cycad ||14.9 |- |[[Bloughwarrie]] ||''[[Euclea crispa]]''||Mountain guarri||594 |- |[[Blouhaak]] ||''[[Senegalia erubescens]]''||Blue thorn||164 |- |[[Blouheuningbos]] ||''[[Freylinia tropica]]'' ||Blue honeybells ||670.3 |- |[[Bloukoeniebos]] ||''[[Searsia glauca]]'' ||Blue kuni-bush ||383.2 |- |[[Bloulourier]] ||''[[Cryptocarya angustifolia]]'' ||Blue laurel ||112 |- |[[Baardsuikerbos]] ||''[[Baardsuikerbos|Protea neriifolia]]'' ||Blue sugarbush ||93.1 |- |[[Blousuurpruim]] ||[[Blousuurpruim|''Ximenia americana'' var. ''america'']] ||Blue sourplum||101.5 |- |[[Bloutaaibos]] ||''[[Searsia zeyheri]]'' ||Blue crowberry ||396.1 |- |[[Bloutolbos]] ||''[[Diospyros pallens]]'' ||Blue star-apple ||607.3 |- |[[Blyderivierbroodboom]] ||''[[Encephalartos cupidus]]'' ||Blyde River cycad ||14.13 |- |[[Blydesuikerbos]] ||''[[Protea laetans]]'' ||Blyde sugarbush ||90.4 |- |[[Bobbejaankoolbos]] ||''[[Othonna triplinervia]]'' ||Three-veined othonna ||741 |- |[[Bobbejaankos]] ||''[[Stangeria eriopus]]'' ||Natal grass cycad ||14.21 |- |[[Boesmansgif]]||''[[Acokanthera oppositifolia]]''||Common poison-bush||639 |- |[[Boesmansrivierbroodboom]] ||''[[Encephalartos trispinosus]]'' ||Bushman's River cycad ||14.18 |- |[[Boesmanstee]]||''[[Catha edulis]]''||Bushman's tea||404 |- |[[Bokbitterappel]] ||''[[Solanum aculeastrum]]''||Goat-apple||669.3 |- |[[Bokkeveldpoppiesbos]] ||''[[Paranomus bracteolaris]]'' ||Smooth-leaved tree-sceptre ||72.3 |- |[[Boomaalwyn]]||''[[Aloidendron barberae]]''||Tree aloe||28 |- |[[Boomranknetel]] ||''[[Urera trinervis]]'' ||tree climbing-nettle ||70.1 |- |[[Borselaalwyn]] ||''[[Aloe rupestris]]'' ||Bottlebrush aloe ||30.3 |- |[[Bosappelblaar]]||''[[Philenoptera sutherlandii]]''||Forest appleleaf||228 |- |[[Bosbeesklou]]||''[[Bauhinia tomentosa]]''||Bush neat's foot||208.1 |- |[[Bosblompeer]] ||''[[Dombeya tiliacea]]'' ||Forest wildpear ||472 |- |[[Bosboerboon]]||''[[Schotia latifolia]]''||Forest boerbean||204 |- |[[Bosboomvaring]]||[[Bosboomvaring|''Cyathea capensis'' subsp. ''capensis'']]||Forest tree fern||2 |- |[[Bosbruidsbos]] ||''[[Pavetta inandensis]]'' ||Forest bride’s bush ||718 |- |[[Bosdoringklipels]]||''[[Canthium inerme]]''||Common turkey-berry||708 |- |[[Bosgeelmelkhout]]||''[[Garcinia gerrardii]]''||Forest mangosteen||485 |- |[[Boshardepeer]]||''[[Olinia radiata]]''||Forest hard-pear||515 |- |[[Bosjakkalskoffie]]||''[[Tricalysia capensis]]''||Forest jackal-coffee||698 |- |[[Bosjesmansbrood]] ||''[[Encephalartos caffer]]'' ||Grahamstown cycad ||14.11 |- |[[Boskamhout]]||''[[Baphia racemosa]]''||Natal camwood||224 |- |[[Boskanariebessie]] ||''[[Suregada procera]]'' ||Forest canaryberry ||339 |- |[[Boskanniedood]]||''[[Commiphora woodii]]''||Forest corkwood||291 |- |[[Boskasieboswilg]] ||''[[Combretum padoides]]'' ||Thicket bushwillow ||534.1 |- |[[Boskatjiepiering]]||''[[Gardenia thunbergia]]''||Forest gardena<br />White gardenia||692 |- |[[Boskiepersol]]||''[[Cussonia sphaerocephala]]''||Natal forest cabbage tree||564.2 |- |[[Bosklouterboswilg]] ||''[[Combretum edwardsii]]'' ||Forest climbing bushwillow ||534.2 |- |[[Boskokoboom]] ||''[[Maytenus deflexa]]'' ||Forest kokotree ||402.9 |- |[[Boskoorsbessie]]||''[[Croton sylvaticus]]''||Forest fever-berry||330 |- |[[Boskoorsboom]]||''[[Anthocleista grandiflora]]''||Forest fever tree||632 |- |[[Boskranses]]||''[[Atalaya natalensis]]''||Natal krantz ash||429 |- |[[Boslaventelboom]]||''[[Heteropyxis canescens]]''||Forest lavender tree||454 |- |[[Boslepelhout]]||''[[Cassine peragua]]''||Mountain saffron||414 |- |[[Bosmelkbessie]]||''[[Manilkara discolor]]''||Forest milkberry||588 |- |[[Bosmelkhout]]||''[[Vitellariopsis marginata]]''||Natal bush milkwood||590 |- |[[Bosmirtebessie]]||''[[Eugenia natalitia]]''||Common forest myrtle||553.2 |- |[[Bosnanabessie]] ||''[[Searsia grandidens]]''||Sharp-toothed currant ||381.3 |- |[[Bosolienhout]]||''[[Olea woodiana]]''||Forest olive||620 |- |[[Bospaddaboom]]||''[[Tabernaemontana ventricosa]]''||Forest toad tree||645 |- |[[Bospeper]] of [[Bospeper|wildepeper]] ||''[[Piper capense]]'' ||Wild pepper ||34.5 |- |[[Bosperske]]||''[[Rawsonia lucida]]''||Forest peach||491 |- |[[Bospoubessie]]||''[[Margaritaria discoidea var. fagifolia]]''||Forest peacockberry||310 |- |[[Bosrooiessenhout]]||''[[Trichilia dregeana]]''||Forest mahogany||300 |- |[[Bosrooihout]] ||''[[Ochna arborea var. oconnorii]]'' ||Forest plane ||482 |- |[[Bosrooimelkhout]]||''[[Mimusops obovata]]''||Red milkwood||584 |- |[[Bosrooivingers]] ||''[[Xylopia gracilipes]]'' ||Forest redfingers ||109 |- |[[Bosrosyntjie]]||''[[Grewia lasiocarpa]]''||Forest raisin||461 |- |[[Bossaffraan]]||''[[Elaeodendron croceum]]''||Small-leaved saffron||415 |- |[[Bosstamvrug]]||''[[Chrysophyllum viridifolium]]''||Fluted milkwood||580 |- |[[Bostaaibos]] ||''[[Searsia chirindensis]]''||Red currant||380 |- |[[Bosvaalbos]] ||[[Bosvaalbos|''Brachylaena discolor'' var. ''transvaalensis'']] ||Woodland silver oak||731 |- |[[Bosvaderlandswilg]] ||''[[Combretum kraussii]]''||Forest bushwillow||540 |- |[[Bosvalsnetel]] ||''[[Acalypha glabrata]]''||Forest mock nettle||335.1 |- |[[Bosvalspendoring]] ||''[[Putterlickia verrucosa]]'' ||False forest spikethorn ||403.2 |- |[[Bosveldboekenhout]] ||''[[Faurea saligna]]''||Transvaal beech||75 |- |[[Bosveldhalfmaanranker]] ||''[[Cocculus hirsutus]]'' || Python climber ||104.6 |- |[[Bosveldharpuisboom]]||''[[Ozoroa paniculosa]]''||Broad-leaved resin tree||375 |- |[[Bosveldkandelaarnaboom]]||''[[Euphorbia cooperi]]''||Bushveld candelabra tree||346 |- |[[Bosveldkatjiepiering]]||''[[Gardenia volkensii]]''||Transvaal gardenia||691.1 |- |[[Bosveldklipels]]||''[[Psydrax livida]]''||Green quar||713 |- |[[Bosveldpendoring]] ||''[[Gymnosporia mossambicensis]]'' ||Black forest spike-thorn ||399.10 |- |[[Bosveldpoubessie]]||''[[Margaritaria discoidea var. nitida]]''||Bushveld peacockberry||310.1 |- |[[Bosveldrooiklapperbos]] ||''[[Erythrophysa transvaalensis]]''||Transvaal red balloon||436.2 |- |[[Bosveldsaffraan]]||''[[Elaeodendron transvaalense]]''||Condiment saffron||416 |- |[[Bosveldvalsdoring]]||''[[Albizia harveyi]]''||Common false-thorn||155 |- |[[Bosveldwitklokke]]||''[[Rothmannia fischeri]]''||Cape gardenia||694 |- |[[Bosveldwitysterhout]]||''[[Vepris reflexa]]''||Bushveld white ironwood||260 |- |[[Bosvlamklimop]] ||''[[Combretum paniculatum]]'' ||Forest flamecreeper ||545.3 |- |[[Bosvlier]]||''[[Nuxia floribunda]]''||Forest elder||634 |- |[[Bosvy]]||''[[Ficus craterostoma]]''||Forest fig||52 |- |[[Boswaterbessie]]||''[[Syzygium gerrardii]]''||Forest waterwood||556 |- |[[Boswitsuikerbos]] ||''[[Boswitsuikerbos|Protea mundii]]''|| Forest white sugarbush || 93 |- |[[Bosysterpruim]]||''[[Drypetes gerrardii]]''||Forest ironplum||314 |- |[[Botrivierheuningklokkies]] ||''[[Freylinia helmei]]'' ||Bot River honeybells ||670.6 |- |[[Botriviersuikerbos]] ||''[[Protea compacta]]'' ||Bot River sugarbush || 87.1 |- |[[Bottelboom]]||''[[Pachypodium lealii]]''||Bottle tree||648 |- |[[Botterboom]]||''[[Tylecodon paniculatus]]''||Butter tree||137.1 |- |[[Botterklapper]]||''[[Strychnos madagascariensis]]''||Black monkey orange||626 |- |[[Braamtaaibos]] ||''[[Searsia batophylla]]'' ||Bramble currant ||377.3 |- |[[Brakdoring]] ||[[Vachellia robusta subsp. clavigera]] ||Narrow-pod robust thorn thorn ||183.1 |- |[[Brandbergdoring]] ||[[Senegalia montis-usti]] ||Brandberg thorn ||177 |- |[[Bredasdorpsuikerbos]] ||''[[Protea obtusifolia]]'' ||Bredasdorp protea ||94 |- |[[Breëblaarboekenhout]]||''[[Faurea rochetiana]]''||Broad-leaved beech||76 |- |[[Breëblaarharpuisboom]] ||''[[Ozoroa obovata]]'' ||Broad-leaved resin tree ||374 |- |[[Breëblaarkanferbos]] ||''[[Tarchonanthus trilobus var. galpinii]]'' ||Broad-leaved camphorbush ||734 |- |[[Breëblaarklipels]] ||''[[Afrocanthium pseudorandii]]'' ||Mottled-bark rock-alder ||709.2 |- |[[Breëblaarkoraalboom]]||''[[Erythrina latissima]]''||Broad-leaved coral tree||244 |- |[[Breëblaarkweper]]||''[[Cryptocarya latifolia]]''||Broad-leaved quince||113 |- |[[Breëblaarpluisbos]] ||''[[Lopholaena platyphylla]]'' || Broad-leaved fluff bush||738.1 |- |[[Breëblaarsuikerbos]] ||''[[Protea eximia]]'' ||Broad-leaf sugarbush ||88.3 |- |[[Breëblaarveselbos]]||''[[Englerodaphne ovalifolia]]''||Broad-leaved fibre-bush ||517.5 |- |[[Breëblaarwasbessie]] ||''[[Morella pilulifera]]'' ||Broad-leaved waxberry ||37 |- |[[Breëblaarwitgat]] ||''[[Boscia mossambicensis]]'' ||Broad-leaved shepherd tree ||127 |- |[[Breekhout]]||''[[Alberta magna]]''||Magnificent flame bush||701 |- |[[Breëpeulvalsdoring]]||''[[Albizia forbesii]]''||Broad-pod false-thorn<br />Broad-pod albizia||154 |- |[[Breëriviergeelhout]]||''[[Podocarpus elongatus]]''||Breede River yellowwood||15 |- |[[Brosblaar]]||''[[Galpinia transvaalica]]''||Transvaal privet||523 |- |[[Brosdoring]] ||''[[Phaeoptilum spinosum]]'' ||Brittle thorn ||103.7 |- |[[Bruinaalwyn]] of [[Bruinaalwyn|wolkbergaalwyn]] ||''[[Aloe dolomitica]]'' of ook soms ''[[Aloe vryheidensis]]'' ||Brown aloe<br />Wolkberg aloe ||29.1 |- |[[Bruinivoor]]||''[[Berchemia discolor]]''||Brown ivory||449 |- |[[Bruinstamkanniedood]] ||''[[Commiphora giessii]]'' ||Brown-stemmed corkwood || 275.5 |- |[[Bruinysterhout]] ||''[[Homalium dentatum]]''||Brown ironwood||501 |- |[[Bubuvy]] ||''[[Ficus bubu]]'' ||Bubu fig ||56 |- |[[Buig-my-nie]]||''[[Buxus macowanii]]''||Cape box||358 |- |[[Bukshardeblaar]] ||''[[Phylica buxifolia]]'' ||Box hard-leaf ||453.1 |- |[[Clanwilliamaalwyn]] ||''[[Aloe comosa]]'' ||Clanwilliam aloe ||28.7 |- |[[Clanwilliamseder]]||''[[Widdringtonia cedarbergensis]]''||Clanwilliam cedar||19 |- |[[Damarakanniedood]] ||''[[Commiphora crenato-serrata]]'' ||Damara corkwood ||274 |- |[[Delagoadoring]]||''[[Senegalia welwitschii]]''||Delagoa thorn<br />Hairy umbrella thorn||163 |- |[[Deurmekaarbos]]||''[[Ehretia rigida]]''||Puzzle bush||657 |- |[[Dikbas]]||''[[Lannea discolor]]''||Live-long||362 |- |[[Dikblaarbosmirt]] ||''[[Eugenia umtamvunensis]]'' ||Thick-leaved myrtleberry ||553.6 |- |[[Dikblaargroenappel]] ||''[[Monodora junodii|Monodora junodii var. macrantha]]'' ||Thick-leave green-apple ||107.2 |- |[[Disseldoring]] ||''[[Berkheya chamaepeuce]]'' ||Tree thistle thorn ||742 |- |[[Donkievy]] ||''[[Mestoklema arboriforme]]'' ||Donkey mesemb ||103.6 |- |[[Donsiebos]] ||''[[Senecio barbertonicus]]'' || Barberton groundsel ||738.5 |- |[[Dopperkiaat]]||''[[Pterocarpus rotundifolius]]''||Round-leaved teak||237 |- |[[Doppruim]]||''[[Pappea capensis]]''||Jacket-plum||433 |- |[[Doringbroodboom]] ||''[[Encephalartos horridus]]'' ||Eastern Cape blue cycad ||14.15 |- |[[Doringkanniedood]]||''[[Commiphora glandulosa]]''||Tall common corkwood||285.1 |- |[[Doringkatjiepiering]]||''[[Hyperacanthus amoenus]]''||Thorny gardenia||690 |- |[[Doringklipels]] ||''[[Canthium spinosum]]'' ||Thorny turkeyberry ||707 |- |[[Doringolm]]||''[[Chaetacme aristata]]''||Thorny elm||43 |- |[[Doringpeer]]||''[[Scolopia zeyheri]]''||Thorn pear||498 |- |[[Doringrooibessie]]||''[[Erythrococca berberidea]]''||Prickly redberry||332.1 |- |[[Doringtaaibos]] ||''[[Searsia longispina]]'' ||Spiny currant ||388 |- |[[Doringvalsnetel]] ||''[[Acalypha sonderiana]]'' ||Thorny false nettle ||335.2 |- |[[Dorinkiedoring]] ||''[[Senegalia brevispica subsp. dregeana]]'' ||Prickly thorn ||160.2 |- |[[Dorre haakdoring]] ||''[[Senegalia hereroensis]]'' ||Arid hook thorn ||171 |- |[[Drakensbergboomheide]] ||''[[Erica dracomontana]]'' || Dragon heath ||574.2 |- |[[Drakensbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos ghellinckii]]''||Drakensberg cycad ||5 |- |[[Drakensbergkaree]] ||''[[Searsia montana]]'' ||Drakensberg karee ||384.1 |- |[[Drakensbergpendoring]] ||''[[Gymnosporia devenishii]]'' ||Drakensberg spike-thorn ||399.5 |- |[[Drakensbergrysbos]] ||''[[Cliffortia repens]]'' ||Drakensberg ricebush ||145.15 |- |[[Driedoring]] ||''[[Rhigozum trichotomum]]'' ||Three-thorn rhigozum ||676.1 |- |[[Driehaakdoring]]||''[[Senegalia senegal var. rostrata]]''||Bushy three-hooked thorn||185.1 |- |[[Drietandkanferbos]]||''[[Tarchonanthus trilobus]]''||Trident camphortree||735 |- |[[Dubbelkroonboom]]||''[[Julbernardia globiflora]]''||African munondo||207.1 |- |[[Duikerbessie]] ||''[[Sclerocroton integerrimus]]'' ||Duiker-berry tallow-tree||343 |- |[[Duinbroodboom]] ||''[[Encephalartos arenarius]]'' ||Alexandria cycad ||3.2 |- |[[Duinebessie]] ||''[[Muraltia scoparia]]'' ||Duneberry ||303.3 |- |[[Duinebruidsbos]]||''[[Pavetta revoluta]]''||Dune bride's bush||720 |- |[[Duineganna]] ||''[[Duineganna|Salsola nollothensis]]'' ||Dune ganna ||103.9 |- |[[Duinegeelbos]] ||''[[Leucadendron coniferum]]'' ||Dune conebush ||82 |- |[[Duineghwarrie]]||''[[Euclea racemosa]]''||Dune guarri<br />Sea guarri||599.3 |- |[[Duinegifboom]] ||''[[Acokanthera oblongifolia]]'' ||Dune poison-bush||638 |- |[[Duinekokoboom]] ||''[[Maytenus procumbens]]'' ||Dune koko tree ||401.1 |- |[[Duinekraaibessie]] ||''[[Searsia crenata]]'' ||Dune crowberry ||380.1 |- |[[Duinekriedoring]] ||''[[Lycium ferocissimum]]'' ||Dune honeythorn ||669.11 |- |[[Duinemirtebessie]]||''[[Eugenia capensis]]''||Dune myrtle||553.1 |- |[[Duine-olienhout]] ||''[[Olea exasperata]]'' ||Dune olive ||619 |- |[[Duinependoring]] ||''[[Gymnosporia arenicola]]'' ||Dune spike-thorn ||399.4 |- |[[Duineseepbessie]]||''[[Deinbollia oblongifolia]]''||Dune soap-berry||430 |- |[[Duinesoetdoring]] ||''[[Vachellia kosiensis]]'' ||Dune sweet thorn ||172.2 |- |[[Duinesterappel]] ||''[[Diospyros rotundifolia]]'' ||Dune star-apple ||608 |- |[[Duinesuurbessie]] ||''[[Dovyalis rotundifolia]]'' ||Dune sourberry ||510 |- |[[Duinesybas]]||''[[Robsonodendron maritimum]]'' ||Dune mock silky-bark ||413.1 |- |[[Duinetaaibos]] ||''[[Searsia laevigata]]'' ||Dune currant ||385.2 |- |[[Duinevalstaaibos]]||''[[Allophylus natalensis]]''||Dune false currant||426 |- |[[Duinewasbessie]] ||''[[Morella cordifolia]]'' ||Dune waxberry ||37.1 |- |[[Dunblaarfonteinbos]]||''[[Psoralea glabra]]'' || Narrow-leaf fountain-bush ||226.9 |- |[[Dwababessie]] ||''[[Monanthotaxis afra]]'' ||Dwababerry ||107.1 |- |[[Dwergbroodboom]] ||''[[Encephalartos humilis]]'' ||Dwarf cycad ||14.16 |- |[[Dwergpruimbas]] ||''[[Osyris speciosa]]'' ||Cape sumach ||100.1 |- |[[Dwergvy]] ||''[[Ficus pygmaea]]'' || Dwarf fig ||50.2 |- |[[Dwergwolftoon]] ||''[[Dwergwolftoon|Ceraria fruticulosa]]'' ||Dwarf porkbush ||104.2 |- |[[Ebbehoutghwarrie]]||''[[Euclea pseudebenus]]''||Ebony tree<br />Black ebony||598 |- |[[Ebutsinidoring]] ||''[[Vachellia ebutsiniorum]]'' ||Ebutsini thorn ||163.5 |- |[[Eikeblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora wildii]]'' ||Oak-leaved corkwoord ||290.1 |- |[[Enkelblaarkiepersol]]||''[[Cussonia natalensis]]''||Rock cabbage tree||562 |- |[[Enkeldoring]]||''[[Vachellia robusta]] subps. robusta''||Ankle thorn<br />Splendid thorn<br />Brack thorn<br />Broad-pod robust thorn||183 |- |[[Enkeldoringnoemnoem]]||''[[Carissa spinarum]]''||Simple-spine carissa<br />Conkerberry<br />Arabian num-num||640.4 |- |[[Enkelgroendoring]]||''[[Balanites aegyptiaca]]''||Desert date<br />Egyptian balsam||251.1 |- |[[Ertjiehout]] ||''[[Craibia zimmermannii]]'' ||Peawood ||229 |- |[[Essenhout]]||''[[Ekebergia capensis]]''||Cape ash||298 |- |[[Fluweelboswilg]]||''[[Combretum molle]]''||Velvet bushwillow||537 |- |[[Fluweelkanniedood]]||''[[Commiphora mollis]]''||Velvet corkwood||280 |- |[[Fluweelkaree]] ||''[[Searsia engleri]]'' ||Velvet karee ||382 |- |[[Fluweelklipels]]||''[[Afrocanthium gilfillanii]]''||Velvet rockalder||706 |- |[[Fluweelrooibessie]]||''[[Erythrococca menyharthii]]''||Velvet redberry||332.3 |- |[[Fluweelsoetbessie]]||''[[Bridelia mollis]]''||Velvet sweetberry||325 |- |[[Fluweelvrughardeblaar]] ||''[[Phylica purpurea]]'' ||Velvet-fruited/hardleaf ||453.5 |- |[[Fluweelvrugzanha]]||''[[Zanha africana]]''||Velvet-fruit zanha||438.5 |- |[[Fonteinbos]]||''[[Psoralea aphylla]]'' || Leafless fountain-bush ||226.8 |- |[[Fransaalwyn]]||''[[Aloe pluridens]]''||French aloe||30.1 |- |[[Fynbauhinia]]||''[[Bauhinia natalensis]]''||Dainty bauhinia||208.5 |- |[[Fynbitterblaar]]||''[[Brachylaena ilicifolia]]''||Small bitter-leaf||728 |- |[[Fynblaarboerboon]] ||''[[Schotia afra var. angustifolia]]'' ||Small-leaved boerbean||201.1 |- |[[Fynblaarbruidsbos]] ||''[[Pavetta zeyheri]]'' ||Small-leaved bride’s bush ||722 |- |[[Fynblaarbruinysterhout]] ||''[[Homalium rufescens]]'' ||Small-leaved brown-ironwood||502 |- |[[Fynblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora kraeuseliana]]'' ||Feather-leaved corkwoord ||277.5 |- |[[Fynblaarrooihout]]||''[[Ochna serrulata]]''||Small-leaved plane||479.1 |- |[[Fynblaarwildemoerbei]]||''[[Trimeria trinervis]] ||Small-leaved wild mulberry||504 |- |[[Fynbossterappel‎]] ||''[[Diospyros glabra]]'' ||Blueberry bush ||603.1 |- |[[Fyndoring]] ||''[[Vachellia tenuispina]]'' ||Turf thorn ||187.3 |- |[[Gamtooskiepersol]] ||''[[Cussonia gamtoosensis]]'' ||Gamtoos cabbage tree||565.2 |- |[[Gannabos]] of [[Gannabos|seepganna]] ||''[[Salsola aphylla]]'' ||Lye ganna ||103.3 |- |[[Gariepbauhinia]]||''[[Adenolobus garipensis]]''||Blue neat's foot||208 |- |[[Gariepharpuisboom]]||''[[Ozoroa namaquensis]]''||Gariep resin tree ||373.2 |- |[[Gariepkanniedood]] ||''[[Commiphora gariepensis]]'' ||Gariep corkwoord ||275.3 |- |[[Gariepkaree]] ||''[[Searsia populifolia]]'' ||Gariep karee ||391.1 |- |[[Garieppendoring]] ||''[[Gymnosporia gariepensis]]'' ||Gariep spike-thorn ||401.5 |- |[[Garieppronkstert]] ||''[[Gelrebia bracteata]]'' ||Gariep plumeflower ||214.1 |- |[[Gariepsmalblaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia linearis subsp. lanceolata]]'' ||Gariep narrow-leaved spike-thorn ||401.10 |- |[[Geelbauhinia]] ||''[[Bauhinia tomentosa]]'' ||Yellow bauhinia ||208.1 |- |[[Geelbitterbessie]] ||''[[Strychnos mitis]]'' ||Yellow bitterberry ||627 |- |[[Geelblomvoëlbessie]]||''[[Psychotria capensis]]''||Bird-berry||723 |- |[[Geeldoring]] ||''[[Rhigozum obovatum]]'' ||Yellow pomegranate ||675 |- |[[Geelhout]]||''[[Podocarpus latifolius]]''||Real yellowwood||18 |- |[[Geelkeurboom]]||''[[Calpurnia aurea]]''||Natal laburnum||219 |- |[[Geelpapierkelk]]||''[[Monotes glaber]]''||Palefruit monotes||486.5 |- |[[Geelpistoolbos]] ||''[[Justicia aconitiflora]]'' ||Lemon pistol-bush ||681.2 |- |[[Geelskulpblombos]]||''[[Bowkeria citrina]]'' ||Yellow shell-flower bush ||672.1 |- |[[Geelsuikerbos]] of [[Geelsuikerbos|geelsuikerkan]] ||[[Geelsuikerbos|''Protea aurea'' subsp. ''aurea'']] ||Common shuttlecock sugarbush ||90.3 |- |[[Geelwortelboom]]||''[[Steganotaenia araliacea]]''||Carrot tree||569 |- |[[Geneesblaarboom]] ||''[[Solanum giganteum]]''||Healing-leaf tree||669.4 |- |[[Gewone bruidsbos]] ||''[[Pavetta gardeniifolia var. gardeniifolia]]'' ||Common bride’s bush ||716 |- |[[Gewone drolpeer]] ||''[[Dombeya rotundifolia]]''||Common wild pear||471 |- |[[Gewone ghwarrie]] ||''[[Euclea undulata]]''||Common guarri||601 |- |[[Gewone haakdoring]] ||''[[Senegalia afra]]''||Common hook-thorn||162 |- |[[Gewone hardeblaar]] ||''[[Phylica paniculata]]''||Common hard-leaf||453.2 |- |[[Gewone kanariebessie]] ||''[[Suregada africana]]'' ||Common canaryberry ||338 |- |[[Gewone kanniedood]] ||''[[Commiphora pyracanthoides]]'' ||Firethorn corkwood ||285 |- |[[Gewone kraaibessie]] ||''[[Searsia pentheri]]''||Common crow-berry||391 |- |[[Gewone luisiesbos]] ||''[[Leucospermum cuneiforme]]'' ||Wart-stemmed pincushion ||84.2 |- |[[Gewone protea]] of [[Gewone protea|gewone suikerbos]] ||[[Gewone protea|''Protea afra'' subsp. ''afra'']]||Common sugarbush||87 |- |[[Gewone taaibos]] ||''[[Searsia pyroides]]''||Common wildcurrant<br />||392 |- |[[Gewone wildekweper]] ||''[[Cryptocarya transvaalensis]]'' ||Mountain wild-quince ||114 |- |[[Gewone wildepietersieliebos]]||''[[Heteromorpha arborescens]]''||Parsley-tree<br />Parsnip-tree||568 |- |[[Gewone wildevy]]||''[[Ficus burkei]]''||Common wild fig||48 |- |[[Gifbergboomvygie]] ||''[[Stoeberia giftbergensis]]'' ||Gifberg tree-vygie ||756 |- |[[Gifbruidsbos]] ||''[[Pavetta schumanniana]]'' ||Poison bride’s bush ||721 |- |[[Gifolyf]]||''[[Peddiea africana]]''||Poison-olive||517 |- |[[Gifsterappel]] ||''[[Diospyros dichrophylla]] ''||Poison star-apple ||603 |- |[[Gladblaarbaakhout]]||''[[Greyia sutherlandii]]''||Natal bottlebrush||446 |- |[[Gladdeblaarwildemispel]] ||''[[Vangueria madagascariensis]]'' ||Smooth-leaved wild-medlar ||702.1 |- |[[Gladdeblompeer]]||''[[Dombeya cymosa]]''||Natal wild pear||469 |- |[[Gladdekola]]||''[[Cola natalensis]]''||Coshwood||478 |- |[[Gladderankwitbos]] ||''[[Maerua juncea supsp. juncea]]'' ||Smooth climbing spiderbush ||133.6 |- |[[Gladdeslapmispel]]||''[[Vangueria lasiantha]]''||Natal medlar||705 |- |[[Gladdesuurpruim]] ||''[[Ximenia caffra var natalensis]]'' ||Smooth-twigged sourplum ||103.1 |- |[[Gladdeveselbos]]||''[[Englerodaphne subcordata]]''||Smooth fibre-bush||519 |- |[[Glansrosyntjie]]||''[[Grewia vernicosa]]''||Glossy raisinbush||463.11 |- |[[Gordoniavalspendoring]] ||''[[Putterlickia saxatilis]]'' ||Gordonia false spikethorn ||403.4 |- |[[Goueklokkiesboontjieboom]] ||''[[Markhamia obtusifolia]]'' ||Golden bell-bean ||677.1 |- |[[Gouetee]]||''[[Aspalathus pendula]]'' || Golden tea ||225.11 |- |[[Gouevingerblaar]] ||''[[Vitex patula]]'' ||Gold fingerleaf ||662 |- |[[Granietvy]] ||[[Granietvy|''Ficus natalensis'' subsp. ''granitticola'']] ||Granite fig ||56.5 |- |[[Graskopaalwyn]] ||''[[Aloe alooides]]'' ||Graskop aloe ||28.3 |- |[[Grasveldboomvaring]] ||''[[Cyathea dregei]]'' ||Common tree fern ||1 |- |[[Grasveldrooihout]] ||''[[Ochna confusa]]'' ||Grassland plane ||479.4 |- |[[Griekwakokoboom]] ||''[[Maytenus ilicina]]'' ||Griqua kokotree ||398.5 |- |[[Griekwasuurkaree]] ||''[[Searsia tridactyla]]'' ||Griqua sour karee ||394.2 |- |[[Groefbasboomheide]] ||''[[Erica canaliculata]]'' ||Grooved-bark tree erica ||573.1 |- |[[Groefstamkanniedood]] ||''[[Commiphora karibensis]] ''||Angular-stemmed corkwoord ||277.2 |- |[[Groenappel]] ||''[[Monodora junodii var. junodii]]'' ||Green apple ||107 |- |[[Groenblaarwurmbos]] ||''[[Cadaba natalensis]]'' ||Green-leaved worm bush ||129.1 |- |[[Groenblomtolbos]] ||''[[Leucadendron loranthifolium]]'' ||Green-flower conebush ||81.5 |- |[[Groendoring]]||''[[Balanites maughamii]]''||Green thorn||251 |- |[[Groenharpuisboom]] ||''[[Ozoroa concolor]]'' ||Green resin tree ||369.1 |- |[[Groenhofiesuikerbos]] ||''[[Protea coronata]]'' ||Green sugarbush ||91.1 |- |[[Groenklapper]] ||''[[Strychnos spinosa]]''||Green monkey orange||629 |- |[[Groenkreupelhout]] ||[[Groenkreupelhout|''Leucospermum conocarpodendron'' subsp. ''viridum'']] ||Green pincushion ||84.1 |- |[[Groenstamkanniedood]]|| ''[[Commiphora neglecta]]''||Green-stem corkwood||283 |- |[[Grootblaardrakeboom]] ||''[[Dracaena aletriformis]]''||Large-leaved dragon tree||30.9 |- |[[Grootblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora anacardiifolia]]'' ||Large-leaved corkwood ||271 |- |[[Grootblaarlaventelboom]] ||''[[Heteropyxis dehniae]]''||Large-leaved lavender tree||455.1 |- |[[Grootblaarmirtebessie]]||''[[Eugenia erythrophylla]]''||Large-leaved myrtle||553.3 |- |[[Grootblaarpieringbessie]] ||''[[Cordia africana]]''||Large-leaved saucer-berry||651 |- |[[Grootblaarrotsvy]] ||''[[Ficus abutilifolia]]''||Large-leaved rock fig||63 |- |[[Grootblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia grandifolia]]'' ||Large-leaved ricebush ||145.4 |- |[[Grootblaarsekelbos]] ||''[[Dichrostachys cinerea subsp. nyassana]]''||Large-leaved sicklebush<br />African sicklebush||190.1 |- |[[Grootblaarsterkastaiing]]||''[[Sterculia quinqueloba]]''||Large-leaved-chestnut||476 |- |[[Grootblaaruiehout]] ||''[[Cassipourea gummiflua]]''||Large-leaved onionwood||530 |- |[[Grootblaarvalsdoring]] ||''[[Albizia versicolor]]''||Large-leaved false-thorn||158 |- |[[Grootblomkriedoring]] ||''[[Lycium amoenum]]'' ||Large-flower honeythorn ||669.6 |- |[[Grootblompendoring]] ||''[[Gymnosporia putterlickioides]]'' ||Large-flowered spike-thorn ||402.1 |- |[[Grootgeelbos]] ||''[[Leucadendron eucalyptifolium]]'' ||Gum-leaved conebush ||81 |- |[[Groothaakbessie]] || ''[[Artabotrys brachypetalus]]'' ||Large hook-berry ||105.1 |- |[[Grootmirting]] ||''[[Myrsine pillansii]]'' ||Large cape myrtle ||577.2 |- |[[Grootnoemnoem]]||''[[Carissa macrocarpa]]''||Big num-num||640.3 |- |[[Grootsuikerbos]] of [[Grootsuikerbos|witsuikerbos]] ||''[[Protea gaguedi]]'' ||African sugarbush ||89 |- |[[Grootvaalbos]] ||''[[Brachylaena uniflora]]'' ||Tall silver-oak ||732 |- |[[Grootvalsmopanie]] ||''[[Guibourtia coleosperma]]'' ||Large copalwood ||199 |- |[[Grootvrugbospendoring]] ||''[[Gymnosporia grandifolia]]'' ||Large-leaved forest spike-thorn ||399.7 |- |[[Grootvrugpendoring]] ||''[[Gymnosporia oxycarpa]]'' ||Large-fruited spike-thorn ||401.9 |- |[[Grootvrugtrospeer]] ||''[[Uvaria lucida]]'' ||Large-fruited clusterpear ||108.2 |- |[[Grootvrugtrosvy]] ||[[Grootvrugtrosvy|''Ficus sycomorus'' subsp. ''gnaphalocarpa'']] ||Large-fruited sycamore fig ||66.1 |- |[[Growweblaarkatsnorbosse]] ||''[[Rotheca myricoides]]''||Blueflower tinderwood||667.1 |- |[[Growweblaarpieringbessie]] ||''[[Cordia ovalis]]''||Satinbark saucerbush<br />Snot berry||654 |- |[[Growweblaarstinkhout]] ||''[[Celtis gomphophylla]]'' ||False white stinkwood ||40 |- |[[Growweblaartaaibos]] ||''[[Searsia refracta]]'' ||Thorny crow-berry ||389.1 |- |[[Growwelaventelkoorsbessie]] ||''[[Croton menyharthii]]'' ||Rough-leaved croton ||329.2 |- |[[Growwerankwitbos]] ||''[[Maerua juncea supsp. crustata]]'' ||Crusty climbing spiderbush ||133.5 |- |[[Grysappel]] ||''[[Parinari curatellifolia]]'' ||Mobola plum ||146 |- |[[Gryskokoboom]] ||''[[Maytenus albata]]'' ||Grey kokotree ||401.3 |- |[[Haak-en-steek]]||''[[Vachellia tortilis subsp. heteracantha]]''||Umbrella thorn||188 |- |[[Halfmens]]||''[[Pachypodium namaquanum]]''||Elephant's trunk||649 |- |[[Hangvrugkanniedood]] ||''[[Commiphora zanzibarica]]'' ||Pendant-fruit corkwood ||291.1 |- |[[Hardekool]]||''[[Combretum imberbe]]''||Leadwood||539 |- |[[Hardepeer]]||''[[Olinia ventosa]]''||Hardpear||513 |- |[[Harige doringklipels]] ||''[[Canthium ciliatum]]'' ||Hairy turkeyberry ||709 |- |[[Harige ghwarrie]]||''[[Euclea natalensis]]''||Natal guarri<br />Natal ebony|| 597 |- |[[Harige haak-en-steek]]||''[[Vachellia tortilis subsp. spirocarpa]]''||Hairy umbrella thorn||188.1 |- |[[Harige kanniedood]]||''[[Commiphora africana]]''||Hairy corkwood||270 |- |[[Harige kusbruidsbos]] ||''[[Pavetta bowkeri]]'' ||Hairy coastal bride’s bush ||719.1 |- |[[Harige mirtebessie]] ||''[[Eugenia woodii]]''||Mountain myrtle||553.4 |- |[[Harige pendoring]] ||''[[Gymnosporia pubescens]]'' ||Hairy spike-thorn ||402.4 |- |[[Harige perdepram]] ||''[[Zanthoxylum humile]]'' ||Hairy knobwood||255 |- |[[Harige rotsvy]]||''[[Ficus glumosa]]''||Mountain fig||64 |- |[[Harige Sekhukhunedoring]] ||''[[Vachellia robbertsei]]'' ||Hairy Sekhukhune thorn ||172.4 |- |[[Harige septerboom]] ||''[[Paranomus tomentosus]]'' ||Hairy-leaved tree sceptre ||72.5 |- |[[Harige witgat]] ||''[[Boscia tomentosa]]'' || Hairy shepherd's tree ||127.1 |- |[[Harpuiskatjiepiering]]||''[[Gardenia resiniflua]]''||Resin gardenia||690.2 |- |[[Hartblaarvy]] ||[[Hartblaarvy|''Ficus polita'' subsp. ''polita'']] ||Heart-leaved fig ||59 |- |[[Heideblaargeelbos]] ||''[[Leucadendron ericifolium]]'' ||Erica-leaved conebush || 80 |- |[[Heilige Venda-bamboes]] ||''[[Oxytenanthera abyssinica]]'' ||Holy Venda bamboo ||21.6 |- |[[Helikopterboom]]||''[[Gyrocarpus americanus]]''||Propeller tree||120 |- |[[Hemelbesemdoring]] ||''[[Senegalia robynsiana]]'' ||Whipstick thorn ||184 |- |[[Henkel-se-geelhout]] ||''[[Podocarpus henkelii]]''||Henkel's yellowwood||17 |- |[[Hereroharpuisboom]] ||''[[Ozoroa hereroensis]]'' ||Herero resin tree ||371.3 |- |[[Hererosesambos]]||''[[Sesamothamnus guerichii]]'' ||Herero sesame-bush||679 |- |[[Heuningboomheide]] ||''[[Erica caterviflora]]'' ||Tree heath ||574 |- |[[Heuningklokkiesbos]] ||''[[Freylinia lanceolata]]'' ||Honey bells ||670.1 |- |[[Heuningnaboom]]||''[[Euphorbia tetragona]]''||Honey euphorbia||354 |- |[[Hikklimop]] ||''[[Combretum bracteosum]]'' ||Hiccupnut ||532.2 |- |[[Hoedespeldlukwart]]||''[[Oxyanthus pyriformis]]''||Natal wildloquat||696.2 |- |[[Hoëveldkiepersol]]||''[[Cussonia paniculata]]''||Small mountain cabbage||563.1 |- |[[Hophout]]||''[[Trema orientalis]]''||Pigeonwood||42 |- |[[Horingdoring]]||''[[Vachellia grandicornuta]]''||Horned thorn||168.1 |- |[[Horingpeultjieboom]]||''[[Diplorhynchus condylocarpon]]''||Horn-pod tree||643 |- |[[Huilboerboon]]||''[[Schotia brachypetala]]''||Weeping boerbean||202 |- |[[Huilboom]]||''[[Peltophorum africanum]]''||Weeping wattle<br />Black wattle<br />African-wattle||215 |- |[[Impalalelie]]||''[[Adenium multiflorum]]''||Impala lily||647.3 |- |[[Indiese wortelboom]] ||''[[Ceriops tagal]]'' ||Indian mangrove ||525 |- |[[iSimangaliso-wildeappelkoos]] ||''[[Dovyalis revoluta]]'' ||iSimangaliso wild apricot ||760 |- |[[Jakkalsbessie]]||''[[Diospyros mespiliformis]]''||Jackalberry||606 |- |[[Jankoensedoring]] ||''[[Cliffortia ilicifolia]]'' ||Holly-leaved ricebush ||145.10 |- |[[Jasmynkatjiepiering]] ||''[[Heinsia crinita subsp. parviflora]]'' ||Jasmine-gardenia ||700.2 |- |[[Jeukpeul]] ||''[[Cnestis polyphylla]]'' ||Itchpod ||147.1 |- |[[Jozinibroodboom]] ||''[[Encephalartos senticosus]]'' || Jozini cycad ||8 |- |[[Kaapboekenhout]]||''[[Rapanea melanophloeos]]''||Cape beech||578 |- |[[Kaapse boomheide]]||''[[Erica tristis]]''||False Cape tree heath||575.1 |- |[[Kaapse fonteinbos]]||''[[Psoralea axillaris]]'' ||Cape fountainbush||226.16 |- |[[Kaapse hardepeer]]||''[[Olinia capensis]]''||Hard pear||513.1 |- |[[Kaapse kanferfoelie]]||''[[Tecoma capensis]]''||Cape honeysuckle||673.1 |- |[[Kaapse kiaat]]||''[[Strychnos decussata]]''||Cape teak||624 |- |[[Kaapse kokoboom]] ||''[[Maytenus lucida]]'' ||Cape kokotree ||401.2 |- |[[Kaapse kranses]]||''[[Atalaya capensis]]''||Cape krantz ash||428 |- |[[Kaapse kuskiepersol]]||''[[Cussonia thyrsiflora]]''||Cape coast cabbage tree||565 |- |[[Kaapse kwar]] ||''[[Psydrax capensis]]'' ||Cape quar ||747 |- |[[Kaapse kweper]]||''[[Cryptocarya woodii]]''||Cape quince||116 |- |[[Kaapse sterkastaiing]] ||''[[Sterculia alexandri]]'' || Cape star-chestnut ||473 |- |[[Kaapse stokroos]]||''[[Sparrmannia africana]]''||Cape Hollyhock||457 |- |[[Kaapse swarthout]] ||''[[Maytenus peduncularis]]'' ||Cape blackwood ||401 |- |[[Kaapse uiehout]] ||''[[Cassipourea flanaganii]]'' || Cape onionwood ||528 |- |[[Kaapse vaderlandsboswilg]] ||''[[Combretum caffrum]]'' ||Cape bushwillow ||533 |- |[[Kaapse wildepiesang]]||''[[Strelitzia alba]]''||Cape wild banana||32 |- |[[Kaapse witpeer]] ||''[[Apodytes geldenhuysii]]'' ||Cape White Pear ||422.2 |- |[[Kaiingsuikerbos]] ||''[[Protea glabra]]'' ||Clanwilliam sugarbush ||89.1 |- |[[Kaapsehoopbroodboom]] ||''[[Encephalartos laevifolius]]'' ||Kaapsehoop cycad ||6 |- |[[Kalahari-appelblaar]] ||''[[Philenoptera nelsii]]'' ||Kalahari appleleaf||239 |- |[[Kalaharibauhinia]] ||''[[Bauhinia macrantha]]'' ||Kalahari bauhinia||208.3 |- |[[Kalaharidoring]] ||''[[Vachellia luederitzii var. luederitzii]]'' ||Kalahari thorn ||174 |- |[[Kalaharigeeldoring]] ||''[[Rhigozum brevispinosum]]'' ||Kalahari yellowthorn ||674 |- |[[Kalahariharpuisboom]] ||''[[Ozoroa schinzii]]'' || Kalahari resin tree ||376.5 |- |[[Kalaharikoedoebessie]] ||''[[Pseudolachnostylis maprouneifolia var. dekindtii]] ||Kalahari kuduberry ||308.1 |- |[[Kalaharipeulbessie]] ||''[[Dialium englerianum]]'' ||Kalahari podberry ||210 |- |[[Kalaharirooivingers]] ||''[[Xylopia odoratissima]]'' ||Kalahari redfingers ||110 |- |[[Kalaharitaaibos]] ||''[[Searsia tenuinervis]]'' ||Rolled-leaf currant ||393.2 |- |[[Kalahariwildemispel]]||''[[Vangueria cyanescens]]''||Kalahari wild-medlar||702.3 |- |[[Kamassie]]||''[[Gonioma kamassi]]''||Kamassi||641 |- |[[Kamdebooboekenhout]]||''[[Faurea recondita]]''||Kamdeboo beechwood||745 |- |[[Kameeldoring]] ||''[[Vachellia erioloba]]''||Camel thorn||168 |- |[[Kameelspoor]] ||''[[Piliostigma thonningii]]''||Camel's foot||209 |- |[[Kamiesbergaalwyn]] ||''[[Aloe khamiesensis]]'' ||Khamiesberg aloe ||29.3 |- |[[Kandelaaraalwyn]] ||''[[Aloe candelabrum]]'' ||Candelabrum aloe ||28.5 |- |[[Kanferbos]]||''[[Tarchonanthus camphoratus]]''||Wild camphor bush||733 |- |[[Kanferfoelieboom]] ||''[[Turraea floribunda]]'' ||Honeysuckle tree ||296 |- |[[Kaokorooibessie]] ||[[Erythrococca kaokoensis]] ||Kaoko redberry ||759 |- |[[Kaokoboswilg]] ||''[[Combretum wattii]]'' ||Kaoko bushwillow ||544 |- |[[Kaokobrandbos]] ||''[[Hymenodictyon kaokoensis]]'' ||Kaoko firebush ||765 |- |[[Kaokogeeldoring]] ||''[[Rhigozum virgatum]]'' ||Kaoko yellowthorn ||676.2 |- |[[Kaokogroendoring]]||''[[Balanites angolensis]]''||Angolan torchwood<br />Simple-thorned torchwood||252.1 |- |[[Kaokokanniedood]] ||''[[Commiphora kaokoensis]]'' ||Kaoko corkwoord ||277.1 |- |[[Kaokosesambos]] ||''[[Sesamothamnus benguellensis]]'' ||Kaoko sesame-bush ||679.1 |- |[[Kaokoswarthaak]] ||''[[Senegalia mellifera subsp. mellifera]]'' ||Kaoko black thorn ||176.1 |- |[[Kaokovlamklimop]] ||''[[Combretum oxystachyum]]'' ||Kaoko flamecreeper ||540.4 |- |[[Kaokowitgat]] ||''[[Boscia microphylla]]'' ||Kaoko shepherd's tree ||126 |- |[[Kaokowolftoon]] ||''[[Ceraria kaokoensis]]'' ||Kaoko porkbush ||104.3 |- |[[Kaokowurmbos]] ||''[[Cadaba schroeppelii]]'' ||Kaoko wormbush ||129.2 |- |[[Karee]] ||''[[Searsia lancea]]'' ||Karree ||386 |- |[[Kareekanniedood]] || ''[[Commiphora gracilifrondosa]]'' ||Karee-leaved commiphora ||284 |- |[[Karooboerboon]] ||''[[Schotia afra]]'' ||Karoo boerbean ||201 |- |[[Karoobroodboom]] ||''[[Encephalartos lehmannii]]'' ||Karoo cycad ||8.1 |- |[[Karooheuningklokkiesbos]] ||''[[Freylinia vlokii]]'' ||Karoo honeybells ||670.7 |- |[[Karookoeniebos]] ||''[[Searsia burchellii]]'' ||Karoo kunibush ||379 |- |[[Karookruisbessie]]||''[[Grewia robusta]]''||Karoo cross-berry||463.6 |- |[[Karoonoemnoem]] ||''[[Carissa haematocarpa]]'' ||Karoo numnum ||640.2 |- |[[Karoopendoring]] ||''[[Gymnosporia karooica]]'' ||Karoo spike-thorn ||401.7 |- |[[Karooplakkiebos]] ||''[[Crassula arborescens]]'' ||Karoo tree crassula ||137.2 |- |[[Karoowitgat]] ||''[[Boscia oleoides]]'' ||Karoo shepherd tree ||128 |- |[[Kartelplakkiesbos]] ||''[[Crassula arboresscens subsp. undulatifolia]]'' ||Wavy tree crassula ||137.4 |- |[[Kasuur]]||''[[Pittosporum viridiflorum]]''||Cheesewood||139 |- |[[Katstertaalwyn]] ||''[[Aloe castanea]]'' ||Cat's-tail aloe ||28.6 |- |[[Kei-appel]]||''[[Dovyalis caffra]]''||Kei apple||507 |- |[[Keibaakhout]]||''[[Greyia flanaganii]]''||Kei bottlebrush||444 |- |[[Keibauhinia]]||''[[Bauhinia bowkeri]]''||Kei bauhinia||208.4 |- |[[Keibroodboom]]||''[[Encephalartos princeps]]''||Kei cycad||12 |- |[[Keiharpuisbos]] ||''[[Ozoroa mucronata]]'' ||Kei resin tree ||373 |- |[[Keirooipeer]] ||''[[Scolopia flanaganii]]'' ||Kei redpear ||495 |- |[[Keivingerblaar]]||''[[Vitex obovata]]''||Kei fingerleaf||661 |- |[[Kerkeibos]]||''[[Crassula ovata]]''||Kerky-bush<br />Jade plant||137.3 |- |[[Kerriebos]]||''[[Hypericum revolutum]]''||Curry bush<br />St. John's wort||484 |- |[[Kershout]]||''[[Pterocelastrus tricuspidatus]]''||Candlewood||409 |- |[[Keurboom]]||''[[Virgilia oroboides]]''||Cape blossom tree<br />Pink blossom tree||221 |- |[[Kiaat]]||''[[Pterocarpus angolensis]]''||Wild teak||236 |- |[[Kiepersol]]||''[[Cussonia spicata]]''||Common cabbage tree||564 |- |[[Kierieklapper]]||''[[Combretum hereroense]]''||Russet bushwillow||538 |- |[[Kinaboom]]||''[[Rauvolfia caffra]]''||Quinine tree||647 |- |[[Kinderbessie]] ||''[[Halleria elliptica]]'' ||Rock tree-fuschia ||670.2 |- |[[Klapperbos]]||''[[Nymania capensis]]''||Chinese lantern||295 |- |[[Kleefdoring]] ||''[[Vachellia borleae]]'' ||Sticky thorn ||160.1 |- |[[Kleefpeul]]||''[[Senna singueana]]''||Stickypod||213.1 |- |[[Kleinappelblaar]] ||''[[Philenoptera bussei]]'' ||Small apple-leaf ||238.1 |- |[[Kleinblousuurpruim]] ||[[Kleinblousuurpruim|''Ximenia americana'' var. ''microphylla'']] ||Small blue sourplum || 102 |- |[[Kleinblaardrakeboom]] ||''[[Dracaena mannii]]'' ||Small-leaved dragon tree ||30.8 |- |[[Kleinblaarkiaat]] ||''[[Pterocarpus lucens subsp. antunesii]]'' ||Small-leaved bloodwood ||236.1 |- |[[Kleinblaarkriedoring]] ||''[[Lycium cinereum]]'' ||Small-leaved honeythorn ||669.9 |- |[[Kleinblaarmirtebessie]]||''[[Eugenia verdoorniae]]''||Small-leaved myrtle||554.1 |- |[[Kleinblaarperspeuldoring]] ||''[[Senegalia goetzi subsp. microphylla]]'' ||Small-leaved purple-pod thorn ||167.1 |- |[[Kleinblaarpluisbossie]] ||''[[Lopholaena coriifolia]]'' || Small-leaved fluff bush||738 |- |[[Kleinblaarrotsvy]]||''[[Ficus tettensis]]''||Small-leaved rock fig||62 |- |[[Kleinblaarsaffraan]]||''[[Elaeodendron zeyheri]]''||Zeyher's saffronwood||412 |- |[[Kleinblaarsekelbos]]||''[[Dichrostachys cinerea subsp. africana ]]''||Small-leaved sicklebush||190 |- |[[Kleinblaartrospeer]] ||''[[Uvaria gracilipes]]'' ||Small-leaved clusterpear ||108.3 |- |[[Kleinblaarvy]] ||[[Ficus lingua'' subsp. ''depauperata'']] ||Small-leaved fig ||55.1 |- |[[Kleinblaarwilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''mucronata'']] ||Small-leaved willow ||35 |- |[[Kleinblaarwitbos]] ||''[[Maerua parvifolia]]'' ||Small-leaved spiderbush ||135.1 |- |[[Kleinboerboon]]||''[[Schotia capitata]]''||Dwarf boerbean||203 |- |[[Kleinbosrooihout]] ||''[[Ochna gamostigmata]]'' ||Small forest plane ||479.5 |- |[[Kleingroendoring]]||''[[Balanites pedicellaris]]''||Lesser torchwood||252 |- |[[Kleinkanferfoelieboom]]||''[[Turraea obtusifolia]]''||Small honeysuckle tree||296.1 |- |[[Kleinkoraalboom]]||''[[Erythrina humeana]]''||Dwarf coral tree||243.1 |- |[[Kleinlaventelkoorsbessie]] ||''[[Croton pseudopulchellus]]'' ||Small lavender croton ||329.3 |- |[[Kleinperdepram]]||''[[Zanthoxylum capense]]''||Small knobwood||253 |- |[[Kleinpeulseeboontjie]]||''[[Entada wahlbergii]]''||Small-pod seabean ||193.4 |- |[[Kleinvalsmopanie]]||''[[Guibourtia conjugata]]''||Small copalwood||200 |- |[[Kleinvrugtrospeer]] ||''[[Uvaria caffra]]'' ||Small-fruited clusterpear ||108.1 |- |[[Kliertjiesboom]] ||''[[Pavetta edentula]]'' ||Gland-leaved bride’s bush ||717 |- |[[Kliertjiesdeurmekaarbos]]||''[[Ehretia obtusifolia]]''||Hairy Puzzle-bush ||656.2 |- |[[Klipels]]||''[[Afrocanthium mundianum]]''||Rock alder||710 |- |[[Klipessenhout]] ||''[[Ekebergia pterophylla]]'' ||Rock ash ||299 |- |[[Klipharpuisbos]] ||''[[Euryops brevipapposus]]'' ||Rock resin-bush ||739 |- |[[Kliphout]]||''[[Heeria argentea]]''||Rockwood||368 |- |[[Klipkershout]]||''[[Maytenus oleoides]]''||Rock candlewood||400 |- |[[Klipkoolhout]]||''[[Lachnostylis bilocularis]]''||Rock coalwood||307.1 |- |[[Klipvalsdoring]] ||''[[Albizia brevifolia]]'' ||Rock false-thorn ||152 |- |[[Klokkiesboontjieboom]] ||''[[Markhamia zanzibarica]]'' ||Bell-bean ||677 |- |[[Klokkiespendoring]]||''[[Gymnosporia tenuispina]]''||Bell spike-thorn||402.8 |- |[[Knolharpuis]] ||''[[Othonna arbuscula]]'' || Traap baboon cabbage ||740 |- |[[Knoppiesboontjie]]||''[[Maerua angolensis]]''||Bead-bean tree||132 |- |[[Knoppiesdoring]] ||''[[Senegalia nigrescens]]'' ||Knob thorn ||178 |- |[[Knoppiesklimop]] ||''[[Combretum mossambicense]]'' ||Knobbly climbing bushwillow ||545.1 |- |[[Knoppiesvy]]||[[Knoppiesvy|''Ficus sansibarica'' subsp. ''sansibarica'']]||Knobbly fig||47 |- |[[Kobas]] ||''[[Cyphostemma currorii]]'' ||Cobas||456 |- |[[Koeniebos]] ||''[[Searsia undulata]]'' ||Kuni-bush||389 |- |[[Koeboebessie]] ||''[[Mystroxylon aethiopicum]]'' ||Kooboo-berry||410 |- |[[Koedoebessie]] ||''[[Pseudolachnostylis maprouneifolia]]''||Kudu berry||308 |- |[[Koffiebeesklou]]<br>[[Koffie bauhinia]]||''[[Bauhinia petersiana]]'' ||Coffee bauhinia<br />Natal neat's foot||208.3 |- |[[Kogelbergrysbos]] ||''[[Cliffortia heterophylla]]'' ||Kogelberg ricebush ||145.9 |- |[[Kogelbergvaalstompie]] ||''[[Mimetes arboreus]]'' ||Kogelberg pagoda ||72.1 |- |[[Kokerboom]] ||''[[Aloidendron dichotomum]]'' ||Quiver tree ||29 |- |[[Kokoboom]]||''[[Maytenus undata]]''||Koko tree||403 |- |[[Kolletjiesblaarvy]] ||''[[Ficus nigropunctata]]'' ||Busse's fig<br />Dot-leaved fig ||58 |- |[[Komkommerbos]]||''[[Thilachium africanum]]''||Cucumber bush||136.2 |- |[[Koolhout]]||''[[Lachnostylis hirta]]''||Coalwood||307 |- |[[Koorsbessie]]||''[[Croton megalobotrys]]''||Large fever-berry||329 |- |[[Koorsboom]] ||''[[Vachellia xanthophloea]]''||Fever tree||189 |- |[[Koorspeulboom]] ||''[[Holarrhena pubescens]]'' ||Fever-pod ||642 |- |[[Koperstamkanniedood]]||''[[Commiphora harveyi]]''||Red-stem corkwood||277 |- |[[Koraalboom]]||''[[Erythrina lysistemon]]''||Common coral tree||245 |- |[[Koraaltaaibos]] ||''[[Searsia magalismontana]]'' ||Coral crowberry ||384.2 |- |[[Korentebos]] ||''[[Searsia tomentosa]]'' ||Bicoloured currant ||394 |- |[[Korenteharpuisboom]] ||''[[Ozoroa sphaerocarpa]]'' ||Currant resin tree ||377 |- |[[Korthaarkapperbos]] ||''[[Capparis sepiaria var. subglabra]]'' ||Short-haired caperbush ||130.2 |- |[[Kortpeul]] ||''[[Rourea orientalis]]'' ||Shortpod ||147.2 |- |[[Kortstamnaboom]] ||''[[Euphorbia otjingandu]]'' ||Short-stemmed candelabra-tree ||748 |- |[[Kosibaairoosappel]] ||''[[Memecylon kosiense]]'' ||Kosi Bay rose-apple ||762 |- |[[Kosipalm]]||''[[Raphia australis]]''||Kosi palm||26 |- |[[Kouebasrooihout]]||''[[Ochna arborea]]''||Cape redwood||479 |- |[[Kraalkriedoring]]||''[[Lycium afrum]]''||Kraal honey-thorn||669.2 |- |[[Kraalnaboom]]||''[[Euphorbia tirucalli]]''||Rubber euphorbia||355 |- |[[Kraalpendoring]]||''[[Gymnosporia polyacantha subsp. polyacantha]]''||Kraal spike-thorn||402.2 |- |[[Kransaalwyn]] ||''[[Aloe arborescens]]'' ||Krantz aloe ||28.1 |- |[[Kransbessie]]||''[[Gerrardina foliosa]]''||Krantz berry||500 |- |[[Kranskwar]] ||''[[Psydrax locuples]]'' ||Krantz quar ||712 |- |[[Kranssuikerbos]] ||''[[Protea rupicola]]'' ||Krantz sugarbush ||88.2 |- |[[Kremetart]]||''[[Adansonia digitata]]''||Baobab||467 |- |[[Kreupelrooihout]] ||''[[Ochna inermis]]'' ||Stunted plane ||480.1 |- |[[Kringboom]]||''[[Maerua schinzii]]''||Ringwood tree||136 |- |[[Krinkhout]]||''[[Securidaca longepedunculata]]''||Violet tree||303 |- |[[Kromblaarsuikerbos]] ||[[''Protea afra'' subsp. ''falcata'']] ||Curved-leave sugarbush ||87.2 |- |[[Kruisbessie]]||''[[Grewia occidentalis]]''||Cross-berry||463 |- |[[Kruiskameeldoring]]||''[[Vachellia erioloba]]''||Hybrid camel thorn||169.1 |- |[[Kunenekanniedood]] ||''[[Commiphora kuneneana]]'' ||Kunene corkwood ||277.7 |- |[[Kunenewaterbessie]] ||''[[Syzygium kuneneense]]'' ||Kunene waterberry ||767 |- |[[Kunenewolftoon]] ||''[[Kunenewolftoon|Ceraria kuneneana]]'' ||Kunene porkbush ||104.4 |- |[[Kurkbasdoring]] ||''[[Vachellia davyi]]'' ||Corky-barked thorn ||163.1 |- |[[Kurkbasklapper]] of Geelklapper||''[[Strychnos cocculoides]]''||Corky monkey orange||623 |- |[[Kurkbasrooihout]] ||''[[Ochna maguirei]]'' ||Corky-barked plane ||766 |- |[[Kurkbos]] ||''[[Mundulea sericea]]''||Cork bush||226 |- |[[Kurkdoringklipels]] ||''[[Canthium suberosum]]'' ||Cork turkey-berry ||709.1 |- |[[Kurkvoëlbessie]] ||''[[Psychotria suber]]'' ||Corky birdberry ||769 |- |[[Kusboontjiebos]] ||''[[Sophora inhambanensis]]'' ||Coastal bean-bush ||218 |- |[[Kusbruidsbos]] ||''[[Pavetta natalensis]]'' ||Coastal bride’s bush ||719 |- |[[Kusfonteinbos]] ||''[[Psoralea arborea]]'' ||Coastal fountainbush ||226.10 |- |[[Kusjakkalsbessie]] ||''[[Diospyros inhacaensis]]'' ||Coastal jackal-berry ||604 |- |[[Kusjakkalskoffie]] ||''[[Empogona coriacea]]'' ||Coastal jackal coffee ||700 |- |[[Kuskanferbos]] ||''[[Tarchonanthus littoralis]]''||Coastal camphor bush||733.2 |- |[[Kuskatoenboom]] ||''[[Hibiscus tiliaceus]]''||Lagoon hibiscus<br />Wild cotton tree||464 |- |[[Kuskeiappel]] ||''[[Dovyalis longispina]]'' ||Coastal Kei apple ||510.1 |- |[[Kuskoraalboom]] ||''[[Erythrina caffra]]''||Coast coral tree ||242 |- |[[Kuslooibas]] of [[Kuslooibas|pruimbas]] ||''[[Osyris compressa]]'' ||Tannin bush ||99 |- |[[Kusrankdoring]] ||''[[Senegalia kraussiana]]'' ||Coastal climbing thorn|| 173.1 |- |[[Kusrooimelkhout]]||''[[Mimusops afra]]''||Coastal red milkwood||583 |- |[[Kusrysbos]] ||''[[Cliffortia longifolia]]'' ||Coastal ricebush ||145.11 |- |[[Kussigsagkapperbos]] ||''[[Capparis fascicularis var. zeyheri]]'' ||Coastal zigzag caperbush ||129.8 |- |[[Kustaaibos]] ||''[[Searsia nebulosa]]'' ||Coastal currant ||390.1 |- |[[Kusvaalbos]]||''[[Brachylaena discolor]]''||Coast silver oak||724 |- |[[Kuswildemispel]] ||''[[Vangueria randii subsp. chartacea]]'' ||Coastal wild-medlar ||702.2 |- |[[Kuswildepiesang]]||''[[Strelitzia nicolai]]''||Natal wild banana||34 |- |[[Kuswitessenhout]] ||''[[Bersama swinnyi]]'' ||Coastal white-ash ||441 |- |[[Kuswurgvy]]||[[Kuswurgvy|''Ficus natalensis'' subsp. ''natalensis'']]||Natal fig<br />Wild fig||57 |- |[[Kwar]]||''[[Psydrax obovata]]''||Coastal quar||711 |- |[[Laeveldbittertee]]||''[[Vernonia colorata]]''||Lowveld bitter-tea||723.4 |- |[[Laeveldkanferfoelieboom]] ||''[[Turraea nilotica]]'' ||Lowveld honeysuckle Tree ||297 |- |[[Laeveldkralesnoer]] ||''[[Alchornea laxiflora]]'' ||Lowveld beadstring ||334 |- |[[Laeveldmelkbessie]]||''[[Manilkara mochisia]]''||Lowveld milkberry||587 |- |[[Laeveldnaboom]]||''[[Euphorbia evansii]]''||Lowveld euphorbia||348 |- |[[Laeveldsterkastaiïng]]||''[[Sterculia murex]]''||Lowveld chestnut||475 |- |[[Laeveldvaalbos]]||''[[Brachylaena huillensis]]''||Lowveld silver oak||727 |- |[[Laeveldvy]]||''[[Ficus stuhlmannii]]''||Lowveld fig||65 |- |[[Laingsburgtolbos]] ||''[[Leucadendron osbornei]]'' ||Laingsburg conebush ||81.7 |- |[[Lalapalm]]||''[[Hyphaene coriacea]]''||Lala palm||23 |- |[[Langbeentjie]] ||''[[Leucadendron procerum]]'' ||Ivory conebush ||81.2 |- |[[Langblaarwolftoon]] ||''[[Langblaarwolftoon|Ceraria longipedunculata]]'' ||Long-leaved porkbush ||104.5 |- |[[Langhaarkapperbos]] ||''[[Capparis sepiaria var. citrifolia]]'' ||Long-haired caperbush ||130 |- |[[Langpeuldoring]] ||''[[Vachellia sieberiana var. sieberiana]]'' ||Longpod thorn ||186.9 |- |[[Laventelboom]] ||''[[Heteropyxis natalensis]]''||Lavender tree||455 |- |[[Laventelkoorsbessie]]||''[[Croton gratissimus]]''||Lavender croton<br />Lavender fever-berry||328 |- |[[Limpopokoorsbessie]] ||[[Croton madandensis]] ||Limpopo feverberry ||328.4 |- |[[Loerietolbos]] ||''[[Leucadendron loeriense]]'' ||Loerie conebush ||80.7 |- |[[Lydenburgbroodboom]] ||''[[Encephalartos inopinus]]'' || Lydenburg cycad ||5.1 |- |[[Lebombo-aalwyn]] ||''[[Aloe spicata]]'' ||Lebombo aloe ||30.4 |- |[[Lebombobroodboom]] ||''[[Encephalartos lebomboensis]]'' || Lebombo cycad ||14.8 |- |[[Lebombo-ysterhout]]||''[[Androstachys johnsonii]]''||Lebombo ironwood||327 |- |[[Lebombokranses]]||''[[Atalaya alata]]''||Lebombo krantz ash||427 |- |[[Lebombonaboom]]||''[[Euphorbia confinalis]]''||Lebombo euphoria<br />Lebombo milktree||345 |- |[[Lebombowattel]]||''[[Newtonia hildebrandtii]]''||Lebombo-wattle||191 |- |[[Lebombowitbos]] ||''[[Maerua brevipetiolata]]'' ||Lebombo spiderbush ||132.5 |- |[[Lekkerbreek]]||''[[Ochna pulchra]]''||Peeling plane<br />Peelingbark ochna||483 |- |[[Lekkerruikpeul]]||''[[Vachellia nilotica subsp. kraussiana]]''||Scented thorn||179 |- |[[Lekkervreet]] ||[[''Opilia campestris'' var. ''campestris'']] || Parasitebush ||100.5 |- |[[Lemoenhout]]||''[[Xymalos monospora]]''||Lemonwood||111 |- |[[Lemoentjiedoring]]||''[[Cassinopsis ilicifolia]]''||Lemon thorn||420 |- |[[Leolodoring]] ||''[[Vachellia ormocarpoides]]'' ||Leolo thorn ||179.3 |- |[[Lepelhout]]||''[[Cassine schinoides]]''||Spoon-wood||418 |- |[[Lilliebroodboom]] ||''[[Encephalartos dyerianus]]'' || Lillie cycad ||14.2 |- |[[Lippeblomsuikerbos]] ||''[[Protea subvestita]]''||Waterlily sugarbush || 98 |- |[[Louriersuikerbos]] ||''[[Protea laurifolia]]''||Laurel sugarbush||90.2 |- |[[Louriervy]] ||''[[Ficus ilicina]]'' || Laurel rock fig ||53 |- |[[Maanhaarstompie]]||''[[Mimetes fimbriifolius]]''||Fringed bottlebrush||72.2 |- |[[Magaliesrooihout]] ||''[[Ochna pretoriensis]]''||Magalies redwood ||480.2 |- |[[Malbaarvaalbos]] ||''[[Brachylaena glabra]]'' ||Malabar silver-oak ||726 |- |[[Malvarosyntjie]]||''[[Grewia villosa]]''||Mallow raisin||463.3 |- |[[Manketti]]||''[[Schinziophyton rautanenii]]''||Manketti tree<br />Feather-weight tree||337 |- |[[Mannetjiebos]] ||''[[Stoeberia utilis]]'' ||White fig ||103.5 |- |[[Maputalanddwababessie]] ||''[[Monanthotaxis maputensis]]'' ||Maputaland dwababerry ||758 |- |[[Maputalandkoorsbessie]] ||''[[Croton steenkampianus]]'' ||Maputaland feverberry ||329.1 |- |[[Maputalandoordeelboom]]||''[[Erythrophleum lasianthum]]''||Maputaland ordealtree<br />Swazi ordeal tree||196 |- |[[Maputalandraasblaar]]||''[[Combretum mkuzense]]''||Mkuze bushwillow||545.2 |- |[[Maputalandrankboswilg]] ||''[[Combretum eugeneanum]]'' ||Maputaland climbing bushwillow ||764 |- |[[Maroela]]||''[[Sclerocarya birrea]]''||Marula||360 |- |[[Matoppie]]||''[[Boscia albitrunca]]''||Shepherd's tree||122 |- |[[Mbasheroosappel]] ||''[[Memecylon australissimum]]''||Mbashe rose-apple ||761 |- |[[Meerstamvalsdoring]]||''[[Albizia petersiana]]''||Multi-stemmed false-thorn<br />Nala tree||153 |- |[[Melkpeer]]||''[[Inhambanella henriquesii]]''||Milk pear||591 |- |[[Middelburgbroodboom]] ||''[[Encephalartos middelburgensis]]'' ||Middelburg cycad ||14.3 |- |[[Miershoopwildemispel]] ||''[[Vangueria randii subsp. randii]]'' ||Antheap-wild-medlar ||702.5 |- |[[Mingerhout]]||''[[Breonadia salicina]]''||Matumi||684 |- |[[Mirtaartappelbos]]||''[[Phyllanthus myrtaceus]]''||Myrtle potatobush||311.5 |- |[[Mitserie]]||''[[Bridelia micrantha]]''||Mitzeeri||324 |- |[[Modjadjibroodboom]]||''[[Encephalartos transvenosus]]''||Modjadji giant-cycad||13 |- |[[Moepel]]||''[[Mimusops zeyheri]]''||Transvaal red milkwood||585 |- |[[Moerasvy]]||''[[Ficus trichopoda]]''||Swamp fig||54 |- |[[Mopanie]]||''[[Colophospermum mopane]]''||Mopane||198 |- |[[Mopanie-aalwyn]] ||''[[Aloe littoralis]]'' ||Mopane aloe ||29.4 |- |[[Mopanieaartappelbos]]||''[[Phyllanthus pinnatus]]'' ||Mopane potato bush||312.1 |- |[[Mopaniegeeldoring]] ||''[[Rhigozum zambesiacum]]'' ||Zambezi gold ||676 |- |[[Mopaniewitgat]] ||''[[Boscia matabelensis]]'' ||Mopane shepherd's tree ||125.5 |- |[[Moringaboom]]||''[[Moringa oleifrea]]''||Drumstick tree|| |- |[[Mosambiekkoffie]]||''[[Coffea racemosa]]''||Mozambique Wild Coffee||715.1 |- |[[Msasa]]||''[[Brachystegia spiciformis]]''||Spring msasa<br />Musasa||198.1 |- |[[Msinga-broodboom]]||''[[Encephalartos msinganus]]''||Msinga cycad ||14.7 |- |[[Naaldblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia erectisepala]]'' ||Needle-leaved ricebush ||145.8 |- |[[Naaldblaarheuningbostee]] ||''[[Cyclopia maculata]]'' ||Needle-leaf honeybush tea ||224.3 |- |[[Naaldblaartolbos]] ||''[[Leucadendron nobile]]'' ||Karoo conebush ||81.1 |- |[[Naaldblaarwitbos]] ||''[[Maerua rosmarinoides]]'' ||Needle-leaved spiderbush ||135 |- |[[Naaldhardeblaar]] ||''[[Phylica villosa]]'' ||Needle hardleaf ||453.4 |- |[[Naboom]]||''[[Euphorbia ingens]]''||Common tree euphorbia||351 |- |[[Namahaarpuisboom]] ||''[[Ozoroa namaensis]]'' ||Nama resin tree ||373.1 |- |[[Namakanniedood]] ||''[[Commiphora namaensis]]'' ||Nama corkwoord ||282.1 |- |[[Namakwaboomvygie]] ||''[[Stoeberia utilis var. lerouxiae]]'' ||Namaqua tree-vygie ||757 |- |[[Namakwaharpuisboom]] ||''[[Ozoroa dispar]]'' ||Namaqua resin tree ||370 |- |[[Namakwajakkalsbessie]] ||''[[Diospyros acocksii]]'' ||Namaqua jackalberry ||602 |- |[[Namakwakanniedood]] ||''[[Commiphora capensis]]'' ||Namaqua corkwood ||273 |- |[[Namakwarooiklapperbos]]||''[[Erythrophysa alata]]''||Namaqua red balloon||436.1 |- |[[Namakwavy]]||''[[Ficus cordata]]''||Sandpaper fig||51 |- |[[Namapronkstert]]||''[[Gelrebia merxmuellerana]]''||Nama plumeflower||214.5 |- |[[Namibharpuisboom]]||''[[Ozoroa crassinervia]]''||Namibian resin tree||369 |- |[[Namibiese kriedoring]] ||''[[Lycium eenii]]'' ||Namibian honeythorn ||669.10 |- |[[Namibiese taaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. dinteri]]'' ||Namibia firethorn crowberry ||392.1 |- |[[Namibkanniedood]] ||''[[Commiphora dinteri]]'' ||Namib corkwoord ||274.2 |- |[[Namibkapperbos]] ||''[[Capparis hereroensis]]'' ||Namib caperbush ||129.9 |- |[[Namibkoraalboom]]||''[[Erythrina decora]]''||Namib coral tree||243 |- |[[Namibpronkstert]]||''[[Hererolandia pearsonii]]''||Namib plumeflower||214.2 |- |[[Nanabessie]]||''[[Searsia dentata]]''||Nana-berry||381 |- |[[Nardouwluisiesbos]] ||''[[Leucospermum praemorsum]]'' ||Nardouw fountain pincushion ||85.1 |- |[[Natalaalwyn]] ||''[[Aloe spectabilis]]'' ||Natal aloe ||30.6 |- |[[Natalkweper]] ||''[[Cryptocarya natalensis]]'' ||Sandstone quince ||117.1 |- |[[Natalokkerneut]] ||''[[Cavacoa aurea]]'' ||Natal hickory ||332 |- |[[Natalwilger]] of [[Natalwilger|fluitjieswilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''woodii'']] ||Natal willow ||36.2 |- |[[Natalkaree]] ||''[[Searsia natalensis]]'' ||Northern dune currant ||390 |- |[[Naukluftkaree]] ||''[[Searsia volkii]]'' ||Naukluft rhus ||396.2 |- |[[Netblaarwitbos]] ||''[[Maerua nervosa]]'' ||Lace-leaved spiderbish ||136.1 |- |[[Ngotshe-broodboom]] ||''[[Encephalartos aemulans]]'' || Ngotshe cycad ||14.5 |- |[[Ngoyedwergbroodboom]] ||''[[Encephalartos ngoyanus]]'' ||Ngoye dwarf cycad ||14.17 |- |[[Nieshout]]||''[[Ptaeroxylon obliquum]]''||Sneezewood||292 |- |[[Njalaboom]]||''[[Xanthocercis zambesiaca]]''||Nyala tree||241 |- |[[Noemnoem]] ||''[[Carissa bispinosa]]'' ||Num-num ||640.5 |- |[[Nooienskokerboom]] ||''[[Aloidendron ramosissimum]]'' ||Maiden's quiver tree ||30.2 |- |[[Noordelike boesmansdruif]]||''[[Rhoicissus tridentata subsp. cuneifolia]]''||Northern bushman's grape||456.6 |- |[[Noordelike pompombruidsbos]] ||''[[Pavetta cataractarum]]'' ||Northern pompon bride’s bush ||719.2 |- |[[Noordelike skulpblombos]]||''[[Bowkeria cymosa]]''||Escarpment Shell-flower||672 |- |[[Noordelike valspendoring]] ||''[[Putterlickia neglecta]]'' ||Northern false spikethorn ||754 |- |[[Notsung]]||''[[Halleria lucida]]''||Tree fuchsia||670 |- |[[Okavangoboswilg]] ||''[[Combretum albopunctatum]]'' ||Okavango bushwillow ||531.2 |- |[[Oleasterboswilg]] ||''[[Combretum elaeagnoides]]'' ||Oleaster bushwillow ||534.3 |- |[[Olienhout]]||''[[Olea europaea subsp. cuspidata]]''||Wild olive<br>African olive||617 |- |[[Olifantsrivierbroodboom]]||''[[Encephalartos lanatus]]''||Olifants River cycad||5.2 |- |[[Olifantsrivierboswilg]] ||''[[Combretum petrophilum]]'' ||Olifants River bushwillow ||542.1 |- |[[Omsambeet]]||''[[Millettia grandis]]''||Umzimbeet||227 |- |[[Onderbos]]||''[[Trichocladus crinitus]]''||Black hazel||142 |- |[[Oordeelboom]]||''[[Erythrophleum africanum]]''||Ordeal tree||194 |- |[[Oorlogskloofsterboom]] ||''[[Cliffortia dichotoma]]'' ||Oorlogskloof startree ||145.7 |- |[[Oos-Kaapse hardepeer]]||''[[Olinia micrantha]]''||Eastern Cape hard-pear||514.1 |- |[[Oos-Kaapse reusebroodboom]]||''[[Encephalartos altensteinii]]''||Eastern Cape cycad||3 |- |[[Oos-Kaapse smalblaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia linearis subsp. linearis]]'' ||Eastern Cape narrow-leaved spike-thorn ||399.1 |- |[[Oostelike koeniebos]] ||''[[Searsia pallens]]'' ||Eastern kunibush ||395 |- |[[Opregte suikerbos]]||''[[Protea repens]]''||Real sugarbush||94.2 |- |[[Opregte waaierpalm]]||''[[Hyphaene petersiana]]''||Real fan palm||24 |- |[[Oranjedruiweranker]] ||''[[Hyalosepalum caffrum]]'' ||Orange grape creeper ||104.8 |- |[[Otavibasboontjie]]||''[[Elephantorrhiza schinziana]]''||Otavi elephantroot||192.5 |- |[[Otjihipakanniedood]] ||''[[Commiphora otjihipana]]'' ||Otjihipa corkwoord ||284.5 |- |[[Ouhout]]||''[[Leucosidea sericea]]''||Oldwood||145 |- |[[Outeniekwa-erica]]||''[[Erica inconstans]]'' ||Outeniqua tree erica ||574.1 |- |[[Outeniekwakreupelhout]] ||''[[Leucospermum glabrum]]'' ||Outeniqua pincushion ||84.3 |- |[[Outeniekwafonteinbos]] ||''[[Psoralea diturnerae]]'' ||Outeniqua fountainbush ||750 |- |[[Outeniekwageelhout]]||''[[Afrocarpus falcatus]]''||Outeniqua yellowwood||16 |- |[[Outeniekwagonna]] ||''[[Passerina falcifolia]]'' ||Outeniqua gonna ||520 |- |[[Ovambomahonie]] ||''[[Entandrophragma spicatum]]'' ||Ovambo mahogany ||294 |- |[[Owamboperdepram]] ||''[[Zanthoxylum ovatifoliolatum]]'' ||Kaoko knobwood ||255.2 |- |[[Paddaboom]]||''[[Tabernaemontana elegans]]''||Toad tree||644 |- |[[Palmiet]] ||''[[Prionium serratum]]'' ||Palmiet ||768 |- |[[Pambatieboom]]||''[[Anastrabe integerrima]]''||Pambati tree||671 |- |[[Papegaaiboomheide]] ||''[[Erica psittacina ]]'' ||Parrot tree erica ||574.4 |- |[[Papierbasdoring]] ||''[[Vachellia sieberiana var. woodii]]''||Paper-bark thorn||187 |- |[[Papierbaskanniedood]]||''[[Commiphora marlothii]]''||Paperbark corkwood||278 |- |[[Papierbasmirtebessie]]||''[[Eugenia zuluensis]]''||Paper-bark myrtle||554 |- |[[Papierbasvalsdoring]]||''[[Albizia tanganyicensis]]''||Paperbark false-thorn||157 |- |[[Parlotabroodboom]] ||''[[Encephalartos relictus]]'' ||Parlota cycad ||12.5 |- |[[Pendoring]]||''[[Gymnosporia buxifolia]]''||Common spike-thorn||399 |- |[[Pendoringkaree]] ||''[[Searsia gueinzii]]'' ||Thorny karee ||384 |- |[[Pendoringtaaibos]] ||''[[Searsia pterota]]'' ||Winged currant ||391.2 |- |[[Peperblaarboom]]||''[[Warburgia salutaris]]''||Pepper-bark tree||488 |- |[[Peperblaarkanniedood]]||''[[Commiphora mossambicensis]]''||Pepper-leaf corkwood||281 |- |[[Perdekopspeldekussing]] ||''[[Leucospermum reflexum]]'' ||Rocket pincushion ||85.2 |- |[[Perdepis]]||''[[Clausena anisata]]''||Horsewood<br />False horsewood||265 |- |[[Perdepram]]||''[[Zanthoxylum davyi]]''||Knobwood||254 |- |[[Persbesem]]||''[[Polygala virgata]]''||Purple broom<br />Moth-fruit||302.2 |- |[[Persblaarvalsdoring]] ||''[[Albizia antunesiana]]'' ||Purple-leaved false-thorn ||151 |- |[[Perssambreelblom]]||''[[Karomia speciosa]]''||Wild parasol flower||668 |- |[[Persstamkanniedood]] ||''[[Commiphora multijuga]]'' ||Purple-stemmed corkwood ||282 |- |[[Petersvy]]||''[[Ficus petersii]]''||Peters's wild fig||48.1 |- |[[Peulmahonie]]||''[[Afzelia quanzensis]]''||Pod-mahogany||207 |- |[[Pienkbauhinia]]||''[[Bauhinia urbaniana]]''||Pink bauhinia||208.7 |- |[[Pienkblompeer]]||''[[Dombeya burgessiae]]''||Pink wild pear||468.1 |- |[[Pienkkeurboom]] ||''[[Virgilia divaricata]]'' ||Pink keurboom ||221.1 |- |[[Pienkmispel]] ||''[[Feretia aeruginescens]]'' ||Pink-medlar ||696.4 |- |[[Pistoolbos]] ||''[[Justicia adhatodoides]]'' ||Pistol bush ||681 |- |[[Platkroon]]||''[[Albizia adianthifolia]]''||Flat crown||148 |- |[[Platorandbroodboom]] ||''[[Encephalartos brevifoliolatus]]'' ||Escarpment cycad ||3.3 |- |[[Platorandperdepram]] ||''[[Zanthoxylum thorncroftii]]'' ||Escarpment knobwood ||255.3 |- |[[Platorandboekenhout]]||''[[Faurea galpinii]]''||Forest boekenhout||73 |- |[[Platorandkaree]] ||''[[Searsia transvaalensis]]'' ||Escarpment karee ||394.1 |- |[[Pluisblomjakkalskoffie]] ||''[[Empogona kirkii subsp. junodii]]'' ||Fluffy-flower jackal-coffee|| 698.3 |- |[[Poeierbaskatjiepiering]]||''[[Gardenia ternifolia]]''||Yellow gardenia<br />Powder-bark gardenia||690.3 |- |[[Poeierkwasboom]]||''[[Barringtonia racemosa]]''||Lagoon powderpufftree<br />Powder-puff tree||524 |- |[[Poerabessie]] ||''[[Vitex pooara]]'' ||Poora fingerleaf ||663 |- |[[Pokysterhout]]||''[[Chionanthus foveolatus]]''||Common pock ironwood||615 |- |[[Pompomrysbos]] ||''[[Cliffortia serpyllifolia]]'' ||Pompon ricebush ||145.16 |- |[[Pompombruidsbos]] ||''[[Pavetta cooperi]]'' ||Pompom brides-bush ||719.4 |- |[[Pondo-kokoboom]] ||''[[Maytenus oleosa]]'' ||Pondo kokotree ||400.1 |- |[[Pondotreurdoring]]||''[[Colubrina nicholsonii]]||Pondo weeping-thorn||453.8 |- |[[Pondowitpeer]] ||''[[Apodytes abbottii]]'' ||Pondo white pear ||422.1 |- |[[Pondoboesmanstee]] ||''[[Lydenburgia abbottii]]'' ||Pondo bushman's tea ||407 |- |[[Pondodoringklipels]] ||''[[Canthium vanwykii]]''||Pondo turkey-berry ||710.1 |- |[[Pondojakkalskoffie]] ||''[[Empogona africana]]'' ||Pondo jackal-coffee ||698.1 |- |[[Pondokruisbessie]]||''[[Grewia pondoensis]]''||Pondo crossberry||463.5 |- |[[Pondomelkbessie]] ||''[[Manilkara nicholsonii]]''||Pondo milkberry||586.1 |- |[[Pondopalm]]||''[[Jubaeopsis caffra]]''||Pondo coconut||27 |- |[[Pondoranktaaibos]] ||''[[Searsia acocksii]]'' ||Pondo climbing currant ||377.2 |- |[[Pondorooihout]] ||''[[Ochna sp. nov.]]'' ||Pondo plane ||481.1 |- |[[Pondospookbos]] ||''[[Brunia trigyna]]'' ||Pondo ghostbush ||141.1 |- |[[Pondosybas]] ||''[[Maytenus abbottii]]'' ||Pondo silky-bark ||398.1 |- |[[Pondotolbos]] ||''[[Leucadendron pondoense]]'' ||Pondoland conebush ||81.4 |- |[[Pondovy]] ||''[[Ficus bizanae]]'' || Pondoland fig ||46 |- |[[Pondovalspendoring]] ||''[[Putterlickia retrospinosa]]'' ||Pondo false spikethorn ||403.3 |- |[[Pondowaterbessie]]||''[[Syzygium pondoense]]''||Pondo waterwood||558.1 |- |[[Populierblaarvy]] ||''[[Ficus fischeri]]'' ||Poplar-leaved fig ||68 |- |[[Potbergsuikerbos]]||[[Potbergsuikerbos|''Protea aurea'' subsp. ''potbergensis'']]||Potberg sugarbush ||90.6 |- |[[Pronkonderbos]]||''[[Trichocladus grandiflorus]]''||Green hazel||144 |- |[[Pronkrooihout]]||''[[Ochna natalitia]]''||Natal plane||481 |- |[[Pruimvingerblaar]] ||''[[Vitex ferruginea]]'' ||Plum fingerleaf ||659 |- |[[Pylgif]]||''[[Adenium boehmianum]]''||Namibian impalalily||647.2 |- |[[Pynbos]] ||''[[Smodingium argutum]]'' ||Agony bush ||367 |- |[[Pypsteelboom]]||''[[Vitex rehmannii]]''||Pipe-stem tree||664 |- |[[Raasblaar]]||''[[Combretum zeyheri]]''||Large-fruited bushwillow||546 |- |[[Rankboswilg]]||''[[Combretum patelliforme]]'' ||Combretum patelliforme ||534 |- |[[Rankklipels]] ||''[[Keetia gueinzii]]'' ||Climbing-turkeyberry ||714 |- |[[Rankrosyntjie]]||''[[Grewia afra]]''||Climbing raisin||459 |- |[[Ranksaffraan]] ||''[[Lauridia tetragona]]'' ||Climbing saffron ||411.1 |- |[[Ranksaffraanboom]] ||''[[Lauridia reticulata]]'' ||Tree climbing saffron ||411.3 |- |[[Ranksterappel]] ||''[[Diospyros simii]]'' ||Climbing star-apple ||609 |- |[[Rankvingerblaar]] ||''[[Vitex harveyana]]'' ||Scrambling fingerleaf ||660 |- |[[Reepbaskanniedood]] ||''[[Commiphora discolor]]'' ||Stringy-barked corkwood ||274.1 |- |[[Renosterkoffie]] ||''[[Kraussia floribunda]]'' ||Rhino-coffee ||700.1 |- |[[Reuseblaarvy]] ||''[[Ficus lutea]]'' ||Giant-leaved fig ||61 |- |[[Reusebroodboom]]||''[[Encephalartos natalensis]]''||Natal cycad||10 |- |[[Reuserosyntjie]]||''[[Grewia hexamita]]''||Giant raisin||460 |- |[[Reuseseeboontjie]]||''[[Entada rheedii]]''||Giant seabean||193.3 |- |[[Riemblaarsuikerbos]] ||''[[Protea lorifolia]]'' ||Strap-leaved sugarbush ||91 |- |[[Riffelstampendoring]]||''[[Gymnosporia heterophylla]]''||Zulu spike-thorn||401.6 |- |[[Ringbaskanniedood]] ||''[[Commiphora steynii]]'' ||Ringed-bark corkwood ||288 |- |[[Rivierblompeer]] ||''[[Dombeya kirkii]]'' ||River wildpear ||470 |- |[[Rivierdwababessie]] ||''[[Monanthotaxis obovata]]'' ||River dwababerry ||108 |- |[[Rivierkriedoring]]||''[[Lycium hirsutum]]''||River honey-thorn||669.12 |- |[[Riviernaboom]]||''[[Euphorbia triangularis]]''||River euphorbia||356 |- |[[Rivierrankdoring]]||''[[Senegalia schweinfurthii var. schweinfurthii]]''||River climbing thorn||184.1 |- |[[Rivierrooipeer]]||''[[Scolopia stolzii]]''||River redpear||496.2 |- |[[Riviertaaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. gracilis]]'' ||River firethorn crowberry ||392.2 |- |[[Riviertolbos]] |||''[[Leucadendron salicifolium]]'' ||Common stream conebush ||82.1 |- |[[Riviertrassiedoring]] |||[[''Vachellia hebeclada'' subsp. ''chobiensis'']] ||River candle-pod thorn ||170.1 |- |[[Riviervaderlandswilg]]||''[[Combretum erythrophyllum]]''||River bushwillow||536 |- |[[Rivierwildemispel]] ||''[[Vangueria proschii]]'' ||River wild-medlar ||702.4 |- |[[Rivierwitbos]] ||''[[ Maerua gilgii]]''||River spiderbush ||133.1 |- |[[Robinsonkreupelhout]] ||''[[Leucospermum pluridens]]'' ||Robinson pincushion ||84.4 |- |[[Rondeblaargifboom]] ||''[[Acokanthera rotundata]]'' ||Round-leaved poison-bush ||640 |- |[[Rondeblaarharpuisboom]] ||''[[Ozoroa longipes]]'' ||Round-leaved resin tree ||372 |- |[[Rondevrugbospendoring]] ||''[[Gymnosporia harveyana subsp. harveyana]]'' || Black forest spike-thorn ||399.2 |- |[[Rooibergsepterbos]] ||''[[Paranomus roodebergensis]]'' ||Rooiberg tree sceptre<br />Honey-scented sceptre ||72.6 |- |[[Rooibitterbessie]] ||''[[Strychnos henningsii]]'' ||Red bitterberry ||625 |- |[[Rooiblaarrotsvy]] ||''[[Ficus ingens]]''||Red-leaved fig||55 |- |[[Rooiblompendoring]] ||''[[Gymnosporia rubra]]'' ||Red-flower spike-thorn ||402.5 |- |[[Rooiboekenhout]]||''[[Protorhus longifolia]]''||Red beech||364 |- |[[Rooibos]] ||''[[Aspalathus linearis]]'' ||Rooibos tea ||225.10 |- |[[Rooiboswilg]] ||''[[Combretum apiculatum]]''||Okavango bushwillow||532 |- |[[Rooidoring]] ||''[[Vachellia gerrardii subsp. gerrardii]]'' ||Red thorn ||167 |- |[[Rooi-els (boom)|Rooi-els]] ||''[[Cunonia capensis]]''||Red alder||140 |- |[[Rooiessenhout]] ||''[[Trichilia emetica]]''||Natal mahogany ||301 |- |[[Rooihaakbessie]] ||''[[Artabotrys monteiroae]]'' ||Red hook-berry ||105.2 |- |[[Rooihaak]] ||''[[Vachellia reficiens subsp. reficiens]]'' ||Red umbrella thorn||181 |- |[[Rooihartboom]]||''[[Hymenocardia ulmoides]]''||Red-heart tree||317 |- |[[Rooi-ivoor]]||''[[Berchemia zeyheri]]''||Red ivory||450 |- |[[Rooikershout]]||''[[Pterocelastrus rostratus]]''||Red candlewood||408 |- |[[Rooikweper]]||''[[Cryptocarya wyliei]]''||Red quince||117 |- |[[Rooipeer]]||''[[Scolopia mundii]]''||Red pear||496 |- |[[Rooipendoring]]||''[[Gymnosporia senegalensis]]''||Red spike-thorn||402 |- |[[Rooipronkstert]]||''[[Gelrebia rubra]]''||Red plumeflower||214.3 |- |[[Rooistinkhout]]||''[[Prunus africana]]''||Red stinkwood||147 |- |[[Rooisuikerbos]] ||''[[Protea grandiceps]]'' ||Red sugarbush ||89.2 |- |[[Rooitolbos]] ||''[[Leucadendron discolor]]'' ||Piketberg conebush ||79 |- |[[Rooivoëlbessie]] ||''[[Psychotria zombamontana]]''||Red bird-berry||723.1 |- |[[Rooivrugwitstinkhout]] ||''[[Celtis mildbraedii]]''||Natal white stinkwood||41 |- |[[Rooivy]] ||''[[Stoeberia arborea]]'' ||Red fig ||103.4 |- |[[Rooiwortelboom]]||''[[Rhizophora mucronata]]''||Red mangrove||526 |- |[[Rooiysterhout]]||''[[Ochna holstii]]''||Red ironwood||480 |- |[[Rosyntjiebos]]||''[[Grewia flava]]''||Sandpaper raisin||459.1 |- |[[Rotsblompeer]]||''[[Dombeya autumnalis]]''||Rock wildpear||468 |- |[[Rotsboswilg]] ||''[[Combretum moggii]]'' ||Rock bushwillow ||542 |- |[[Rotskanniedood]] ||''[[Commiphora saxicola]]'' ||Rock corkwood ||286 |- |[[Rotstolbos]] ||''[[Leucadendron strobilinum]]'' ||Peninsula conebush ||78 |- |[[Ruigtekriedoring]] ||''[[Lycium acutifolium]]'' ||Thicket honey-thorn ||669.5 |- |[[Saalpeultjieboom]]||''[[Wrightia natalensis]]''||Saddle pod||650 |- |[[Safsafwilger]]||[[Safsafwilger|''Salix mucronata'' subsp. subserrata'']]||Safsaf willow||36 |- |[[Sambokpeul]]||''[[Cassia abbreviata subsp. beareanna]]'' ||Sjambokpod||212 |- |[[Sandboswilg]] ||''[[Combretum engleri]]'' ||Sand bushwillow ||535 |- |[[Sandbruidsbos]] ||''[[Pavetta catophylla]]'' ||Sand bride’s bush ||719.3 |- |[[Sanddoring]] ||''[[Vachellia arenaria]]'' ||Sand thorn ||186 |- |[[Sandessenhout]]||''[[Xylia torreana]]''||Sand ash||192 |- |[[Sandjakkalskoffie]] ||''[[Empogona maputensis]]'' ||Maputo jackal-coffee ||699.1 |- |[[Sandjasmyn]] ||''[[Schrebera trichoclada]]'' ||Sand jasmine<br />Wing-leaved wooden pear ||613 |- |[[Sandkamhout]]||''[[Baphia massaiensis]]''||Sand camwoord||223 |- |[[Sandkanariebessie]] ||''[[Suregada zanzibariensis]]'' ||Sand canaryberry ||340 |- |[[Sandkanniedood]]||''[[Commiphora angolensis]]''||Sand corkwood||272 |- |[[Sandkiepersol]] ||''[[Cussonia arenicola]]'' ||Sand cabbage-tree ||561.1 |- |[[Sandkroonbessie]] ||''[[Crossopteryx febrifuga]]'' ||Sand crown-berry ||683 |- |[[Sandnoemnoem]] ||''[[Carissa tetramera]]'' ||Sand num-num ||640.6 |- |[[Sandolien]]||''[[Dodonaea viscosa]]''||African sandolive<br />Hopbush||437.1 |- |[[Sandperdepram]] ||''[[Zanthoxylum leprieurii]]'' ||Sand knobwood ||255.1 |- |[[Sandrooihout]] ||''[[Ochna barbosae]]'' ||Sand plane ||479.2 |- |[[Sandsterappel]]||''[[Diospyros loureiriana]]''||Sand star-apple||604.1 |- |[[Sanduiehout]] ||''[[Cassipourea mossambicensis]]'' ||Sand onionwood ||531 |- |[[Sandveldhaarpuisboom]] ||''[[Ozoroa obovata var. elliptica]]'' ||Sandveld resin tree ||373.5 |- |[[Sandveldluisiesbos]] ||''[[Leucospermum rodolentum]]'' ||Sandveld pincushion ||83 |- |[[Sandveldwitgat]] ||''[[Boscia filipes]]'' ||Sandveld shepherd's tree ||123.1 |- |[[Sebrabaskanniedood]]||''[[Commiphora viminea]]'' ||Zebra-bark corkwood||279 |- |[[Sebrabergwitbos]] ||''[[Maerua sebrabergensis]]'' ||Zebra mountain spiderbush ||751 |- |[[Sebrahout]]||''[[Dalbergia melanoxylon]]''||Zebrawood||232 |- |[[Seepbos]]||''[[Noltea africana]]''||Soap bush||453 |- |[[Seepnetel]]||''[[Pouzolzia mixta]]''||Soap nettle||71 |- |[[Sekhukhunedoring]] ||''[[Vachellia sekhukhuniensis]]'' ||Sekhukhune thorn ||184.5 |- |[[Sekelblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia recurvata]]'' ||Sickle-leaved ricebush ||145.14 |- |[[Sekelbos]]||''[[Dichrostachys cinerea]]''||Sickle-bush||190 |- |[[Sekhukhuneboesmanstee]] ||''[[Lydenburgia cassinoides]]''||Sekhukhuni bushman's tea ||406 |- |[[Sekhukhunebobbejaanstert]] ||''[[Xerophyta retinervis var. multiramosa]]'' ||Sekhukhune baboon's tail ||770 |- |[[Sekhukhunekaree]] ||''[[Searsia sekhukhuniensis]]'' ||Sekhukhune karee ||393.3 |- |[[Septeeboom]]||''[[Cordia caffra]]''||Septee tree||652 |- |[[Septemberbossie]]||''[[Polygala myrtifolia]]''||September bush||302.1 |- |[[Septemberklokkies]]||''[[Rothmannia globosa]]''||Bell gardenia||695 |- |[[Serpentyndoring]] ||''[[Senegalia loetteri]]'' ||Serpentine thorn ||755 |- |[[Serpentynsuikerbos]] ||''[[Protea curvata]]'' ||Serpentine sugarbush ||88.1 |- |[[Sigsagkapperbos]] ||''[[Capparis fascicularis var. fascicularis]]'' ||Zigzag caperbush ||129.7 |- |[[Silwerblaarmelkpruim]]||''[[Englerophytum natalense]]''||Natal milkplum||582 |- |[[Silwerboom]]||''[[Leucadendron argenteum]]''||Silver tree||77 |- |[[Silwerbos]] ||[[Silwerbos|''Leucadendron uliginosum'' subsp. ''uliginosum'']] ||Outeniqua conebush ||82.6 |- |[[Silwerhoekstamrosyntjie]]||''[[Grewia gracillima]]''||Silver square-stemmed raisin||459.4 |- |[[Silwerwilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''hirsuta'']] ||Silver willow ||35.1 |- |[[Skeweblaarbasboontjie]] ||''[[Elephantorrhiza suffruticosa]]'' ||Skew-leaved elephantroot||193.1 |- |[[Skilferbasdoring]] ||''[[Vachellia exuvialis]]'' ||Flaky-barked thorn ||164.1 |- |[[Skoensoolpeul]]||''[[Brachystegia boehmii]]''||Mufuti msasa<br />Prince-of-Wales msasa||198.2 |- ||[[Skotseratel]] ||''[[Amblygonocarpus andongensis]]'' ||Scotsman's rattle||190.2 |- |[[Skraalrysbos]] ||''[[Cliffortia denticulata]]'' ||Slender ricebush ||145.6 |- |[[Skurweblaarbos]]||''[[Ehretia amoena]]''||Sandpaper bush||656 |- |[[Skurweblaarkanniedood]]||''[[Commiphora edulis]]''||Rough-leaved corkwood||275 |- |[[Skurweblaarrosyntjie]]||''[[Grewia flavescens]]''||Velvet raisin||459.2 |- |[[Skurwevyeboom]] ||''[[Ficus capreifolia]]'' || Rough-leaved fig tree ||50.1 |- |[[Silwerblaarsuikerbos]] ||[[Silwerblaarsuikerbos|''Protea roupelliae'' subsp. ''roupelliae'']] ||Silver sugarbush ||96 |- |[[Silwerblompeer]] ||''[[Dombeya pulchra]]'' ||Silver wildpear ||470.1 |- |[[Skraalkaree]] ||''[[Searsia keetii]]'' ||Slender karee ||384.5 |- |[[Skurweblaarwitgat]] ||''[[Boscia angustifolia var. corymbosa]]'' ||Rough-leaved shepherd tree ||123 |- |[[Slaaibos]] ||''[[Didelta spinosa]]'' ||Thorny salad bush ||736.2 |- |[[Slapbergsoetdoring]] ||''[[Vachellia theronii]]'' ||Slender mountain sweet thorn ||172.3 |- |[[Slapdoring]] ||''[[Vachellia permixta]]'' ||Slender thorn ||179.1 |- |[[Slapfonteinbos]] ||''[[Psoralea affinis]]'' ||Slender fountainbush ||226.14 |- |[[Slaphoringaalwyn]] ||''[[Aloe speciosa]]'' ||Tilt-head aloe ||30.5 |- |[[Slapkanniedood]] ||''[[Commiphora virgata]]'' ||Slender corkwood ||290 |- |[[Slapkriedoring]] ||''[[Lycium bosciifolium]]'' ||Limpopo honey-thorn ||669.8 |- |[[Slaploot]] ||''[[Senegalia senegal var. leiorhachis]]'' ||Slender three-hooked thorn||185 |- |[[Slymappel]]||''[[Azanza garckeana]]''||Snot apple||466 |- ||[[Smalblaarbasboontjie]] ||''[[Elephantorrhiza goetzei]]'' ||Narrow-pod elephantroot||192.1 |- ||[[Smalblaarghwarrie]] ||''[[Euclea linearis]]'' ||Lance-leaved guarri ||596 |- |[[Smalblaarharpuisbos]]||''[[Ozoroa paniculosa var. salicina]]''||Narrow-leaved resin tree||375.1 |- |[[Smalblaarkapperbos]] ||''[[Capparis brassii]]'' ||Narrow-leaved caperbush ||129.6 |- |[[Smalblaarmosterdboom]] ||''[[Salvadora australis]]'' ||Narrow-leaved mustard-tree ||621 |- |[[Smalblaarsuikerbos]] ||''[[Protea lanceolata]]'' ||Lance-leaved sugarbush ||90.1 |- |[[Smalblaarwasbessie]]||''[[Morella serrata]]''||Lance-leaved waxberry||38 |- |[[Smalblad]]||''[[Metrosideros angustifolia]]''||Lance-leaved myrtle||559 |- |[[Snuifkalbassie]]||''[[Oncoba spinosa]]''||Snuff-box tree||492 |- |[[Soetdoring]] ||''[[Vachellia karroo]]''||Sweet thorn||172 |- |[[Soutpansbergdoring]] ||''[[Senegalia montis-salinarum]]'' ||Soutpansberg thorn ||753 |- |[[Soutpansbergroosappel]] ||''[[Memecylon soutpansbergense]]'' ||Soutpansberg rose-apple ||763 |- |[[Soutpansbergwildemispel]] ||''[[Vangueria soutpansbergensis]]'' ||Soutpansberg wild-medlar ||703.1 |- |[[Spalkpendoring]] ||''[[Gloveria integrifolia]]'' ||Splint spike-thorn ||403.9 |- |[[Spekboom]]||''[[Portulacaria afra]]''||Porkbush||104 |- |[[Spitsblaarspeldekussing]] ||''[[Leucospermum saxosum]] ''||Escarpment pincushion ||85.3 |- |[[Spoegboom]] ||''[[Commiphora cervifolia]]''|| Antler-leaved corkwood || 273.5 |- |[[Springsaadboom]] ||''[[Shirakiopsis elliptica]]'' || Jumping-seed tree ||342 |- |[[Sprokiesboom]] ||''[[Moringa ovalifolia]]'' || Phantomtree ||137 |- |[[Stamlose broodboom]] ||''[[Encephalartos villosus]]'' ||Ground cycad ||14.20 |- |[[Stamvrug]]||''[[Englerophytum magalismontanum]]''||Transvaal milkplum||581 |- |[[Stamvrugklimop]] ||''[[Tiliacora funifera]]'' ||Elbow leaf || 104.7 |- |[[Stamvrugysterpruim]]||''[[Drypetes natalensis]]''||Natal ironplum||316 |- |[[Stekelblaarklapper]]||''[[Strychnos pungens]]''||Spine-leaved monkey||628 |- ||[[Stekelsplinterboontjie]] ||''[[Adenopodia spicata]]'' ||Spiny splinterbean ||193.5 |- |[[Sterkastaiing]]||''[[Sterculia rogersii]]''||Large-leaved star-chestnut||477 |- |[[Sterboom]] ||''[[Cliffortia arborea]]'' ||Startree ||145.1 |- |[[Sterkbos]]||''[[Terminalia prunioides]]''||Lowveld cluster-leaf||550 |- |[[Sterretjierosyntjie]]||''[[Grewia sulcata]]''||Stellar raisin||463.9 |- |[[Sterretjierysbos]]||''[[Cliffortia nitidula]]''||Starry rice-bush||145.2 |- |[[Stinkbessievingerblaar]]||''[[Vitex mombassae]]''||Poora-berry||660.1 |- |[[Stinkblaarsuikerbos]] ||''[[Protea susannae]]'' ||Stink-leaf sugarbush ||98.1 |- |[[Stinkbos]] ||''[[Boscia foetida]]''||Stinkbush||124 |- |[[Stinkebbehout]] ||''[[Heywoodia lucens]]''||Stink ebony ||306 |- |[[Stinkhout]] ||''[[Ocotea bullata]]''||Stinkwood||118 |- |[[Stinkwitgat]] ||''[[Boscia foetida subsp. rehmanniana]]'' ||Stink shepherd's tree ||125 |- |[[Stompblaartaaibos]]||''[[Searsia rehmanniana]]''||Blunt-leaved currant||393.4 |- |[[Stormbos]] ||''[[Cadaba aphylla]]'' ||Leafless worm bush ||129 |- |[[Strandaalwyn]] ||''[[Aloe thraskii]]'' ||Strand aloe ||30.7 |- |[[Suidelike skulpblombos]]||''[[Bowkeria verticillata]]''||Southern Shell-flower||673 |- |[[Suidkuskiepersol]] ||''[[Cussonia nicholsonii]]''||Natal coast cabbage tree||565.1 |- |[[Suurbergbroodboom]]||''[[Encephalartos longifolius]]''||Suurberg cycad||9 |- |[[Suurbergkussingbos]]||''[[Oldenburgia grandis]]''||Suurberg cushion bush||737 |- |[[Suurbessie]]||''[[Dovyalis rhamnoides]]''||Common sourberry||509 |- |[[Suurkaree]]||''[[Searsia ciliata]]''||Sour karee||380.2 |- |[[Suurlat]] ||''[[Freylinia visseri]]'' ||Sandveld honey-bells ||670.4 |- |[[Suurpruim]] ||[[Suurpruim|''Ximenia afra'' var. ''afra'']] ||Large sour plum||103 |- |[[Suurtaaibos]] ||''[[Searsia krebsiana]]'' ||Mountain currant ||385.1 |- |[[Swakopmundkanniedood]] ||''[[Commiphora oblanceolata]]'' || Hyaena corkwood ||284.1 |- |[[Swartapiesdoring]] ||''[[Senegalia burkei]]''||Black monkey thorn||161 |- |[[Swartbaardsuikerbos]] ||''[[Protea lepidocarpodendron]]'' ||Black-bearded sugarbush ||90.5 |- |[[Swartbas]]||''[[Diospyros whyteana]]''||Bladder-nut||611 |- |[[Swartbitterbessie]] ||''[[Strychnos potatorum]]'' ||Black bitterberry ||630 |- |[[Swarthaak]] ||''[[Senegalia mellifera subsp. detinens]]'' ||Spike-flowered black-thorn ||176 |- |[[Swartvalstaaibos]]||''[[Allophylus africanus]]''||African false currant||425 |- |[[Swartwortelboom]]||''[[Bruguiera gymnorrhiza]]''||Black mangrove||527 |- |[[Swazibroodboom]] ||''[[Encephalartos aplanatus]]'' ||Swazi north-east forest cycad ||14.10 |- |[[Swazidoring]] ||''[[Vachellia swazica]]'' ||Swazi thorn ||187.2 |- |[[Swazigeelkeurboom]] ||''[[Calpurnia glabrata]]'' ||Swazi laburnum ||219.2 |- |[[Swazipendoring]] ||''[[Gymnosporia swazica]]'' ||Swazi spike-thorn ||749 |- |[[Swazi-uiehout]] ||''[[Cassipourea swaziensis]]'' ||Swazi onionwood ||531.1 |- |[[Sweepstokknoppiesboontjie]] ||''[[Maerua kaokoensis]]'' ||Kaoko beadbean ||133.8 |- |[[Sybas]]||''[[Maytenus acuminata]]''||Rock silky bark||398 |- |[[Sydoring]]||''[[Vachellia rehmanniana]]''||Silky thorn||182 |- |[[Syhaartolbos]] ||''[[Leucadendron pubescens]]'' ||Grey conebush ||81.3 |- |[[Syhaarveselbos]]||''[[Englerodaphne pilosa]]''||Silky fibre-bush||518 |- |[[Taaijakkalsbessie]] ||''[[Diospyros glandulifera]]'' ||Sticky star-apple ||603.2 |- |[[Tambotie]] ||''[[Spirostachys africana]]''||Tamboti||341 |- |[[Teerhout]] ||''[[Loxostylis alata]]''||Tarwood||365 |- |[[Teerysbos]] ||''[[Cliffortia paucistaminea]]'' ||Tea ricebush ||145.12 |- |[[Terblanzboom]] ||''[[Faurea macnaughtonii]]'' ||Terblanz beech||74 |- |[[Tolbalie]] ||''[[Empogona lanceolata]]''||Jackal-coffee ||699 |- |[[Tolvruglukwart]] ||''[[Oxyanthus speciosus subsp. stenocarpus]]'' ||Spindle-fruited loquat ||696.3 |- |[[Tongabergaalwyn]] ||[[Tongabergaalwyn|''Aloe marlothii'' subsp. ''orientalis'']] ||Tonga mountain aloe ||29.7 |- |[[Tongaboomaalwyn]] ||''[[Aloidendron tongaense]]'' ||Tonga tree aloe ||29.9 |- |[[Tongadoringkatjiepiering]] ||''[[Hyperacanthus microphyllus]]'' ||Tonga spiny gardenia ||689.7 |- |[[Tongakatjiepiering]] ||''[[Gardenia cornuta]]'' || Tonga gardenia ||690.1 |- |[[Tongakierie]] ||''[[Crateva kirkii]]'' ||Tonga kierie ||131 |- |[[Tongakwar]] ||''[[Psydrax fragrantissima]]'' ||Tonga quar ||712.1 |- |[[Tongalandbroodboom]] ||''[[Encephalartos ferox]]'' || Tongaland cycad ||3.4 |- |[[Towerghwarrie]]||''[[Euclea divinorum]]''||Magic guarri||595 |- |[[Transvaalbergsuikerbos]] of [[Transvaalbergsuikerbos|platorandsuikerbos]] ||''[[Protea rubropilosa]]'' ||Transvaal sugarbush ||97 |- |[[Transvaalsesambos]] ||''[[Sesamothamnus lugardii]]'' ||Sesame-bush ||680 |- |[[Trassiedoring]] ||''[[Vachellia hebeclada]]'' ||Candle-pod thorn ||170 |- |[[Treurbruidsbos]]||''[[Pavetta lanceolata]]''||Weeping bride's bush||718.1 |- |[[Treurharpuisboom]]||''[[Ozoroa engleri]]''||White resin tree||371 |- |[[Treurkersielemoen]]||''[[Teclea natalensis]]''||Natal cherry-orange||264 |- |[[Treurtrassiedoring]]||''[[Vachellia hebeclada subsp. tristis]]'' ||Weeping candle-pod thorn ||170.2 |- |[[Trilblaarvy]] ||[[Trilblaarvy|''Ficus tremula'' subsp. ''tremula'']] ||Trembling-leaf fig ||67 |- |[[Tropiese blompeer]] ||''[[Dombeya quinqueseta]]'' ||Tropical wildpear ||470.5 |- |[[Tropiese kweper]] ||''[[Cryptocarya liebertiana]]'' ||Tropical wild quince ||113.1 |- |[[Tropiese pendoring]] ||''[[Gymnosporia maranguensis]]'' ||Tropical spike thorn ||399.9 |- |[[Troshofiesuikerbos]] ||''[[Troshofiesuikerbos|Protea welwitschii]]'' ||Cluster-head sugarbush ||98.2 |- |[[Trosvy]]||[[Trosvy|''Ficus sycomorus'' subsp. ''sycomorus'']]||Common cluster fig||66 |- |[[Tsitsikammatolbos]] ||[[Tsitsikammatolbos|''Leucadendron uliginosum'' subsp. ''glabratum'']] ||Tsitsikamma conebush ||82.5 |- |[[Tugelapendoring]] ||''[[Gymnosporia macrocarpa]]'' ||Tugela spike-thorn ||401.8 |- |[[Tugelastinkwitgat]] ||''[[Boscia foetida subsp. longipedicellata]]'' ||Tugela stinkbush ||124.1 |- |[[Tuitpeulpronkstert]] ||''[[Gelrebia rostrata]]'' ||Beaked-pod plumeflower ||214.6 |- |[[Tweeblaarkanniedood]] ||''[[Welwitschia mirabilis]]'' ||Welwitschia ||21.1 |- |[[Tweelingrooibessie]]||''[[Erythrococca trichogyne]]''||Twin red-berry||332.4 |- |[[Uiehout]]||''[[Cassipourea malosana]]''||Common onionwood||529 |- |[[Uitenhaagaalwyn]] ||''[[Aloe africana]]'' ||Uitenhage aloe ||28.2 |- |[[Umbeluzibroodboom]] ||''[[Encephalartos umbeluziensis]]'' ||Umbeluzi cycad ||14.19 |- |[[Umtiza]]||''[[Umtiza listeriana]]''||Umtiza||205 |- |[[Uniondaletolbos]] ||''[[Leucadendron rourkei]]'' ||Uniondale conebush ||81.6 |- |[[Vaalalbasterboom]] ||''[[Guilandina bonduc]]'' ||Grey nickar||214.4 |- |[[Vaalblaarwurmbos]] ||''[[Cadaba termitaria]]'' ||Grey-leaved worm bush||129.3 |- |[[Vaalboom]]||''[[Terminalia sericea]]''||Silver cluster-leaf||551 |- |[[Vaalkameeldoring]] ||''[[Vachellia haematoxylon]]'' ||Grey camel thorn ||169 |- |[[Vaalkiepersol]]||''[[Cussonia transvaalensis]]''||Transvaal cabbage tree||564.3 |- |[[Vaalkreupelhout]]|| [[Vaalkreupelhout|''Leucospermum conocarpdendron'' subsp. ''conocarpdendron'']] ||Grey pincushion||84 |- |[[Vaalpendoring]] ||''[[Gymnosporia capitata]]'' ||Ashen spike-thorn ||401.4 |- |[[Vaalpypsteelboom]]||''[[Vitex zeyheri]]''||Silver pipe-stem tree||666 |- |[[Vaalrosyntjie]]||''[[Grewia monticola]]''||Silver raisin||462 |- |[[Vaalstompie]] ||''[[Mimetes argenteus]]'' ||Silver pagoda ||72.7 |- |[[Vaaltolbos]] ||''[[Leucadendron conicum]]'' ||Garden Route conebush||78.1 |- |[[Valleibosnaboom]]||''[[Euphorbia grandidens]]''||Valley-bush euphorbia||350 |- |[[Valleiboswilg]] ||''[[Combretum stylesii]]'' ||Valley bushwillow ||545.5 |- |[[Valleirooibessie]]||''[[Erythrococca natalensis]]'' ||Valley redberry||332.5 |- |[[Valsassegaai]]||''[[Maesa lanceolata]]''||False assegai||577 |- |[[Valsbliksembos]]||''[[Pseudophyllanthus ovalis]]||False-lightningbush||305 |- |[[Valsblinkblaar]] ||''[[Itea rhamnoides]]'' || False shinyleaf ||138 |- |[[Valsbruidsbos]]||''[[Tarenna pavettoides]]''||False bride's bush||686 |- |[[Valsdoringklipels]] ||''[[Canthium armatum]]'' ||False turkeyberry ||715 |- |[[Valskatjiepiering]] ||''[[Rothmannia capensis]]''||Cape gardenia||693 |- |[[Valskiepersol]] ||''[[Neocussonia umbellifera]]''||False cabbage tree||566 |- |[[Valskralesnoer]] ||''[[Micrococca capensis]]'' ||False bead-string||332.2 |- |[[Valslekkerbreek]] ||''[[Brackenridgea zanguebarica]]'' ||Yellow false-plane ||483.1 |- |[[Valsmaroela]] ||''[[Lannea schweinfurthii]]''||False marula||363 |- |[[Valsmispel]] ||''[[Vangueriopsis lanciflora]]''||False medlar||704 |- |[[Valspendoring]] ||''[[Putterlickia pyracantha]]'' ||False spikethorn ||403.1 |- |[[Valspapierblom]] ||''[[Pisonia aculeata]]'' ||Mock bougainvillea ||103.8 |- |[[Valsperdebos]]||''[[Hippobromus pauciflorus]]''||False horsewood||438 |- |[[Valsrooipeer]]||''[[Pseudoscolopia polyantha]]''||False-redpear||499 |- |[[Valssilwerrosyntjie]]||''[[Grewia inaequilatera]]''||False-silver raisin||460.1 |- |[[Valssybas]]||''[[Robsonodendron eucleiforme]]''||False silky-bark||413 |- |[[Valstaaibos]]||''[[Allophylus decipiens]]''||Small-leaf false currant<br />Bastard currant||423 |- |[[Valsvaalrosyntjie]]||''[[Grewia subspathulata]]''||Hybrid raisin||463.8 |- |[[Vals-wag-'n-bietjie]]||''[[Ziziphus rivularis]]''||False buffalo-thorn||448 |- |[[Valswaterbessie]] ||''[[Rhynchocalyx lawsonioides]]'' ||False-waterberry ||523.1 |- |[[Valswitessenhout]] ||''[[Pseudobersama mossambicensis]]'' ||False white ash ||302 |- |[[Vanstadensbergheuningbostee]] ||''[[Cyclopia longifolia]]'' ||Van Stadensberg honeybush tea ||224.2 |- |[[Vanstadensepterboom]] ||''[[Paranomus reflexus]]'' ||Van Staden's sceptre ||72.4 |- |[[Vanwykshout]]||''[[Bolusanthus speciosus]]''||Tree wisteria||222 |- |[[Veldwildevy]] ||''[[Ficus burtt-davyi]]'' || Burtt Davy's fig ||49 |- |[[Vendabroodboom]] ||''[[Encephalartos hirsutus]]'' ||Venda cycad ||14.6 |- |[[Vendaboswilg]] ||''[[Combretum vendae]]'' ||Venda bushwillow ||540.3 |- |[[Vendasyhaarkoffie]] ||''[[Sericanthe andongensis subsp. legatti]]'' ||Venda silky-coffee ||697 |- |[[Vierblaarboswilg]] ||''[[Combretum adenogonium]]'' ||Four-leaved bushwillow ||531.4 |- |[[Viervingerbos]] ||''[[Bachmannia woodii]]'' ||Four-finger bush ||121 |- |[[Vlamdoring]]||''[[Senegalia ataxacantha]]''||Flame thorn||160 |- |[[Vlam-van-die-vlakte]]||''[[Bauhinia galpinii]]''||Pride-of-De Kaap||208.2 |- |[[Vlamklimop]] ||''[[Combretum microphyllum]]'' ||Flamecreeper ||545 |- |[[Vleidoring]] ||''[[Vachellia stuhlmannii]]'' ||Vlei thorn ||187.1 |- |[[Vleiknoppiesbos]] ||''[[Berzelia lanuginosa]]'' ||Marsh buttonbush ||141.2 |- |[[Vleirysbos]] ||''[[Cliffortia strobilifera]]'' ||Bog ricebush ||145.3 |- |[[Vleisneeubos]] ||''[[Berzelia albiflora]]'' ||Marsh snowbush ||141.3 |- |[[Vleitee]] ||''[[Cyclopia subternata]]'' ||Honeybush-tea ||224.4 |- |[[Vlerkboon]]||''[[Xeroderris stuhlmannii]]''||Wing bean||240 |- |[[Vlerkvrugpendoring]] ||''[[Gymnosporia hemipterocarpa]]'' ||Winged-fruit spike-thorn ||399.8 |- |[[Vlerkwortel]] ||''[[Polemanniopsis marlothii]]'' ||Winged-carrot ||746 |- |[[Vloedvlaktedoring]] || ''[[Vachellia kirkii subsp. kirkii var. kirkii]]'' ||Floodplain thorn ||173 |- |[[Voëlsitboom]]||''[[Antidesma venosum]]''||Tassel berry||318 |- |[[Vratjievrugbliksembos]]||''[[Clutia pulchella]]''||Warty-fruit lightning-bush||336.2 |- |[[Vratjiewitbessiebos]] ||''[[Flueggea verrucosa]]'' ||Warty white-berry bush ||309.1 |- |[[Vrystaatse geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia reflexa]]'' || Free State golden-pea<br />Sotho laburnum ||220.1 |- |[[Waaieraalwyn]] ||''[[Kumara plicatilis]]'' ||Franschhoek aloe ||29.6 |- |[[Waboom]]||''[[Protea nitida]]''||Wagon tree||86 |- |[[Wakkerstroomrooipeer]]||''[[Scolopia oreophila]]''||Wakkerstroom red-pear||496.1 |- |[[Wasagtige broodboom]] ||''[[Encephalartos cerinus]]'' ||Waxen cycad ||14.12 |- |[[Waterbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos eugene-maraisii]]'' ||Waterberg cycad ||3.1 |- |[[Waterbergrosyntjie]]||''[[Grewia rogersii]]''||Waterberg raisin||463.7 |- |[[Waterbessie]]||''[[Syzygium cordatum]]''||Water berry||555 |- |[[Waterboomheide]]||''[[Erica caffra]]''||Water tree heath<br />Sweet scented heath||572 |- |[[Waterdoring]] ||''[[Vachellia nebrownii]]'' ||Water thorn ||177.1 |- |[[Waterkeurtjie]]||''[[Podalyria calyptrata]]''||Water blossom pea||225 |- |[[Waterpeer]]||''[[Syzygium guineense]]''||Water pear<br />Water berry||557 |- |[[Waterpokysterhout]] ||''[[Chionanthus battiscombei]]'' ||Water pock-ironwood ||614 |- |[[Watersybas]] ||''[[Maytenus cordata]]'' ||Water silkybark||398.3 |- |[[Watertaaibos]] ||''[[Searsia gerrardii]]'' ||River karee ||378 |- |[[Watervaalbos]]||''[[Brachylaena neriifolia]]''||Cape silveroak<br />Water white alder||729 |- |[[Watervlier]]||''[[Nuxia oppositifolia]]''||Water elder||635 |- |[[Watervy]] ||''[[Ficus verruculosa]]'' ||Water fig ||67.1 |- |[[Waterwitsuikerbos]]||[[Waterwitsuikerbos|Protea punctata]]|| Water white sugarbush || 94.1 |- |[[Westelike geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia intrusa]]'' ||Western wild laburnum ||219.3 |- |[[Westelike koolhout]]||''[[Lachnostylis hanekomii]]''||Western coalwood||307.2 |- |[[Westelike smalblaarwasbessie]] ||''[[Morella integra]]'' ||Western lance-leaved wax-berry ||38.1 |- |[[Wilde-amandel]]||''[[Brabejum stellatifolium]]''||Wild almond||72 |- |[[Wilde-appelkoos]]||''[[Dovyalis zeyheri]]''||Wild apricot||511 |- |[[Wildedadelboom]]||''[[Phoenix reclinata]]''||Wild date palm||22 |- |[[Wildefrangipani]]||''[[Voacanga thouarsii]]''||Wild frangipani||646 |- |[[Wildegranaat]]||''[[Burchellia bubalina]]''||Wild pomegranate||688 |- |[[Wildegroenhaarboom]]||''[[Parkinsonia africana]]''||Wild green-hair tree||214 |- |[[Wildejasmyn]]||''[[Schrebera alata]]''||Wild jasmine||612 |- |[[Wildekanferboom]] ||''[[Cryptocarya myrtifolia]]'' ||Myrtle wild quince ||115 |- |[[Wildekastaiing]] ||''[[Calodendrum capense]]'' ||Cape chestnut ||256 |- |[[Wildelukwart]]||''[[Oxyanthus speciosus]]''||Wild loquat||696 |- |[[Wildemango]]||''[[Cordyla africana]]''||Wild mango||216 |- |[[Wildemispel]]||''[[Vangueria infausta]]''||Wild medlar||702 |- |[[Wildemoerbei]]||''[[Trimeria grandifolia]]''||Wild mulberry||503 |- |[[Wildenaeltjiebos]] ||''[[Montinia caryophyllacea]]'' ||Wild-clovebush ||137.5 |- |[[Wildenartjie]]||''[[Toddaliopsis bremekampii]]''||Wild mandarin||262 |- |[[Wildepatat]] ||''[[Maerua racemulosa]]'' ||Forest bush-cherry ||134 |- |[[Wildeperske]]||''[[Kiggelaria africana]]''||Wild peach||494 |- |[[Wildepiesang]]||''[[Ensete ventricosum]]''||Wild banana||31 |- |[[Wildepopulier]]||''[[Macaranga capensis]]''||Wild poplar<br />River macaranga||335 |- |[[Wildepruim]]||''[[Harpephyllum caffrum]]''||Wild plum||361 |- |[[Wildesalie]]||''[[Buddleja salviifolia]]''||Sagewood||637 |- |[[Wildesering]]||''[[Burkea africana]]''||Wild-seringa||197 |- |[[Wildesuikerappel]] ||''[[Annona senegalensis]]''||Wild custard-apple||105 |- |[[Wildevlier]] ||''[[Nuxia congesta]]''||Common wild elder||633 |- |[[Wilgerblaarwitgat]] ||''[[Boscia salicifolia]]''||Willow-leaved shepherd's tree||128.1 |- |[[Wilgerkorentebos]] ||''[[Searsia angustifolia]]''||Willow karee||377.1 |- |[[Wilgerkriedoring]] ||''[[Lycium arenicola]]'' ||Willow honeythorn ||669.7 |- |[[Wilgerpendoring‎]] ||''[[Gymnosporia bachmannii]]''||Willow spike-thorn||398.2 |- |[[Witbessiebos]]||''[[Flueggea virosa]]''||White-berry bush||309 |- |[[Witblombos]] ||''[[Metalasia muricata]]''||White bristle bush||736 |- |[[Witblomtontelhout]]||''[[Volkameria glabra]]''||Tinderwood||667 |- |[[Witbos]]||''[[Maerua cafra]]''||Spider bush||133 |- |[[Witels]]||''[[Platylophus trifoliatus]]''||White alder||141 |- |[[Witessenhout]]||''[[Bersama tysoniana]]''||Coastal white ash||443 |- |[[Witfluweelboomheide]] ||''[[Erica simii]]''||White-velvet tree erica||576 |- |[[Withaarbroodboom]]||''[[Encephalartos friderici-guilielmi]]''||White-haired cycad||4 |- |[[Without]]||''[[Ilex mitis]]''||Cape holly||397 |- |[[Witkaree]]||''[[Searsia pendulina]]''||White karree||396 |- |[[Witkershout]]||''[[Pterocelastrus echinatus]]''||White candlewood||405 |- |[[Witmelkhout]]||''[[Sideroxylon inerme]]''||White milkwood||579 |- |[[Witolienhout]]||''[[Buddleja saligna]]''||False olive||636 |- |[[Witonderbos]]||''[[Trichocladus ellipticus]]''||White hazel<br />Natal hazel||143 |- |[[Witpeer]]||''[[Apodytes dimidiata]]''||White pear||422 |- |[[Witrosyntjie]]||''[[Grewia bicolor]]''||Bastard raisin||458 |- |[[Witseebasboom]]||''[[Avicennia marina]]''||White mangrove||669 |- |[[Witsering]] ||''[[Kirkia acuminata]]''||White seringa||267 |- |[[Witstam]] ||''[[Euclea schimperi]]'' ||Glossy guarri||600 |- |[[Witdoring]] ||''[[Senegalia polyacantha subsp. campylacantha]]'' ||White-stemmed thorn||180 |- |[[Witstamkanniedood]]||''[[Commiphora tenuipetiolata]]''||White-stem corkwood||289 |- |[[Witstinkhout]]||''[[Celtis africana]]''||White stinkwood||39 |- |[[Witstippelbospendoring]]||''[[Gymnosporia nemorosa]]''||White forest spike-thorn||399.3 |- |[[Witsuikerbos]]||''[[Protea lacticolor]]''||Hottentot sugarbush||90 |- |[[Witysterhout]]||''[[Vepris lanceolata]]''||White ironwood||261 |- |[[Wolbaardsuikerbos]]||''[[Protea magnifica]]''||Queen sugarbush||86.1 |- |[[Wolftoon]]||''[[Wolftoon|Ceraria namaquensis]]''||Namaqua porkbush||104.1 |- |[[Wolkbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos dolomiticus]]''||Wolkberg cycad||14.4 |- |[[Wolkbergdrakeboom]] ||''[[Dracaena transvaalensis]]''||Wolkberg dragon tree||30.10 |- |[[Wollerige baakhout]]||''[[Greyia radlkoferi]]''||Transvaal bottlebrush||445 |- |[[Wollerige broodboom]] ||''[[Encephalartos heenanii]]''||Woolly cycad||14.1 |- |[[Wollerige geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia woodii]]'' ||Woolly wild laburnum ||219.5 |- |[[Wollerige kapperbos]] ||''[[Capparis tomentosa]]''||Woolly caperbush||130.1 |- |[[Wolwedoring]] ||''[[Lycium oxycarpum]]''||Karoo honey-thorn||669.1 |- |[[Wolwegifboom]] ||''[[Hyaenanche globosa]]''||Hyaena poison||319 |- |[[Wonderboomvy]]||''[[Ficus salicifolia]]''||Wild rubber fig||60 |- |[[Wonderkanniedood]] ||''[[Commiphora buruxa]]''||Wonder corkwoord||272.5 |- |[[Wonderplant]] ||''[[Tinospora fragosa]]''||Marvel creeper||104.9 |- |[[Wonderstok]] ||''[[Tinospora tenera]]''||Marvel-creeper||104.10 |- |[[Woodbroodboom]]||''[[Encephalartos woodii]]''||Wood's giant-cycad||14 |- |[[Worsboom]]||''[[Kigelia africana]]''||Sausage tree||678 |- |[[Wortelboommahonie]] ||''[[Xylocarpus granatum]]'' ||Mangrove mahogany ||294.5 |- |[[Wurmbasvalsdoring]]||''[[Albizia anthelmintica]]''||Worm-bark false-thorn||150 |- |[[Wyliespoortaalwyn]] ||''[[Aloe angelica]]''||Wyliespoort aloe||28.4 |- |[[Ysterhout]]||''[[Olea capensis]]''||Black ironwood||618 |- |[[Ystermartiens]] ||''[[Laurophyllus capensis]]''||Iron martin||366 |- |[[Zambeziboswilg]] ||''[[Combretum celastroides]]'' ||Zambezi bushwillow ||533.8 |- |[[Zambezikanferfoelieboom]] ||''[[Turraea zambesica]]'' ||Zambezi honeysuckletree ||297.1 |- |[[Zambezikiaat]]||''[[Baikiaea plurijuga]]''||Zambezi-teak||206 |- |[[Zambeziboswilg]] ||''[[Combretum celastroides]]'' ||Zambezi bushwillow ||533.8 |- |[[Zambezikaree]] ||''[[Searsia lucens]]''||Zambezi karee||388.2 |- |[[Zambezivalsnetel]] ||''[[Acalypha ornata]]'' ||Zambezi false-nettle ||335.6 |- |[[Zimbabwe-aalwyn]]||[[Zimbabwe-aalwyn|''Aloe excelsa'' var. ''excelsa'']]||Zimbabwe aloe||28.8 |- |[[Zoeloekersielemoen]]||''[[Vepris trichocarpa]]''||Zulu cherry-orange||263 |- |[[Zoeloekiepersol]] ||''[[Cussonia zuluensis]]'' ||Zulu cabbage-tree ||561 |- |[[Zoeloelukwart]]||''[[Oxyanthus latifolius]]''||Zulu loquat||696.1 |- |[[Zoeloemelkbessie]]||''[[Manilkara concolor]]''||Zulu milkberry||586 |- |[[Zoeloepeulbessie]]||''[[Dialium schlechteri]]'' ||Zulu podberry ||211 |- |[[Zoeloevalsdoring]] ||''[[Albizia suluensis]]''||Zulu false-thorn||156 |} {{clear}} == Bronne == * [http://www.treetags.co.za/indigenous-south-african-trees/numbered-FSA-tree-species-list-19-april-2010.pdf Treetags.co.za: Numbered Tree Species List in South Africa, April 2010] * [http://www.ispotnature.org/TreesSA iSpot: South African Tree Common Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621164532/http://www.ispotnature.org/TreesSA |date=21 Junie 2017 }} * [http://pza.sanbi.org/ SANBI: PlantZAfrica] * [http://iscantree.co.za/catalogue/ iScanTree: Tree List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706150132/http://iscantree.co.za/catalogue/ |date= 6 Julie 2017 }} * [https://books.google.co.za/books?id=RFNcAgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=editions:ISBN1770078320 Watter Boom Is Dit?, Eugene Moll, Penguin Random House South Africa, 2013]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://redlist.sanbi.org/index.php SANBI: Rooilys van Suid-Afrikaanse Plante] * [https://www.wits.ac.za/media/migration/files/cs-38933-fix/migrated-pdf/pdfs-1/trcflist.pdf Recommended English names for South African Trees, Universiteit van die Witwatersrand, Johannesburg] * [https://books.google.com/books?isbn=9781868259229 Field Guide to Trees of Southern Africa, Braam Van Wyk en Piet Van Wyk, 1997] * [https://pilanesbergsafaris.com/useful_info_tree.php Trees of the Pilanesberg National Park] * [https://www.sanbi.org/wp-content/uploads/2018/03/saprotectedtrees2011.pdf List of Protected Tree Species under the National Forests Act (Wet nr 84 van 1998)] == Sien ook == * [[Bas]] * [[Blaar]] * [[Boom]] * [[Lys van indringerplante in Suid-Afrika]] * [[Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom]] [[Kategorie:Bome van Afrika| ]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Bome, alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Lyste van plantspesies]] ld85kqjwfqu4rvfy8r5ab3m7ac04wex 0 14694 2902086 2711492 2026-05-07T12:38:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902086 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of Benelux.svg|duimnael|Vlag van Benelux]] [[Lêer:Benelux schematic map.svg|duimnael|links|[[België|België]] [[Nederland|Nederland]] [[Luxemburg|Luxemburg]]]] [[Lêer:Benelux.svg|duimnael|Ligging van die Beneluxlande]] [[Lêer:Heel-Nederland in Europa.PNG|duimnael|links|Benelux of [[Heel-Nederland]] in [[Europa]]]] [[Lêer:Benelux satellite image.PNG|duimnael|Satellietbeeld van die Beneluxlande]] [[Lêer:Beneluxkaartnw.jpg|duimnael|links|Provinsies van die Beneluxlande]] '''Benelux''' is 'n ekonomiese unie in Wes-Europa wat uit die drie naburige [[monargie|monargieë]], [[België]], [[Nederland]] en [[Luxemburg]] bestaan. Die naam word gevorm deur die begin van elke land se naam en is vir die Benelux Aksynsunie gevorm, maar word nou meer algemeen gebruik. Die verdrag wat die '''Benelux Aksynsunie''' bekragtig, is in 1944 deur die regerings in ballingskap van die drie lande in [[Londen]] onderteken en het in 1947 van krag geword. Dit het in 1960 ophou bestaan en is deur die Benelux Ekonomiese Unie vervang. Dit is voorafgegaan deur die Belgies-Luxemburgse Ekonomiese Unie, wat in 1921 gevestig is en steeds bestaan. Die stigting daarvan het bygedra tot die stigting van die [[Europese Unie]] (EU). Die onmiddellike voorgangers tot die EU is egter later gestig (die Europese Gemeenskap vir Steenkool en Staal in 1951 en die [[Europese Ekonomiese Gemeenskap|EEG]] in 1957). Die drie lande was ook stigterslede van die organisasies, saam met [[Wes-Duitsland]], [[Frankryk]] en [[Italië]]. Artikel 306 van die Verdrag van Rome stipuleer dat ''De bepalingen van dit Verdrag vormen geen beletsel voor het bestaan en de voltooiing van de regionale unies tussen België en Luxemburg alsmede tussen België, Luxemburg en Nederland, voorzover de doelstellingen van die regionale unies niet bereikt zijn door toepassing van dit Verdrag.'' Die artikel het onveranderd gebly as artikel IV-441 van die [[Europese Grondwet]]. 'n '''Benelux-parlement''' (oorspronklik die ''Raadgewende Interparlementêre Raad'' genoem) is in 1955 geskep. Die parlementêre vergadering bestaan uit 21 lede van die Nederlandse parlement, 21 lede van die Belgiese nasionale en streeksparlemente en 7 lede van die Luxemburgse parlement. Die verdrag wat die '''Benelux Ekonomiese Unie''' (''Benelux Economische Unie/Union Économique Benelux'') gevestig het is in 1958 onderteken en het in 1960 van krag geword om die vrye beweging van werkers, kapitaal, [[diens]]te, en goedere in die gebied moontlik te maak. Die sekretaris-generaal daarvan is in [[Brussel]] geleë. Die unifikasie van die wette van die drie Beneluxlande word hoofsaaklik bereik deur die regulasie van die Raad van Ministers, wat slegs die drie state verbind, maar nie direk van toepassing is in hulle interne regsreëlings. Daar is ook 'n groot aantal Benelux-konvensies in 'n wye verskeidenheid onderwerpe. In 1965 is die verdrag wat 'n '''Benelux-geregshof''' vestig onderteken. Dit het van krag geword in 1975. Die hof, wat bestaan uit regters van die hoogste howe van die drie State, moet eenvormige interpretasie van gemeenskaplike wetlike reëls verseker. Die internasionale regsinstansie is in Brussel geleë. Die Benelux is besonder aktief in die veld van [[intellektuele eiendom]]. Die drie lande het 'n '''Benelux-Handelsmerkkantoor''' en 'n '''Benelux-ontwerperskantoor''' gestig – beide in [[Den Haag]]. In 2005 sluit hulle die verdrag wat die '''Benelux-organisasie vir Intellektuele Eiendom''' vestig wat die vorige twee kantore sal vervang wanneer dit van krag word. Die verdrag wat die Benelux Ekonomiese Unie daarstel sal in 2010 verstryk. Dit sal waarskynlik deur 'n nuwe wetlike raamwerk vervang word wat veranderings wat sedert die 1950's in die drie lande plaasgevind het en [[Europese integrasie]] in ag neem. == Sien ook == * [[Nordiese Raad]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * [http://www.benelux.int/ Sektretariaat-Generaal van die Benelux-Unie] – Amptelike werf * [http://www.benelux-parl.org Benelux-Parlement] - Amptelike werf * [http://www.courbeneluxhof.info Benelux-Geregshof] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060224160050/http://www.courbeneluxhof.info/ |date=24 Februarie 2006 }} - Amptelike werf * [http://www.bmb-bbm.org Benelux-Handelsmerkkantoor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110910222507/http://www.bmb-bbm.org/ |date=10 September 2011 }} - Amptelike werf * [[s:Treaty_establishing_a_Constitution_for_Europe:_Part_IV_-_General_and_Final_Provisions#Article_IV-441:_Regional_unions|artikel IV-441 van die Europese Grondwet]] * [http://www.bbtm-bbdm.org Benelux-Kantoor vir Tekeninge of Modelle.] - Amptelike werf {{Gebied}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale ekonomiese organisasies]] [[Kategorie:Gebiede van Europa]] [[Kategorie:Ekonomie van België]] [[Kategorie:Ekonomie van Luxemburg (land)]] [[Kategorie:Ekonomie van Nederland]] [[Kategorie:Politiek van België]] [[Kategorie:Politiek van Luxemburg (land)]] [[Kategorie:Politiek van Nederland]] [[Kategorie:Brussel]] 1dumjbu53nwc8g4zz1a72p1uemtge1f 0 15867 2902273 2890356 2026-05-08T05:40:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902273 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die [[planeet]] Uranus. Vir ander betekenisse van die naam, sien [[Uranus (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #EEDC82 | name = Uranus | symbol = [[Lêer:Uranus symbol (bold).svg|24px|alt=⛢|Uranus se sterrekundige simbool]] | image = [[Lêer:Uranus.jpg|240px|Die planeet Uranus]] | caption = Uranus, soos waargeneem deur die Voyager 2-wenteltuig op 16 Desember 1986. | discovery = yes | discoverer = [[William Herschel]] | discovered = [[13 Maart]] [[1781]] | orbit_ref =<ref name="horizons">{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |date=13 Julie 2006 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons |title=HORIZONS System |publisher=NASA JPL |access-date=8 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528073252/https://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons |archive-date=28 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | epoch = [[J2000]] | aphelion = 20,083&nbsp;305&nbsp;26&nbsp;AE | perihelion = 18,375&nbsp;518&nbsp;63&nbsp;AE | semimajor = 19,229&nbsp;411&nbsp;95&nbsp;AE | eccentricity = 0,044&nbsp;405&nbsp;586 | period = 30&nbsp;799,095&nbsp;dae<br />84,323&nbsp;326 jaar<br />42&nbsp;718 Uranus-sondae<ref name="CSeligman">{{cite web |last=Seligman |first=Courtney |title=Rotation Period and Day Length |url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |access-date=13 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218224542/http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |archive-date=18 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | synodic_period = | avg_speed = 6,81&nbsp;km/s<ref name="fact">{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html |title=Uranus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=Dr. David R. |access-date=10 Augustus 2007 |date=31 Januarie 2005 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618094612/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html |archive-date=18 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | inclination = 0,772&nbsp;556° (tot [[ekliptika]])<br />6,48° (tot die [[Son]] se [[ewenaar]])<ref name="meanplane">{{cite web | date = 2009-04-03 | title = The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url = http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate = 2009-04-10 | archive-date = 2009-05-14 | archive-url = https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | url-status = dead }} (geprodusier met [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 Desember 2008 }} geskryf van Aldo Vitagliano)</ref> | asc_node = 73,989&nbsp;821° | arg_peri = 96,541&nbsp;318° | mean_anomaly = | satellites = [[Uranus se natuurlike satelliete|27]] | minorplanet = | physical_characteristics = yes | flattening = 0,022&nbsp;9&nbsp;±&nbsp;0,000&nbsp;8 | equatorial_radius = 25&nbsp;559&nbsp;±&nbsp;4&nbsp;km <br />(4,007&nbsp;[[Aarde]]s) | polar_radius = 24&nbsp;973&nbsp;±&nbsp;20&nbsp;km <br />(3,929&nbsp;Aardes) | circumference = 159&nbsp;354,1&nbsp;km<ref name="nasafact" /> | surface_area = 8,115&nbsp;6{{e|9}}&nbsp;km²<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts |title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures |publisher=NASA |last=Munsell |first=Kirk |access-date=13 Augustus 2007 |date=14 Mei 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus |archive-date= 9 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><br />(15,91&nbsp;Aardes) | volume = 6,833{{e|13}}&nbsp;km³<ref name="fact" /> | mass = {{nowrap|(8,6810 ± 0,0013){{e|25}} kg}}<ref name=Jacobson1992>{{cite journal|last=Jacobson|first=R.A.|last2=Campbell |first2=J.K. |last3=Taylor |first3=A.H. |last4=Synnott |first4=S.P.|title=The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and Earth-based Uranian satellite data|journal=The Astronomical Journal|volume=103|issue=6|pages=2068–2078|year=1992|doi=10.1086/116211| bibcode=1992AJ....103.2068J}}</ref><br /> GM=5&nbsp;793&nbsp;939&nbsp;±&nbsp;13&nbsp;km³/s² | density = 1,27&nbsp;g/cm³<ref name="fact" /> | surface_grav = 8,69&nbsp;m/s²<ref name="fact" /> | escape_velocity = 21,3&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = −0,718&nbsp;33 dae | rot_velocity = 2,59&nbsp;km/s<br />9&nbsp;320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97,77° | right_asc_north_pole = | declination = −15,175° | albedo = 0,300 (geometries)<br />0,51 (Bond)<ref name="fact" /> | magnitude = 5,9<ref name=ephemeris>{{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred|work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|year=2005|accessdate=14 Junie 2007|archiveurl=https://archive.ph/20121205061717/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/TYPE.html|archivedate= 5 Desember 2012|url-status=dead}}</ref> tot 5,32<ref name="fact" /> | angular_size = | temperatures = yes | temp_name1 = By 1 bar | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 76&nbsp;[[Kelvin|K]]<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = By 0,1 bar | min_temp_2 = 49&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp = 57&nbsp;K | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" /> | atmosphere_composition = 83&nbsp;±&nbsp;3% [[Waterstof]]<br /> 15&nbsp;±&nbsp;3% [[Helium]]<br /> 2,3% [[Metaan]]<br /> 0,009% <br /> (0,007–0,015%) Waterstofdeuteried<br /><ref name=Feuchtgruber1999>{{cite journal|last=Feuchtgruber|first=H.|last2=Lellouch |first2=E. |first3= B. |last3= Bezard |title=Detection of HD in the atmospheres of Uranus and Neptune: a new determination of the D/H ratio|year=1999|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=341|pages=L17–L21|bibcode=1999A&A...341L..17F|last4=Encrenaz|last5=De Graauw|last6=Davis}}</ref> }} '''Uranus''' is die sewende [[planeet]] van die [[Son]] af. Dit is 'n gasagtige, [[siaan]]kleurige [[ysreus]]. Die grootste deel van die planeet bestaan uit [[water]], [[ammoniak]] en [[metaan]], wat in [[sterrekunde]] "ys" of "[[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]]" genoem word. Uranus se atmosfeer het 'n ingewikkelde struktuur met lae wolke. Dit het die laagste minimum [[temperatuur]] (van 49&nbsp;K of {{nowrap|-224 °C}}) van al die planete in die Sonnestelsel. Dit het 'n [[ashelling]] van 97,8° met 'n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde]] rotasietempo van 17 uur. Dit beteken sy pole kry in die 84 aardjare wat 'n omwenteling om die Son duur, sowat 42 jaar onophoudelik sonskyn en is die ander 42 jaar in volkome donkerte gehul. Uranus het die derde grootste [[deursnee]] en vierde grootste [[massa]] van die Sonnestelsel se planete. Volgens huidige modelle is daar in sy vlugtige [[Mantel (geologie)|mantellaag]] 'n rotsagtige [[Planeetkern|kern]] en die planeet word omhul deur 'n dik atmosfeer van [[waterstof]] en [[helium]]. Spoorhoeveelhede [[Koolwaterstof|koolwaterstowwe]] en [[koolstofmonoksied]], asook [[koolstofdioksied]] (wat vermoedelik van [[komete]] af kom), is in die boonste atmosfeer bespeur. Daar is baie [[klimaat]]sverskynsels in Uranus se atmosfeer wat nie verduidelik kan word nie, soos sy [[wind]]snelhede van tot 900&nbsp;km/h,<ref name="Sromovsky & Fry 2005"> {{cite journal |doi=10.1016/j.icarus.2005.07.022 |last1=Sromovsky |first1=L. A. |last2=Fry |first2=P. M. |date=December 2005 |title=Dynamics of cloud features on Uranus |journal=Icarus |volume=179 |issue=2 |pages=459–484 |bibcode=2005Icar..179..459S |arxiv=1503.03714 }} </ref> variasies in sy poolkap en sy onreëlmatige wolkvorming. Die planeet het ook 'n baie lae interne hitte in vergelyking met ander planete, wat ook nie verduidelik kan word nie. Nes die ander [[reuseplanete]], het Uranus 'n [[Uranus se ringe|ringstelsel]], [[Natuurlike satelliet|mane]] en 'n [[magnetosfeer]]. Sy ringstelsel is uiters donker, met net sowat 2% van die inkomende lig wat weerkaats word, en dit bevat die 13 bekende binneste planete. Verder weg lê die grootste vyf mane van die planeet: [[Miranda (maan)|Miranda]], [[Ariel (maan)|Ariel]], [[Umbriel (maan)|Umbriel]], [[Titania (maan)|Titania]] en [[Oberon (maan)|Oberon]]. Veel verder weg is Uranus se nege onreëlmatige mane. Die planeet se magnetosfeer is hoogs asimmetries en bevat baie gelaaide deeltjies, wat die donker ringe en mane kan verduidelik. Uranus is met die blote oog sigbaar, maar is baie dof en is eers in 1781 as 'n planeet geklassifiseer, toe dit die eerste keer deur [[William Herschel]] besigtig is. Dit is die eerste planeet wat met ’n [[teleskoop]] ontdek is en nie met die blote oog nie. Al die ander planete van dié tyd was van die antieke tye af reeds bekend. Sowat ses dekades ná sy ontdekking is eers eenstemmigheid bereik om dit na die [[Uranos|god Uranus]], een van die [[Griekse oergode]], te noem. Tot op hede was dit nog net een keer besoek, in 1986 toe [[Voyager 2]] 'n verbyvlug gedoen het.<ref>{{Cite web |title=Exploration {{!}} Uranus |url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/uranus/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Uranus&category=33 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807125253/https://solarsystem.nasa.gov/planets/uranus/exploration/?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Uranus&category=33 |archive-date=7 August 2020 |access-date=2020-02-08 |website=NASA Solar System Exploration |quote=Jan. 24, 1986: NASA's Voyager&nbsp;2 made the first - and so far the only - visit to Uranus.}}</ref> ==Geskiedenis== [[Beeld:Discovery of Uranus1781.png|thumb|links|240px|Uranus se posisie (met 'n kruis aangedui) op die datum van sy ontdekking, 13 Maart 1781.]] Nes die klassieke planete, is Uranus met die blote oog sigbaar. Antieke waarnemers het dit egter nooit as 'n planeet erken nie, omdat dit so dof was en so stadig beweeg het.<ref>{{cite web | title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program | work=Monterey Institute for Research in Astronomy | url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm | access-date=2021-05-05 | archive-date=1 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm | url-status=live }}</ref> Sir William Herschel het dit op 13 Maart 1781 die eerste keer gesien, en dit het gelei tot sy ontdekking as 'n planeet, wat die grense van die Sonnestelsel vir die eerste keer in sy geskiedenis uitgebrei het. Uranus was die eerste planeet wat met 'n teleskoop ontdek is. ===Ontdekking=== Uranus is op baie geleenthede waargeneem voor sy ontdekking as 'n planeet, maar dit is gewoonlik vir 'n [[ster]] aangesien. Die vroegste moontlike waarneming was deur [[Hipparchos]], wat dit in 128&nbsp;v.C. as 'n ster aangeteken het in sy sterkatalogus wat later in [[Ptolemaeus]] se ''[[Almagest]]'' opgeneem is.<ref>{{cite journal |title=Was Uranus Observed by Hipparchos? |author=René Bourtembourg |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |doi=10.1177/002182861304400401 |date=2013 |bibcode=2013JHA....44..377B|s2cid=122482074 }}</ref> Die vroegste definitiewe waarneming was in 1690, toe [[John Flamsteed]] dit minstens ses keer gesien en dit as die ster "34&nbsp;Tauri" aangeteken het. Die Franse sterrekundige Pierre Charles le Monnier het Uranus tussen 1750 en 1769 minstens 12 keer gesien,<ref>{{cite web | website=Astronomy Briefly | title=Uranus – About Saying, Finding, and Describing It | publisher=thespaceguy.com | url=http://www.thespaceguy.com/Uranus.htm | last=Dunkerson | first=Duane | access-date=2021-05-05 | archive-date=10 August 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110810072629/http://www.thespaceguy.com/Uranus.htm | url-status=live }}</ref> insluitende op vier agtereenvolgende nagte. Herschel het Uranus op 13 Maart 1781 die eerste keer uit sy tuin in [[Bath]], [[Somerset]], [[Engeland]] (nou die Herschel-sterrekundemuseum),<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |access-date=29 September 2007 |archive-date=29 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live }}</ref> gesien en dit aanvanklik (op 26 April 1781) as 'n [[komeet]] aangeteken.<ref>{{cite journal |title=Account of a Comet, By Mr. Herschel, F. R. S.; Communicated by Dr. Watson, Jun. of Bath, F. R. S |author=Herschel, William |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |date=1781 |last2=Watson |first2=Dr.|s2cid=186208953 }}</ref><ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> Op 17 Maart het hy aangeteken: "Ek het gesoek na die komeet of newelagtige ster en besef dit is 'n komeet, want dit het van plek verander."<ref>RAS MSS Herschel W.2/1.2, 24, quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> Hy het dit egter ook later met 'n planeet vergelyk.<ref name="Ref-1"/> Ander sterrekundiges het ook begin vermoed dit was 'n planeet. Die Fins-Sweedse sterrekundige Anders Johan Lexell, wat in [[Rusland]] gewerk het, was die eerste mens wat die [[wentelbaan]] van die nuwe voorwerp bereken het.<ref name="lexell" /> Sy byna ronde wentelbaan het hom laat vermoed dit is is 'n planeet en nie 'n komeet nie. Die Berlynse sterrekundige [[Johann Elert Bode]] het Herschel se ontdekking beskryf as "'n bewegende ster wat beskou kan word as 'n tot nog toe onbekende planeetagtige voorwerp wat verder as [[Saturnus]] in 'n wentelbaan is".<ref>Johann Elert Bode, Berliner Astronomisches Jahrbuch, p. 210, 1781, aangehaal in [[#Miner|Miner]], p. 11.</ref> Die voorwerp is gou algemeen as 'n planeet aanvaar. Teen 1783 het Herschel dit ook erken.<ref name="Dreyer" /> Uit erkenning vir sy prestasie het [[George III van die Verenigde Koninkryk]] Herschel 'n jaarlikse toelae van £200 gegee (in 2021 gelyk aan £26&nbsp;000), op voorwaarde dat hy na Windsor sou trek sodat die koninklike familie deur sy teleskope kon kyk.<ref name="Miner12" /> ===Naam=== Die naam "Uranus" verwys na die antieke Griekse god van die lug, Οὐρανός, ''Oeranos'', wat in die [[Romeinse mitologie]] as [[Caelus]] bekend is. Hy was die vader van [[Kronos]] ([[Saturnus (mitologie)|Saturnus]]) en die oupa van [[Zeus]] ([[Jupiter (mitologie)|Jupiter]]). Dit word in [[Latyn]] "Uranus" gespel. Dit is die enigste van die agt planete waarvan die naam uit die [[Griekse mitologie]] kom. Sterrekundiges verkies die uitspraak met die klem op die eerste lettergreep, soos in Latyn, in plaas van die tweede lettergreep, hoewel albei aanvaarbaar is. (Veral in Engels voorkom dit 'n verleentheid weens die ooreenkoms van die tweede uitspraak met "your [[anus]]".)<ref>{{cite web |title=Astronomy Cast: Uranus |date=12 November 2007 |url=http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-62-uranus/ |author=Cain, Frasier |access-date=20 April 2009 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426084001/http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-62-uranus/ |url-status=live }}</ref> Sy [[sterrekundige simbool]] is ⛢ òf ♅. [[Lêer:Uranus, Earth size comparison.jpg|duimnael|links|220px|Grootte van die Aarde en Uranus.]] Konsensus oor die naam is eers bereik byna 70 jaar ná die planeet se ontdekking. Herschel is aanvanklik gevra om die planeet 'n naam te gee, en hy het op die naam ''Georgium Sidus'' (George se Ster) besluit ter ere van sy nuwe beskermheer, koning George III.<ref>{{cite journal |url=http://vesuvius.jsc.nasa.gov/er/seh/hersc.html |title=Voyager at Uranus |date=1986 |journal=NASA JPL |pages=400–268 |volume=7 |issue=85 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060210222142/http://vesuvius.jsc.nasa.gov/er/seh/hersc.html |archive-date=10 February 2006}}</ref> Herschel se voorgestelde naam was nie gewild buite [[Brittanje]] en [[Hannover]] nie en ander name is voorgestel, soos "Herschel"<ref name="Francisca" /> en "Neptunus", die naam van die volgende planeet wat ontdek sou word.<ref name="lexell" /><ref name=":0">{{Cite journal |last=Gingerich |first=O. |date=1958 |title=The Naming of Uranus and Neptune, Astronomical Society of the Pacific Leaflets, Vol. 8, No. 352, p.9 |url=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1958ASPL....8....9G/0000009.000.html |access-date=2023-06-01 |journal=Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific |volume=8 |issue=352 |page=9 |bibcode=1958ASPL....8....9G |archive-date=2023-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601144624/https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1958ASPL....8....9G/0000009.000.html |url-status=dead }}</ref> In Maart 1782 het Bode "Uranus" voorgestel. Dit was die Latynse spelling van die naam van die Griekse god van die lug, Oeranos.<ref name=Bode>{{harvnb|Bode|1784|pp=88–90}}</ref> Bode het gevoel die planeet moet 'n mitologiese naam hê sodat dit nie 'n uitsondering onder die planete is nie; Uranus was 'n aanvaarbare naam, want hy was die vader van Saturnus van die [[Titaan|Titane]], na wie die vorige planeet genoem is.<ref name=Bode/><ref name="Miner12" /><ref>{{cite web |title=Astronomy in Berlin |publisher=Brian Daugherty |url=http://bdaugherty.tripod.com/astronomy/bode.html |access-date=24 May 2007 |last=Daugherty |first=Brian |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008052101/http://bdaugherty.tripod.com/astronomy/bode.html |archive-date=8 October 2014 |url-status=dead }}</ref> Bode was egter vermoedelik onbewus van die feit dat "Uranus" net die Latynse vorm van die god se naam was en dat sy Romeinse ekwivalent Caelus was. In 1789 het 'n oudkollega van Bode sy nuut ontdekte [[element]] genoem [[uraan]], in ondersteuning van Bode se keuse.<ref>{{cite web |title=The Straight Scoop on Uranium |author=Finch, James |date=2006 |publisher=allchemicals.info: The online chemical resource |url=http://www.allchemicals.info/articles/Uranium.php |access-date=30 March 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221011537/http://www.allchemicals.info/articles/Uranium.php |archive-date=21 December 2008 }}</ref> Eindelik het Bode se keuse die gewildste naam geword.<ref name="planetsbeyond" /> In [[Chinees]], [[Japannees]], [[Koreaans]] en [[Viëtnamees]] beteken die naam van die planeet letterlik "Hemelkoningster" (天王星).<ref>{{cite web |url=http://www.eternalsailormoon.org/help.html#myth |title=Sailormoon Terms and Information |publisher=The Sailor Senshi Page |access-date=5 Maart 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004192740/http://www.eternalsailormoon.org/help.html#myth |archive-date= 4 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ==Vorming== Daar word gereken die verskille tussen die [[Ysreus|ys-]] en [[gasreus]]e is as gevolg van hulle vormingsgeskiedenis.<ref name="Thommes1999" /><ref name="Brunini1999" /><ref name="dangelo2021">{{cite journal |last=D'Angelo |first=G. |author2=Weidenschilling, S. J. |author3=Lissauer, J. J. |author4=Bodenheimer, P. |date=2021 |title=Growth of Jupiter: Formation in disks of gas and solids and evolution to the present epoch |journal=Icarus |volume=355 |pages=114087 |arxiv=2009.05575 |bibcode=2021Icar..35514087D |doi=10.1016/j.icarus.2020.114087 |s2cid=221654962}}</ref> Volgens 'n hipotese het die Sonnestelsel uit 'n roterende skyf gas en stof om die Son ontstaan. 'n Groot deel van die [[Newelhipotese|sonnewel]] se gas, hoofsaaklik waterstof en helium, het die Son gevorm. Die stof het saamgesmelt om die eerste [[protoplanete]] te vorm. Namate die planete gegroei het, het sommige van hulle eindelik genoeg materie versamel sodat hulle swaartekrag aan die newel se oorskietgas vasgeklou het.<ref name="Thommes1999" /><ref name="Brunini1999" /><ref name="dangelo_bodenheimer_2013">{{cite journal |last=D'Angelo |first=G. |author2=Bodenheimer, P. |year=2013 |title=Three-dimensional Radiation-hydrodynamics Calculations of the Envelopes of Young Planets Embedded in Protoplanetary Disks |journal=The Astrophysical Journal |volume=778 |issue=1 |pages=77 |arxiv=1310.2211 |bibcode=2013ApJ...778...77D |doi=10.1088/0004-637X/778/1/77 |s2cid=118522228}}</ref> Aan hoe meer gas hulle vasgeklou het, hoe groter het hulle geword; hoe groter hulle geword het, aan hoe meer gas het hulle vasgeklou totdat 'n kritieke punt bereik is, en hulle grootte het eksponensieel begin toeneem.<ref name="dl2018">{{cite book |last=D'Angelo |first=G. |title=Handbook of Exoplanets |author2=Lissauer, J. J. |date=2018 |publisher=Springer International Publishing AG, part of Springer Nature |isbn=978-3-319-55332-0 |editor=Deeg H., Belmonte J. |pages=2319–2343 |chapter=Formation of Giant Planets |bibcode=2018haex.bookE.140D |doi=10.1007/978-3-319-55333-7_140 |arxiv=1806.05649 |s2cid=116913980}}</ref> Die ysreuse, met net 'n paar [[aardmassa]]s newelgas, het nooit dié kritieke punt bereik nie.<ref name="Thommes1999" /><ref name="Brunini1999" /><ref name="Sheppard Jewitt Kleyna 2006" /> Onlangse simulasies van planeetmigrasie dui daarop dat albei ysreuse nader aan die Son ontwikkel het as waar hulle nou is, en dat hulle ná hulle vorming verder van die Son af beweeg (die [[Nice-model|Nicemodel]]).<ref name="Thommes1999" /> == Wentelbaan en rotasie == Uranus wentel elke 84 aardjare om die [[Son]]. Sy gemiddelde afstand van die Son is rofweg 3&nbsp;[[miljard]]&nbsp;km (sowat 20 [[AE]]). Die intensiteit van die sonlig op die planeet is sowat 1/400ste van dié op Aarde.<ref>{{cite web |title=Next Stop Uranus |url=http://www.astrosociety.org/education/publications/tnl/04/04.html |year=1986 |access-date=9 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517092216/http://astrosociety.org/education/publications/tnl/04/04.html |archive-date=17 Mei 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy wentelelemente is in 1783 die eerste keer bereken deur [[Pierre-Simon Laplace]].<ref name="georgeforbes">{{cite web |title=History of Astronomy |author=George Forbes |year=1909 |url=http://www.vinnysa1store.com/historyofastronomy2.html#8 |access-date=7 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106201201/http://www.vinnysa1store.com/historyofastronomy2.html |archive-date=6 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mettertyd het onreëlmatighede duidelik geword tussen die voorgestelde en die waargenome wentelbaan, en in 1841 het [[John Couch Adams]] die eerste keer voorgestel dat die verskille veroorsaak kan word deur die swaartekrag van ’n onsigbare planeet. In 1845 het [[Urbain Le Verrier]] sy eie ondersoek na Uranus se wentelbaan begin. Op 23 September 1846 het [[Johann Gottfried Galle]] ’n planeet ontdek wat later [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] genoem is – by feitlik die presiese plek wat deur Le Verrier voorspel is.<ref>{{cite web |title=Mathematical discovery of planets |author=O'Connor, J.J. en Robertson, E.F. |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |year=1996 |access-date=13 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905051355/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date= 5 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die rotasieperiode van Uranus se binnekant is 17&nbsp;uur, 14&nbsp;minute, kloksgewys (’n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde beweging]]). Soos op al die reuseplanete is daar baie sterk winde in die rigting van die rotasie in sy boonste [[atmosfeer]]. By sekere breedtegrade, soos sowat twee derdes van die pad van die [[ewenaar]] tot die [[suidpool]], beweeg dele van die atmosfeer baie vinniger; ’n volle rotasie duur so kort as 14 uur. ===Helling van die as=== [[Beeld:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|'n Gesimuleerde uitsig van die Aarde af op Uranus van 1986 tot 2028, van die suidelike somersonstilstand in 1986 tot die herfsnagewening in 2007 en die noordelike somersonstilstand in 2028.]] Uranus se [[draaias]] is amper parallel met die vlak van die Sonnestelsel, met 'n [[ashelling]] van 97,77° (soos bepaal deur retrograde rotasie). Dit bring mee dat sy seisoensveranderings verskil van die ander planete s'n. Naby die [[sonstilstand]] wys die een pool voortdurende na die Son en die ander een weg, met net 'n smal strook om die [[ewenaar]] wat 'n vinnige dag-nag-siklus ondervind met die Son laag oor die horison soos by die Aarde se poolstreke. Aan die ander kant van Uranus se wentelbaan is die oriëntasie van die pole na die Son omgekeerd. Elke pool kry dus 42 jaar lank aanhoudend sonskyn, gevolg deur 42 jaar donkerte.<ref>{{cite web |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |author=Sromovsky, Lawrence |work=University of Wisconsin Madison |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |date=2006 |access-date=9 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Naby die tyd van die [[nagewening]]s wys die ewenaar na die Son en is die tydperk van dag-nag-siklusse dieselfde as op die meeste ander planete. Een gevolg van sy as-oriëntasie is dat die streke naby die pole in die loop van Uranus se jaar 'n groter energie-inset van die Son kry as sy ewenaarstreke. Tog is Uranus by sy ewenaar warmer as by sy pole. Die meganisme wat dit veroorsaak, is onbekend. Die rede vir die planeet se ongewone ashelling is ook nie met sekerheid bekend nie, maar die algemene spekulasie is dat 'n aardgrootte-protoplaneet in die vormingsjare van die Sonnestelsel met Uranus gebots en hom skeef gestamp het.<ref>{{cite book | author1=Bergstralh, Jay T. | author2=Miner, Ellis | author3=Matthews, Mildred | title=Uranus | publisher=University of Arizona Press | date=1991 | pages=485–486 | isbn=978-0-8165-1208-9}}</ref> Navorsing deur Jacob Kegerreis van die Durham-universiteit dui daarop dat die ashelling veroorsaak is deur 'n rots groter as die Aarde wat die planeet 3&nbsp;miljard tot 4&nbsp;miljard jaar gelede getref het.<ref>{{cite news |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |work=Associated Press |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |access-date=17 January 2019 |archive-date=19 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live }}</ref> Toe Voyager&nbsp;2 in 1986 verby Uranus gevlieg het, het die planeet se suidpool feitlik reguit na die Son gewys. Die aanwysing van dié pool as suid is volgens die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] se definisie dat 'n planeet of satelliet se noordpool die pool is wat bo die onveranderlike vlak van die Sonnestelsel wys, ongeag die rigting waarin die liggaam draai.<ref>{{cite journal |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |volume=82 |issue=1 |pages=83 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |date=2000 |access-date=13 June 2007 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |archive-date=12 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |title=Cartographic Standards |work=NASA |access-date=13 June 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 }}</ref> 'n Ander konvensie word ook soms gebruik.<ref>{{cite web |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |title=Coordinate Frames Used in MASL |date=2003 |access-date=13 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! Noordelike halfrond ! Jaar ! Suidelike halfrond |- | Wintersonstilstand | 1902, 1986 | Somersonstilstand |- | Lentenagewening | 1923, 2007 | Herfsnagewening |- | Somersonstilstand | 1944, 2028 | Wintersonstilstand |- | Herfsnagewening | 1965, 2049 | Lentenagewening |} ==Sigbaarheid== Uranus se [[skynbare magnitude]] is tussen 5,5 en 6,0, wat beteken dit kan op ’n donker aand met die blote oog gesien word as ’n dowwe ster. Dit kan maklik met ’n verkyker gesien word, selfs in ’n stadsomgewing.<ref name="fact" /> Deur ’n amateurteleskoop het die planeet ’n ligblou skynsel en deur groter teleskope kan wolkpatrone en van die groter mane, soos Titania en Oberon, gesien word.<ref>{{cite web |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |author=Nowak, Gary T. |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |year=2006 |access-date=14 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208105331/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=8 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==Interne struktuur== [[Lêer:Uranus Orbit.gif|duimnael|240px|Uranus wentel elke 84 aardjare om die Son. Sy gemiddelde afstand van die Son is rofweg 3&nbsp;[[miljard]]&nbsp;km (sowat 20 [[AE]]).]] [[Lêer:Uranusandrings.jpg|duimnael|240px|’n Naby-infrarooifoto uit 1998 wys Uranus se wolkbande, [[planetêre ring]]e en [[Natuurlike satelliet|mane]]. (Foto: [[Hubble-ruimteteleskoop]] se NICMOS-kamera)]] Uranus se massa is rofweg 14,5 keer dié van die Aarde en dit is dus die kleinste van die reuseplanete. Sy deursnee is effens groter as Neptunus s’n teen rofweg vier keer dié van die Aarde. Sy digtheid van 1,27&nbsp;g/cm³ is dus die laagste naas dié van Saturnus en dit dui daarop dat dit bestaan uit hoofsaaklik verskeie yssoorte, soos water, ammoniak en metaan.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}} </ref> Verskillende modelle gee ’n verskillende aanduiding van die hoeveelheid ys in Uranus, maar dit moet tussen 9,3&nbsp;en 13,5&nbsp;[[aardmassa]]s wees. [[Waterstof]] en [[helium]] maak net ’n klein deel van die totaal uit: tussen 0,5 en 1,5&nbsp;aardmassas. Die res van die nie-ysmateriaal (0,5 tot 3,7&nbsp;aardmassas) is rotsagtige stowwe.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> Die standaardmodel van Uranus se struktuur bestaan uit drie dele: ’n rotsagtige kern (van [[silikaat]] en [[yster]]-[[nikkel]]), ’n ysagtige mantel en ’n buitenste gaslaag van waterstof en helium.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /><ref name="Faure2007">{{cite encyclopedia|last= Faure|first=Gunter|coauthors=Mensing, Teresa|title=Introduction to Planetary Science|encyclopedia=Introduction to Planetary Science|year=2007|publisher=Springer Netherlands|editor=Faure, Gunter; Mensing, Teresa M.|doi=10.1007/978-1-4020-5544-7_18|chapter= Uranus: What Happened Here?|isbn= 978-1-4020-5233-0|pages= 369 }}</ref> Die kern is relatief klein (net sowat 0,55&nbsp;aardmassas) en het ’n radius van minder as 20% van die hele planeet s'n. Die mantel vorm die grootste deel (sowat 13,4&nbsp;aardmassas). Die buitenste laag is taamlik onbeduidend (sowat 0,5&nbsp;aardmassas) en dit maak die laaste 20% van Uranus se radius uit.<ref name="Faure2007" /> Die druk in die kern is 8&nbsp;miljoen [[bar]] (800 [[Pascal (eenheid)|GPa]]) en die temperatuur sowat 5&nbsp;000&nbsp;[[kelvin|K]].<ref name="Faure2007" /> Die ysmantel bestaan nie uit konvensionele ys nie, maar is ’n warm, digte vloeistof wat uit water, ammoniak en ander vlugtige materiale bestaan.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /><ref name="Faure2007" /> Dit word soms ’n water-ammoniak-oseaan genoem.<ref name="Atreya2006">{{cite journal|last=Atreya|first=S.|last2=Egeler|first2=P.|last3=Baines|first3=K.|title=Water-ammonia ionic ocean on Uranus and Neptune?|journal=Geophysical Research Abstracts|volume=8|page=05179|year=2006|format=PDF|url=http://www.cosis.net/abstracts/EGU06/05179/EGU06-J-05179-1.pdf|access-date=14 September 2013|archive-date= 5 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205194205/http://www.cosis.net/abstracts/EGU06/05179/EGU06-J-05179-1.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Uranus-intern-af.svg|duimnael|senter|350px|'n Diagram van die binnekant van Uranus.]] Die uiterse druk en temperatuur diep binne-in Uranus breek dalk die metaanmolekules op, met die koolstofatome wat in [[diamant]]kristalle kondenseer wat soos haelkorrels deur die mantel reën.<ref>{{cite web |url=http://www.spacedaily.com/news/carbon-99d.html |title=Is It Raining Diamonds on Uranus |website=Space Daily |date=1 October 1999 |access-date=17 May 2013 |archive-date=22 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522005929/http://www.spacedaily.com/news/carbon-99d.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Formation of diamonds in laser-compressed hydrocarbons at planetary interior conditions |journal=Nature Astronomy |last1=Kraus |first1=D. |last2=Vorberger |first2=J. |last3=Pak |first3=A. |last4=Hartley |first4=N. J. |last5=Fletcher |first5=L. B. |last6=Frydrych |first6=S. |last7=Galtier |first7=E. |last8=Gamboa |first8=E. J. |last9=Gericke |first9=D. O. |last10=Glenzer |first10=S. H. |last11=Granados |first11=E. |last12=MacDonald |first12=M. J. |last13=MacKinnon |first13=A. J. |last14=McBride |first14=E. E. |last15=Nam |first15=I. |last16=Neumayer |first16=P. |last17=Roth |first17=M. |last18=Saunders |first18=A. M. |last19=Schuster |first19=A. K. |last20=Sun |first20=P. |last21=van Driel |first21=T. |last22=Döppner |first22=T. |last23=Falcone |first23=R. W. |display-authors=1 |volume=1 |issue=9 |pages=606–611 |date=September 2017 |doi=10.1038/s41550-017-0219-9 |bibcode=2017NatAs...1..606K |s2cid=46945778 |url=http://www.escholarship.org/uc/item/1cf3b8v4 |access-date=23 October 2018 |archive-date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929075609/https://escholarship.org/uc/item/1cf3b8v4 |url-status=live }}</ref> Dieselfde soort diamantreëns bestaan vermoedelik op [[Jupiter]], [[Saturnus]] en [[Neptunus]].<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/diamond-rain-saturn-jupiter-2016-4|title=Lightning storms make it rain diamonds on Saturn and Jupiter|last1=Kane|first1=Sean|website=Business Insider|date=29 April 2016|access-date=22 May 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626211704/https://www.businessinsider.com/diamond-rain-saturn-jupiter-2016-4|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/|title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune|last1=Kaplan|first1=Sarah|newspaper=The Washington Post|date=25 March 2017|access-date=22 May 2019|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/|url-status=live}}</ref> Die grootste samestelling van Uranus en Neptunus verskil van dié van Jupiter en Saturnus, met ys wat die gasse oorheers; dit is hoekom hulle apart as [[ysreus]]e geklassifiseer word. Daar is dalk 'n laag ioniese water waar die watermolekules opbreek in 'n sop van waterstof- en suurstofione, en dieper in superioniese water waarin die suurstof kristalliseer maar die waterstofione vryelik binne die suurstofraamwerk beweeg.<ref>{{cite news |url=https://www.newscientist.com/article/mg20727764.500-weird-water-lurking-inside-giant-planets/ |title=Weird water lurking inside giant planets |work=New Scientist |first=David |last=Shiga |issue=2776 |date=1 September 2010 |access-date=11 February 2018 |archive-date=12 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212143537/https://www.newscientist.com/article/mg20727764.500-weird-water-lurking-inside-giant-planets/ |url-status=live }}</ref> Hoewel bogenoemde model redelik standaard is, is dit nie die enigste een wat waarnemings verduidelik nie. As aansienlike hoeveelhede waterstof en rotsagtige materiale byvoorbeeld in die ysmantel gemeng is, sal die totale massa van die yse in die binnekant laer wees en die totale massa van rotse en waterstof hoër. Daar is nie tans 'n metode om te bepaal watter model korrek is nie.<ref name="Podolak Podolak et al. 2000">{{cite journal| doi = 10.1016/S0032-0633(99)00088-4| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Podolak| first2 = J. I.| last3 = Marley| first3 = M. S.| date = February 2000| title = Further investigations of random models of Uranus and Neptune| journal = Planetary and Space Science| volume = 48| issue = 2–3| pages = 143–151| bibcode = 2000P&SS...48..143P| ref = {{sfnRef|Podolak Podolak et al.|2000}}| url = https://zenodo.org/record/998024| access-date = 25 August 2019| archive-date = 21 December 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20191221231229/https://zenodo.org/record/998024| url-status = live}}</ref> Die vloeibare interne struktuur van Uranus beteken dit het geen soliede oppervlak nie. Die gasagtige atmosfeer verander geleidelik in die interne vloeibare lae.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> Gerieflikheidshalwe word 'n afgeplatte sferoïed by die punt waar die atmosfeerdruk 1&nbsp;bar (100&nbsp;kPa) is, geneem as die "oppervlak". Uranus se radius by sy ewenaar en pole is onderskeidelik 25&nbsp;559&nbsp;±&nbsp;4&nbsp;km en 24&nbsp;973&nbsp;±&nbsp;20&nbsp;km.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| bibcode = 2007CeMDA..98..155S| s2cid = 122772353| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}| doi-access = free}} </ref> Dié oppervlak word in hierdie artikel gebruik as 'n nulpunt vir hoogtes. ===Interne hitte=== Dit lyk of Uranus se interne hitte merkbaar laer is as dié van die ander reuseplanete. In sterrekundige terme het dit 'n lae termiese vloed.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /> Hoekom dit so is, word nie goed begryp nie. Neptunus, wat amper net so groot is en 'n byna soortgelyke samestelling het, straal 2,61 keer soveel energie in die ruimte uit as wat dit van die Son kry,<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> maar Uranus straal feitlik geen oortollige hitte uit nie. Die totale krag wat Uranus in die [[Infrarooi|ver-infrarooideel]] (dus hittedeel) van die spektrum uitstraal, is {{val|1.06|0.08}} keer soveel as die sonenergie wat in sy atmosfeer geabsorbeer word.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Die planeet se hittevloed is net {{val|0.042|0.047|ul=W/m2}}, wat laer is as die interne hittevloed van die Aarde (sowat {{val|0.075|ul=W/m2}}).<ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Die laagste temperatuur wat in Uranus se [[Troposfeer|tropopouse]] gemeet is, is 49&nbsp;K ({{nowrap|-224,2 °C}}), wat Uranus die koudste planeet in die Sonnestelsel maak.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Een van die hipoteses vir dié ongerymdheid is dat Uranus teen 'n supermassiewe liggaam gebots het, wat veroorsaak het dat die planeet die grootste deel van sy oerhitte verloor het en dit met 'n uitgeputte kerntemperatuur gelaat is.<ref>{{cite journal |title=Ten Mysteries of the Solar System: Why is Uranus So Cold? |author=Hawksett, David |journal=Astronomy Now |date=2005 |page=73}}</ref> Die impakhipotese word ook soms gebruik om sy ongewone ashelling te verduidelik. Nog 'n hipotese is dat die een of ander versperring in Uranus se boonste lae keer dat die kerntemperatuur die oppervlak bereik.<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> [[Konveksie]] kan byvoorbeeld in verskillende lae voorkom en die opwaartse beweging van hitte verhoed.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Volgens 'n studie van 2021 kan 'n groot hoeveelheid [[magnesium]] in die vloeibare interne deel van die planeet voorkom en 'n termiese isolasielaag vorm.<ref>{{cite journal|last1=Taehyun|first1=Kim|display-authors=et al|title=Atomic-scale mixing between MgO and H2O in the deep interiors of water-rich planets|url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01368-2|journal=Nature Astronomy|year=2021|volume=5|issue=8|pages=815–821|doi=10.1038/s41550-021-01368-2|bibcode=2021NatAs...5..815K|access-date=20 May 2021|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520060701/https://www.nature.com/articles/s41550-021-01368-2|url-status=live}}</ref> ==Atmosfeer== Hoewel geen goed gedefinieerde soliede oppervlak in Uranus se binnekant bestaan nie, word die buitenste deel van sy gasagtige omhulsel sy [[atmosfeer]] genoem.<ref name="Lunine 1993" /> Die dun atmosfeer strek twee planeetradiusse van wat as die oppervlak beskou word (by 'n druk van 1&nbsp;bar).<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /> Die atmosfeer kan in drie dele verdeel word: die [[troposfeer]], tussen die hoogtes -300 en 50&nbsp;km en 'n druk van tussen 100 en 0,1&nbsp;bar (10&nbsp;MPa en 10&nbsp;kPa); die [[stratosfeer]], tussen die hoogtes 50 en 4&nbsp;000&nbsp;km en 'n druk van tussen 0,1 en {{nowrap|10^-10&nbsp;bar}} (10&nbsp;kPa en 10&nbsp;µPa); en die [[termosfeer]], van 4&nbsp;000&nbsp;km tot so hoog as 50&nbsp;000&nbsp;km van die oppervlak af.<ref name="Lunine 1993" /> Daar is geen [[mesosfeer]] nie. ===Samestelling=== [[Beeld:Tropospheric profile Uranus new.svg|thumb|300px|'n Diagram van Uranus se atmosfeersamestelling en 'n grafiek van sy druk.]] Die samestelling van Uranus se atmosfeer verskil van dié van de res van die planeet: Dit is hoofsaaklik molekulêre waterstof en helium.<ref name="Lunine 1993" /> Die derde volopste element in die atmosfeer is [[metaan]] (CH4).<ref name="Lunine 1993" /> Metaan het prominente absorpsiebande in sigbare lig en naby-infrarooi (IR), wat maak dat die planeet [[siaan]]kleurig lyk.<ref name="Lunine 1993" /> Die hoeveelheid minder vlugtige samestellings soos ammoniak, water en waterstofsulfied in die diep atmosfeer is nie baie bekend nie. Net soos met metaan die geval is, is daar waarskynlik meer as in die Son.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="de Pater Romani et al. 1989" /> Saam met metaan word spoorhoeveelhede van verskeie [[Koolwaterstof|koolwaterstowwe]] in Uranus se stratosfeer aangetref. Hulle ontstaan vermoedelik van metaan deur middel van [[fotolise]] wat deur die Son se [[UV]]-staling veroorsaak word.<ref name="Summers & Strobel 1989" /> Dit sluit in [[etaan]] (C₂H₆), [[etyn]] (C₂H₂), [[propyn]] (CH₃C₂H) en diasetileen (C₂HC₂H).<ref name="Bishop Atreya et al. 1990" /><ref name="Burgdorf Orton et al. 2006" /><ref name="Encrenaz 2003" /> Met [[spektroskopie]] is ook spore van [[waterdamp]], [[koolstofmonoksied]] en [[koolstofdioksied]] in die boonste atmosfeer opgespoor. Dit kan net 'n eksterne bron hê, soos [[Ruimtestof|stof]] of [[komete]] wat op Uranus val.<ref name="Burgdorf Orton et al. 2006" /><ref name="Encrenaz 2003" /><ref name="Encrenaz Lellouch et al. 2004" /> ===Troposfeer=== Die troposfeer is die laagste en digste deel van die atmosfeer en word gekenmerk deur 'n afname in temperatuur met hoogte.<ref name="Lunine 1993" /> Die temperatuur daal van sowat 320 K (47 °C) by die basis van die nominale troposfeer by -300 km, tot 53 K (-220 °C) by 50 km.<ref name="de Pater Romani et al. 1991" /><ref name="Tyler 1986" /> Die temperature in die koudste boonste streek van die troposfeer (die tropopouse) wissel eintlik tussen 49 en 57 K (-224 en -216 °C) na gelang van die planetêre breedtegraad.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /> Die tropopouse is verantwoordelik vir die grootste deel van Uranus se termiese ver-infrarooi-emissies en bepaal dus sy [[effektiewe temperatuur]] van 59,1&nbsp;±&nbsp;0,3&nbsp;K {{nowrap|(-214,1 ± 0,3 °C)}}.<ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> Die troposfeer het vermoedelik 'n hoogs ingewikkelde wolkstruktuur; die hipotese bestaan dat waterwolke se druk strek van 50 tot 100&nbsp;bar (5 tot 10&nbsp;MPa), wolke van ammoniumhidrosulfied van 20 tot 40&nbsp;bar (2 tot 4&nbsp;MPa) en wolke van ammoniak of waterstofsulfied van 3 tot 10&nbsp;bar (0,3 tot 1&nbsp;MPa), en eindelik direk opgespoorde dun metaanwolke van 1 tot 2&nbsp;bar (0,1 tot 0,2&nbsp;MPa).<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="de Pater Romani et al. 1991" /><ref name="Atreya Wong 2005" /> Die troposfeer is 'n dinamiese deel van die atmosfeer en bevat sterk winde, helder wolke en seisoensveranderings.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> ===Boonste atmosfeer=== [[Beeld:Adding to Uranus's legacy.tif|thumb|200px|Uranus se boonste atmosfeer, afgeneem tydens die Outer Planet Atmosphere Legacy- (OPAL)-program.<ref>{{cite web |title=Adding to Uranus's legacy |url=https://www.spacetelescope.org/images/potw1906a/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011708/https://www.spacetelescope.org/images/potw1906a/ |archive-date=12 February 2019 |access-date=11 February 2019 |website=www.spacetelescope.org |language=en}}</ref>]] Die middelste laag van Uranus se atmosfeer is die stratosfeer, waar die temperatuur gewoonlik met hoogte toeneem van 53&nbsp;K ({{nowrap|-220 °C}}) in die tropopouse tot tussen 800 and 850&nbsp;K (527 en 577&nbsp;°C) by die basis van die termosfeer.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /> Die verhitting van die stratosfeer word veroorsaak deur die absorpsie van UV- en IR-staling van die Son af deur metaan en ander koolwaterstowwe,<ref name="Young et al. 2001" /> wat in dié deel van die atmosfeer vorm as gevolg van die [[fotolise]] van metaan.<ref name="Summers & Strobel 1989" /> Hitte word ook van die warm termosfeer oorgedra.<ref name="Young et al. 2001" /> Die koolwaterstowwe beslaan 'n relatief smal laag op 'n hoogte van tussen 100 en 300&nbsp;km, wat ooreenstem met 'n druk van tussen 1&nbsp;000 en 10 Pa en temperature van tussen 75 en 170&nbsp;K ({{nowrap|-198}} en {{nowrap|-103 °C}}).<ref name="Bishop Atreya et al. 1990" /><ref name="Burgdorf Orton et al. 2006" /> Die volopste koolwaterstowwe is metaan, etyn en etaan. Laasgenoemde twee is geneig om by die kouer onderste deel van die stratosfeer en tropopouse te kondenseer en mislae te vorm,<ref name="Summers & Strobel 1989" /> wat deels verantwoordelik kan wees vir Uranus se vaal voorkoms. Die konsentrasie van koolwaterstowwe in die stratosfeer bo die mis is aansienlik laer as in die stratosfeer van die ander reuseplanete.<ref name="Bishop Atreya et al. 1990" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> [[Beeld:PIA25951-Uranus-NorthPole-Cyclone-October2021.jpg|thumb|links|250px|'n Sikloon by die noordpool van Uranus (Very Large Array; Oktober 2021).]] Die buitenste deel van Uranus se atmosfeer is die termosfeer en korona, wat min of meer dieselfde temperatuur van tussen 800&nbsp;K (527&nbsp;°C) en 850&nbsp;K (577&nbsp;°C) het.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Die hittebron wat so 'n hoë temperatuur onderhou, word nie verstaan nie omdat nie die son se UV-straling of die [[aurora]]-aktiwiteit daarvoor verantwoordelik kan wees nie. Swak verkoeling weens die gebrek aan koolwaterstowwe in die stratosfeer bo drukvlakke van 0,1&nbsp;mBar kan daartoe bydra.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Benewens die molekulêre waterstof, bevat die termosfeer-korona baie vrye waterstofatome. Hulle klein massa en hoë temperature kan verduidelik hoekom die korona tot so ver as 50&nbsp;000&nbsp;km, of twee Uranusradiusse, van die oppervlak af strek.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /><ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Die uitgebreide korona is 'n unieke eienskap van Uranus.<ref name="Herbert & Sandel 1999" /> Die uitwerking daarvan sluit in 'n [[sleurkrag]] van klein deeltjies wat om Uranus wentel en 'n algemene uitputting van stof in Uranus se ringe veroorsaak.<ref name="Herbert Sandel et al. 1987" /> Uranus se termosfeer, saam met die boonste deel van sy stratosfeer, stem ooreen met sy ionosfeer.<ref name="Tyler 1986" /> Waarnemings wys dat die ionosfeer hoogtes van 2&nbsp;000 tot 10&nbsp;000&nbsp;km beslaan.<ref name="Tyler 1986" /> Die ionosfeer is digter as beide Saturnus en Neptunus s'n, wat veroorsaak kan word deur die lae konsentrasie van koolwaterstowwe in die stratosfeer.<ref name="Herbert & Sandel 1999" /><ref name="Trafton Miller et al. 1999" /> Die ionosfeer word hoofsaaklik deur die Son se UV-straling onderhou en die digtheid daarvan hang af van die sonaktiwiteit.<ref name="Encrenaz Drossart et al. 2003" /> Aurora-aktiwiteit is klein in vergelyking met dié op Jupiter en Saturnus.<ref name="Herbert & Sandel 1999" /><ref name="Lam Miller et al. 1997" /> ==Klimaat== By UV- en sigbare golflengtes lyk Uranus se atmosfeer vaal in vergelyking met dié van die ander reuseplanete, selfs dié van Neptunus, waarmee dit andersins baie ooreenstem.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> Toe Voyager&nbsp;2 in 1986 verby Uranus gevlieg het, het dit net 10 [[wolk]]verskynsels oor die hele planeet waargeneem.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="planetary" /> Een voorgestelde verduideliking is dat Uranus se interne hitte merkbaar laer as dié van die ander reuseplanete is. Soos voorheen genoem, is Uranus die koudste planeet in die Sonnestelsel.<ref name="Lunine 1993" /><ref name="Pearl Conrath et al. 1990" /> ===Bandstruktuur, winde en wolke=== [[Beeld:Uranus-timelapse.gif|thumb|180px|Voyager 2 se opname van Uranus se dinamiese atmosfeer.]] In 1986 het Voyager&nbsp;2 bevind die sigbare suidelike halfrond van Uranus kan in twee dele verdeel word: 'n helder poolkap en donker ewenaarbande.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Die grens tussen hulle lê by 'n breedtegraad van ongeveer {{nowrap|-45°}}. 'n Smal band oor die breedtegrade {{nowrap|-45 tot -50°}} is die helderste verskynsel op sy sigbare oppervlak.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> Dit word 'n suidelike "kraag" genoem. Die kap en kraag is vermoedelik 'n digte streek van metaanwolke binne 'n druk van 1,3 tot 2&nbsp;bar.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> Benewens die grootskaalse bandstruktuur, het Voyager&nbsp;2 altesaam 10 klein helder wolke waargeneem wat verskeie grade noord van die kraag geleë is.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> In alle ander opsigte het Uranus in 1986 soos 'n dinamies dooie planeet gelyk. Voyager&nbsp;2 het dit in die middel van Uranus se suidelike somer waargeneem en het nie die noordelike halfrond bekyk nie. Aan die begin van die 21ste eeu, toe die noordpoolstreek sigbaar word, het die [[Hubble-ruimteteleskoop]] en die [[Keck-sterrewag]] nie aanvanklik 'n kraag of poolkap in die noordelike halfrond waargeneem nie.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> Uranus het dus asimmetries gelyk: helder naby die suidpool en donker in die streek noord van die suidelike kraag.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> In 2007, toe Uranus verby sy nagewening beweeg, het die suidelike kraag byna verdwyn en het 'n dowwe noordelike kraag naby die breedtegraad 45° verskyn.<ref name="Sromovsky Fry et al. 2009" /> In 2023 het 'n span wat die Very Large Array gebruik het, 'n donker kraag by 'n breedtegraad van 80° waargeneem asook 'n helder kol by die noordpool, wat gedui het op die teenwoordigheid van poolvorteks: 'n groot streek koue, roterende lug.<ref>{{cite journal|title= Evidence of a Polar Cyclone on Uranus From VLA Observations|author=Alex Akins, Mark Hofstadter, Bryan Butler, A. James Friedson, Edward Molter, Marzia Parisi, Imke de Pater|date=23 May 2023|journal=Geophysical Research Letters|volume=50|issue=10|doi=10.1029/2023GL102872|arxiv=2305.15521 |bibcode=2023GeoRL..5002872A }}</ref> [[Beeld:Uranus Dark spot.jpg|thumb|220px|links|Die eerste donker vlek wat op Uranus waargeneem is. Foto deur die Advanced Camera for Surveys in 2006.]] In die 1990's het die aantal waargenome helder wolkverskynsels aansienlik gegroei, deels danksy nuwe hoëresolusiefotografie.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> Die meeste kom in die noordelike halfrond voor.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> 'n Vroeëre verduideliking – dat helder wolke makliker is om in Uranus se donker dele op te spoor, terwyl die helder suidelike halfrond dit verbloem – het verkeerd geblyk te wees.<ref name="Karkoschka ('Uranus') 2001" /><ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> Tog is daar verskille tussen die wolke van die twee halfrondes. Die noordelike wolke is kleiner, skerper en helderder.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> Dit lyk of hulle by hoër breedtegrade voorkom.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> Sommige klein wolke bestaan net enkele ure lank; minstens een suidelike wolk bestaan al sedert Voyager&nbsp;2 se verbyvlug.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="planetary" /> Volgens onlangse waarnemings het waargenome wolkformasies ook baie gemeen met dié op Neptunus.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> Die donker vlekke wat ook op Neptunus voorkom, is nie voor 2006 op Uranus gesien nie. Toe is die verskynsel wat "Uranus se Donker Vlek" genoem is, afgeneem.<ref name="DarkSpot" /> Die spekulasie is dat Uranus tydens sy nageweningseisoen meer soos Neptunus begin lyk.<ref name="Hammel2007" /> Die opsporing van verskeie wolkverskynsels het ook lig gewerp op die winde wat in Uranus se boonste troposfeer waai.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> By die ewenaar is winde retrograad, dus in die teenorgestelde rigting as waarin Uranus roteer. Hulle snelhede is van {{nowrap|-360 tot -180 km/h}}.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005" /> Windsnelhede neem toe met die afstand van die ewenaar af en bereik nulwaardes naby 'n breedtegraad van ±20°, waar die troposfeer se minimum temperature aangetref word.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /><ref name="Hanel Conrath et al. 1986" /> Nader aan die pole verander die winde in 'n prograde rigting, dus in dieselfde rigting as Uranus se rotasie. Winde bereik 'n maksimum snelheid by 'n breedtegraad van ±60°, voordat hulle tot nul afneem by die pole.<ref name="Sromovsky & Fry 2005" /> ===Seisoenale variasie=== [[Beeld:Uranus clouds.jpg|thumb|180px|Uranus in 2005. Ringe, die suidelike kraag en 'n helder wolk in die noordelike halfrond is sigbaar.]] Vir 'n kort tydperk van Maart tot Mei 2004 het groot wolke in Uranus se atmosfeer verskyn en dit 'n Neptunusagtige voorkoms gegee.<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /><ref>{{cite web |last=Devitt |first=Terry |url=http://www.news.wisc.edu/10402 |title=Keck zooms in on the weird weather of Uranus |publisher=University of Wisconsin-Madison |date=2004 |access-date=24 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813072359/http://www.news.wisc.edu/10402 |archive-date=13 August 2011 |url-status=dead }}</ref> Waarnemings het rekordwindsnelhede van 820 km/h ingesluit, asook volgehoue donderstorms.<ref name="planetary" /> Op 23 Augustus 2006 het navorsers by die Space Science Institute (Boulder, Colorado) en die Universiteit van Wisconsin 'n donker vlek op Uranus se oppervlak waargeneem, en dit het wetenskaplikes 'n groter insig in Uranus as atmosfeeraktiwiteit gegee.<ref name="DarkSpot" /> Dit is nie heeltemal bekend hoekom dié oplewing in aktiwiteit voorgekom het nie, maar dit lyk of Uranus se uiterse ashelling lei tot uiterse seisoenale variasies in sy weer.<ref name="weather" /><ref name="Hammel2007" /> Om die aard van dié seisoenale variasies te bepaal is moeilik, want goeie data oor Uranus se atmosfeer bestaan korter as 84 jaar ('n Uranusjaar). [[Fotometrie]] oor die helfte van 'n Uranusjaar (wat in die 1950's begin het) het 'n gereelde variasie in helderheid getoon in twee spektraalbande, met maksimums wat by die sonstilstande voorkom en minimums by die nagewenings.<ref name="Lockwood & Jerzykiewicz 2006" /> 'n Soortgelyke periodiese variasie is van die 1960's af waargeneem in [[mikrogolf]]metings van die diep troposfeer.<ref name="Klein & Hofstadter 2006" /> Stratosferiese temperatuurmetings wat in die 1970's begin het, toon ook maksimum waardes naby die 1986-sonstilstand.<ref name="Young et al. 2001" /> Daar is aanduidings dat fisieke seisoenale veranderings in Uranus voorkom. Hoewel Uranus 'n helder suidpoolstreek het, is die noordpool taamlik dof, en dit stem ooreen met die model van seisoenale veranderings wat hier bo beskryf is.<ref name="Hammel2007" /> Tydens sy vorige noordelike sonstilstand in 1944 het Uranus verhoogde vlakke van helderheid getoon, wat daarop dui dat die noordpool nie altyd so dof was nie.<ref name="Lockwood & Jerzykiewicz 2006" /> Dié inligting dui aan dat die sigbare poolhelderheid 'n tyd voor die sonstilstand verhelder en ná die nagewening verdonker het.<ref name="Hammel2007" /> In die 1990's, terwyl Uranus weg van sy sonstilstand beweeg het, het Hubble en grondgebaseerde teleskope onthul dat die suidelike poolkap aansienlik donkerder geword het (buiten die suidelike kraag, wat helder gebly het),<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> terwyl die noordelike halfrond 'n toename in aktiwiteit getoon het,<ref name="planetary" /> soos wolkformasies en sterker winde. Dit het die verwagting geskep dat dit binnekort sou verhelder,<ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005" /> wat ook gbeur het in 2007 toe dit verby sy nagewening beweeg het: 'n Dowwe noordelike kraag het verskyn en die suidelike kraag het feitlik onsigbaar geword. Die windprofiel was egter effens asimmetries, met noordewinde wat 'n bietjie stadiger as suidewinde was.<ref name="Sromovsky Fry et al. 2009" /> Die meganisme van dié fisieke veranderings is nog nie duidelik nie.<ref name="Hammel2007" /> Naby die somer- en wintersonstilstand lê Uranus se halfrondes óf ten volle in die sonlig óf in die skadu. Die verheldering van die verligte halfrond is vermoedelik vanweë die plaaslike verdikking van die metaanwolke en mislae in die troposfeer.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> Die helder kraag by 'n breedtegraad van {{nowrap|-45°}} word ook met metaanwolke verbind.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> Ander veranderings in die suidpoolstreek kan verduidelik word aan die hand van veranderings in die laer wolklae.<ref name="Rages Hammel et al. 2004" /> ==Mane== {{Hoofartikel|Uranus se natuurlike satelliete}} [[Beeld:Uranian_moon_montage.png|thumb|300px|Die grootste mane van Uranus, in volgorde van toenemende afstand van die planeet af, met hulle werklike relatiewe groottes en [[Albedo|albedo's]] ('n collage van Voyager&nbsp;2-foto's).]] Uranus het 27 bekende [[natuurlike satelliet]]e.<ref name="Sheppard Jewitt Kleyna 2006" /> Hulle name word gekies uit werke van [[William Shakespeare]] en [[Alexander Pope]].<ref name="Faure2007" /><ref name="Nineplanets" /> Die vyf grootste mane is [[Miranda (maan)|Miranda]], [[Ariel (maan)|Ariel]], [[Umbriel (maan)|Umbriel]], [[Titania (maan)|Titania]] en [[Oberon (maan)|Oberon]].<ref name="Faure2007" /> Uranus het die mane met die kleinste massa van al die reuseplanete; die gesamentlike massa van die vyf grootste mane is omtrent die helfte van [[Triton (maan)|Triton]] (die grootste maan van [[Neptunus]]) alleen.<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> Die grootste van Uranus se mane, Titania, het 'n radius van net 788,9&nbsp;km, of minder as die helfte van die [[Maan]] s'n, maar effens groter as dié van [[Rea (maan)|Rea]], die tweede grootste maan van Saturnus – Titania is dus die agtste grootste maan in die Sonnestelsel. Uranus se mane het relatief lae [[Albedo|albedo's]]: van 0,20 vir Umbriel tot 0,35 vir Ariel (in groen lig).<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Hulle is samestellings van omtrent ewe veel rots en ys. Die ys kan [[ammoniak]] en [[koolstofdioksied]] insluit.<ref name="summary" /><ref name="Hussmann2006" /> Dit lyk of Ariel die jongste oppervlak van Uranus se mane het (dit het die minste [[slagkrater]]s) en Umbriel die oudste.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="summary" /> Miranda het [[canyon]]s van tot 20&nbsp;km diep, lae wat terrasse vorm en 'n chaotiese wisseling van oppervlakverskynsels en {{nowrap|-ouderdomme}}.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Miranda se geologiese aktiwiteit van die verlede is vermoedelik veroorsaak deur getyverwarming op 'n tyd toe sy wentelbaan eksentrieker was as nou, moontlik vanweë 'n vorige [[baanresonansie]] van 3:1 met Umbriel.<ref name="Tittemore Wisdom 1990" /> Ariel was vermoedelik voorheen in 'n baanresonansie van 4:1 met Titania.<ref name="Tittemore 1990" /> Uranus het minstens een meereisende satelliet met die naam 83982 Crantor by dié planeet en die Son se [[Lagrange-punt]] L3 – 'n gravitasioneel onstabiele streek by 180° van sy wentelbaan.<ref name="coorbital1">{{cite journal |last=Gallardo |first=T. |title=Atlas of the mean motion resonances in the Solar System |journal=Icarus |volume=184 |issue=1 |pages=29–38 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2006.04.001 |bibcode=2006Icar..184...29G}}</ref><ref name="coorbital2">{{cite journal |last1=de la Fuente Marcos |first1=C. |last2=de la Fuente Marcos |first2=R. |title=Crantor, a short-lived horseshoe companion to Uranus |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=551 |pages=A114 |date=2013 |doi=10.1051/0004-6361/201220646 |url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_article&access=standard&Itemid=129&url=/articles/aa/abs/2013/03/aa20646-12/aa20646-12.html |bibcode=2013A&A...551A.114D |arxiv=1301.0770 |s2cid=118531188 |access-date=29 September 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830233403/https://www.aanda.org/index.php?option=com_article&access=standard&Itemid=129&url=%2Farticles%2Faa%2Fabs%2F2013%2F03%2Faa20646-12%2Faa20646-12.html |url-status=live }}</ref> Crantor het 'n ingewikkelde wentelbaan. Ook {{mp|2010 EU|65}} is 'n moontlike [[Trojaan (sterrekunde)|trojaan]].<ref name="coorbital2" /> [[Beeld:Annotated JWST image of Uranus moons.png|thumb|220px|Uranus en ses van sy mane, afgeneem deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]] se NIRCam.]] {| class="wikitable" |- ! colspan="6" | Die grootste mane van Uranus<br />(in vergelyking met die [[Maan]]) |- |- ! Naam <br /> ! Deursnee<br />(km) ! Massa<br />({{e|16}}&nbsp;[[Kilogram|kg]]) ! Wentelradius<br />(km) ! Wentelperiode<br />(d) |- align="center" | '''[[Miranda (maan)|Miranda]]''' || 470<br />(14%) || 0,7<br />(0,1%) || 129&nbsp;000<br />(35%) || 1,4<br />(5%) |- align="center" | '''[[Ariel (maan)|Ariel]]''' || 1&nbsp;160<br />(33%) || 14<br />(1,8%) || 191&nbsp;000<br />(50%) || 2,5<br />(10%) |- align="center" | '''[[Umbriel (maan)|Umbriel]]''' || 1&nbsp;170<br />(34%) || 12<br />(1,6%) || 266&nbsp;000<br />(70%) || 4,1<br />(15%) |- align="center" | '''[[Titania (maan)|Titania]]''' || 1&nbsp;580<br />(45%) || 35<br />(4,8%) || 436&nbsp;000<br />(115%) || 8,7<br />(30%) |- align="center" | '''[[Oberon (maan)|Oberon]]''' || 1&nbsp;520<br />(44%) || 30<br />(4,1%) || 584&nbsp;000<br />(150%) || 13,5<br />(50%) |} ==Ringe== {{Hoofartikel|Uranus se ringe}} [[Beeld:STScI-Uranus-NIRCam.png|thumb|links|220px|Uranus se ringe en atmosfeer, soos afgeneem deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]] se NIRCam-naby-infrarooikamera.]] Uranus se ringe bestaan uit uiers donker deeltjies, wat in grootte wissel van mikrometers tot 'n deel van 'n meter.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Altesaam 13 aparte ringe is tans bekend, waarvan die helderste een die ε-ring is. Almal is uiters smal – hulle is gewoonlik net 'n paar kilometer breed. Die ringe is waarskynlik baie jonk en het nie saam met die planeet gevorm nie. Die materie in die ringe was dalk deel van 'n maan (of mane) wat deur botsings opgebreek is.<ref name="summary" /><ref name="Esposito2002" /> [[William Herschel]] het in 1789 'n moontlike ring om Uranus beskryf. Dit word gewoonlik in twyfel getrek, want die ringe is baie dof en in die volgende twee eeue is geen ander ringe waargeneem nie. Tog het Herschel die epsilonring akkuraat beskryf: sy grootte, sy hoek relatief tot die Aarde, sy rooi kleur en sy skynbare veranderings terwyl Uranus om die Son wentel.<ref>{{cite news |title=Uranus rings 'were seen in 1700s' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6569849.stm |date=19 April 2007 |access-date=19 April 2007 |archive-date=3 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120803104312/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6569849.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Did William Herschel Discover The Rings of Uranus in the 18th Century? |work=Physorg.com |url=http://www.physorg.com/news95949762.html |date=2007 |access-date=20 June 2007 |archive-date=11 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211075055/http://www.physorg.com/news95949762.html |url-status=live }}</ref> Die ringstelsel is definitief op 10 Maart 1977 deur James L. Elliot, Edward W. Dunham en Jessica Mink ontdek terwyl hulle die Kuiper Airborne Observatory gebruik het. Die ontdekking was toevallig; hulle wou na die verduistering van die ster SAO&nbsp;158687 (ook bekend as HD&nbsp;128598) by Uranus kyk om sy atmosfeer te bestudeer. Toe hulle waarnemings ontleed word, is gevind die ster het vyf keer vir kort rukkies verdwyn voor en nadat dit agter Uranus verdwyn het. Hulle het afgelei Uranus moet 'n ringstelsel hê. <ref name="Elliot1977" /> Later het hulle nog vier ringe ontdek.<ref name="Elliot1977" /> Die ringe is regstreeks afgeneem toe Voyager&nbsp;2 in 1986 verby Uranus gevlieg het.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> Voyager&nbsp;2 het ook nog twee dowwe ringe ontdek, wat die totaal op 11 te staan gebring het.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /> In Desember 2005 het die Hubble-ruimteteleskoop nog twee voorheen onbekende ringe ontdek. Die grootste een is twee keer so ver van die planeet af as die voriges. Die twee ringe is so ver van Uranus af dat hulle die "buitenste" ringstelsel genoem word. Hubble het ook twee klein mane opgespoor. Die een, [[Mab (maan)|Mab]], deel 'n wentelbaan met die buitenste nuutontdekte ring. Dit beteken Uranus het 13 bekende ringe.<ref>{{cite web |title=NASA's Hubble Discovers New Rings and Moons Around Uranus |work=Hubblesite |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/33/ |date=2005 |access-date=9 June 2007 |archive-date=5 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305175554/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/33/ |url-status=live }}</ref> In April 2006 het foto's van die nuwe ringe van die Keck-sterrewag die kleure van die buitenste ringe onthul: Die buitenste een is blou en die ander een rooi.<ref name="dePater2006" /><ref>{{cite web |title=Blue ring discovered around Uranus |publisher=UC Berkeley News |last=Sanders |first=Robert |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/04/06_bluering.shtml |date=6 April 2006 |access-date=3 October 2006 |archive-date=6 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306060105/http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/04/06_bluering.shtml |url-status=live }}</ref> Een hipotese vir die buitenste ring se blou kleur is dat dit uit baie klein deeltjies waterys van die oppervlak van Mab bestaan wat klein genoeg is om blou lig te verstrooi.<ref name="dePater2006" /><ref>{{cite web |title=Blue ring of Uranus linked to sparkling ice |author=Battersby, Stephen |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/dn8960-blue-ring-of-uranus-linked-to-sparkling-ice.html |date=April 2006 |access-date=9 June 2007 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604035019/http://www.newscientist.com/article/dn8960-blue-ring-of-uranus-linked-to-sparkling-ice.html |url-status=live }}</ref> In teenstelling lyk Uranus se binneste ringe grys.<ref name="dePater2006" /> ==Verkenning== [[Beeld:Uranus seen from Saturn by Cassini.jpg|thumb|200px|Uranus, soos gesien deur die [[Cassini–Huygens|Cassini-ruimtetuig]] by [[Saturnus]].]] Voyager&nbsp;2 is in 1977 gelanseer en het die naaste afstand van Uranus op 24 Januarie 1986 bereik; dit het binne 81&nbsp;500&nbsp;km van die boonste wolke gekom voordat dit na [[Neptunus]] aanbeweeg het. Die tuig het die struktuur en chemiese samestelling van Uranus se atmosfeer bestudeer,<ref name="Tyler 1986" /> insluitende sy unieke [[weer]], wat deur sy [[ashelling]] van 97,77° veroorsaak word. Die tuig het die eerste gedetailleerde ondersoek van die planeet se grootste vyf mane gedoen en 10 nuwes ontdek. Voyager 2 het al nege die destyds bekende ringe ondersoek en twee nuwes ontdek.<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="summary" /><ref>{{cite web |title=Voyager: The Interstellar Mission: Uranus |work=JPL |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |date=2004 |access-date=9 June 2007 |archive-date=7 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807215103/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |url-status=live }}</ref> Dit het ook Uranus se [[magneetveld]], onreëlmatige struktuur en [[ashelling]] ondersoek, asook sy unieke spiraalvormige magnetostert wat deur sy skewe oriëntasie veroorsaak word.<ref name="Ness Acuña et al. 1986" /> Geen ander ruimtetuig het sedertdien by Uranus verbygevlieg nie, hoewel baie sendings al voorgestel is om die Uranusstelsel se besoek. Die moontlikheid om Cassini van Saturnus na Uranus te stuur is in 2009 oorweeg, maar eindelik is besluit om die tuig eerder in Saturnus se atmosfeer te vernietig.<ref name="spilker" /> Dit sou sowat 20 jaar geduur het om Uranus van Saturnus af te bereik.<ref name="spilker" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="Ref-1">Journal of the Royal Society and Royal Astronomical Society 1, 30, quoted in [[#Miner|Miner]], p. 8.</ref> <ref name="lexell"> {{cite journal |date=1783 |author=Lexell, A. J. |title=Recherches sur la nouvelle Planète, découverte par Mr.&nbsp;''Herschel'' et nommé [''sic''] ''Georgium'' Sidus (part 1) |journal=Acta Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae |pages=303–329}} </ref> <ref name="Dreyer"> {{cite book |author=Dreyer, J. L. E. |date=1912 |title=The Scientific Papers of Sir William Herschel |publisher=Royal Society and Royal Astronomical Society |volume=1 |page=100 |isbn=978-1-84371-022-6}} </ref> <ref name="Miner12">[[#Miner|Miner]], p. 12 </ref> <ref name="Francisca"> {{cite journal |title=The meaning of the symbol H+o for the planet Uranus |author=Herschel, Francisca |date=1917 |bibcode=1917Obs....40..306H |volume=40 |page=306 |journal=The Observatory}} </ref> <ref name="planetsbeyond"> {{cite book |title=Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System |url=https://archive.org/details/planetsbeyonddis00mlit |url-access=limited |isbn=978-0-486-43602-9 |last=Littmann |first=Mark |publisher=Courier Dover Publications |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/planetsbeyonddis00mlit/page/n13 10]–11}} </ref> <ref name="Thommes1999">{{cite journal |last=Thommes |first=Edward W. |author2=Duncan, Martin J. |author3=Levison, Harold F. |title=The formation of Uranus and Neptune in the Jupiter-Saturn region of the Solar System |journal=Nature |volume=402 |pages=635–638 |url=http://www.boulder.swri.edu/~hal/PDF/un-scat_nature.pdf |date=1999 |doi=10.1038/45185 |pmid=10604469 |issue=6762 |bibcode=1999Natur.402..635T |s2cid=4368864 |access-date=10 August 2007 |archive-date=21 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521143056/https://www.boulder.swri.edu/~hal/PDF/un-scat_nature.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Brunini1999"> {{cite journal |last=Brunini |first=Adrian |author2=Fernandez, Julio A. |title=Numerical simulations of the accretion of Uranus and Neptune |journal=Planet. Space Sci. |volume=47 |pages=591–605 |date=1999 |doi=10.1016/S0032-0633(98)00140-8 |bibcode=1999P&SS...47..591B |issue=5}} </ref> <ref name="Sheppard Jewitt Kleyna 2006"> {{Cite journal |last1=Sheppard |first1=S. S. |last2=Jewitt |first2=D. |last3=Kleyna |first3=J. |title=An Ultradeep Survey for Irregular Satellites of Uranus: Limits to Completeness |doi=10.1086/426329 |journal=The Astronomical Journal |volume=129 |issue=1 |pages=518 |year=2005 |arxiv=astro-ph/0410059 |bibcode=2005AJ....129..518S|s2cid=18688556 }} </ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}} </ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal |doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245 |last=Lunine |first=Jonathan I. |date=September 1993 |title=The Atmospheres of Uranus and Neptune |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=31 |pages=217–263 |bibcode=1993ARA&A..31..217L }} </ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = 30 December 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager&nbsp;2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}} </ref> <ref name="Smith Soderblom et al. 1986">{{cite journal| doi = 10.1126/science.233.4759.43| last1 = Smith| first1 = B. A.| last2 = Soderblom| first2 = L. A.| last3 = Beebe| first3 = A.| last4 = Bliss| first4 = D.| last5 = Boyce| first5 = J. M.| last6 = Brahic| first6 = A.| last7 = Briggs| first7 = G. A.| last8 = Brown| first8 = R. H.| last9 = Collins| first9 = S. A.| date = 4 July 1986| title = Voyager&nbsp;2 in the Uranian System: Imaging Science Results| journal = Science| volume = 233| issue = 4759| pages = 43–64| pmid = 17812889| bibcode = 1986Sci...233...43S| s2cid = 5895824| ref = {{sfnRef|Smith Soderblom et al.|1986}}| url = https://zenodo.org/record/1230972| access-date = 23 October 2018| archive-date = 23 October 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20181023120045/https://zenodo.org/record/1230972| url-status = live}}</ref> <ref name="weather">{{cite web |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2006/10/061001211630.htm |title=Hubble Discovers Dark Cloud in the Atmosphere of Uranus |website=Science Daily |access-date=16 April 2007 |archive-date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622162157/https://www.sciencedaily.com/releases/2006/10/061001211630.htm |url-status=live }}</ref> <ref name="Hanel Conrath et al. 1986"> {{cite journal| doi = 10.1126/science.233.4759.70| last1 = Hanel| first1 = R.| last2 = Conrath| first2 = B.| last3 = Flasar| first3 = F. M.| last4 = Kunde| first4 = V.| last5 = Maguire| first5 = W.| last6 = Pearl| first6 = J.| last7 = Pirraglia| first7 = J.| last8 = Samuelson| first8 = R.| last9 = Cruikshank| first9 = D.| date = 4 July 1986| title = Infrared Observations of the Uranian System| journal = Science| volume = 233| issue = 4759| pages = 70–74| pmid = 17812891| bibcode = 1986Sci...233...70H| s2cid = 29994902| ref = {{sfnRef|Hanel Conrath et al.|1986}}}} </ref> <ref name="Pearl Conrath et al. 1990"> {{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(90)90155-3| last1 = Pearl| first1 = J. C.| last2 = Conrath| first2 = B. J.| last3 = Hanel| first3 = R. A.| last4 = Pirraglia| first4 = J. A.| last5 = Coustenis| first5 = A.| date=March 1990 | title = The albedo, effective temperature, and energy balance of Uranus, as determined from Voyager IRIS data| journal = Icarus| issn = 0019-1035| volume = 84| issue = 1| pages = 12–28| bibcode = 1990Icar...84...12P| ref = {{sfnRef|Pearl Conrath et al.|1990}}}} </ref> <ref name="de Pater Romani et al. 1991">{{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(91)90020-T| last1 = de Pater| first1 = Imke| last2 = Romani| first2 = Paul N.| last3 = Atreya| first3 = Sushil K.| date = June 1991| title = Possible microwave absorption by H₂S gas in Uranus' and Neptune's atmospheres| journal = Icarus| issn = 0019-1035| volume = 91| issue = 2| pages = 220–233| bibcode = 1991Icar...91..220D| hdl = 2027.42/29299| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1991_Microwave_Absorption.pdf| ref = {{sfnRef|de Pater Romani et al.|1991}}| access-date = 7 August 2007| archive-date = 6 June 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110606122929/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1991_Microwave_Absorption.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Herbert Sandel et al. 1987">{{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15093| last1 = Herbert| first1 = F.| last2 = Sandel| first2 = B. R.| last3 = Yelle| first3 = R. V.| last4 = Holberg| first4 = J. B.| last5 = Broadfoot| first5 = A. L.| last6 = Shemansky| first6 = D. E.| last7 = Atreya| first7 = S. K.| last8 = Romani| first8 = P. N.| date = 30 December 1987| title = The Upper Atmosphere of Uranus: EUV Occultations Observed by Voyager&nbsp;2| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15,093–15,109| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1987_Upper_Atm_Uranus.pdf| bibcode = 1987JGR....9215093H| ref = {{sfnRef|Herbert Sandel et al.|1987}}| access-date = 7 August 2007| archive-date = 6 June 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110606135734/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1987_Upper_Atm_Uranus.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Tyler 1986"> {{cite journal |last1=Tyler |first1=J.L. |last2=Sweetnam |first2=D.N. |last3=Anderson |first3=J.D. |last4=Campbell |first4=J. K. |last5=Eshleman |first5=V. R. |last6=Hinson |first6=D. P. |last7=Levy |first7=G. S. |last8=Lindal |first8=G. F. |last9=Marouf |first9=E. A. |title=Voyager 2 Radio Science Observations of the Uranian System: Atmosphere, Rings, and Satellites |journal=Science |volume=233 |pages=79–84 |date=1986 |bibcode=1986Sci...233...79T |doi=10.1126/science.233.4759.79 |pmid=17812893 |issue=4759|last10=Simpson|first10=R. A.|s2cid=1374796 }} </ref> <ref name="Bishop Atreya et al. 1990">{{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(90)90094-P| last1 = Bishop| first1 = J.| last2 = Atreya| first2 = S. K.| last3 = Herbert| first3 = F.| last4 = Romani| first4 = P.| date = December 1990| title = Reanalysis of voyager&nbsp;2 UVS occultations at Uranus: Hydrocarbon mixing ratios in the equatorial stratosphere| journal = Icarus| volume = 88| issue = 2| pages = 448–464| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1990_Reanalysis.pdf| bibcode = 1990Icar...88..448B| ref = {{sfnRef|Bishop Atreya et al.|1990}}| hdl = 2027.42/28293| access-date = 7 August 2007| archive-date = 18 September 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190918194519/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1990_Reanalysis.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="de Pater Romani et al. 1989">{{cite journal| doi = 10.1016/0019-1035(89)90040-7| last1 = de Pater| first1 = I.| last2 = Romani| first2 = P. N.| last3 = Atreya| first3 = S. K.| title = Uranius Deep Atmosphere Revealed| date = December 1989| journal = Icarus| issn = 0019-1035| volume = 82| issue = 2| pages = 288–313| bibcode = 1989Icar...82..288D| hdl = 2027.42/27655| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1989_Uranus_Deep_Atm.pdf| ref = {{sfnRef|de Pater Romani et al.|1989}}| citeseerx = 10.1.1.504.149| access-date = 7 August 2007| archive-date = 6 June 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110606123255/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/1989_Uranus_Deep_Atm.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Summers & Strobel 1989"> {{cite journal |doi=10.1086/168031 |last1=Summers |first1=M. E. |last2=Strobel |first2=D. F. |date=1 November 1989 |title=Photochemistry of the atmosphere of Uranus |journal=The Astrophysical Journal |issn=0004-637X |volume=346 |pages=495–508 |bibcode=1989ApJ...346..495S |doi-access=free }} </ref> <ref name="Burgdorf Orton et al. 2006"> {{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2006.06.006| last1 = Burgdorf | first1 = M.| last2 = Orton | first2 = G.| last3 = Vancleve | first3 = J.| last4 = Meadows | first4 = V.| last5 = Houck | first5 = J.| date=October 2006 | title = Detection of new hydrocarbons in Uranus' atmosphere by infrared spectroscopy| journal = Icarus| volume = 184| issue = 2| pages = 634–637| bibcode = 2006Icar..184..634B| ref = {{sfnRef|Burgdorf Orton et al.|2006}}}} </ref> <ref name="Encrenaz 2003"> {{cite journal |doi=10.1016/S0032-0633(02)00145-9 |last1=Encrenaz |first1=Thérèse |date=February 2003 |title=ISO observations of the giant planets and Titan: what have we learnt? |journal=Planetary and Space Science |volume=51 |issue=2 |pages=89–103 |bibcode=2003P&SS...51...89E }} </ref> <ref name="Encrenaz Lellouch et al. 2004">{{cite journal| doi = 10.1051/0004-6361:20034637| last1 = Encrenaz| first1 = T.| last2 = Lellouch| first2 = E.| last3 = Drossart| first3 = P.| last4 = Feuchtgruber| first4 = H.| last5 = Orton| first5 = G. S.| last6 = Atreya| first6 = S. K.| date = January 2004| title = First detection of CO in Uranus| journal = Astronomy and Astrophysics| volume = 413| issue = 2| pages = L5–L9| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2004_First_Detection.pdf| bibcode = 2004A&A...413L...5E| ref = {{sfnRef|Encrenaz Lellouch et al.|2004}}| access-date = 28 August 2007| archive-date = 23 September 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110923193402/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2004_First_Detection.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Atreya Wong 2005">{{cite journal |doi=10.1007/s11214-005-1951-5 |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Wong |first2=Ah-San |year=2005 |title=Coupled Clouds and Chemistry of the Giant Planets&nbsp;– A Case for Multiprobes |journal=Space Science Reviews |issn=0032-0633 |volume=116 |issue=1–2 |pages=121–136 |url=http://www-personal.umich.edu/~atreya/Chapters/2005_JovianCloud_Multiprobes.pdf |bibcode=2005SSRv..116..121A |hdl=2027.42/43766 |s2cid=31037195 |access-date=1 September 2015 |archive-date=22 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722074717/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Chapters/2005_JovianCloud_Multiprobes.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Young et al. 2001">{{cite journal |last1=Young |first1=Leslie A. |last2=Bosh |first2=Amanda S. |last3=Buie |first3=Marc |last4=Elliot |first4=J. L. |last5=Wasserman |first5=Lawrence H. |date=2001 |title=Uranus after Solstice: Results from the 1998&nbsp;November&nbsp;6 Occultation |journal=Icarus |volume=153 |issue=2 |pages=236–247 |doi=10.1006/icar.2001.6698 |url=http://www.boulder.swri.edu/~layoung/eprint/ur149/Young2001Uranus.pdf |bibcode=2001Icar..153..236Y |citeseerx=10.1.1.8.164 |access-date=7 August 2007 |archive-date=10 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010062144/https://www.boulder.swri.edu/~layoung/eprint/ur149/Young2001Uranus.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Herbert & Sandel 1999"> {{cite journal |doi=10.1016/S0032-0633(98)00142-1 |last1=Herbert |first1=Floyd |last2=Sandel |first2=Bill R. |date=August–September 1999 |title=Ultraviolet observations of Uranus and Neptune |journal=Planetary and Space Science |volume=47 |issue=8–9 |pages=1,119–1,139 |bibcode=1999P&SS...47.1119H }} </ref> <ref name="Trafton Miller et al. 1999"> {{cite journal| doi = 10.1086/307838| last1 = Trafton | first1 = L. M.| last2 = Miller | first2 = S.| last3 = Geballe | first3 = T. R.| last4 = Tennyson | first4 = J.| last5 = Ballester | first5 = G. E.| date=October 1999 | title = H₂ Quadrupole and H₃⁺ Emission from Uranus: The Uranian Thermosphere, Ionosphere, and Aurora| journal = The Astrophysical Journal| volume = 524| issue = 2| pages = 1,059–1,083| bibcode = 1999ApJ...524.1059T| ref = {{sfnRef|Trafton Miller et al.|1999}}| doi-access = free}} </ref> <ref name="Encrenaz Drossart et al. 2003">{{cite journal| doi = 10.1016/j.pss.2003.05.010| last1 = Encrenaz| first1 = T.| last2 = Drossart| first2 = P.| last3 = Orton| first3 = G.| last4 = Feuchtgruber| first4 = H.| last5 = Lellouch| first5 = E.| last6 = Atreya| first6 = S. K.| date = December 2003| title = The rotational temperature and column density of H₃⁺ in Uranus| journal = Planetary and Space Science| volume = 51| issue = 14–15| pages = 1013–1016| url = http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2003_Rotational_Temperature.pdf| bibcode = 2003P&SS...51.1013E| ref = {{sfnRef|Encrenaz Drossart et al.|2003}}| access-date = 7 August 2007| archive-date = 29 October 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20151029194458/http://www-personal.umich.edu/~atreya/Articles/2003_Rotational_Temperature.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Lam Miller et al. 1997">{{cite journal| doi = 10.1086/310424| last1 = Lam| first1 = H. A.| last2 = Miller| first2 = S.| last3 = Joseph| first3 = R. D.| last4 = Geballe| first4 = T. R.| last5 = Trafton| first5 = L. M.| last6 = Tennyson| first6 = J.| last7 = Ballester| first7 = G. E.| date = 1 January 1997| title = Variation in the H₃⁺ Emission of Uranus| journal = The Astrophysical Journal| volume = 474| issue = 1| pages = L73–L76| url = http://www.ucl.ac.uk/phys/amopp/people/jonathan_tennyson/papers/192.pdf| bibcode = 1997ApJ...474L..73L| ref = {{sfnRef|Lam Miller et al.|1997}}| access-date = 1 September 2015| archive-date = 3 March 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160303231005/http://www.ucl.ac.uk/phys/amopp/people/jonathan_tennyson/papers/192.pdf| url-status = live}}</ref> <ref name="Esposito2002"> {{Cite book |last=Esposito |first=L.W. |title=Planetary rings |journal=Reports on Progress in Physics |date=2002 |volume=65 |pages=[https://archive.org/details/planetaryrings0000espo/page/1741 1741–1783] |doi=10.1088/0034-4885/65/12/201 |isbn=978-0-521-36222-1 |bibcode=2002RPPh...65.1741E |issue=12 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/planetaryrings0000espo/page/1741 }} </ref> <ref name="summary">{{cite web |title=Voyager Uranus Science Summary |work=NASA/JPL |url=http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |date=1988 |access-date=9 June 2007 |archive-date=26 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726164339/http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |url-status=live }}</ref> <ref name="Elliot1977"> {{cite journal |title=The rings of Uranus |author1=Elliot, J. L. |author2=Dunham, E. |author3=Mink, D. |journal=Nature |date=1977 |volume=267 |issue=5609 |doi=10.1038/267328a0 |pages=328–330 |bibcode=1977Natur.267..328E|s2cid=4194104 }} </ref> <ref name="dePater2006"> {{cite journal |last=dePater |first=Imke |author2=Hammel, Heidi B. |author3=Gibbard, Seran G. |author4=Showalter Mark R. |title=New Dust Belts of Uranus: Two Ring, red Ring, Blue Ring |journal=Science |volume=312 |pages=92–94 |date=2006 |doi=10.1126/science.1125110 |bibcode=2006Sci...312...92D |pmid=16601188 |issue=5770|osti=957162 |s2cid=32250745 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/b08c/0a14223369fac2d119727aeed26a0a7f7347.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303170242/http://pdfs.semanticscholar.org/b08c/0a14223369fac2d119727aeed26a0a7f7347.pdf |url-status=dead |archive-date=2019-03-03 }} </ref> <ref name="Ness Acuña et al. 1986"> {{cite journal| doi = 10.1126/science.233.4759.85| last1 = Ness| first1 = Norman F.| last2 = Acuña| first2 = Mario H.| last3 = Behannon| first3 = Kenneth W.| last4 = Burlaga| first4 = Leonard F.| last5 = Connerney| first5 = John E. P.| last6 = Lepping| first6 = Ronald P.| last7 = Neubauer| first7 = Fritz M.| date=July 1986 | title = Magnetic Fields at Uranus| journal = Science| volume = 233| issue = 4759| pages = 85–89| pmid = 17812894| bibcode = 1986Sci...233...85N| s2cid = 43471184| ref = {{sfnRef|Ness Acuña et al.|1986}}}} </ref> <ref name="planetary"> {{cite web |title=No Longer Boring: 'Fireworks' and Other Surprises at Uranus Spotted Through Adaptive Optics |author=Lakdawalla, Emily |work=The Planetary Society |url=http://www.planetary.org/news/2004/1111_No_Longer_Boring_Fireworks_and_Other.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212093821/http://www.planetary.org/news/2004/1111_No_Longer_Boring_Fireworks_and_Other.html |archive-date=12 February 2012 |date=2004 |access-date=13 June 2007}} </ref> <ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2003, 2005">{{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2004.11.012| last1 = Hammel| first1 = H. B.| last2 = De Pater| first2 = I.| last3 = Gibbard| first3 = S. G.| last4 = Lockwood| first4 = G. W.| last5 = Rages| first5 = K.| date = June 2005| title = Uranus in 2003: Zonal winds, banded structure, and discrete features| journal = Icarus| volume = 175| issue = 2| pages = 534–545| url = http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316112.pdf| bibcode = 2005Icar..175..534H| ref = {{sfnRef|Hammel de Pater et al. ("Uranus in 2003")|2005}}| access-date = 16 August 2007| archive-date = 25 October 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20071025031013/http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316112.pdf| url-status = dead}}</ref> <ref name="Rages Hammel et al. 2004"> {{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2004.07.009| last1 = Rages| first1 = K. A.| last2 = Hammel| first2 = H. B.| last3 = Friedson| first3 = A. J.| date = 11 September 2004| title = Evidence for temporal change at Uranus' south pole| journal = Icarus| volume = 172| issue = 2| pages = 548–554| bibcode = 2004Icar..172..548R| ref = {{sfnRef|Rages Hammel et al.|2004}}}} </ref> <ref name="Sromovsky Fry et al. 2009"> {{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2009.04.015| last1 = Sromovsky | first1 = L. A.| last2 = Fry | first2 = P. M.| last3 = Hammel | first3 = H. B.| last4 = Ahue | first4 = W. M.| last5 = de Pater | first5 = I.| last6 = Rages | first6 = K. A.| last7 = Showalter | first7 = M. R.| last8 = van Dam | first8 = M. A.| date=September 2009 | title = Uranus at equinox: Cloud morphology and dynamics| journal = Icarus| volume = 203| issue = 1| pages = 265–286 |arxiv = 1503.01957 | bibcode = 2009Icar..203..265S| s2cid = 119107838 | ref = {{sfnRef|Sromovsky Fry et al.|2009}}}} </ref> <ref name="Karkoschka ('Uranus') 2001"> {{cite journal| doi = 10.1006/icar.2001.6599| last1 = Karkoschka| first1 = Erich| date=May 2001 | title = Uranus' Apparent Seasonal Variability in 25 HST Filters| journal = Icarus| volume = 151| issue = 1| pages = 84–92| bibcode = 2001Icar..151...84K| ref = {{sfnRef|Karkoschka ("Uranus")|2001}}}} </ref> <ref name="Hammel de Pater et al. Uranus in 2004, 2005">{{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2004.11.016| last1 = Hammel| first1 = H. B.| last2 = Depater| first2 = I.| last3 = Gibbard| first3 = S. G.| last4 = Lockwood| first4 = G. W.| last5 = Rages| first5 = K.| date = May 2005| title = New cloud activity on Uranus in 2004: First detection of a southern feature at 2.2 µm| journal = Icarus| volume = 175| issue = 1| pages = 284–288| url = http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316113.pdf| bibcode = 2005Icar..175..284H| osti = 15016781| ref = {{sfnRef|Hammel de Pater et al. ("Uranus in 2004")|2005}}| access-date = 10 August 2007| archive-date = 27 November 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20071127082700/http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/316113.pdf| url-status = dead}}</ref> <ref name="DarkSpot">{{cite web |url=http://www.physorg.com/pdf78676690.pdf |title=Hubble Discovers a Dark Cloud in the Atmosphere of Uranus |author1=Sromovsky, L. |author2=Fry, P. |author3=Hammel, H. |author4=Rages, K |publisher=physorg.com |access-date=22 August 2007 |archive-date=6 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606053911/http://www.physorg.com/pdf78676690.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name="Hammel2007"> {{cite journal |last=Hammel |first=H.B. |author2=Lockwood, G.W. |title=Long-term atmospheric variability on Uranus and Neptune |journal=Icarus |date=2007 |volume=186 |issue=1 |pages=291–301 |doi=10.1016/j.icarus.2006.08.027 |bibcode=2007Icar..186..291H}} </ref> <ref name="Lockwood & Jerzykiewicz 2006"> {{cite journal |doi=10.1016/j.icarus.2005.09.009 |last1=Lockwood |first1=G. W. |last2=Jerzykiewicz |first2=M. A. A. |date=February 2006 |title=Photometric variability of Uranus and Neptune, 1950–2004 |journal=Icarus |volume=180 |issue=2 |pages=442–452 |bibcode=2006Icar..180..442L }} </ref> <ref name="Klein & Hofstadter 2006">{{cite journal |doi=10.1016/j.icarus.2006.04.012 |last1=Klein |first1=M. J. |last2=Hofstadter |first2=M. D. |date=September 2006 |title=Long-term variations in the microwave brightness temperature of the Uranus atmosphere |journal=Icarus |volume=184 |issue=1 |pages=170–180 |bibcode=2006Icar..184..170K |url=https://trs.jpl.nasa.gov/bitstream/2014/10021/1/02-2103.pdf |access-date=4 November 2018 |archive-date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929075610/https://trs.jpl.nasa.gov/bitstream/handle/2014/10021/02-2103.pdf;jsessionid=E7AE0B82FC6F6417FB03DBE7FD783B0E?sequence=1 |url-status=live }}</ref> <ref name="Nineplanets">{{cite web |title=Uranus |url=http://www.nineplanets.org/uranus.html |publisher=nineplanets.org |access-date=3 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811232656/http://nineplanets.org/uranus.html |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Hussmann2006"> {{cite journal |last=Hussmann |first=Hauke |author2=Sohl, Frank |author3=Spohn, Tilman |title=Subsurface oceans and deep interiors of medium-sized outer planet satellites and large trans-neptunian objects |journal=Icarus |volume=185 |issue=1 |pages=258–273 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2006.06.005 |bibcode=2006Icar..185..258H}} </ref> <ref name="Tittemore Wisdom 1990">{{cite journal |doi=10.1016/0019-1035(90)90125-S |last1=Tittemore |first1=William C. |last2=Wisdom |first2=Jack |date=June 1990 |title=Tidal evolution of the Uranian satellites: III. Evolution through the Miranda-Umbriel 3:1, Miranda-Ariel 5:3, and Ariel-Umbriel 2:1 mean-motion commensurabilities |journal=Icarus |volume=85 |issue=2 |pages=394–443 |bibcode=1990Icar...85..394T |hdl=1721.1/57632 |url=https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/57632/2/19834233-MIT.pdf |access-date=25 August 2019 |archive-date=29 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929075616/https://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/57632/19834233-MIT.pdf;jsessionid=9DEF250A8DE16E7C9D3D8BD7DE10CEE5?sequence=2 |url-status=live }}</ref> <ref name="Tittemore 1990"> {{cite journal |doi=10.1016/0019-1035(90)90024-4 |last=Tittemore |first=W. C. |date=September 1990 |title=Tidal heating of Ariel |journal=Icarus |volume=87 |issue=1 |pages=110–139 |bibcode=1990Icar...87..110T }} </ref> <ref name="spilker">{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/opag/meetings/march08/presentations/spilker.pdf |title=Cassini Extended Missions |last=Spilker |first=Linda |publisher=Lunar and Planetary Institute |date=1 April 2008 |access-date=7 May 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830232453/https://www.lpi.usra.edu/opag/meetings/march08/presentations/spilker.pdf |url-status=live }}</ref> }} ==Nog leesstof== {{refbegin}} * {{cite web |title=Stinky 'mushball' hailstones on Uranus may explain an atmospheric anomaly there (and on Neptune, too) |author=Tereza Pultarova |date=1 Oct 2021 |website=Space.com |url=https://www.space.com/uranus-mushballs-hailstones-stinky-gas-neptune-atmosphere-anomaly}} * {{cite book |ref=Miner |last=Miner |first=Ellis D. |date=1998 |title=Uranus: The Planet, Rings and Satellites |location=New York |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-471-97398-0}} * {{cite magazine |title=Uranus: Voyager Visits a Dark Planet |first=Rick |last=Gore |magazine=National Geographic |pages=178–194 |volume=170 |issue=2 |date=August 1986 |issn=0027-9358 |oclc=643483454}} * {{cite book |author=Alexander, Arthur Francis O'Donel |date=1965 |title=The Planet Uranus: A History of Observation, Theory and Discovery|publisher=New York, American Elsevier Pub. Co. |url=https://archive.org/details/planeturanushist0000alex }} * {{cite book |first=Johann Elert |last=Bode|title=Von dem neu entdeckten Planeten |url=https://archive.org/details/bub_gb_ZqA5AAAAcAAJ |year=1784 |bibcode=1784vdne.book.....B |doi=10.3931/e-rara-1454 |publisher=bey dem Verfasser [etc.] }} {{refend}} ==Skakels== * [http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=35653 Uranus] by die [[Europese Ruimteagentskap]] * [https://solarsystem.nasa.gov/planets/uranus/overview/ Uranus] by [[Nasa]] se Solar System Exploration-webtuiste * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/targetFamily/Uranus Uranus] by [[Jet Propulsion Laboratory]] se planetêre fotojoernaal * [http://www.ciclops.org/ir_index/81/Voyager_at_Uranus "Voyager at Uranus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104173418/http://www.ciclops.org/ir_index/81/Voyager_at_Uranus |date=4 January 2015 }} (foto's) * {{cite web |last=Gray |first=Meghan |title=Uranus |url=http://www.sixtysymbols.com/videos/uranus.htm |work=Sixty Symbols |publisher=Brady Haran vir die Universiteit van Nottingham |author2=Merrifield, Michael |date=2010}} * [https://gravitysimulator.org/solar-system/uranus-and-its-rings-and-major-moons Interaktiewe 3D-swaartekragsimulasie van die Uranusstelsel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611221238/https://gravitysimulator.org/solar-system/the-uranian-system/ |date=11 June 2020 }} {{Commons-kategorie inlyn|Uranus}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Uranus|Engelse Wikipedia]] {{PlaneteSon}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Uranus| ]] lqm1203tuz95e2kym9xaeywn6z121e3 0 16300 2902196 2661578 2026-05-07T18:58:40Z RaveDog 39118 better audio quality 2902196 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Taal |naam=Beiers |inheemsenaam=''Boarisch'' |uitspraak=[ˈbɔɑrɪʃ] |familiekleur=Indo-Europees |state={{vlagland|Duitsland}} * [[Lêer:Flag of Bavaria (striped).svg|22px|border]] [[Beiere]] {{vlagland|Oostenryk}} * sonder [[Vorarlberg]] {{vlagland|Switserland}} * [[Lêer:CHE Samnaun COA.svg|22px]] [[Samnaun]] * [[Lêer:Flag of Canton of Graubünden.svg|22px|border]] [[Graubünden]] {{vlagland|Italië}} * [[Lêer:Flag of South Tyrol.svg|22px|border]] [[Suid-Tirol]] {{vlagland|Hongarye}} * [[Lêer:HUN Sopron Flag.svg|22px|border]] [[Sopron|Ödenburg]] {{vlagland|Tsjeggië}} * [[Böhmerwald]] |sprekers=sowat 14,1 miljoen<ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/language/bar |title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Bavarian |publisher=[[Ethnologue]] |access-date=9 April 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430111341/https://www.ethnologue.com/language/bar |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |rang= |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam1=[[Indo-Europese tale|Indo-Europees]] |fam2=[[Germaanse tale|Germaans]] |fam3=[[Wes-Germaanse tale|Wes-Germaans]] |fam4=[[Duits]] |fam5=[[Opperduits]] |nasie= |agentskap= |iso1=|iso2=gem|iso3=bar |kaart= }} [[Lêer:Manching Tonscherbe BOIOS.jpg|alt=Inskripsie "BOIOS" of "BAIOS" op 'n Keltiese pottebakkerskerf van Manching in die Kelts Roman Museum Manching.|duimnael|Inskripsie "BOIOS" of "BAIOS" op 'n Keltiese pottebakkerskerf van Manching in die Kelts Roman Museum Manching.]] '''Beiers''' of '''Beiers-Oostenryks''' (''Boarisch'' [ˈbɔɑrɪʃ], [[Duits]]: ''Bairisch'' [ˈbaɪ̯ʀɪʃ] {{Audio|De-Bairisch.ogg|luister}} of ''Österreichisch-Bairisch'') is 'n belangrike groep van [[Opperduits]]e variëteite. Soos [[Duits|Standaardduits]], is Beiers 'n [[Hoogduitse tale|Hoogduitse taal]], maar tog nie dieselfde nie. Beierse-Oostenryks en Standaardduits het mekaar wedersyds beïnvloed en die oorgrote meederheid Beiers-Oostenrykse sprekers kan ook Standaardduits praat. Beiers-Oostenryks word ook gebruik om na die [[dialek]]groep wat nie net die Beiers-Oostenrykse dialekte self insluit nie maar ook die [[Kimbries]] (noordoostelike [[Italië]]), [[Hutteriese Duits]], en [[Mócheno]] ([[Trentino]], in Italië) dialekte van Duits. == Geskiedenis en oorsprong == [[Lêer:Oostelike Opperduits.png|duimnael|Beiers-Oostenrykse taalgebied in skakerings van blou {{legend|#df0000|[[Swabiese Duits]] (25)}} {{legend|#ff4242|[[Nederalemanniese Duits]] (26)}} {{legend|#b00000|[[Hoogalemanniese Duits]] (28)}} {{legend|#8a0000|[[Hoogste-Alemanniese Duits]] (29)}} {{legend|#8080ff|[[Noord-Beiers]] (30)}} {{legend|#b3b3ff|[[Sentraal-Beiers]] (31)}} {{legend|#5e5eff|[[Suid-Beiers]] (32)}}]] Die Beierse [[taal]] vind sy oorsprong in die [[Germane|Germaanse stam]] wat as die ''Baioari'' of ''Bajuwarii'' bekend gestaan het en georganiseer was in 'n stamgebonde hertogdom wat 'n groot deel van vandag se [[Beiere]] en dele van [[Oostenryk]] ingesluit het. Hulle is uiteindelik in die [[middeleeue]] deur [[Karel die Grote]] onder bedwang geneem. Hulle het geleidelik langs die [[Donau]] af en in die [[Alpe]] in migreer, na al die gebiede waar Beiers-Oostenrykse dialekte vandag gepraat word. In Duits word daar gewoonlik 'n onderskeid getref tussen "bairisch" (wat na die taal verwys) en "bayerisch" (wat na die deelstaat Beiere verwys). As gevolg van Koning [[Ludwig I van Beiere|Ludwig I]] se voorliefde vir alles [[Antieke Griekeland|Hellenies]], word die Duitse naam vir Beiere vandag as "Bayern" gespel terwyl die plaaslike tale wat daar gepraat word die oorspronklike spelling "Bairisch" behou het – let op die gebruik van die ''I'' teenoor die "Helleniese" ''Y.'' == Klassifikasie == Die SIL-kode vir die Beierse taal is BAR. Dit het geen eie [[ISO 639]]-kode nie maar word onder die "[[Germaanse tale|Germaans]] (Ander)" kollektiewe taalkode "gem" geklassifiseer. Geneties is Beiers deel van die Opperduitse familie saam met [[Alemanniese Duits|Alemannies]] (wat [[Swabiese Duits|Swabies]] en [[Switserse Duits]]) insluit, terwyl Standaardduits deel is van die [[Middelduits]]e familie wat nader aan die [[Oppersaksiese taal|Saksies]] is. == Gebiede waar Beiers-Oostenryks gepraat word == * in [[Beiere]]: ** in [[Opper-Beiere]] ** in [[Neder-Beiere]] ** in die [[Opper-Palts]] * in [[Oostenryk]]: ** in alle dele van die land met die uitsondering van die deelstaat [[Vorarlberg]] en [[Reutte]] in [[Tirol]], waar 'n [[Alemanniese Duits|Alemanniese]] dialek gepraat word. * in [[Italië]]: ** in [[Suid-Tirol]] == Subgroepe == Daar is drie hoofdialekgroepe in Beiers-Oostenryks: * [[Noord-Beiers]], wat ook in die [[Opper-Franke|Opper-Frankiese]] distrik [[Wunsiedel]] gepraat word); * [[Sentraal-Beiers]] (langs die hoofriviere van [[Isar]] en [[Donau]], gepraat in [[München]], [[Opper-Beiere]], [[Neder-Beiere]], suidelike [[Opper-Palts]], die [[Swabe]]distrik [[Aichach]], die noordelike dele van die [[Salzburg (deelstaat)|Deelstaat Salzburg]], [[Opper-Oostenryk]], [[Neder-Oostenryk]], [[Wene]] (''kyk [[Weense Duits]]'') en noordelike [[Burgenland]]) * [[Suid-Beiers]] (in [[Tirol]], [[Suid-Tirol]], [[Karintië]], [[Stiermarke]], en die suidelike dele van Salzburg en Burgenland). Daar is merkbare verskille binne die drie subgroepe wat in Oostenryk baie keer ooreenkom met die grense van besondere deelstate. Byvoorbeeld, elke van die aksente van Karintië, Stiermarke en Tirol kan maklik herken word. Daar is ook 'n noemenswaardige verskil tussen Oostelike en Westelike Sentraal-Beiers wat rofweg saamval met die grens tussen Oostenryk en Beiere. Verder het die Weense dialek sommige eienskappe wat dit van alle ander dialekte onderskei. Die onderskeie Beiers-Oostenryks dialekte is egter normaalweg onderling verstaanbaar, met die moontlik uitsondering van sommige weergawes van Tirols. == Gebruik == Alle Beiere en Oostenrykers kan Standaardduits lees, skryf en verstaan, maar baie mense, veral in die platteland, het selde die geleentheid om dit enigsins te praat. In hierdie gebiede is Standaardduits die "skryftaal", terwyl Beiers die algemene, en in baie gevalle die enigste, gesproke taal is. Alhoewel daar grammatikas, woordeskat en 'n vertaling van die [[Bybel]] bestaan, is daar geen standaard wat bepaal hoe die taal geskryf behoort te word nie. Daar is digkuns in verskeie Beiers-Oostenrykse dialekte en baie pop-liedjies gebruik ook die taal, veral die wat behoort tot die ''Austropop''-golf van die 1970's en 1980's. Al word Beiers-Oostenryks daagliks as gesproke taal gebruik, verkies die [[massamedia]] van hierdie gebied ook Standaardduits. Die weergawe van Standaardduits wat deur die media en onderwys gebruik word is, staan veral in Oostenryk sterk onder die ïnvloed van Beiers-Oostenryks. Daar bestaan slegs 'n paar vorme van die preteritum (vergange tyd) in Beiers-Oostenryks (b.v. ''i war'' = ek was; ''i wuit'' = ''ek wou hê''), meeste van die [[werkwoord]]e word slegs in die teenwoordige tyd en die voltooide vorm (perfektum) gebruik wanneer verlede tyd vereis word. Dit is vir buitelanders en nie-Beierse Duitsers moeilik om tussen iemand van Beiere of Oostenryk te onderskei. Een van die mees ooglopende verskille is die betreklike [[bysin]]: <br> &nbsp;&nbsp;In normale Duits is dit: Wenn... (Afrikaans: As...)<br> &nbsp;&nbsp;Iemand van Beiere sou sê: Wenn...<br> &nbsp;&nbsp;Maar iemand van Oostenryk sê normaalweg: Wann... == Geskrewe Beiers en Oostenryks == {|class="wikitable" ![[Afrikaans]]!![[Duits]]||Beiers!!Oostenryks |- |Beiers is 'n groep dialekte wat in die suide van die Duitssprekende gebied gepraat word. |Das Bairische ist eine Gruppe von Dialekten im Süden des deutschen Sprachraumes. |S' Boárische is a Grubbm vã Dialekde im Süüdn vãm deitschn Schbrååchraum. |S'Boarische is oa Grubbm fã Dialektn im Süü'n fãm deitschn Schpråchram. |- |Hallo, ek is Peter en kom van München. |Hallo ich bin der Peter und komme aus München. |Serwas/Griasde, i bi da Beda und kumm/kimm vo Minga. |Seavas/Hawedere/Griasdi, i bi da Beda unt kimm/kumm fã Minga. |- |Elisabeth het haar been gebreek. |Elisabeth hat sich das Bein gebrochen. |'S Liesal håd se an Haxn brocha. |D'Lisa/'S-Liasl håd se oan Haxn brocha. |- |Ek het geld gevind. |Ich habe Geld gefunden. |I håb a Gäid/Gööd gfundn. |I hå/håb/hau/ho oa göd g'fundn. |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Interwiki|kode=bar}} {{Commons-kategorie inlyn|Bavarian language}} {{Wikt-inlyn|Beiers}} * [https://www.ethnologue.com/language/bar Ethnologue se verslag vir Beiers-Oostenryks] * [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Bavarian-english/ Beiers-Engelse Woordeboek] van [http://www.websters-online-dictionary.org Webster se aanlyn woordeboek] – die Rosetta Uitgawe {{Tale van Duitsland}} {{Tale van Oostenryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Beiere]] [[Kategorie:Opperduitse tale]] [[Kategorie:Tale van Duitsland]] [[Kategorie:Tale van Hongarye]] [[Kategorie:Tale van Italië]] [[Kategorie:Tale van Oostenryk]] [[Kategorie:Tale van Switserland]] [[Kategorie:Tale van Tsjeggië]] [[Kategorie:Trentino-Suid-Tirol]] 4olrhg34o0r64alsoodnjo9ir48o0cw 0 16324 2902203 2901278 2026-05-07T19:17:49Z Suidpunt 13232 /* Spoorwegontwikkeling */ 2902203 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Moorreesburg | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = {{Photomontage | photo1a = Moorreesburg welcome sign.jpg | photo2a = Moorreesburg Dutch Reformed Church.jpg | photo2b = Moorreesburg Town hall 06.jpg | photo3a = Carnegie library 002.jpg | photo3b = Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = {{resize|114%|Van bo, welkombordjie na Moorreesburg. Middel-links, NG Kerk in Moorreesburg. Middel-regs, die Moorreesburgstadsaal. Carnegie biblioteek in Moorreesburg (onder-links). Moorreesburg Koringbedryfmuseum & Ou Sendingsgemeentekerk (onder-regs).}} }} | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 33 |latm = 09 |lats = | longd = 18 |longm = 40 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = [[1882]] | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/164004 Moorreesburg] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/164005 Rosenhof] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 27.8 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 12877 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011/> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011/> | persent_swart = 6.7% | persent_kleurling = 70.1% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 22.5% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011/> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 92.0% | demographics2_title2 = [[Xhosa]] | demographics2_info2 = 3.5% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 2.2% | demographics2_title4 = Ander | demographics2_info4 = 2.3% | poskode = 7310 | poskode2 = 7310 | skakelkode = 022 | sensuskode = | webwerf = http://moorreesburg.net/ }} [[Lêer:Munisipale kantoor Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Die munisipale kantoor op Moorreesburg. Die dorp se munisipaliteit het in 2000 deel van die Swartland-munisipaliteit geword met sy hoofkantoor op [[Malmesbury]].]] [[Lêer:Ou NG kerk Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Moorreesburg se vorige NG kerk is op [[18 Desember]] [[1895]] ingewy maar later gesloop om plek te maak vir die huidige.]] '''Moorreesburg''' is 'n dorp in die munisipaliteit [[Swartland]], provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Dit is ongeveer halfpad tussen [[Piketberg]] en [[Malmesbury]] geleë. Die dorp is die ekonomiese sentrum van die omliggende landboustreek, waar veral [[koring]] en [[hawer]] verbou word. Moorreesburg beskik oor 'n aantal landboukundige geriewe soos koringmeule en graansilo's. Die plaaslike koringmuseum behandel die streek se hoofproduk. == Geskiedenis == Moorreesburg is in [[1890]] as 'n kerkgemeente op die plaas Hooikraal gestig en genoem na ds. J.C. le Febre Moorrees, die vader van prof. [[Adriaan Moorrees]]. Ingevolge Wet 45 van 1882 het Moorreesburg op 21 April 1909 munisipale status verkry.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_South_African_Municipal_Yearboo/XNAzAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg+municipality+1909&pg=PA82&printsec=frontcover South African Municipal Year Book, 1913, pp. 82-83.]</ref><ref name="Truter1994." /> Met die nuwe munisipale herindeling van [[2000]] het dit deel van [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit|Swartland]] geword. === Die gedokumenteerde eienaars van Hooikraal === Wat sekondêre bronne betref, heers daar onduidelikheid rondom die eerste gedokumenteerde eienaars van Hooikraal (die beginpunt van Moorreesburg), of wie selfs van die eerste boere rondom die huidige Moorreesburg was. Dikwels tref mens aanvegbare stellings soos die volgende aan:<ref>[https://web.archive.org/web/20240528105429/https://www.swartlandskou.co.za/geskiedenis Swartlandskou: Geskiedenis.]</ref> {{cquote|Die eerste boere wat in Moorreesburg omgewing begin boer het, was Jan van Zyl en Klaas Hendrik Diepenouw, setlaars uit Nederland in 1709.}} Dit is 'n vergissing van tweërlei aard. In die eerste plek was daar geen plaas noord van Riebeek-Kasteel (die berg wat op 3 Februarie 1661 vernoem is na Jan van Riebeeck, deur 'n ekspedisie onder leiding van Pieter Cruythoff)<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. & Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname in Suid-Afrika''. Pretoria: Protea Uitgewers, bl. 629</ref> selfs in 1712, die sterftejaar van Diepenauw nie.<ref>Sien ook Voetnota 4 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 34: Sara Wilhelmina Tas, suster van die skrywer, gebore te Amsterdam in 1670 - dus twee jaar jonger as haar broer Adam - het in 1691 met verlof van Here XVII na die Kaap geëmigreer en by haar oom Henning Husing, wat getroud was met hul tante aan moederskant, Maria Lindenhovius, in hul huis in Strandstraat gaan woon. (Vgl. C 503 Uitg. Br. 29 Junie 1691, bl. 114.) Na 'n sestienjarige verblyf in die huis van haar oom en tante is Sara Wilhelmina getroud met die 55-jarige wewenaar Claas Hendrik Diepenouw (volgens Hoge Claus Heinrich Diepenow), boer van die plaas ‘D'Eensaamheit’ by Klapmuts. Diepenouw is in 1712 oorlede en het sy weduwee goed bemiddeld agtergelaat. In 1714 het sy ‘D'Eensaamheit’ aan haar broer Adam Tas verkoop [...]</ref> Hier kan mens die kaart in ''[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/n35/mode/2up Historical Atlas of South Africa]'' van Eric A. Walker met aandag besigtig. Bygesê, die VOC was in 1712 egter bekend met 'n 'Brakke Fonteijn', in " 't Swarte Land", wat egter nie 'n plaas was nie, maar, gegewe Walker se kaart, slegs 'n waterpunt kon wees.<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie, Saterdag, 16 Julie 1712: "stellende haer cours na ’t Swarte Land tot bij de Brakke Fonteijn, alwaer gecomen wesende".</ref> In die tweede plek, indien 1709 sou verwys na die aankoms van Klaas Hendrik Diepenauw aan die Kaap, dan is die datum eweneens verkeerd. ‘De Eensaamheijt’ (1693, aangedui op die kaart met 'Pg'), ‘De Mosselbank’ (1698, 'Tf') en die aangrensende stuk grond, ‘Klipheuvel’ (1704, 'Tg'), het hy reeds voor hierdie datum bekom.<ref>[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/8/mode/2up?q=diepenauw Walker, E.A. 1922. Historical atlas of South Africa. London: Oxford University Press, pp. 8-9.]</ref><ref>Sien ook Voetnota 159 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 112: 'Een van die welvarendste boere aan die Kaap, besitter van land gent. ‘Sonneblom onder de Wintberg’ en o.s. die plase ‘De Mosselbank’, ‘Klipheuvel’ en ‘De Eensaamheijt’. Sien ''Kaapse Grondbriewe'', 18 September 1698, bl. 274; 26 September 1704, bl. 31 en 90-91 en ''Grondbriewe Stellenbosch en Drakenstein'', bls. 340-346. (A.J.B.)] Vgl. ook voetnoot 4 van hierdie publikasie.'</ref> Volgens Walker se kartering lê D'Eensaamheijt in die Paarl-omgewing, en De Mosselbank en Klipheuvel lê langs die Mosselbankrivier, 'n rivier wat in die Dieprivier inloop. Dit is nietemin vandag steeds suid van Malmesbury. Buitendien is die wewenaar Diepenauw in 1707 getroud met [[Adam Tas]] se suster hier te lande, dus, voor die beweerde 1709.<ref>Sien ook Voetnota 273 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 184: 'Claas Diepenauw was op hierdie stadium waarskynlik wewenaar, want in 1707 is hy hertroud met Sara Wilhelmina Tas, suster van Adam Tas. Sy eerste vrou, met wie hy in 1677 getroud was, was Anna Schlecht, wed. van Jan Steens.'</ref> Maar hoe is dit egter gesteld met '''Hooij Kraal''', die beginpunt van Moorreesburg? ''Boerepioniers van die Sandveld''<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 143</ref> bied die volgende: {{cquote|Die eerste onder die afstammelinge van stamvader Jan Kotze wat 'n veeplaas ten noorde van die Benede-Bergrivier uitgeneem het, was Dirk Jacobus, tweede seun van Dirk Kotze en Maria M. Carstens van die veldkornetskap Agter-Paardeberg in die Swartland. Na sy huwelik in 1753 met Martha van Schalkwyk het hy die eiendomsplaas Uilen Kraal in die wyk Groene Kloof (tans die distrik Darling) bewoon. 'n Jaar daarna het hy die leningsplaas Hooij Kraal (nou 'n deel van die dorp Moorreesburg) byuitgeneem. Laasgenoemde plaas het 'n aantal jare later agtereenvolgens aan sy seuns Dirk en Johannes behoort. }} Om dit nou patriliniêr voor te stel (die tersaaklike persone in vetdruk):<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 124, 128, 138 </ref> a1. Johann (Jan) Kotzé (stamvader), gebore op 25 Januarie 1652 in Königstein in Sakse, Duitsland; oorlede ongeveer 1713; getroud (derde huwelik) op 1 Februarie 1966 met Hildegonda Boone, 'n dogter van ds. Dirk Boone en sy eggenote Belletje van Gaalen, 'n suster van admiraal Van Gaalen. Die egpaar kom op 13 Mei 1691 in die Kaap aan, die Kotzes vestig hul in [[Drakenstein]]; Jan word pagter van "vaderlandsche en uijtheemse bieren". :(a1)b2 Dirk = gedoop te Drakenstein op 28 Augustus 1692 (uit 3de huwelik), getroud op 13 Januarie 1726 met Maria Magdalena Carstens ::(a1b2)c2 '''Dirk Jacobus''' gedoop 31 Oktober 1728, getroud op 28 Oktober 1753 met Martha van Schalkwyk :::(a1b2c2)d1 '''Dirk''' gedoop 20 September 1754, getroud op 8 April 1779 met Elizabeth Smith :::(a1b2c2)d3 '''Johannes Christiaan''', gedoop 30 September 1758, oorlede 9 Oktober 1836; eerste huwelik op 18 Augustus 1782 getroud met Sara Visser; in sy tweede huwelik getroud op 11 April 1802 met Maria Magdalena Wagenaar. Die vraag ontstaan egter, hoe kan grond aan iemand "behoort" as dit 'n leningsplaas was? Want volgens Truter het die dorp rondom die plaas Hooikraal ontwikkel wat in 1839 deur goewerneur sir George Napier aan ene Tobias Lochner 'gegee' is.<ref name="Truter1994." /> J.J. Lochner skryf weer in die eeufeesgedenkboek van die NG Gemeente, ''Moorreesburg 3-12-1879 tot 3-12-1979'', die volgende, op bl. 1: {{cquote| Die mees sentraal geleë plaas in hierdie gebied was Hooikraal. Oorspronklik was dit natuurlik, soos alle ander grond, staatsgrond en vroeg in die 18de eeu was die eerste twee bewoners (nie eienaars nie) Albertus Basson en Charl Kotzé (Gert-seun). Op 30 Junie 1839 is hierdie plaas van 2 639 morg en 576 roede as ewigdurende erfpag gegee aan Tobias Christiaan Lochner, die latere eienaar van die Lochner-familieplaas, Drieheuvels, toe nog bekend as Vogelstruisfontein. Sy huur was £1-16 (R3,60) per jaar. Die kontrak is geteken deur die destydse goewerneur aan die Kaap, Sir George Napier. Die eerste werklike eienaars van die plaas was Pieter Warnich en Dirk Kotzé. Volgens latere gebeure lyk dit asof D.J.A. Kotzé later die alleeneienaar was.}} === Spoorwegontwikkeling === Sonder die spoorwegontwikkeling sou Moorreesburg nooit ontwikkel het nie. Die volgende chronologie bied 'n kykie na die agtergrond waarteen die spoorlyn geleidelik ontwikkel het en Moorreesburg daarby betrek het. '''1857''': Wet Nr. 20 van 1857 - "An Act for the Construction of a Railway from Cape Town to Wellington" - word bekragtig.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Cape_of_Good_Hope_Passed/_0BUAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&pg=PA505&printsec=frontcover Railway Amendment Act. In: Statutes of the Cape of Good Hope, Passed by the ... Parliament. Volume 2. 1871.]</ref> In ''The Cape Monthly Magazine'' verskyn die artikel "The Cape Flats and how they may be improved" waarin daar sprake is van 'n spoorlyn wat moontlik sal strek vanaf Kaapstad na Wynberg, met 'n vertakking na Muisenberg; vanaf Wynberg na Stellenbosch, die Paarl, Wellington, die Wagenmakersvallei, en dan al langs die Bergrivier. Die spoor kan so ver strek as die Koue Bokkeveld, Tulbagh, Piquetberg, Clanwilliam, die Olifantsrivier aan die een kant en die Zwartland aan die ander, maar dit is nog toekomsmusiek. Die doel is om die mark (Kaapstad) binne 3 dae te bereik, duiselingwekkend vergeleke met die 6 tot 12 dae tans met die klipperige wapad. Verdere vertakkinge sal dan die onderskeie wingerd- en koringstreke bedien, onder andere die distrikte Zwartland en Piquetberg, soos reeds genoem. Dit behoort nie minder as 200 spoormyl lank te wees nie. Vir die dwarslêers (14 x 7 duim) alleen word die aantal bome bereken op 42 533 (dit is nou sonder om die aanbou van brûe, tonnels, keerwalle en viadukte in te reken). Aangesien baie bome ongeskik sal wees, moet die getal liewer op 83 799 volgroeide bome van 30 voet (9,14 meter) geraam word. Die dwarslêers sal ook weens die dorre klimaat elke 15 jaar vervang moet word, veral tussen die Kaapse Vlakte en daar in die Bergriviervallei, wat 'n verdere 60 000 bome sou benodig. Die byle sal maar net moes omkom. Invoere uit Engeland word onnodig beskou - eerder word daar nou in die rigting van die stinkhoutryke George gekyk vir antwoorde, wat 3 sjiellings per kubieke voet hout vra (in Kaapstad kos dit meer as dubbeld soveel, weens transport per wa).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_Monthly_Magazine/-H5UAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=piquetberg+railway&pg=PA358&printsec=frontcover J.S.H. 1857. The Cape Flats and how they may be improved. ''The Cape Monthly Magazine''], pp. 358-360.</ref> '''1859''': Die sooispitseremonie van die Wellington-spoor vind plaas op 31 Maart, met die goewerneur sir George Grey wat die siergrafie vashou.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Journal_and_Railway_Public_Wo/NtEzAQAAIAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Sir+George+Grey+wellington+railway+cape+town+sod+turned&pg=PA272&printsec=frontcover ''The Engineer's Journal, Railway''. 1859. Miscellaneous. August 3: p. 272]</ref> '''1860''': Die eerste trein (van 'n privaatfirma) loop vanaf Durban tot by die skeepswerf van Port Natal - die spoorlyn is maar 2 myl lank.<ref name="Engineering1893">[https://www.google.co.za/books/edition/Engineering/c84D1M4AgLkC?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA265&printsec=frontcover ''Engineering''. 1893. The Development of the South African Railways. September 1: 265.]</ref> '''1862''': Die eerste spoorlyn word vanaf Kaapstad na Wellington gebou.<ref name="Richter2010.31">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringproduksie (1862-1920). In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31]</ref> Blykbaar is die Paarl die volgende. Die dorpe wat die meeste probeer druk om die volgende spoor te kry is Worcester, Tulbagh en Malmesbury. Teen Julie is die eerste ondersoek na Worcester en Malmesbury ook sommer klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_Select_Committee_on_the_Wo/6UQ6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&printsec=frontcover Report of the Select Committee on the Worcester, Malmesbury and Port Elizabeth Railway Bills.]</ref> Maar besware in Stellenbosch, Wellington, Worcester en Tulbagh gaan ook reeds op teen die Sondagstreine wat loop (teen Godsgebod), al sê die goewerneur dit is 'n saak wat liewer met die aandeelhouers in Engeland uitgeklaar moet word: sy hande is afgekap. Hoe dan ook, die treine vervoer buitendien geen goedere of briewe op 'n Sondag nie, en diegene wat op die trein klim is in elk geval diegene wat hul tyd elders wil deurbring as in die kerke.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000021196:mpeg21:p002(KAAP DE GOEDE HOOP.. "Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage". 's-Gravenhage, 03-06-1862, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 25-02-2025]</ref> '''Oktober 1863''': Die eerste trein met drie passasierswaens (eersteklas, tweedeklas, derdeklas) kom in Wellington aan.<ref name="Richter2010.31" /> '''1863''': 'n Vergadering word deur die leraar ds. J.C. le Fèbre Moorrees en 'n paar boere belê; omdat die parogie geweldig groot is wat Moorrees moet bedien, word daar besluit om 'n kerkie op die plaas Hooikraal te bou, as buitekerkie van die Zwartland-gemeente (d.w.s. wat deur die kerk van Malmesbury bedien word).<ref name="Truter1994." /> In '''September 1864''' is met die bouwerk van die spoorlyn deur Tulbaghkloof begin om Wellington met Worcester te verbind.<ref name="VanBreda1987" /> '''Sondag, 4 Desember 1864''': Die Hooikraalskerkie word ingewy deur ds. Moorrees. Dit is maar 'n eenvoudige saaltjie met 'n rietdak en misvloer.<ref name="Walter1990">Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters''. Kaapstad: Perskor. bl. 31</ref> '''April 1875''': Mr. Statter voltooi die tweede opmetings van die voorgestelde spoorlyn na Malmesbury.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Proceedings_of_the_Institutio/9G81AAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA368&printsec=frontcover ''Minutes of Proceedings of the Institution of Civil Engineers'' 1881. James Samuel Statter. Volume 65, p. 368.]</ref> Al het 'n Wet in 1861 die Cape Town & Wellington Railway Company in staat gestel om 'n spoor te lê tot by Worcester en daarna die spoorlyn na Malmesbury te verleng, en al is die opmetings reeds teen 1862 voltooi, het hierdie maatskappy so te sê niks gedoen buiten die Tulbagh Kloof bietjie groter oop te kloof nie.<ref name="Engineering1893" /> Die dood het ook altyd 'n oorsaak: blykbaar het die goewerneur die bouwerk gemagtig om sodoende die dienste te behou van die werkers wat aan die Kaapstad-Wellington-spoorlyn gewerk het. Die parlement was weer ontevrede omdat meneer die goewerneur so sonder toestemming opgetree het. Derhalwe is die bouwerk in 1865 gestaak - slegs 26 km van die spoorlyn was toe voltooi. In 1872 bewillig die parlement wel £40 000 sodat die werk solank kan voortgaan. Die Kaapse regering het toe die spoorlyn van die Railway en Dock Company vir £780 000 gekoop en op 1 Januarie 1873 in besit geneem. Nou was die owerheid baie meer toegeneë om geld beskikbaar te stel.<ref name="VanBreda1987">Van Breda, P. 1987. Hoofstuk IV: Kommunikasie: Spoorwegontwikkeling. In: Oberholster, A.G. (red.). ''Paarlvallei 1687-1987''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 65.</ref> Wet 13 van 1873 het opnuut die verlenging na Worcester bekragtig, en 'n verdere £315 000 (of £4 922 per myl) is hiervoor toegestaan.<ref name="VanBreda1987" /><ref name="Engineering1893" /> '''Maandag, 12 November 1877''': Die spoor tot by Malmesbury word geopen.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/Yj4RSTbMHEUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22malmesbury%22&pg=PR54&printsec=frontcoverer Report of the General Manager of Railways. 1899. p. liv]</ref> '''Woensdag, 3 Desember 1879''': Die Hooikraalskerkie stig af om 'n onafhanklike gemeente te vorm: Moorreesburg Gemeente.<ref name="Walter1990" /> [[Lêer:Station Moorreesburg 2.JPG|duimnael|350px|right|Treinstasie in Moorreesburg (2007)]] '''27 April 1882''': ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'' is sekerlik die '''allerbelangrikste dokument''' in die hele spoorgeskiedenis van Moorreesburg. Dit is die deurslaggewende faktor waarom Moorreesburg 'n stasie gekry het. Aanvanklik het Hector Shaw, die opmeter, sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is ''nêrens'' daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg 'n mens se vinger vandag die treinspoor op 'n topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). En nou kom die interessantste deel: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Interessant is dit, omdat die opname in 1881 gemaak is. Met Ds. Retief se bevestiging op 12 Januarie 1882 op Moorreesburg is daar nou van 'n "dorp van 12 huise" ter sprake, en nie meer 8 nie.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die tydperk van ds. Retief. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 5-6</ref> Wat sy opmerkings in die dokument betref. Ten eerste: Kalk word vir die ballas onder die treinspore gebruik. Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref name="Truter1994." /> Dit laat mens inderdaad wonder hoe diep meneer Shaw sy vinger in die grond gesteek het. Ten tweede: 'n Stoomlokomotief suip water soos 'n walvis op wiele, en Shaw het tereg opgemerk water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. Die totale kosteberekening vir die spoorweg tussen Malmesbury en Piquetberg via Hooikraal beraam hy op £236 731. '''Vrydag, 12 Julie 1889'''. Mnr. De Waal lê twee mosies voor die Volksraad ter tafel: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer), asook tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander volksraadslede wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''1894 tot 1895''': Die ou Hooikraalskerkie raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> '''1898''': Ingevolge die Kaapse Wet no. 40 van 1898 word die aanleg vir die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg, asook die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil, deur die Kaapse Regering goedgekeur.<ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Volgens 'n reisgids uit '''1899''' lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die vervoerkoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280.]</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''20 April 1901'''. In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901'''</u>: Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''31 Mei 1902''': Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie is egter eers op 16 September 1902 opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> '''15 November 1902''': Die spoor tussen Moorreesburg en Eendekuil is voltooi en geopen. Dit is 49 treinmyl en 43 ketting lank (ongeveer 79,72 kilometer).<ref name="Railwayyearbook.1903.277" /><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> '''1903''': Tot en met die opening in September 1901 was daar nog genoeg watervoorraad, maar daarna is daar gesteun op Malmesbury se watervoorraad, wat ook nie met die toenemende vraag kon byhou nie. Net soos met die opmeting van Hector Shaw voorspel is, het Moorreesburg dwarsdeur 1902 'n waterprobleem ondervind. 'n Boorgat word aanbeveel.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR61&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lxi]</ref> Moorreesburg kon voorheen, onder ideale toestande, 14 000 gallon (of 63,645 kiloliter) water per dag vir die lokomotiewe voorsien. Voorheen kon mens op mnr. Lochner se dam reken, maar nou moes daar uitsluitlik op 'n handpomp en windpomp staatgemaak word. By Malmesbury is waterregte enkele jare tevore teen £1 600 gekoop - wat 5 000 gallon (of 22,730 kiloliter) water per dag lewer. Hierdie water is weens die kalk- en soutneerslae nie juis vir lokomotiewe geskik nie.<ref>[https://archive.org/details/reportofcommissi01cape/page/108/mode/2up?q=moorreesburg Report of a commission appointed to enquire into and report upon certain matters affecting the Cape. 1903. Sitting op Dinsdag, 22 April 1902, bl. 109]</ref> Verder het die verkeersdrukte na afloop van die oorlog teleurstellend gedaal, in so 'n mate dat dit wil lyk of al die kapitaal wat ingeploeg is die kool die sous nie werd is nie. Die treingebruik tussen Malmesbury en Moorreesburg is laag, maar tussen Moorreesburg en Eendekuil is dit selfs nog laer. Dit is egter nog te vroeg om heeltemal uitsluitsel te gee. Die verkeersdrukte is wel abnormaal hoog in Januarie, Maart, April en Mei.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR22&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. xxii]</ref> Of dit egter toegeskryf kan word aan die oormaat vragmotors wat tot beskikking gestel is aan Malmesbury en tot 'n mindere mate aan Moorreesburg self, bly 'n ope vraag.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PA29-IA6&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. ix]</ref> '''26 Februarie 1906''': Die diens is nie altyd eersteklas soos daar op die kaartjie staan nie. Op 21 Februarie is 'n skou op Malmesbury aangebied, en vooraf het die spoorweë groot kennisgewings rondgestuur van goedkoop treinkaartjies wat beskikbaar sou wees om na die geleentheid toe te gaan. Dit was reeds een van die warmste dae van die somer en baie Moorreesburgers het op die stasie gewag, met "bijna onuithoudbare dorst". Toe die trein van Eendekuil opdaag, was die waens reeds volgepak met passasiers van Piketberg af. 'n Eersteklaskaartjie het nou 'n staanplek in die trok agter beteken, waar mense soos vee in die versengende hitte ingestop is. Byna 'n honderdtal Moorreesburgers, wat almal vir hul kaartjies betaal het, het net so in hul spore omgedraai en teleurgesteld teruggekeer huis toe - hiervoor het hulle nie kans gesien nie. Die stasiemeester het die skou-komitee verkwalik, en vica versa; niemand wou verantwoordelikheid aanvaar nie. Die Moorreesburger aan die woord is verontwaardig, want ten eerste bring de Malmesbury-Eendekuil-lyn baie geld vir die staatskas in en ten tweede hoor mens van spesiale treine wat na ander dorpe toe reis vir skoue - baie verder daarvandaan. Waarom moet hulle dan aan die agterspeen suig - en dit vir 'n skou betreklik naby?<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4217/za-1906-03-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 1 Maart: bl. 4, kolom 8]</ref> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> '''1916''': In die boek ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas'', wat tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskryf is, word die vraag nog afgevra of die Kaapse Spoor vanaf Eendekuil moontlik tot by Springbok en O'okiep gaan strek, aangesien die groenlig reeds in 1906 gegee is om in die noordelike rigting van Van Rhynsdorp in te slaan.<ref>[https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783111471112 Franz Baltzer. 1916. Kapkolonie. In: ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas.'']: Von Kapstadt über Malmesbury und Piquetberg nach Endekuil, in Kapspur gebaut, 207,6 km lang, deren Verlängerung in nördlicher Richtung auf van Rhyns Dorp um rund 86 km durch Gesetz von 1906 beschlossen ist. Hier scheint die Absicht zu bestehen, die Bahn mit der Zeit in nördlicher Richtung bis Sprinkboek und O'okiep weiterzuführen.</ref> Maar die hele spoorprojek verloor stoom teen 1927, en die spoor loop dood in Bitterfontein.<ref name="Truter1994.158">Truter, C. 1994. Bitterfontein. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 158-160.</ref> '''Oktober 1948''': Die ''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens'' vermeld 'n busdiens wat vanaf die Kaap na Piketberg via Malmesbury en Moorreesburg pendel, wat aansienlik vinniger as 'n passasierstrein loop.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |title=''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens''. 1948. System News: Cape Western System. Oktober, 42 (10): pp. 823-825 |access-date=19 Maart 2025 |archive-date=19 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319133816/https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |url-status=dead }}</ref> Dit is maar die begin wat die Suid-Afrikaanse Spoorweë met verloop van tyd al hoe meer 'n vragvervoernetwerk sal maak. Teen die 1960's, moontlik weens die toenemende motorvervoer, het die busdiens slegs naweke geloop: die passasiersbus het vanaf Kaapstad vertrek op Vrydae en Sondae, en op Saterdae en Maandae terug stad toe.<ref name="Burger1975.138">Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg.'' s.l.:s.n., p. 138: In 1948 het die Spoorweë 'n daaglikse passasiersbus tussen Kaapstad en die Noordweste oor Piketberg op die pad geplaas, maar by gebrek aan ondersteuning is die diens in die jare sestig tot Vrydags en Sondags van Kaapstad, en Saterdags en Maandags na die stad, ingekort.</ref> '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland op 27 Januarie 2023 die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die stasiegebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| G. Moorreesburg Stasiegebou<br> i. Die sakekamer is bewus dat die Moorreesburg Stasiegebou die eiendom van Transnet is en dat SM [Swartland Munisipaliteit] minimale insae in die bestuur van die gebou/e het.<br> ii. Ongelukkig is die stasie tans 'n seer oog vir die gemeenskap en word dit tans ook gebruik deur haweloses wat dit "beset" gedurende die nag.<br> iii. Ons versoek vriendelik dat daar saam na oplossings gekyk sal word om die geboue minder toeganklik te maak vir beide haweloses asook vandale wat dit tans plunder.<br> }} '''4 April 2025''': Agter lemmetjiesdraad lyk die stasiegebou 'n paar graad erger as die Tiger Oats-gebou net anderkant die spoor. Op die foto's het feitlik net die fasade oorgebly; die dak is reeds verwyder en die vensters en deuropeninge is toegemessel om verdere verbrokkeling te stuit. Binnekant lê dit besaai met brokke bakstene en bourommel. Die mure is beklad met grafitti-merke. ''Dié Courant'' rig 'n skrywe aan die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] om te verneem hoe sake nou staan. In die baie diplomatieke antwoord kom dit daarop neer: die munisipaliteit het planne ter tafel wat die munisipale dienste, toerisme en ekonomie sal baat (wat al die geboue op die perseel insluit, en aansluit by die voorstelle vervat in die Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk 2023-2027 van die Swartland Munisipaliteit)<ref>"Swartland Spatial Development Framework -2023-2027". Swartland Munisipaliteit, bl. 66: Sien "Objective 2: Proximate convenient and equal access [Economic Environment]", onder "Railway": Onder Landbou: ''Railway Support private operators providing alternative transport between Malmesbury & Moorreesburg.'' Onder Toerisme: ''Implement special train trips between Moorreesburg & Koringberg (Grain and Canola fields, rolling hills and railway line to Bitterfontein).'' / bl. 67, onder "Objective 4: Protect and grow place identity and cultural integrity. [Built Environment]", by "Heritage tourism route": ''Develop a tourism rail route along N7 between Kalbaskraal and Koringberg (start/end at station buildings & include rail experience)''.</ref> en die geld is trouens reeds daar vir die beplanningsfase. Soos af te lei, bly die eiendom steeds in Transnet se besit, maar die munisipaliteit verkry sekere regte en voorwaardes om, onder die wakende oog van die Transnet-stigting, sy inisiatiewe tot uitvoering te bring. Die munisipaliteit wag dus net vir die finale ondertekening, voordat die opruimwerk en beveiliging kan begin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250407051622/https://diecourant.co.za/2025/04/04/wd-het-planne-met-vervalle-moorreesburg-stasie/ ''Dié Courant''. 2025. WD het planne met vervalle Moorreesburg-stasie. 4 April.]</ref> === Anglo-Boereoorlog: enkele ure in Boerebesit === {{Hoofartikel|Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog}} Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir Kommandant Ockie T. de Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Engelse soldate wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Swartland Kommando === {{Hoofartikel|Swartland Kommando}} Die Swartland Kommando was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag, met sy hoofkwartier in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Die Swartland Kommando het geskiedenis gemaak omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Dit is ook by hierdie Kommando waar die bruin mense uit die publiek die eerste maal in 1980 vrywillige opleiding kon ontvang het. Ook, tydens "Operasie Samoa" in 1987 (waar die inwoners, polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad by betrokke was) het Moorreesburg een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming ontvang het. == Boukuns == [[Lêer:Old school mburg 006.jpg|duimnael|Die Ou Skooltjie toon 'n "stewige houtveranda", aldus Fransen.<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Na afloop van Hans Fransen se laaste deurreis deur die Kaap, beskou hy Moorreesburg eintlik as 'n nuwerige dorp wat redelik laat gestig is. In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' (2004) word enkele geboue wel uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word.<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345.</ref> Bygesê, Fransen se werk spits hom dikwels toe op slegs ''sekere'' historiese argitektoniese elemente (veral in ag genome die historiese bou-omgewing in sy geheel gesien) en is dus nie sprekend van ''al'' die versameling erfgoed uit die omgewing wat beskerming waardig is nie.<ref>Vergelyk 'Cape Agulhas Municipality Heritage Strategy and Action Plan' van Augustus 2024, soos opgestel deur CTS Heritage, bl. 47</ref> {| class="wikitable" |'''Adres of naam''' |'''Kommentaar van Fransen (2004)''' |- |Pastoriestraat 6 |Ou NG Kerk-pastorie, blykbaar 1898 gebou. Die huis is effens verbou; beskik oor twee stoepkamers met geweldriehoek, asook dubbele boogdeur wat as voordeur dien. |- |Ou Skooltjie,<br>Retiefstraat |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. In 1905 opgerig deur die NG Kerk. Gepleisterde enkelverdieping wat op ’n druppel water lyk na die kenmerkende volksboukuns uit die streek. Die uitgeboude ingang(uitsteeksel) is drie vensteropeninge groot; agter is ’n stewige houtveranda. |- |Carnegie-biblioteek |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. Enkelverdieping van steen; twee stoepkamers front elkeen met driedubbele vensters, geskei deur ’n Doriese portiek tussen-in. Die kante van die hoofdak word afgesluit deur half-pedimente. In 1913 ontwerp deur N.T. Cowin. |- |International Hotel, Hoofstraat |Omstreeks 1910 gebou. In 2004 Huis Emmanuel. Dubbelverdieping, 11 openinge groot. Die portiek in die middel staan onder ’n pediment uitgebou; weerskante van die portiek is ’n veranda/balkon met vyf gemesselde boë. |- |Kerkstraat 35 |Omstreeks 1890 gebou. Huis met wolfentdak en sewe openinge; geskei in twee wooneenhede, met ’n geronde veranda. |- |Kerkstraat 41 {{voetnota|Die boek skryf verkeerdelik ‘31 Church Street’. Dit moet 41 wees, want 31 is nie langs Heuwelstraat (‘Hill Street’) geleë nie.}} |Omstreeks 1890 gebou. Vyf openinge in Kerkstraat, naamlik ’n deur met twee skuifraamvensters aan elke kant, met pleister omraam. In Heuwelstraat se kant is daar drie openinge: een deur met skuifraamvensters weerskante daarvan. Hoekstene is ook op die buitehoeke ingemessel. |- |Spoorwegstraat 20 |Omstreeks 1905 gebou. Villa met enkele stoepkamer; hoekstene op die buitehoeke ingemessel; gietyster-veranda met geronde dak op drie kante. |- |Tuinstraat 32 |Hoekvilla met veranda van hout en gietyster. |- |Pleinstraat 15 |Iewers in die 1880’s gebou. Reghoekige huis met drie venster- en een deuropening, met veranda van gietyster. |- |Retiefstraat 15 |’n Soortgelyke huis, maar met drie openinge. Die stoep is hier ook weerskante toegebou, met diamantruitjies. |- |[[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] {{voetnota|in die boek geskryf: “Tiger Milling”}} |Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. ’n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft]. |} === Tiger Oats-gebou === {{Hoofartikel|Tiger Oats-gebou, Moorreesburg}} [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats gebou (2014)<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Omstreeks Augustus 1905 is die grond voorberei vir die fondasielegging. Die gebou staan sedert '''1906'''. Wat begin het as The African Compressed Fodder Company deur Alfred Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl, sou later uitgekoop word deur die meulenaar en sakeman Frederick John Collier (maar nie sonder die hulp van Charles Stevens nie). In 1910 kry Collier 'n nuwe vennoot by, Daniel Bolton Redler. Twee harde stene maal nie, en Collier en Redler gaan uiteen, met Redler wat die fabriek behou, en 'n nuwe meul vanaf 1926 laat bou in Maitland. 'n Paar jaar ná Redler se afsterwe in 1940 word die eiendom deur die eksekuteur (mnr. Coulter) te koop aangebied aan Anglo American. Die hoofbaas, [[Ernest Oppenheimer]], bied hierdie geleentheid aan Rudy Frankel van Frankel & Co., met dien verstande dat Anglo American sy aandeel daarin kry. Coulter aanvaar die aanbod van £425 000. The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.) kry op 21 September 1944 die nuwe naam: Tiger Oats and National Milling Company Limited. Anglo American verkoop in 1958 sy aandele. Die makro-ekonomiese klimaat, soos die verstedeliking en groter verbruikersbesteding rondom hierdie sentra, noop die openbare maatskappy (waaronder sy vis-, hoender-, veevoer-, bakkery- en selfs rekenaarvertakkings inbegrepe) om markgerig te dink en brandstof te besuinig tydens die oliekrisis. Dit bring mee dat Moorreesburg se Tiger Oats-fabriek al hoe meer op die randgebied beland. Oplaas sluit die fabriek teen die laat-1980's. == Ekonomie == === Ondernemings === Skaars drie jaar ná die aankoms van die spoorlyn, bied Daniel Johannes de Villiers sy wamakery en woonhuis op die dorp te koop aan (10 Mei 1904).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping te Moorreesburg. 3 Mei:8</ref> Op 11, 16 en 20 in ''De Zuid-Afrikaan'' is daar nou sprake van 'n trustee van die insolvente boedel van Daniel Johannes de Villiers wat onder meer die smidswinkel en woonhuis in Hoofstraat op 25 Augustus 1904 vir die publiek te koop sal aanbied.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 11 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 16 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 20 Augustus:1</ref> Op die 8ste September 1904 word (nog 'n insolvente boedel ter sprake) Erf 47 in Hoofstraat van Roelof Pieter van der Merwe aangebied. Dit het wel 'n pasgeboude woonhuis, maar het ook 'n timmermans-, wamakersgeboue en negosiewinkels op.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 23 Augustus:1</ref> Soos te wete, was die The African Compressed Fodder Company, later die Cereal Manufacturing Company, of beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg.<ref name="Lochner.1979.70">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 70</ref> Die African Banking Corporation (A.B.C. Bank) maak sy tak in 1905 oop.<ref name="Lochner.1979.70" /> In 1907 lys die sakegids ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers'' op die dorp 6 graanhandelaars, 5 algemene handelaars (wat van 'n naald tot 'n koevoet verkoop), 3 kleremakers, 2 saal-en-tuie-makers (of -handelaars), 1 bank, 1 brouer en 1 werktuigkundige. Altesaam 19 ondernemings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kelly_s_Directory_of_Merchants_Manufactu/YeLUwvEpfUEC?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA56&printsec=frontcover ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers''. 1907. p. 56]</ref> * Abrahamse & Son (graanhandelaar) * African Banking Corporation (bank) * Alston, P.R. (brouer) * Basson Brothers (algemene handelaar) * Dippenaar, J. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Droomer, J. (algemene handelaar) * Du Toit, H. & A. (graanhandelaar) * Kahn & Levin (graanhandelaar) * Landsman, J. (kleremaker) * Levensohn Brothers (algemene handelaar) * Lombard, Van Aarde & Co. (graanhandelaar) * Loubser, M.P. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Malan & Co. (graanhandelaar) * Muller, P.C. (kleremaker) * Saacks, M. & J. (algemene handelaar) * Slemssen, J.C.H. (werktuigkundige) * Starke & Co. (graanhandelaar) * Van der Westhuizen, A.J. (kleremaker) * Walters Bros. (algemene handelaar) Daarteenoor het die Moorreesburg Sakekamer teen April 2023, in hul speurtog na potensiële lede, meer as 180 ondernemings op Moorreesburg identifiseer.<ref>[https://issuu.com/swartlandjoernaal/docs/uitgawe_165_26_april_2023_lr ''Swartland Joernaal''. 2023. MRB Sakekamer byeen oor energie. 19 April, bl. 2]: Daar is meer as 180 besighede op Moorreesburg identifiseer, na die dorp in vyf dele verdeel is.</ref> ==== Overberg Agri (voorheen MKB) ==== '''Aanloop'''<br> Al word die Eerste Wêreldoorlog en die daaropvolgende ekonomiese oplewing (1925-1928) en depressiejare van die vroeë 1930's dikwels as die hoofredes aangevoer waarom die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig is,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> moet mens nie die 1880's en die Anglo-Boereoorlog buite rekening laat nie. In 1882, skaars vyf jaar ná die opening van Malmesbury se treinstasie in 1877, is die boere van Malmesbury en [[Riebeek-Kasteel]] volgens berigte in 1882 alte deeglik bewus van invoergraan, onder andere uit Amerika, wat in die Kaapse hawe gestort word. Graanpryse het gewissel na aanleiding van vraag en aanbod - hier moet mens Kanada en Australië in die Britse Ryk se rekord- en misoeste natuurlik ook in ag neem. Die groot vloek? Die ondersese telegraafkabel wat al langs die ooskus van Afrika loop. Sodra die boer se skure byna leeg is en die pryse wil opgaan, sou die Kaapse koopman per telegraaf skeepsladings vol graan van heinde en ver ontbied - wat die prys net laat sak - tot nadeel van die Kaapse boer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. 15 Augustus, p. 3, kol. 1: Trouwens, dan wil de heer Louw hen ook geen protectie verschaffen. Maar wat den Malmesburyschen boer niet zou aanstaan, zou dit zijn, dat wanneer zijn schuren zoo goed als ledig zijn en de prijzen beloven op te gaan, de Kaapstadsche koopman per telegraaf scheepsladingen van graan van heinde en verre ontbiedt, het bloote gerucht waarvan de prijzen zou afbrengen tot dat peil waarop 's heeren Louw's "sliding scale" zou ophouden te werken.</ref><ref>De Zuid-Afrikaan. 1882. Riebeekskasteel, 25 November, p. 3, kol. 3: 22. Nov. - Wat hebben wij heet weer! De zon brandt langs den berg dat het kraakt. Geen wonder dat het graan in een paar dagen tijds rijp, ja droog op de velden is geworden. Onze boeren zijn dan ook ijverig aan het inzamelen van den oogst, die tamelijk goed is uitgevallen. Jammer maar dat de Kaapsche kooplieden juis nu koorn uit Amerika inschepen, om den prijs van koloniaal koorn te bederven en den armen boer die betalen moet op deze wijs te dwingen zijn produkt voor een lagen prijs van de hand te zetten. Over een tijdje zal het invoeren wel ophouden zoodra ons koorn is opgekocht, en dan vragen de heeren wat zij willen.</ref> '''Ná die Anglo-Boereoorlog'''<br> Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]] se ontwapening van die Kaapse boere, die ontwrigting van landboubedrywighede deur die algehele reisverbod, rydiere (soos perde) wat in ieder geval deur die weermag in beslag geneem is, lukrake en kwaadwillige konfiskering van goedere of vee vir gewaande oortredings, skade deur sowel die Engelse weermag as ander partye wat op plase aangerig is, drakoniese wetgewing onder die Kaapse krygswet, en die traagheid om kompensasie uit te betaal - het wantroue in die regering geskep. Dit is in hierdie na-oorlogse tydperk toe "coöperatie" veral omstreeks 1903 in feitlik elke uitgawe van die koerant ''De Zuid-Afrikaan'', deur die redakteur [[Onze Jan Hofmeyr]] hoog aangeprys is. Iets ter vermelding: Op Woensdag, 14 September 1904 is [[John X. Merriman]] by die stadsaal in die Paarl aan die woord; hy spreek die Paarl Boeren Vereeniging toe. Hy wys op Frankryk waar daar reeds 5 300 koöperatiewe maatskappye is, selfs hoe Denemarke se beroemde suiwelindustrie nie sonder koöperasies op dreef sou kom nie; die Kaapse boere moet begin plan maak. Volgens hom beskou boere aan die een kant hul plaas as hul eie en persoonlike saak, wat van geen gemeenskaplike belang is nie. Aan die ander kant help dit ook nie jy kyk heeltyd op na die regering nie - daar is buitendien hopeloos te veel burokrasie. Voorspoed kan slegs uit die mense kom, en nie die regering nie. Die volk moet self die dryfkrag wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Paarl Boeren Vereeniging. 17 September, bl. 4</ref> In hierdie tydsgees verskyn klagtebriewe van boere oor die hawerhooiprys in Desember 1904. Die eerste is van "Hard-werkende Boer" van Worcester: na 'n hele jaar se harde werk is hy nie bereid om 5 sjielings per 100 lbs. (pond gewig) vir sy hawer te aanvaar nie. En die vraag word gevra: "Gaan wij maar goedsmoeds onze producten afgeven voor wat gewetenlooze speculateurs believen te geven? Ik denk van neen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 3 Desember, bl. 8, kol. 2</ref> Meneer J.F. Pentz, van [[Hermon]], skryf hul hooikoper sou weer aanvoer die boere in Worcester en ander distrikte is bereid om goedkoop (3 sjielings per 100 lbs.) te betaal. Mnr. Pentz weet egter dat die militêre voorraad teen Desember 1904 lankal uitgeput moet wees en dat die hooikopers se pakhuise leeg moet staan, daarom hou hy sy hooi terug. As daar egter verstandige samewerking was, dan behoort daar geen rede te wees om hawerhooi teen swak pryse te verkoop nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 8 Desember, bl. 4, kol. 6</ref> 'n Veeboer, M.J. van Niekerk van Molen Rivier, [[Ceres]], stel voor dat vyf of ses boere onder mekaar self hul eie hooipakhuis van gegalvaniseerde yster moet oprig wat vyf of seshonderd vragte hooi kan bevat - dit kan tog nie te duur wees nie?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 13 Desember, bl. 4, kol. 4</ref> Dan verskyn die volgende berig in ''De Zuid-Afrikaan'' op 12 Januarie 1905: die boere van Moorreesburg het byeengekom en soos een man besluit om nie hul (hawer)hooi vir onder 3 sjielings per 100 pond gewig te verkoop nie, moontlik die eerste teken van 'n koöperasie op Moorreesburg in embriofase:<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 12 Januarie, bl. 4, kol. 6</ref> {{cquote| Een correspondent van Moorreesburg zond ons Dinsdag het volgende bericht. Een vergadering van boeren werd heden morgen gehouden in overweging te nemen de marktprijs van hooi hier. Na korte onderhandeling werd eendrachtelik besloten de prijs te stellen op 3s. en so niet verkrijgbaar het hooi uit te dorsen of op een andere markt te verkopen voor de beste prijs. De medewerking van gelijke inrichtingen werd uitgenodigd en enige communicatie kan aan de secretaris A.J. van Niekerk gezonden worden. }} Binne twee weke is 'n vergadering op Dinsdag, 17 Januarie 1905, op Malmesbury belê vir die bespreking rakende die oprigting van 'n graanmark.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De Malmesburyse Vergadering. 17 Januarie, bl. 5, kol. 2</ref> In die redakteursbrief is Onze Jan Hofmeyr verheug oor die samewerking wat onder die produsente heers: die boer hoef nie 'n handelaar te wees of te word nie, maar hy moet probeer om die beste mark vir sy produkte te beding en verseker. Sowel kopers as verkopers van hawerhooi was by die vergadering op Malmesbury teenwoordig.<ref name="haverhooi.19.1.1906">''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 19 Januarie, bl. 4, kol. 3</ref> Die volgende verklarings of bewerings word gegee: deels is die bedorwe hawerhooiprys te wyte aan die gulsige kommissie-agente, wat baie lae tenders ingestuur het om kontrakte te verseker, sonder om die belange van die boere in ag te neem. Ook die spoorwegtariewe is verhoog en die Johannesburgse mark is met hooi uit die Transvaal voorsien.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Almal wil egter weet: teen watter prys word hooi in Kaapstad ingevoer? Want volgens mnr. Jacobus Louw kos ingevoerde hooi 5 sjielings 4 pennies per 100 pond, terwyl kuilvoer ("geperst voeder") 4 sjielings 10 pennies per 100 pond kos. Volgens mnr. C. Starke kos kuilvoer 3 sjielings 9 pennies per 100 pond; oor die ingevoerde hooiprys is hy nie heeltemal duidelik seker nie, maar dit moet om en by die prys van kuilvoer kos.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> As dit dan so is, waarom word koloniale hooi dan teen minder as 3 sjielings per 100 pond aangekoop? Van oorproduksie is daar immers geen sprake nie, want dan sou daar tog geen invoere van duisende bale ten duurste gewees het nie.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Drie besluite is op die vergadering geneem:<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> * Eerstens sal geen hooi onder 3 sjielings en 3 pennies per 100 pond verkoop word nie. Al het Moorreesburg die prys vasgestel op 3 sjielings, moet mens in gedagte hou dat die spoorvervoer vanaf die Moorreesburgstasie na Malmesbury omtrent 2¾ pennies per 100 pond vrag bedra. * Tweedens sal 'n kommissie met volmag aangestel word wat die plaaslike hooikopers tegemoet kom. Al klink hierdie besluit teenstrydig met die eerste, is bedinging steeds beter as om van 'n uiterste maatreël gebruik te maak. * Derdens is op 'n afvaardiging besluit om die regering te gaan spreek oor die verhoging van spoorwegtariewe op koloniale landbouprodukte. In die namiddag het die kommissie en die plaaslike hooikopers tot 'n vergelyk gekom: 3 sjielings en 1½ pennie per 100 pond. Dit was 'n kompromie tussen die voorgestelde prys van die vergadering en die prys (3 sjielings) wat sommige hooikopers bereid was om te betaal.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> '''Eerste Wêreldoorlog'''<br> Blykbaar het Moorreesburg reeds in 1912 hul eie Boerevereniging gehad om hulself te organiseer, wat as voorloper gedien het vir MKB.<ref name="Lochner.77.79." /> In daardie jaar is ook De Westelike Graanboeren Ko-operatieve Vereniging (Wesgraan) op Malmesbury gestig (wat oor 'n eeu heen telkemale met ander maatskappye geamalgameer en herbenoem is, onder andere tot WP (Koöperatief) Beperk, tot WPK Landbou Beperk, Kaap Agri Bedryf Limited, en Agrimark Operations Limited).<ref>[https://web.archive.org/web/20250912163313/https://www.kalgroup.co.za/about/our-history KAL Group - Our History]</ref> Wat die Eerste Wêreldoorlog betref: in sy geheel gesien, is tot 136 000 jong Suid-Afrikaners landwyd van produktiewe diens onttrek om te gaan veg, wat 'n arbeidstekort meegebring het. Al was daar nie veel materiële skade in die Unie van Suid-Afrika aangerig nie, het dit wel spoedig die prys van lewensmiddele soos graan, vleis, asook grond die hoogte ingejaag, wat op sy beurt vererger is deur 'n spekulasiemark wat ontstaan het.<ref name="burger.boerdery.piketberg">Burger, W.A. 1975. Boerdery. In: ''Piket teen 'n berg: Die geskiedenis van Piketberg 1660-1970. s.l. s.n., pp. 318-335</ref> Onder andere was die grondpryse hoog, en toe die pryse later sak, was baie boere in die pekel, omdat skuld op hoë grondpryswaardasies aangegaan is.<ref name="MKB2008Geskiedenis">[https://web.archive.org/web/20100227055954/http://www.mkb.co.za/geskiedenis.htm MKB: Geskiedenis (2008-webwerf)]</ref> Derhalwe het boere liggame in die lewe begin roep om oor die pryse, versending en bemarking van hul produkte te waak. Om buitensporige premies teë te werk, vind mens in die Swartland byvoorbeeld vyf graanboere van Piketberg wat in 1916 'n onderlinge brandversekeringsmaatsakppy op 'n koöperatiewe beginsel stig en bestuur - wat nogal gewaagd is vir 'n groep mense sonder enige aktuariële kennis, insidensietabelle of kapitaal. Eers toe die Wet op Koöperasies in 1922 geproklameer is, is die "Piketberg Ko-operatiewe Graanboeren Brand Beschermings Maatschappy Beperkt" in 1923 tot stand gebring.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Die Piketberg-Boere Maatskappy word in 1919 gestig.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Omdat Wesgraan self sy eie lede se graan wou aankoop, om totaal onafhanklik te word van vyandige meulenaars, besluit die direksie op 26 Maart 1918 om hul eie meul op te rig. So is De Boeren Koöperatieve Maatschappy Beperk (Bokomo) op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter.Uitbreiding">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringprodukte. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31-36]</ref> '''Stigting'''<br> '''Januarie 1925''': Na samesprekings wat al sedert 1911 aankom,<ref>[https://archive.org/details/officialyearbook6192sout/page/518/mode/2up?q=%22moorreesburg+elevator%22 Official yearbook of the Union and of Basutoland, Bechuanaland Protectorate and Swaziland. 1923. Grain Elevators. p. 519]</ref> word Moorreesburg se (mielie)graansuier (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) vir die Moorreesburgse boere beskikbaar gestel. Die oprigtingskoste het £25 559 bedra. Die bergingskapasiteit van die graansuier is 2 600 Britse ton (of 2 641,72 metrieke ton).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/OYaFHpg4OrkC?hl=af&gbpv=1&bsq=Moorreesburg Annual Report of the Department of Defence. 1929, bl. 21]: The Moorreesburg elevator has a storage capacity of 2,600 tons. It was opened for business in January, 1925, and the cost of its erection was £25,559. So far it has not proved a success from the point of view of the patronage it has received.</ref> '''1927''': Om jou koring te gradeer en weeg sou jou 3 pennies kos vir byvoorbeeld elke 200 pond koring. 200 pond is eintlik 'n sak koring se inhoud; jy betaal dus per sak koring. Daarbenewens moet jy nog die bergingsgeld betaal. Om jou koring die eerste 10 dae te berg, was gratis. Daarna kos dit jou vanaf begin Oktober tot einde Maart 2 pennies per 200 pond vir elke 30 dae (al lê dit ook nie die volle maand nie). Vanaf begin April tot einde September kos dit 1 pennie per sak koring vir elke 30 dae (al word dit daar ook nie vir 'n volle maande geberg nie).<ref>[https://archive.org/details/IndustrialDevelopmentInSouthAfrica/south-industrial-1927-RTL018149-LowRes/page/104/mode/2up?q=moorreesburg+elevator Department of Mines and Industries. 1927. Industrial development in South Africa.]</ref> '''30 Junie 1930''': Die graansuier is nie eens halfpad vol nie: daar is slegs 1 135 Britse ton (1 153,21 metrieke ton) daarbinne. Boonop is dit 587 ton (596,56 metrieke ton) minder as wat in die vorige 12 maande opgeneem is.<ref>"Annual Report of the General Manager". 1931. p. 34: The total volume of wheat deposited in the Moorreesburg elevator during the year ended 30th June, 1930, represented 1,135 tons only, which is less than half the storage capacity of the elevator and 587 tons below the quantity handled in the preceeding twelve months.</ref> Op <u>'''25 September 1931'''</u> word die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig, net meer as 'n maand nadat die Porterville Koöperatiewe Landboumaatskappy op 8 Augustus 1931 gestig is.<ref name="Richter.Armoede" /> Op die direksie dien J.H. Basson (van die plaas Anyskop, as voorsitter op 4 Desember 1931 verkies<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.S. Marais (Welgelegen, ondervoorsitter<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.P. Smit (Goudmyn), J.C. Carstens (Melkboom), H.A. Hanekom (Hanekomshoop), L.S. Lochner (Drieheuwels) en D.W. Bester (Uitkyk).<ref name="Richter.Armoede" /> Die eerste sekretaris was D.J. Kotzé (Dirkie Tamatie) en is later bevorder tot bestuurder met A.W. (Boekies) Kotzé as sy sekretaris. D.J. Kotzé tree in 1971 af, en word opgevolg deur A.W. Kotzé (wat sedert 1952 aan die Koöperasie verbonde was), met J.W. (Willie) Loubser wat tot sekretaris bevorder is.<ref name="Lochner.77.79." /> Party bronne vermeld dat daar aanvanklik 47 boere koöperasielede was,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> ander weer 55 lede.<ref name="Lochner.77.79." /> '''1931-1935''': So min graan is in die staatsbeheerde graansuier oor vyf jaar hanteer dat die fakture wat uitgereik is maar £75 was (soos wat graan geweeg of geberg is), terwyl die uitgawes, rente en waardevermindering van die graansuier £7 839 bedra. Omdat die graan in 1934 so min was, is die graansuier gesluit en die inhoud na die een in Kaapstad oorgedra. Die Hoofbestuurder van Spoorweë en Hawens het later die opdrag gegee dat die graan wat uit die Moorreesburg-distrik kom voortaan by die graansuier ter plaatse geberg moet word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/TDIa_57aeFgC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&dq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&printsec=frontcover Papers: U.G.. (1936). Suid-Afrika:Staatsdrukker, p. 44]: Moorreesburg Elevator . - Receipts from this elevator , which was completed in 1925 at a cost of £ 25,559 amounted to £ 75 for the five years, 1931-1935, while expenditure , mainly interest and depreciation , over the same period totalled £ 7,839. Owing to the small quantity of wheat offering in 1934, the elevator was closed and the grain diverted to the Capetown elevator, but the General Manager recently instructed that the grain offered in the Moorreesburg District should be stored in the elevator there.</ref> Takke word op Koperfontein (1935) en Koringberg (1936) oopgemaak, waarna op Moravia (1943), Bergrivier (1944) en Langebaanweg (1948, maar sluit in 1977). Hier word boerderybenodigdhede verskaf en graan ontvang.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat daar 'n behoefte aan die herstel van windpompe, plaasmasjinerie en motors ontstaan het, is 'n werkswinkel in Hoofstraat aanvanklik gehuur. Later is 'n nuwe werkswinkel in 1946 opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''28 September 1953''': Die hoeksteen vir 'n nuwe hoofkantoorgebou word gelê. Die gebou word amptelik op 9 Desember ingewy.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Dan word 'n depot in '''1953''' by Leliedam opgerig. In oorleg met buurkoöperasies word daar ooreengekom waar silo's opgerig kan word om oorvleueling te voorkom; in 1955 word aansoek gedoen massaskure te Moorreesburg, Koperfontein en Koringberg op te rig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1957''': Die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging het in 1950 nog ongeveer 481 000 (imperiale) sakke koring hanteer; nou het dit in 1957 opgeskiet na 685 000 (imperiale) sakke. Die opbrengs per morg het ook toegeneem.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Veldtrust/Fywi4U0ftZgC?hl=af&gbpv=1&bsq=1957+opge-+skiet+het&dq=1957+opge-+skiet+het&printsec=frontcover ''Veld Trust News''. 1959. Baie werk wag in winterrëenvalstreek: Meer weiding. Januarie, bl. 30]</ref> '''1963''': Die graansuier op Moorreesburg was een van vele dwarsoor die land wat eintlik vir mielies bedoel was. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens het hul van die begin af bestuur, waarna hulle teen 1963 na die Mielieraad en vandaar na die onmiddellike koöperasies in die omgewing verkoop is (19 van die graansuiers word nog in 2001 gebruik).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Industrial_Archaeology/kIHUS9zUTOEC?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg%20elevator%20terminated&pg=PA143&printsec=frontcover Worth, D. 2005. Gas and Grain. The Conservation of Networked Industrial Landscapes. In: ''Industrial Archaeology: Future Directions''. Duitsland: Springer US, p. 143]: The elevators continued to be managed by South African Railways and Harbours from their inception until 1963. At that time the country elevators, with the exception of Moorreesburg, was transferred first to the Mealie Industry Control Board, and subsequently to the local farmer's co-operatives. Of these, 19 remained in use in 2001.</ref> Natuurlik bly Moorreesburg se graansuier die uitsondering, en bly ook Staatsbesit, want - dis 'n koringproduserende gebied.<ref>Verslag van die Gekose Komitee oor Openbare Rekeninge .... Suid-Afrika, Volksraad, 1961. pp. 74-75: GRAANSUIERS ( par. 43, bl. 73).<br> 340. ''Voorsitter'' ] Mnr . Kruger , die bedryfsresultate van die graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg het 'n wins van R97 344 getoon, vergeleke met 'n wins vergeleke met 'n wins van R1,017,418 in die vorige jaar. Waaraan is die afname in die wins te wyte? (''Mnr. Kruger.'') Dit is hoofsaaklik te wyte aan 'n afname in die uitvoer van mielies.<br> 341. Beskik die Administrasie nou net oor graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg? - Ja. Die nuwe graansuier by Oos-Londen sal egter eersdaags in werking kom. Hierdie graansuier is feitlik voltooi, maar daar is geen mielies om daarin opgeneem te word nie.<br> 342. Ek merk dat 6,574 ton koring in die loop van die jaar in die graansuiers opgeneem is. Is dit koring wat ingevoer is? Ja<br> 343. [''Mnr. S.J.M. Steyn''] Kan u meer inligting verstrek in verband met die bedrag van R42,679 ten opsigte van graansuiertarief en -opslagkoste op 706,610 sakke wat gedurende April 1963 in die binnelandse graansuiers opgeneem is? - Ja. Hierdie bedrag verteenwoordig inkomste wat in 1963-'64 verkry is uit graan wat in ons binnelandse graansuiers opgeneem was. Hierdie graansuiers is sedertdien verkoop.<br> 344. (''Voorsitter'') Hoeveel binnelandse graansuiers is destyds verkoop? Vier-en-dertig. Al binnelandse graansuier wat ons behou het, is die een by Moorreesburg.<br> 345. Waarom is die Moorreesburgse graansuier behou? — (''Mnr. Fawdry'') Al die graansuiers wat mielies hanteer, is aan die Mielieraad verkoop. Moorreesburg is egter 'n koringproduserende gebied.</ref> '''1965''': MKB teken sy hoogste ledetal aan: 2 079.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Op 1 Julie 1965 word die Vereniging formeel 'n Koöperasie. Die Registrateur van Koöperasies het in 1965 die volgende oor MKB gesê: "Arm is hy gebore, maar ryklik is hy geseën en ryklik het hy groot en sterk geword. Die Moorreesburg Koöperasie is soos die groot akkerboom, wat eers 'n akkertjie was, maar waarvan die uitgestrekte takke nou diens, vrede en rus bied."<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omstreeks '''1971''': Met die desimalisering van Suid-Afrika in 1961 is die metrieke stelsel by 'n sak koring eers tien jaar later ingevoer, toe die imperiale sak koring van weleer 90 kg geword het (dit was eintlik 203 lbs., dit wil sê 3 pond massa vir die streepsak self, met 200 pond koring in die sak). Maar ná 1976 het die gewig van die sak koring 70 kg geword.<ref name="Richter.Berging">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA121 Richter, G. 2010. Die berging van graan. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 115-124]</ref> Die eerste silo's van die koöperasie word in '''1972''' opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1974-1975''': Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens sluit hul graansuier op Moorreesburg.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/South_African_Railways_and_Harbours_Stat/MtdlLShEhTIC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22Die%20graansuier%20op%20Moorreesburg%20is%20gesluit%22&printsec=frontcover Verslag van die Kontroleur en Ouditeur-generaal oor die Rekenings van die Suid-Afrikaanse Spoorwegadministrasie, 1974-75, bl. 38]: Bedryfsresultate vir 1974-75 toon 'n wins van R1 235 378 vergeleke met 'n verlies van R697 400 in die vorige jaar. Die graansuier op Moorreesburg is gesluit. Terwyl geen inkomste uit hierdie bate gedurende die jaar verkry is nie, is uitgawe van R4 989 aangegaan, hoofsaaklik ten opsigte van waardevermindering en rente op kapitaal, en dit is in die bedryfsresultate ingesluit.</ref> Tussen 1960 en 1978 is daar 'n drastiese afname in die getal lede - 908 minder mense. Dit word toegeskryf aan die ontvolking van die platteland: boere verkoop hul plase aan ander grondeienaars en trek dorpe of stede toe. Dit blyk wel dat die groter ekonomiese eenhede hoër produksie en opbrengste lewer, soos afgelei kan word uit die tabel (ponde en pennies is omgeskakel na Rand en sent):<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Steekproefjaar''' | valign="top" |'''Ledetal''' | valign="top" |'''Koringproduksie''' | valign="top" |'''Wintergraan-''' '''produksie''' | valign="top" |'''Omset (R)''' | valign="top" |'''Wins (R)''' | valign="top" |'''Verlies (R)''' |- | valign="top" |1931/32 | valign="top" |55 | valign="top" |4 723 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |9 230 | valign="top" |- | valign="top" |122 |- | valign="top" |1940/41 | valign="top" |567 | valign="top" |181 239 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |584 932 | valign="top" |9 597 | valign="top" |- |- | valign="top" |1949/50 | valign="top" |1 226 | valign="top" |421 204 Imp. sakke | valign="top" |44 693 Imp. sakke | valign="top" |2 883 612 | valign="top" |25 136 | valign="top" |- |- | valign="top" |1959/60 | valign="top" |1 876 | valign="top" |717 431 Imp. sakke | valign="top" |26 539 Imp. sakke | valign="top" |6 471 028 | valign="top" |89 820 | valign="top" |- |- | valign="top" |1969/70 | valign="top" |1 106 | valign="top" |526 289 Imp. sakke | valign="top" |8 728 Imp. sakke | valign="top" |7 438 949 | valign="top" |235 440 | valign="top" |- |- | valign="top" |1977/78 | valign="top" |968 | valign="top" |1 195 657 Metr. sakke | valign="top" |54 872 Metr. sakke | valign="top" |20 633 426 | valign="top" |747 364 | valign="top" |- |} In '''1979''' bedien MKB boere van Koringberg, Aurora, Hopefield, Het Kruis, Redelinghuys, Sandberg, Leipoldtville, 'n deel van Graafwater en 'n deel van Velddrift. Ontvangsdepots vind mens op Moorreesburg, Moravia, Koringberg en Koperfontein - met graansuiers wat altesaam 114 788 metrieke ton koring kan bevat, of dan 1 639 833 metrieke sakke koring (dus 70 kg-sakke). Daar is ook twee buitedepots op Ratelfontein en Bergrivier. Bo en behalwe die silo's is daar ook groot graanskure, 'n moderne werkswinkel en 'n motorhawe in MKB se naam.<ref name="Lochner.77.79." /> Dan nog is MKB die grootste werkgewer op Moorreesburg in 1979: die 169 werknemers word geklassifiseer 68 blank en 101 nie-blanke werknemers. Die onderneming verskaf ook behuising vir sy werknemers.<ref name="Lochner.77.79." /> In 1979 dien op die direksie A.B.J. van der Merwe (voorsitter), J.C. de Jongh (Graafwater, ondervoorsitter), J.E. Carstens, J.H. Visser (Sauer), M.H. Koch, P.J. Brink (Aurora), A.J. Ackermann, P.S. Theron (Koringberg), D.J. kotzé en A.A. Serdyn. Die bestuurder is A.W. (Boekies) Kotzé en die sekretaris steeds J.W. (Willie) Loubser.<ref name="Lochner.77.79.">Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 77-79</ref> MKB se koringontvangste styg van 96 131 ton in 1980 tot 159 780 ton in 1985.<ref name="Richter.Berging" /> '''1982''': In die Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek staan: "Die Moorreesburg Koringboere Koöperasie hanteer jaarliks 40% van die totale graanoes van die Swartlandstreek. Die gemiddelde koringopbrengs is ongeveer 1,2 ton per hektaar." <ref>Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek. 1982. Moorreesburg. Pretoria : S.A. Assoc. of Municipal Employees, bl. 38.</ref> '''1983''': die hoofkantoor word uitgebrei - kantore vir senior bestuur en 'n nuwe raadsaal word aangebou, asook 'n selfbedieningswinkel op die grondverdieping.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Aan die einde van '''1996''' is die Koringraad ontbind.<ref name="Richter.Armoede">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA73 Richter, G. 2010. Armoede en uitkoms. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 73-78]</ref> In '''1998''' word die handelsafdeling van die Bergriviertak na Velddrif verskuif waar 'n winkelkompleks en brandstofvulstasie gebou is.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat kanola sedert 1995 in die omgewing verbou is vir kookolie en margarien, is 'n oliepers op Moorreesburg in '''1998/1999''' opgerig.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912183832/https://www.grainsa.co.za/ebook/GSA-Geskiedenisboek.pdf GraanSA. 2016. Die Graan- en Oliesadebedryf van Suid-Afrika: 'n reis deur tyd, bl. 67]</ref> Rekordoeste word in 1987, 1993, 1996 (meer as 250 000 ton) en 2002 aangeteken toe meer as 200 000 ton koring by MKB se silo's aankom.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''Van maatskappy tot Overberg Agri'''<br> Terwyl Frankryk in 2025 nog 22 589 koöperasies (van welke aard ook) het,<ref>[https://web.archive.org/web/20250912195126/https://coops4dev.coop/fr/4deveurope/france Coops4dev.coop]</ref> en in Nederland daar as't ware 'n oplewing vanaf 5 007 (2010) tot 9 539 (2024) koöperasies sigbaar is,<ref>[https://web.archive.org/web/20250514080205/https://cooperatie.nl/veelgestelde-vragen/hoeveel-cooperaties-zijn-er-in-nederland/Cooperatie.nl : Hoeveel coöperaties zijn er in Nederland?]</ref> word Suid-Afrikaanse ''koöperasies'' sedert 1994 toenemend ''korporasies''. In navolging van baie koöperasies, word Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk op 28 Junie 1999 ook 'n privaatmaatskappy,<ref name="delist">[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. In dieselfde jaar word 'n openbare maatskappy gestig, die Graanboere Groep Beperk - die ou koöperasie-'aandele' van die MKB-lede word soontoe oorgedra.<ref name="Richter.Transformasie" /> MKB word dus die bedryfsmaatskappy/bedryfsliggaam/volfiliaal van Graanboere Groep Beperk.<ref>[https://web.archive.org/web/20090918200246/http://www.mkb.co.za/index.htm MKB Tuisblad]</ref><ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> Van die redes vir samesmeltings vind mens in die tydperk sedert einde 2003/begin 2004 toe amalgamasieplanne en gesprekke die botoon gevoer het. Boland Agri Beherend, Graanboere Groep en WPK Beleggings het in dié tyd die moontlikheid bespreek om saam te smelt<ref>[https://archive.is/v8yiR#selection-1553.0-1577.259 ''Landbouweekblad''. 2024. MKB wil steeds saamwerk, 4 Junie.]</ref> (dit het wel op 'n nulletjie uitgeloop - Boland Agri en WPK Beleggings het egter saamgesmelt om Kaap Agri Beperk te word). Die volgende voordele is in hierdie tydperk uitgelig - bewoording soos "ontsluiting van energie deur kragte saam te snoer", "'n groter besigheid in die streek te skep", "om kundigheid te verpoel", "om gemeenskaplike bedreigings beter die hoof te bied", "gesamentlike belange te beskerm", "risiko's te versprei", "dupliserende aksies uit te skakel", "om groter aankoopvolumes te bekom", "besparings in bedryfskoste", "optimale aanwending van bronne", "uiteenlopende besighede sal na mekaar kan groei en by mekaar inskakel wanneer die tyd daarvoor geleë is". Boere sou ook beter daaraan toe wees "omrede die landboubesigheid bestaan met steeds dieselfde doel as tydens die oorspronklike stigting van koöperasies, naamlik om 'n sterker produsentebesigheid van boere vir boere wat voedsel en vesel in 'n volhoubare platteland, met kwaliteitlewe vir al die betrokkenes, te produseer".<ref name="Richter.Transformasie" /> Kortom: aandeelhouers moet tevrede gestel word. In wese voel die skrywer, Gawie Richter, in sy boek ''Geskiedenis van die Koringbedryf'' (2010) dat die lede en veral die jonger geslag boere nie meer dieselfde lojaliteit soos hul ouers teenoor hul landboubesigheid koester as tydens die koöperatiewe era nie; dat daar selfs van 'n [[vervreemding]]sgevoel gepraat kan word. Dan weer, die boere kan wel 'n waardevolle neseiertjie in die maatskappy geniet, wat voorheen nie so maklik en vryelik verhandelbaar was nie. Selfs al is hierdie boere nie meer aandeelhouers nie, baat hulle steeds by die maatskappy - naamlik beter diens - die hoofdoel is wel nie meer om die produksiemiddele laag te hou nie, maar om wel goeie dividende te lewer.<ref name="Richter.Transformasie" /> Ander ontwikkelings by MKB sluit in: '''2000''': Die stoor agter die hoofgebou word as konferensiesentrum ingerig en die Jan Basson Sentrum gedoop.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Die sentrum kon gehuur word vir konferensies en funksies soos troues en verjaardagvieringe.<ref>[https://web.archive.org/web/20121105121310/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/jan-basson-sentru-verhuring MKB Jan Basson Sentrum (2011-webwerf)]</ref> '''2003''': Petfood Caterers (Edms) Bpk (PFC) word gestig en vervaardig droë hondekos. Teen 2011 is daar meer as 40 personeellede in diens; daar is twee handelsmerke: Trusty en Menu.<ref name="MKB2011.h.">[https://web.archive.org/web/20130501034515/http://www.mkb.co.za/index.php/kommersieel/hondekos MBK Hondekos (2011-webwerf)]</ref> '''2006''': MKB en Southern Oil van Swellendam neem gesamentlik die Swartland Oliepers op Moorreesburg oor.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In '''2008''' daal die ledetal tot 466 lede; die daling word steeds toegeskryf aan ontvolking van plase.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In dieselfde jaar het MKB se silo's oor sy hele afsetgebied 'n opbergingskapasiteit van 195 550 metrieke ton.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> (Teen 2011 is die bergingskapasiteit van die silokompleks op Moorreesburg alleen 52 500 ton vir koringberging, en 6 700 ton vir kanola).<ref>[https://web.archive.org/web/20130503190704/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/graanafdeling/moorreesburg MKB Mooreesburg Graanafdeling (2011-webwerf)]</ref> '''2010''': Die Graanverkrygingskantoor en die Hyundai Dienssentrum word op Moorreesburg geopen; die OK Grocer te Velddrif word oorgeneem.<ref name="MKB2011" /> '''2011''': Die OK Grocer op Citrusdal en die Shell Vulstasie by Moorreesburg word oorgeneem; NutroScience op Malmesbury word gekoop.<ref name="MKB2011">[https://web.archive.org/web/20130503190806/http://www.mkb.co.za/index.php/korporatief/geskiedenis MKB.co.za (2011-webwerf)]</ref> In '''2011''' verskaf MKB werk aan meer as 300 personeellede. Dienspunte sluit in: Koperfontein, Velddrif, Langebaan, Bergrivier, Moravia, Citrusdal en Leliedam. Ses silokomplekse, vier LandMark-handelswinkels, drie saadaanlegte, twee OK Grocer-winkels, plus 'n hondekosaanleg (Petfood Caterers) op Moorreesburg, 'n versekerings- en makelaarsafdeling met twee kantore, 'n meganisasie-afdeling asook hoofkwartier op Moorreesburg getuig wat oor 80 jaar tot stand gebring is. Die omset vir die boekjaar 2010 tot 2011 het bykans R450 miljoen beloop. Dit is ook in 2011 toe Senwes (gesetel op Klerksdorp) begin belangstelling toon het in MKB.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912165839/https://www2.senwes.co.za/files/main_articles/2011/12/20/advertensie_AFR.pdf Senwes Aanbod]</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/courant_145_issuu MKB verkoop straks gedeelte aan Senwes: Struktuur kan nou ná 80 verander]</ref> In die 2012- jaarverslag van Senwes staan: "Die voorgestelde verkryging van 'n meerderheidsaandeel in Graan Boere Groep Beperk (GBG) van Moorreesburg was onsuksesvol", by 2 Augustus 2011 "Moontlike verkryging van belang in Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk ('MKB')". Maar op 21 Februarie 2012: "Trek omsigtigheid terug op MKB (Graanboere Groep Beperk)." <ref>[https://web.archive.org/web/20250912164423/https://www2.senwes.co.za/Files/main_corporate/annual_reports/2012/Senwes_Jaarverslag_2012.pdf Senwes Jaarverslag 2012, bl. 14]</ref> Die rede wat glo aangevoer is, is dat die MKB-aandeelhouers nie bereid was om toe te laat dat 'n enkele aandeelhouer meer as 10% besit nie. Aangesien onder die aandeelhouers 61% wel toegeneë was om hierdie verandering te aanvaar, terwyl slegs 39% die status quo verkies het, glo die ''Western Cape Business News'' die prys per aandeel wat Senwes sou aangebied het was die eintlike probleem.<ref>[https://web.archive.org/web/20170302110616/http://www.wcbn.co.za/articles/dailynews/2908/Senwes+Retreats+From+Western+Cape.html ''Western Cape Business News''. 2012. Senwes Retreats from Western Cape. 9 April]</ref> MKB smelt in 2011 egter saam met Overberg Agri.<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> Overberg Agri is op sy beurt weer 'n amalgamasie in 2005 van die Bredasdorp-Napier Landbougroep (BNK = Bredasdorp-Napier Koöperasie), en Caledon-Riviersonderend Landboubeheermaatskappy Bpk. (CRK = Caledon-Riviersonderend Koöperasie);<ref>[https://archive.is/iSk53#selection-1039.0-1039.554 Overberg Agri. 2024. Meer oor ons]</ref> hierdie samesmelting is moontlik gemaak nadat die beslote korporasies teen die einde van die negentigerjare maatskappye geword het (CRK op 30 Januarie 1998 en BNK op 2 Maart 1998).<ref name="delist" /> Op '''17 Oktober 2017''' gee die lede van die Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk amptelik te kenne - hulle het gestem: die maatskappy moet ontbind. Die spesiale besluit is reeds op 28 September 2017 by die Kommissie vir Maatskappye en Intellektuele Eiendom (CPIC) ingedien.<ref>[https://archive.org/details/393232310/41254_17-11/mode/2up?q=koringboere Staatskoerant, No. 41254. 17 November 2017, bl. 14]</ref> '''2021''': Moorreesburg se kanolapers kan 6 000 ton kanola per maand verwerk, of 72 000 ton per jaar. Die vooruitsig was om 255 000 ton kanola teen einde 2022 te verwerk.<ref>[https://archive.is/a1tgV Genis, A. 2021. Swartland kan meer kanola produseer. ''Landbouweekblad'', 22 Okt.]</ref> ==== Erdvark Engineering (oorsprong) ==== In 1952 stig Willem Marais die ''Erdvark Ploegfabriek'' (Edms. Bpk.) op Moorreesburg. In 1971 sluit sy seun, Sarel Marais, hom by die besigheid aan. Twee fabrieke word gelyktydig bedryf, by name die een op Philippi op die [[Kaapse Vlakte]] en die een op Moorreesburg. Die Philippi-fabriek spits hom hoofsaaklik toe op die vervaardiging van slytonderdele en groot ploegimplemente; die fabriek op Moorreesburg fokus weer op die kleiner implemente.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Met Willem Marais se afsterwe in 1975 neem sy seun die bedryf oor. Hy verkoop die Philippi-fabriek in 1986 en skuif die onderneming Moorreesburg toe.<ref name="Erdvark2025" /> Die ploegfabriek word omstreeks Oktober 1990<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> as lopende onderneming oorgekoop deur Thian Rossouw; die fabriek en personeel word hierna opnuut by Trawal gevestig,<ref name="Erdvark2025" /> sowat 14,5 km buitekant [[Klawer]] (of sowat 168 km noord van Moorreesburg). Skaarploeë is van die begin af vir koringproduksie gebruik, totdat skottelploeë sedert die 1930's toenemend in gebruik geneem is.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA106 Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African Sun Media, p. 106]</ref> Waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: Op soortgelyke wyse het Erdvark aanvanklik verstelbare rysterplaat- en beitelploeë vervaardig, waarna die skottelploeë 'n groter markaanvraag begin geniet het. Sedertdien ontwikkel Erdvark ook allerlei skrapers en skroppe, maar veral sedert die 2010's ook walgooiers (of operdploeë) geskik vir die vrugte- en neutebedryf. Daarbenewens het die ontwikkeling van verstelbare skeurploeë met hidrouliese stelsels en moderne beitelploeë twee jaar geduur.<ref name="Erdvark2025" /> ==== Moorrees-bakkery ==== In die RSG-program "Doen jou eie ding", uitgesaai op Dinsdag, 19 Augustus 2025 vanaf 11:30 tot 12:00, gesels Ryk van Niekerk met Carien Hugo-Waring, die stigter en eienares van die ''Moorrees''-bakkery, 'n nisbakkery op Moorreesburg, op die hoek van Royal- en Hoofstraat (Hoofstraat 8). Die onderneming het in 2021 tydens die Covid-grendeltyd tot stand gekom.<ref name="doenjoueieding19aug25">[https://omny.fm/shows/doen-jou-eie-ding/doen-jou-eie-ding-19-augustus-2025 Radio Sonder Grense. 2025. Doen jou eie ding: 19 Augustus.]</ref> Hugo-Waring, 'n plattelander van geboorte, het na die eerste grendeltyd vanaf Durbanville na Moorreesburg getrek, met die droom om iets nuuts op die platteland te begin. Sy wou ook haar dogter op die platteland grootmaak.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Hugo-Waring se agtergrond is eintlik die wynbedryf, maar sy is opgelei in hotelbestuur en het oorsee gewerk: 5 jaar in Skotland. Terug in Suid-Afrika doen sy ervaring op in die wynbedryf, veral wat verkope, handelsmerkbestuur en verspreiding aanbetref. Sy werk onder meer vir die Ruperts. Met die eerste Covid-grendeltyd kom die gesin voor 'n keuse te staan; daar word besluit op 'n nuwe begin op Moorreesburg.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Die perseel van ''Moorrees'' het voorheen aan die Shoprite-groep behoort; dit was 'n akademie waar bakkers opgelei is. Met die Covid-tydperk gaan die hele projek ten gronde, omdat die nodige ondersteuning van die sektorale onderwys- en opleidingsowerhede verdwyn het; kontakonderwys is verbied: slegs die gebou en die toerusting bly agter slot en grendel oor. Die een se dood is die ander se brood: Hugo-Waring het die potensiaal raakgesien, welwetend dat die gesin vyf jaar lank bloedweinige omset sou toon - niks kom oornag nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Moorreesburg se ligging lê tussen êrens en nêrens: die dorp se inherente koopkrag is bitter beperk, maar die dorp self is in die middelpunt van die Swartland geleë, omring deur agt dorpe in die onmiddellike 45-minute-radius. Die mark is dus binne- en buitekant die dorp geleë. Ironies genoeg sit Moorreesburg in die hartjie van die koringland, maar daar was geen langfermentasiesuurdeegbrood (dus, met 'n lang rys- of gistingstyd) op die rakke te vinde nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ses weke voordat die opening sou plaasvind (1 Julie 2021 was die openingsdag) is die sakeplan opgetrek en al die nodige reëlings getref, en slegs twee dae voor die opening word die tweede grendeltyd aangekondig. Dit het alles vertraag; daardie eerste ses maande was maar suur brood eet: nie alleen kom die sakeplan tot stilstand nie; boonop ontstaan daar 'n kontantvloeiprobleem. ''Moorrees'' bestaan in wese slegs op papier.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Jaar 1 was Carien Hugo-Waring alleen in die bakkery aan die bak en brou. 10 000 brode later was sy tevrede met haar vordering en stel 'n personeellid aan. Ten tyde van die uitsending (Augustus 2025) is daar drie persone in die bakkery werksaam.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Nie alleen is die bakkery 'n arbeidsintensiewe werk nie, die toerusting self is duur, veral in ag genome dat 'n goedkoop produk (brood) gemaak moet word. Die eerste drie jaar is 'n huurkontrak aangegaan; in 2024 is die (ou, maar duursame en werkende) toerusting gekoop.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Benewens die bakkery, is daar ook 'n restaurantjie, 'n eie steenmeul (steengemaalde meel word landwyd versend), 'n AirBNB, asook werkswinkels/aanlynkursusse in bedryf. Slegs tussen 300 en 500 brode word per week gebak, wat hierdie broodnodige diversifisering regverdig. Pleks daarvan om jou op 'n magdom afsetgebiede (lees: supermarkte) te verlaat, word daar eerder op "broodvennote" (soos restaurante, deli's, koffieroosters, asook hotelle <ref name="MM16Aug2025">[https://archive.is/oQTDa Roberts, M. 2025. Herlaai jou pap stadsbatterye op Koringberg. ''Maroela Media'', 16 Augustus.]</ref>), verhoudings en wedersydse lojaliteit gefokus - dit is sakelui wat begrip het vir die produk self: brood wat geskik is vir diegene wat ly aan suikersiekte of glutenonverdraagsaamheid. Sulke vennote skrik nie vir die hoër broodprys vergeleke met 'n gewone winkelbrood nie. Met die radio-uitsending het die bakkery reeds elf sulke broodvennote dwarsoor die Swartland (en Weskus) in sy adresboekie. Dié brode word verpak en vriende van die bakkery wat op Moorreesburg bly (of personeellede) lewer die produk op ander dorpe af. Met die besendings word diegene in brood betaal. Deur hierdie sakemodel word die verspreidingskoste verminder, sodat die gewone koper nie R100,00 vir 'n brood hoef op te dok nie. Aflewerings vind weekliks nou ook op Hopefield en Langebaan plaas. Ten tyde van die uitsending kos 1 kg-panbrode vanaf R40,00; 1,5 kg-panbrode (vol sade aan die buitekant) kos tot so R65,00.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ter prysvergelyking: 'n winkelbrood se winskopieprys tussen 25 Augustus en 7 September 2025 bedra omtrent R16,99.<ref>[https://web.archive.org/web/20250906081852if_/https://specials.shoprite.co.za/deals/wcmajordeals25aug07sep25/files/assets/common/downloads/wcmajordeals25aug07sep25.pdf?uni=4f7080c622334739dedbb657b7e921ed Winskopieblad van Shoprite, 25 Augustus tot 27 September 2025]</ref> Deur 'n leweransier van supermarkte te wees, bevind Hugo-Waring, skep jy eintlik kompetisie teen jouself gerig - jy neem jou eie brood uit jou mond uit. Die broodvennote is deur persoonlike reklame gewerf: kopers van die brode self, of by netwerkaangeleenthede waar 'n broodjie met belangstellendes gebreek word en 'n praatjie aangebied is.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Wat die kursusse aanbetref was daar al omtrent 250 leerlinge, waarvan 5 buitelanders: individue van Ghana, Spanje, Frankryk, Kanada en Australië.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> == Biblioteekdiens == === Carnegie-biblioteek === ==== Stigting ==== 'n Afvaardiging uit die publiek het op 4 April 1911 die Stadsraad genader, met die wens om jaarliks 'n bydrae te maak vir 'n biblioteek. Die raad was hiervoor te vinde, en 'n openbare vergadering van belangstellendes is belê. Die besluit is geneem om 'n biblioteek te stig, en die Carnegie-biblioteek het in dieselfde jaar nog tot stand gekom. Die dryfkrag agter die stigting was die "bekende, statige miss Koch, 'n oujongdame" van die plaas Biesiesfontein.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 71</ref> Of so lui J.J. Lochner se paragraaf in NG Moorreesburg se eeufeesboek. Die ware toedrag van sake is baie meer omvangryk [[Moorreesburg/Korrespondensie_ter_stigting_van_die_Carnegie-biblioteek_op_Moorreesburg|as mens eers die briewe onder oë kry.]] "Concert te Moorreesburg" verskyn as koerantkop op 24 Desember 1903 in ''De Zuid-Afrikaan''. Al was dit op die dag van die uitvoering bitter warm, en al kon mens nie verwag dat die boere van heinde en ver af sou opdaag nie, was die opkoms nietemin bevredigend en £12 is ingesamel. Die toegangskaartjies het 2 sjielings en 1 sjieling onderskeidelik gekos:<ref>[https://web.archive.org/web/20250823152110/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4200/za-1903-12-24.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1903. Concert te Moorreesburg. 24 December 1903: 6]</ref> {{cquote| Het eerste van een reeks concerten, door de jongelieden van deze plaats onder leiding van juff. Koch te worden gegeven, de opbrengst waarvan bestemd is voor het aankopen van boeken voor een publieke leeskamer, liep gisteraand uitmuntend goed af. Het doel is ontegenzeggelijk goed en in het oefenen krijgen onze jonge menschen een kans om het sluimerend talent in menigeen te ontwikkelen, de smaak voor goede muziek wordt aangekweekt, terwijl velen voor achteruitgang op intellectueel gebied bewaard word. }} Op 1 Augustus 1905 verskyn 'n kort beriggie in ''De Zuid-Afrikaan''. Die vorige aand het die jongmense die tweede van 'n reeks konserte op Moorreesburg gelewer, waarvan die opbrengs bestem was vir 'n "boekerij". Daar was ook 'n groot opkoms van "buitenlieden",{{voetnota|plattelandsbewoners, of besoekers van buite die dorp wat op plase bly}} in so 'n mate dat laatkommers geen sitplek kon kry nie. Die korrespondent dink kinders moet liefs dieselfde toegangsgeld gevra word as dié van volwassenes, om sodoende die "onwenselike element" stellig te verminder sodat daar meer plek vir die ouer mense kan wees. Die eerste gedeelte van die program was puik. Die tweede helfte minder goed; die tussensprake was feitlik onhoorbaar, omdat die kinders wou "sien". Tog word die uitvoerders geloof vir die wyse waarop hulle hierdie moeilikheid die hoof gebied het.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 1 Augustus:4, kolom 7]</ref> Op 19 April 1907 is die eerste aansoek gerig aan die Skots-Amerikaanse filantroop, [[Andrew Carnegie]], en het misluk. Reeds die afgelope twee jaar lank (dus, vanaf 1905 en vroeër) is konserte in Moorreesburg en omstreke gehou om geld in te samel. Uit 'n arm gemeenskap kon slegs £30 bymekaar geskraap word. In hul pleidooi word ook uitgewei hoe die Moorreesburgers tot onlangs toe nog van die wêreld afgesny was, en maar die geringste opvoeding geniet het. Selfs al is die brandende begeerte van die platsak inwoners (te wete kleinboere, kramers en ambagsmanne) daar, kan mens mos nie bloed uit 'n klip tap nie. Dit sal 'n klein ewigheid duur voordat daardie biblioteekdroom eendag bewaarheid word. Op 29 September 1908 verskyn byvoorbeeld die volgende uittreksel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bladsy 5, kolom 7), wat handel oor een van die konserte wat Koch gereël en 'n week tevore aangebied is. Dit blyk teen dié tyd 'n jaarlikse instelling te wees. Cissy van Niekerk was die sangeres, en Cohen die violis.<ref>[https://web.archive.org/web/20250505091516/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4244/za-1908-09-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg - publieke leeskamer. 29 September:5]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg - Publieke leeskamer''' Op de avond van de 22ste dezer werd er alhier een konsert gegeven tot ondersteuning van het Publieke Leeskamer Fonds. De nette en geschikte kerkzaal, verlicht en versierd op een luisterrijke wijze, was gevuld met een aanzienlik aantal der inwoners van het dorp en omliggende boereplaatsen.<br> Ds. Retief wees in een kort openingswoord, betreffende het doel van het konsert, op de voordelen, welke een leeskamer verschaft, en meende dus, dat een onderneming als deze door het publiek ondersteun diende te worden. Hij noemde de naam van mej. Koch, als stichtster van het Fonds, en komplimenteerde haar over de ijver door haar aan de dag gelegd en de moeite en opoffering zich getroost, om dit konsert elke jaar een sukses te maken. Sprekende over het financiële, bleek het, dat een geschenk van £25 ontvangen werd van de ed. heer J.A.C. Graaff, L.W.R., alsook kleinere geschenken van de ed. heer F.S. Malan, L.W.V., de heer A.P.W. Immelman, L.W.V., en de heren Smuts en Koch. Hij bedankte verder mej. Cissy van Niekerk en de heer M. Cohen voor hun overkomst van Tulbagh en Piketberg respektievelik, om ook deel te nemen aan het programma. Het programma werd vervolgens op uitmuntende wijze afgehandeld.[...] }} Die eerste aansoek by Carnegie het moontlik misluk omrede die bedoelinge hopeloos te vaag omskryf was. Al het die poging misluk, bly hierdie korrespondensie by Carnegie geargiveer (en later, die Home Trust Co.).<ref>Home Trust Company. "Carnegie Public Library, Moorreesburg, South Africa." Correspondence. [August 21, 1911]. Columbia Digital Library Collections [Columbia University Libraries]. Toegang 14 Julie 2024. https://doi.org/10.7916/d8-7f0f-by77</ref> In Julie 1911 word 'n tweede poging aangewend. Die bewoording verander merkbaar. Ná 4 jaar se onverdrote ywer sedert die eerste briewepoging in 1907, is daar in 1911 nou altesaam £73 ingesamel, en ook maar net omdat 'n parlementslid £25 tot die fonds bygedra het; dáársonder, het die £30 nie eens verdubbel nie. Die gemeenskap het eenvoudig nie die geld of die middele nie. Hierdie keer word daar spesifiek gelet op die gegewe data wat verlang word, naamlik: die bevolkingstal wat voordeel sal trek uit 'n biblioteek en die impak daarvan; presies wat die wetgewing van die Kaapkolonie behels; {{voetnota|Al was unievorming in 1910, 'n jaar tevore, was van die wetgewing in die Kaapprovinsie nou uit die Kaapkoloniedae.}} hoeveel die regering bereid is om by te dra; of daar grond beskikbaar is; en wie verantwoordelik gaan wees vir die instandhouding van die biblioteek. Nou gaan dit ook nie meer gewoon net om arm plattelanders nie, nee, maar Suid-Afrikaners én Britte wat vir die hawermoutfabriek werk wat bevoordeel sal word. Die bevolking in die streek tel 3&nbsp;000 mense, wat eweneens by die biblioteek sal baatvind. Die munisipaliteit en die staat sal gesamentlik £100 per jaar betaal vir die instandhouding. Die NG Kerk het grond gratis beskikbaar gestel: 100 x 100 voet. En die gewenste bedrag word uitdruklik op papier gestel vir die oprigting van 'n biblioteek: £1&nbsp;500. Hierdie brief is op 10 Julie 1911 geskryf. Verder het Maria D. Koch (die sekretaresse van die biblioteekkomitee) ook strategies die troefkaart gespeel: as die woord van 'n stadsklerk, die burgemeester, die dorpsraad en die predikant nie 'n geldmagnaat kan oortuig nie, beroep sy haar op die hoogste gesag, naamlik die Minister van Opvoeding, [[François Stephanus Malan]], om 'n goeie woordjie vir haar te doen. Dit doen hy ook. Dit het die gewenste uitwerking. In 'n brief, gedagteken 21 Augustus 1911, word die aansoek toegestaan. J.P. du Toit, die voorsitter van die biblioteekkomitee, word deur hierdie brief daarvan in kennis gestel. £1 500 word bewillig slegs vir die oprigting van die gebou. Die voorgestelde planne kan maar gestuur word. Daar was twee voorgestelde planne: een wat slegs die boukoste sal dek (£1 500), die ander bouplan 'n bietjie goedkoper, om £300 aan boeke te bestee. Dit word so beskryf in die brief van 19 September 1911. Koch skryf op 22 September 1911 ook haar eie persoonlike brief aan Carnegie, waarin sy hom bedank, en doen ook 'n ontboeseming wat die biblioteek vir haar as mens beteken. Interessant genoeg word in hierdie brief gesê die komitee het al ''twee keer'' vantevore probeer ("and now when for the third time we've appealed to you for help"). Die bouplanne word uiteindelik in Oktober versend, soos 'n brief gedateer 23 Oktober 1911 dit stel. Die £1&nbsp;500-skenking word in die November 1911-uitgawe van ''The Library Journal'' aangeteken.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Bp9JAAAAYAAJ&pg=GBS.PA603&hl=en_ZA&q=moorreesburg ''The Library Journal''. 1911. Gifts and Bequests. November, p. 603]</ref> Op 20 November 1911 kom die brief vanaf Carnegie se kantoor terug: die befondsing is uitsluitlik vir die boukoste bedoel, en nie vir die boeke nie; boonop is daar hopeloos te veel ingeboude afskortings by die planne ingeteken wat die koste omhoog jaag. 'n Paar los boekrakke kan ewe gemaklik en goedkoper 'n paar privaathoekies inrig. Een groot vertrek sonder enige afskortings is daarom veel beter gepas. Ook skort daar papierwerk rakende die aankope van die erf en of die munisipaliteit hom sal onderneem om die biblioteek te onderhou. Presies twee maande verloop, voordat Koch die volgende brief op 20 Januarie 1912 skryf. Die planne is ondertussen hersien en word nou versend. Sy laat egter ook nie na om te noem dat die nodige dokumente al die vorige jaar die 10de Julie ingedien is nie. Nietemin stuur sy die nodige brief saam. Op 20 Februarie 1912 is die planne goedgekeur en die biblioteekkomitee word gevra om Home Trust Co. in Hoboken, [[New Jersey]] te kontak. Carnegie gee Home Trust Co. op 5 Maart 1912 die opdrag om die geldsake te behartig. Byna 'n anderhalfjaar gaan verby. Maar uiteindelik word daardie briefie tog op 'n wintersdag op 24 Julie 1913 geskryf: die Carnegie-biblioteek is op Vrydag, '''20 Junie 1913''' op Moorreesburg '''geopen''', en deur niemand anders nie, as die Minister van Opvoeding, F.S. Malan, self. 'n Noenmaal is gehou en al die hoëlui van die streek was teenwoordig. Koch het wel nog net een laaste klein versoekie: 'n foto van Carnegie om in die biblioteek op te hang. Met die foto wat Andrew Carnegie gestuur het, kom die boodskap geteken op 13 September 1913: "Success to the Morreesburg Public Library".<ref name="AnnieBasson">[https://www.youtube.com/watch?v=_KbANuin8HI YouTube: Die Goeie Aarde: Hart van die Swartland]</ref> 'n Kleurfoto is in 1936 aan die biblioteek gestuur ter herdenking van sy honderdste verjaarsdag.<ref name="BMalan">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_1958-12/page/n5/mode/2up?q=moorreesburg Malan, B. 1958. Moorreesburg se Carnegie-Biblioteek. In: ''Die Kaapse Bibliotekaris''. Desember, 4-5.]</ref> ==== Die jare ná stigting ==== Die Streeksbibliotekaresse van die Afdeling Malmesbury, mej. Betsie Malan, lig in die Desember 1958-uitgawe van ''Die Kaapse Bibliotekaris'' bietjie die sluier oor die nadraai.<ref name="BMalan" /> Nadat die kerkraad die perseel geskenk en die mooi gebou opgerig is, begin hulle met 'n bankbalans van £200 in die plus.<ref name="BMalan" /> Vergeleke met die [[Joachim Nikolaus von Dessin|Von Dessin]]-biblioteek wat vir 'n eeu lank in die Kaap stof vergader het omdat eeue-oue teologiese werke in Latyn nie noodwendig binne iedereen se smaak val nie, was geld by die Moorreesburgers die grootste struikelblok.<ref name="BMalan" /> Niks in die lewe is verniet nie - afgesien van personeelsalarisse moet ook nog nuwe boeke aangekoop word. Al is Hopefield en Moorreesburg selfs teen 1943<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1943-07_11_1/page/2/mode/2up?q=moorreesburg Varley, D. 1943. Cape Libraries To-day and To-morrow. ''Suid-Afrikaanse Biblioteke'' Julie, 11 (1):3]</ref> nog die enigste twee dorpsbiblioteke in die ganse Kaapprovinsie wat nié 'n subskripsiebiblioteek met ledegeld-heffing was nie (teen 1945 kom Albertinia<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1945-01_12_3/page/62/mode/2up?q=moorreesburg ''Suid-Afrikaanse Biblioteke''. 1945. Book Review: Libraries in the Cape Province. Januarie, 12(3): 63]</ref> se naam ook by, en in 1947 ook Joubertina en Kenhardt<ref name="Kenhardt">[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_january-april-1947_14_3-4/page/92/mode/2up?q=moorreesburg Suid-Afrikaanse ''Biblioteke''. 1947. Library Notes and News. Januarie-April: 92]</ref>), is dit tot in die 1950's slegs in naam. Hierdie bepaling van gratis diens is omseil deur 'n donasie van minstens 5 sjielings (60 pennies) ''per boek'' per jaar van elkeen te eis wat wou lees.<ref name="BMalan" /> Tydens die depressiejare loop dinge drasties agteruit en teen 1933 beloop die skuld £66 in die minus. Die bibliotekaresse se salaris word verminder tot £1 10 sjielings per maand (sy moes ook poetsvrou speel), die aandure word afgeskaf (om elektrisiteit te bespaar). Ter aansporing, is sy egter geregtig op 10%-kommissie op alle donasies - wat haar sou aanspoor om geld in te samel. Die dorp is ook in wyke ingedeel en elke komiteelid moes, in 'n reeds versukkelde dorp, die dorpenaars gaan bearbei.<ref name="BMalan" /> Sake staan so: diegene wat nie wou lees nie, het nou nog minder leeslus. Die onderwysers voer weer aan die skoolbiblioteek is toegerus met genoeg leesstof - waarom moeite doen met die dorpsbiblioteek? Voorts is die Provinsiale toelaag met 25% besnoei; die Moorreesburg Munisipaliteit gee darem bietjie skiet met £16 per jaar. Slegs 46 nuwe boeke is in 1933 aangekoop; die ledetal is maar 56 persone. Die boeksirkulasie is 75 keer wat "verhalende lektuur" (fiksieboeke) per maand uitgeneem is, en 10 keer vir vakliteratuur (niefiksieboeke). Daardie jaar het gemiddeld slegs 10 tot 15 mense per dag die biblioteek besoek. Aan die een kant word gekla oor daar te min Afrikaanse boeke op die rakke is, maar aan die ander kant is daar oor 'n lang tydperk slegs 2 Afrikaanse boeke uitgeneem. (Selfs in 1958 is daar "altyd die klagte dat die Afrikaanse rakke leeg is, maar dis omdat al die boeke uitgeneem is en die mense feitlik net Afrikaans lees!").<ref name="BMalan" /> Teen 1937 is die bankbalans weer £27, 9 sjielings en 1 pennie in die plus, maar die moontlikheid word tog oorweeg om, soos die res van die Kaap, en te oordeel aan die onvolhoubaarheid, maar oor te gaan na 'n subskripsiebiblioteek. By navraag, raai die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek hul egter aan dat die dorpsmunisipalitet die biblioteek van Moorreesburg geheel en al moet oorneem (maar sulke versoeke en vertoë is al voorheen vrugteloos aan die munisipaliteit gerig). Verder word die woord "Subskripsiebiblioteek" alleen as 'n [[anachronisme]] beskou, en Moorreesburg se biblioteek moet maar wag vir die verslag van die Interdepartementele Komitee, sodat die Provinsiale Administrasie die verantwoordelikheid kan oorneem.<ref name="BMalan" /> Dit sou egter nog byna 20 jaar duur.<ref name="BMalan" /> Op 31 Augustus 1946 verduidelik die eerste Provinsiale Biblioteekorganiseerder, mnr. S.J. Kritzinger,<ref name="Kenhardt" /> hoe 'n vrye biblioteekskema werk. Dit duur egter nog tot 1953 voordat die biblioteek uiteindelik by die ou skema kon aansluit. Eers omtrent 3 jaar ná die nuwe ordonnansie kon die Moorreesburg Munisipaliteit so ver gekry word om by die nuwe Biblioteekdiens aan te sluit. Hierna volg die herstelwerk. Hierdie modernisering sluit in: die ou meubels is herrangskik en nuwe rakke is vir die kinderafdeling ingerig; die ou stowwerige en "doodse" gebou is opgevrolik met pastelkleurige mure en nuwe vloerbedekking wat kleurryker vertoon; genoeg rakspasie het die biblioteek lig en ruim laat voel. Die Carnegie-biblioteek kon opnuut op 12 September heropen word.<ref name="BMalan" /> Daar was natuurlik kritiek uitgespreek oor hierdie 'geldverkwisting', want "Moorreesburg se mense lees tog nie". Die teendeel is egter bewys met "die regte bibliotekaresse in 'n aantreklike gebou", waardeur die mense "feitlik aangelok word". Drie weke nadat die biblioteek weer oopgemaak het, is die ledetal byna 300 persone en die boeksirkulasie 1 764, meer as dubbeld soveel boeke as wat in die verlede maandeliks gelees is.<ref name="BMalan" /> Die geesdriftige bibliotekaresse hier ter sprake is "mev. Naude", die dogter van mnr. Walters, wat, net soos sy, ook 'n ywerige lid van die Biblioteekkomitee was. Haar naam verskyn trouens reeds in die notules van die 1930's, eers as jongmeisie, daarna as getroude vrou.<ref name="BMalan" /> ==== Tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar ==== In die Staatskoerant van 17 Augustus 1984 word die Ou Carnegie/Biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar. Die proklamasie lui so (in die Afrikaanse kolom, tikfoute ingesluit):<ref>[https://web.archive.org/web/20240713182757/https://sahris.sahra.org.za/sites/default/files/gazettes/9384-1790%20Carnegie%20Library%2C%20Church%20Street%2C%20Moorreesburg.pdf Kennisgewing No. 1790 van 17 Augustus 1984 (Staatskoerant uitgawe 9384), digitaal verkry vanaf https://sahris.sahra.org.za/node/30620 ]</ref> {{cquote| WET OP OORLOGSGRAFTE EN NASIONALE GEDENKWAARDIGHEDE, No. 28 VAN 1969 VERKLARING VAN DIE EIENDOM MET INBEGRIP VAN DIE OU CARNEGIE/BIBLIOTEEKGEBOU DAAROP, GELEË IN KERKSTRAAT, MOORREESBURG. Kragtens die bevoegdheid my verleen by artikel 10 (1) van die Wet op Oorlogsgrafte en Nasionale Gedenkwaardighede, 1969 (Wet 28 van 1969), verklaar ek, Gerrit van Niekerk Viljoen, Minister van Nasionale Opvoeding, hierby die eiendom, met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteek daarop, geleë in Kerkstraat, Morreesburg, tot nasionale gedenkwaardigheid. ''Beskrywing'' Die eiendom met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteekgebou daarop, geleë op sekere stuk grond te Moorreesburg, afdeling Malmesburg, synde Perseel C.L. (nou bekend as Erf 123, Moorreesburg), en groot nege-en-sestig (69) vierkante roede en sestig (60) vierkante voet. Transportakte 7228/1913, gedateer 27 Augustus 1913. ''Historiese en argitektoniese belang'' Hierdie indrukwekkende gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in 1913 opgerig op grond geskenk deur die Nederduits Gereformeerde Kerk, Moorreesburg. Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew Carnegie van Skotland bewillig en nadat die gebou voltooi is is dit na hom vernoem. Die totstandkoming van die Carnegie-biblioteek is te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van mej. M. D. Koch van die plaas Biesjesfontein, wat dié projek van stapel gestuur het. 10/2/1116. G. VAN N. VILJOEN, Minister van Nasionale Opvoeding. }} Op die tweetalige kennisgewing verskyn die volgende (en veel bondiger) Afrikaanse bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Hierdie gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in<br /> 1913 opgerig op grond geskenk deur die Ned. Geref. Kerk.<br /> Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew <br /> Carnegie van Skotland bewillig. Die projek is deur<br /> Mej. M.D. Koch van die plaas Biesjesfontein, Moorreesburg,<br /> van stapel gestuur.<br /> Geproklameer 1984 |} <gallery> File:Moorreesburg Carnegie library plaque.jpg File:Carnegie library 002.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 03.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 04.jpg </gallery> Minder as 'n jaar later maak die bibliotekaresse, mev. M.J. Kellerman, melding van hierdie gebeurtenis in die ''Kaapse Bibliotekaris''. Aangesien die biblioteek oor heelwat foto's, briefwisseling en selfs die spyskaart ten tyde van die openingsplegtigheid in 1913 beskik, oorweeg die biblioteekkomitee om 'n fondsinsameling te hou, met die doel voor oë om 'n uitstalkas aan te skaf waarin al die historiese dokumente in die biblioteek uitgestal kan word. Dié idee spruit voort nadat die biblioteek die vorige jaar 'n kompetisie gereël het om 'n kerspartytjie vir die storietyd-kleuters te hou - R123,00 is die vorige jaar toe vir die kerspartytjie ingesamel. <ref>[https://web.archive.org/web/20250302130907/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/6-june-july.pdf&type=file Kellerman, M.J. 1985. Brokkies en menings: Moorreesburg Biblioteek word 'n Nasionale Gedenkwaardigheid. ''Kaapse bibliotekaris'', Junie/Julie, p. 21-22]</ref> Dit is miskien iets besonders of wetenswaardig dat 'n "stukkie rymelary" deur 'n getroue leser geskryf en opgedra is aan die ou biblioteek en sy personeel, wat bibliotekaresse Retha Kellerman nog gedeel het in die ''Kaapse Bibliotekaris'' in 2001, 3 jaar voor die nuwe biblioteek sou open. As toeligting staan daar: "Samou is 'n bynaam vir Moorreesburg en Dirkie Uys, die skool op ons dorp, se naam."<ref name="KB.2001.MrtApr.53">Kellerman, R. 2001. Biblioteekblapse: Moorreesburg Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris'', Maart/April:53</ref> {{cquote| '''Die Samou Dorpsbiblioteek''' <br> Toe ek nog ' n kind was en in Dirkie Uys<br> Moes ons in die biblioteek so stil wees soos 'n muis<br> 'n Heilige vrees het ons gehad<br> As die ou kwaai bibliotekaresse met ons praat.<br> Boeke moes behandel word met respek<br> Daarom mag ons nie raas in dié plek<br> Kennis in boeke het ons nog nie waardeer,<br> Dit maar eers toe ons groter word, geleer.<br> Baie kennis is in bundels hier saamgebind<br> Sodat elkeen dit wat hy soek hier kan vind<br> Om 'n studie te maak van interessante dinge in die biblioteek<br> Sal mens tyd moet maak elke dag van die week.<br> As jy wil ontspan, is 'n boek die aangewese ding<br> Om jou weer in die regte stemming te bring<br> As 'n leser sê hy kyk vir 'n sekere boek<br> Weet die dames wat daar werk, net waar om daarvoor te gaan soek.<br> Om biblioteek toe te gaan is iets om na uit te sien<br> As jy weet hoe vriendelik dié mense jou bedien<br> Hulle is altyd spontaan en Hulle is altyd spontaan en vol van 'n glimlag<br> As jy daar inkom elke dag.<br> }} Dieselfde leser se eggenoot het iets oor die personeel geskryf, wat ook in dieselfde 2001-rubriek verskyn:<ref name="KB.2001.MrtApr.53" /> {{cquote| '''Die biblioteek op Moorreesburg''' Die biblioteek op Samou<br> is ' n lieflike ou klipgebou.<br> Dit is iets om beslis te bewaar,<br> vanaf die boudatum bestaan dit al 86 jaar.<br> Die argitek meneer Cowin het eers die plan voltooi<br> sodat meneer Carnegie toestemming kon gee vir die spit van die eerste sooi.<br> Meneer Andrew Carnegie, 'n man om te onthou,<br> want hy het dit uit sy eie sak laat bou.<br> Die getal boeke is onbekend, maar dit sal baie wees<br> Ek sal nie onderneem om dit in my lewe deur te lees.<br> Die hart van die plek lê in die personeel,<br> Hart en siel in hul werk, geen probleem vir hul te veel.<br> Die vier dames wat die plek beman is vriendelik en te alle tye behulpsaam.<br> Ons noem hul ook sommer op hul naam,<br> vir Retha, Dalene, Katrina of Cecelia<br> As jy iets wil weet kan jy enigeen vra<br> My vrou laat my somtyds in die steek<br> solank sy net betyds kan wees by die biblioteek.<br> As hul nie te besig is, kan hul baie skerts en lag<br> Sy geniet hul geselskap al moet ek soms lank tuis vir haar wag. }} De Klerk skryf in 2021 op ''The Heritage Portal'' daar was oorspronklik twaalf Carnegie Biblioteke dwarsoor Suid-Afrika opgerig, maar daarvan het slegs sewe oorgebly, waarvan die Moorreesburg s'n een is.<ref>[https://www.theheritageportal.co.za/article/five-lost-seven-remain-carnegie-libraries-south-africa De Klerk, S.J. 2021. Five Lost Seven Remain: The Carnegie Libraries of South Africa. ''The Heritage Portal''. September, 24.]</ref> Isabel Young, Biblioteekbestuurder van Swartland, skryf in die ''Kaapse Bibliotekaris'' van Julie/Augustus 2024 : "Die gebou is in ’n baie goeie toestand en huisves tans die dorp se toerismeburo."<ref name="Young2024">[https://web.archive.org/web/20250224122200/https://d7.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ja24_cape_librarian.pdf Young, I. 2024. Moorreesburg Biblioteek vier sy 20ste verjaarsdag. ''Kaapse Bibliotekaris'', Julie/Augustus:3]</ref> === Rosenhof Openbare Biblioteek === In 1967 word 'n gebou in die Rosenhofgebied opgerig, wat die gesondheidskliniek, behuisingskantoor en biblioteek gehuisves het. Die gesondheidskliniek skuif in 1994 na die gesondheidsentrum op die dorp. Later skuif die behuisingskantoor na die kliniekafdeling van die ou gebou, met die ou ruimte van die behuisingskantoor wat leegstaan. In 1995 besluit die munisipaliteit om die biblioteek met hierdie beskikbare ruimte te vergroot. Nadat die middelmuur uitgebreek is (die verbreking het R12&nbsp;000 beloop), is die rakke verskuif, die matte gelê, nuwe gordyne opgehang. Ook die biblioteek se oprit is geteer, en teen 1996 vind mens ook 'n nuwe uitgelegte tuintjie voor die gebou.<ref name="DeVilliers.1996" /> In die ''Kaapse Bibliotekaris'' van November/Desember 1996 word die bouplan van die nuwe Rosenhof Biblioteek afgedruk.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die vloeroppervlakte het 62&nbsp;m² beslaan. Die voorraad boeke was 5&nbsp;342, die kunsafdrukke 13, die videokassette 20, die musiekkassette 6. Die ledetal onder die volwassenes was maar gering (295), maar die kinders was 690. Die jaarlikse sirkulasiesyfer in 1995 was 24&nbsp;180.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die bibliotekaresse, mev. Mary Marais, was sedert 1977 in die biblioteek werksaam. Die leerlinge van die Laurie Hugo Primêre Skool, maar ook van Skoonspruit Sekondêr (van Malmesbury) en Steynville (Piketberg) is hier bedien, veral nadat die skoolleerplan met die koms van die nuwe demokratiese bewind verander het en meer inligting deur naslaanwerk van buite ingewin moes word. Die biblioteek is later met 'n fotostaatmasjien toegerus, wat die druk by die munisipale kantore verminder het. Die tydskrifsirkulasie was betreklik hoog vir so 'n kleinerige biblioteek: 605 vir 1995.<ref name="DeVilliers.1996">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-1996_40_10/page/44/mode/2up De Villiers, A. 1996. Rosenhof Openbare Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris''. November-Desember (40) 10:44]</ref> Onder die hofie 'Moorreesburg personeel presteer' skryf die redaksie van die ''Kaapse Bibliotekaris'' (Maart/April, 1999):<ref>[https://web.archive.org/web/20250518074830/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/2-march-april.pdf&type=file ''Kaapse Bibliotekaris''. 1999. Moorreesburg personeel presteer. Maart/April:2]</ref> {{cquote| Mary Marais, bibliotekaris van Rosenhof Biblioteek en Katriena Matthews, skoonmaker, het elkeen onlangs 'n sertifikaat vir 21 jaar diens ontvang. Terselfdertyd het Retha Kellerman, bibliotekaris by Moorreesburg Openbare Biblioteek ook 'n sertifikaat vir 18 jaar diens ontvang. Die sertifikate is tydens 'n geselligheid deur Raadsheer C de Jongh, die burgemeester van Moorreesburg, aan almal oorhandig. Tydens die geselligheid is afskeid geneem van Mary Marais, wat vir 21 jaar getroue diens by Rosenhof Biblioteek gelewer het. Sy was 'n ware staatmaker en het die afgelope jare diep spore in die gemeenskap getrap. Sy was alombekend en bemind en haar vriendelike glimlag en behulpsaamheid, sal deur groot en klein gemis word. Baie geluk aan almal! }} === Moorreesburg Openbare Biblioteek (sedert 2004) === Reeds in 1958 is daar 'n behoefte aan fasiliteite soos 'n projeksiekamer by die Carnegie-biblioteek uitgespreek (soos om skyfies (dias) te vertoon).<ref name="BMalan" /> Dit voel dus teenstrydig om 'n biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid te verklaar en feitlik op papier vas te teken, net sodat daar nie verbouings kan plaasvind om aan moderne behoeftes te voldoen nie; die behoeftes het met verloop van tyd immers nie verminder nie. Ook die Rosenhof-biblioteek sou met die nuwe skoolleerplan kort voor lank nie meer geskik wees nie. In 2002 word bekend gemaak die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens het 'n subsidie van R2&nbsp;100&nbsp;000 toegestaan vir die bou en oprigting van 'n nuwe openbare biblioteek op Moorreesburg. Die nuwe biblioteek vervang sodoende die Carnegie-biblioteek, asook die biblioteek te Rosenhof.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713164147/https://www.westerncape.gov.za/text/2003/09a-ar_of_the_wcape_prov_library_service_2002_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2002/2003. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 3]</ref> Die nuutgeboude Moorreesburg Openbare Biblioteek is in Maart 2004 geopen.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713190634/https://www.westerncape.gov.za/text/2004/11/lib_services_2003_04_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2003/2004. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 11]</ref> In die November/Desember 2004-uitgawe van die ''Kaapse Bibliotekaris'' word die nuwe biblioteek baie kortliks opgesom. Wat hier opval is die "pragtige donkerhout afwerkings met 'n besondere interessante toonbank", maar ook: "die hoë plafon dra by tot die besondere atmosfeer". Daar staan ook kindermeubels in vrolike kleure in die kinderafdeling wat met die donker hout van die boekrakke kontrasteer en by die volwasse kant nooi 'n ruim leesarea die gebruikers om in die biblioteek te vertoef. Verder word nog 'n bietjie detail verskaf: Die amptelike opening was op 30 Maart 2004. Die boekvoorraad staan op 21&nbsp;000. Die biblioteek beskik oor 'n "stewige" ledetal van 3&nbsp;042 mense. Die jaarlikse sirkulasie is 85&nbsp;901 keer wat boeke uitgeneem of hernieu is. Die totale oppervlak van die biblioteek beslaan 643&nbsp;m². Daar is 5 personeellede werksaam. En die argitekte van die gebou was Winston Lederie en Corrie de Swardt.<ref>[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-2004_48_6/page/19/mode/2up . De Villiers, J. 2004. Moorreesburg/Hermanus: van golwende koringlande tot deinende branders... ''Kaapse Bibliotekaris'', November/Desember, 48(6):38-39.]</ref> In Mei/Junie 2011 word die volgende personeellede van die biblioteek genoem: Cecelia Larey (bibliotekaris); Rocelle van der Horst (voorwaardelike toelae); Colleen Atkins (biblioteekhulp); Bonita Cupido (biblioteekassistent); Natasha Prins (biblioteekassistent) en Bellinda Saunders (biblioteekassistent).<ref>Loock, I. 2011. The Library Route: Swartland Munisipaliteit. ''Kaapse Bibliotekaris'', Mei/Junie:53-54.</ref> Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die biblioteek staan 3&nbsp;902&nbsp;m² en die erfwaarde alleen geraam op R3&nbsp;389&nbsp;000.<ref>[https://web.archive.org/web/20240614024043/https://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Valuation_Rolls/Algemene_Waardasies_2023/Moorreesburg.pdf Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004], sien bl. 78.</ref> Op 28 Maart 2024 is die 20-jarige bestaan van die biblioteek gevier. By hierdie geleentheid het die voormalige bibliotekaresse van die Moorreesburg Carnegie Biblioteek, Retha Kellerman, as gasspreker opgetree, en onder meer uitgewei oor die leesstof wat die lesers destyds uitgeneem het, hoe die publiek die biblioteek as 'n "oase" met die wonderlikste boeke beskou het, hoe aanstellings gedoen is, asook staaltjies oor die personeel en die afwagting op nuwe boeke. Personeel soos Cecelia Larey (bibliotekaresse) en Belinda Saunders (biblioteekassistent) wat destyds saam met haar gewerk het, is nog werksaam by die Moorreesburg Biblioteek. Die biblioteek beskik oor fasiliteite soos gratis internettoegang en rekenaargebruik, 'n fotostaatmasjien en internet-afdrukdiens. Jonk en oud word bedien: Skole en kleuterskole besoek die biblioteek nog gereeld; ouetehuisbesoeke en spesiale uitreike na seniorburgers word nie agterweë gelaat nie. Kinders word nie alleen gehelp met geletterdheid nie, maar ook rekenaargebruik.<ref name="Young2024" /> In 'n 2024-onderhoud met Cecelia Larey, Senior Bibliotekaresse by Moorreesburg-biblioteek, sê sy van die gewildste genres is speurverhale, rillers, spanningsverhale, Christelike fiksie en romanse. Sy ondervind die lesers het nie meer voorkeure nie; hulle lees nie slegs letterkunde soos voorheen nie, maar sluit ook lektuur in, soos romanse.<ref name="Cecelia Larey2024">[https://web.archive.org/web/20241110015921/https://www.litnet.co.za/ons-biblioteke-n-onderhoud-met-cecelia-larey/ ''Litnet''. 2024. Ons biblioteke: ’n onderhoud met Cecelia Larey. 9 Oktober.]</ref> Die gewildste titels wat sy tydens die onderhoud onder die lesers ervaar, sluit in: ''Anderman se vrou'' (Chris Karsten), ''Bloedfamilie'' (Elsa Hamersma), ''Buit'' (Dibi Breytenbach), ''Die losprys'' (Dee Henderson), ''Die rooi koord'' (Francine Rivers), ''Doolhof'' (Rudie van Rensburg), ''Gifbeker'' (Irna van Zyl), ''Hulle noem haar Carminda'' (E Kotze), ''Die kinders van spookwerwe'' (Lize Albertyn-du Toit), ''Klikbek'' (Sidney Gilroy), ''Leo'' (Deon Meyer), ''Minder as niks'' (Irma Venter), ''Die hart soek wat hy soek'' (René van Zyl), ''Ons skulde'' (PP Fourie), ''Roofdier'' (Marie Lotz), ''Soen my, asseblief'' (Dina Botha) en ''Verbly julle in die hoop'' (Helena Hugo).<ref name="Cecelia Larey2024" /> Wat die internet as bedreiging vir die biblioteekwese betref: die biblioteeklede weet nou al 'n boek is meer betroubaar. Die internet word in die biblioteek gebruik, maar tot 'n mindere mate om aanlyn te lees. Sy voel ook baie sterk daaroor dat mens jou gemeenskap se leesbehoeftes in ag moet neem: dit help nie die boekevoorraad bestaan slegs uit 40% Afrikaanse titels, terwyl die leserspubliek inderdaad 80% Afrikaanssprekend is nie.<ref name="Cecelia Larey2024" /> In April 2023/Maart 2024 is die voorraad boeke, tydskrifte, ens. 19 645 items,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> en 2024/2025 toon 19 132 items.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> === Sirkulasiesyfers === In 2004 word die syfers van die nuwe biblioteekgebou (open Maart 2004) en die einde van Rosenhof (sluit Maart 2004) soos volg verstrek:<ref name="Sirkulasiesyfers2004">[https://web.archive.org/web/20190517025703/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2006/5/annual_review2004_05.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2004. p. 38]</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Biblioteek ! colspan="8" |Boeksirkulasie (2004) ! rowspan="3" | Totale <center>Boeksirkulasie</center> ! rowspan="3" | Tydskrif-sirkulasie |- ! colspan="4" |Volwassenes ! colspan="4" |Kinders |- |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br>fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br> fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |- !Moorreesburg |62 179 |12 344 |0 |7 291 |16 483 |7 345 |0 |2 019 |107 661 |3 002 |- !Rosenhof |2 337 |66 |0 |119 |815 |160 |0 |46 |3 543 |641 |} Die syfers toon ook die gevoelige knou wat die Covid-19-grendeltydperk die sirkulasiesyfers van die Moorreesburg Openbare Biblioteek toegedien het. {| class="wikitable" | rowspan="3" |<center>'''Jaar'''</center> | colspan="2" |<center>'''Ledetal'''</center> | colspan="8" |<center>'''Boeksirkulasie'''</center> | rowspan="3" |<center>'''Totaal'''</center> | rowspan="3" | '''Tydskrif-sirkulasie''' |- | rowspan="2" |<center>'''Volwassenes'''</center> | rowspan="2" |<center>'''Kinders'''</center> | colspan="4" |<center>'''Volwassenes'''</center> | colspan="4" |<center>'''Kinders'''</center> |- |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |- |'''April 2024 tot  Maart 2025'''<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> |766 |331 |18 504 |4 626 |0 |1 071 |5 702 |1 881 |1 |343 |32 128 |350 |- |'''April 2023 tot  Maart 2024'''<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> |1 166 |467 |18 343 |4 003 |1 |861 |4 970 |1 551 |0 |274 |30 094 |454 |- |'''April 2022 tot  Maart 2023'''<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023" /> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |17 607 |3 921 |0 |827 |4 213 |1 558 |0 |497 |28 623 |845 |- |'''April 2021 tot Maart 2022'''<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022" /> |1 590 |742 |14 701 |3 493 |0 |559 |2 357 |1 196 |0 |191 |22 497 |985 |- |'''April 2020 tot Maart 2021'''<ref name="Sirkulasiesyfers2020.2021">[https://web.archive.org/web/20240615183129/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_20-21_trilingual.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2020 tot Maart 2021. p. 85]</ref> '''(Covid-tydperk)''' |971 |347 |10 842 |2 136 |2 |461 |1 356 |664 |2 |129 |15 592 |851 |- |'''Kalenderjaar 2019'''<ref name="Sirkulasiesyfers2019">{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |title=Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2019. p. 70 |access-date=20 Julie 2024 |archive-date=20 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720082221/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |url-status=dead }}</ref> |979 |347 |39 081 |6 411 |2 |3 537 |6 268 |2 184 |64 |16 666 |74 213 |3 987 |- |'''Kalenderjaar 2018'''<ref name="Sirkulasiesyfers2018">[https://web.archive.org/web/20240701035606/https://www.westerncape.gov.za/assets/library_service_annual_review_2018-2019.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2018. p. 65]</ref> |1 079 |390 |41 089 |6 256 |2 |5 540 |7 566 |2 539 |18 |26 065 |89 075 |5 963 |- |'''Kalenderjaar 2017'''<ref name="Sirkulasiesyfers2017">[https://web.archive.org/web/20240717104105/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_library_service_17-18.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2017. p. 76]</ref> |1 150 |518 |37 222 |5 968 |9 |2 951 |7 368 |2 392 |1 |14 810 |70 721 |4 222 |- |'''Kalenderjaar 2016'''<ref name="Sirkulasiesyfers2016">[https://web.archive.org/web/20240705235735/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ar_16-17_all.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2016. p. 63]</ref> |1 150 |518 |43 278 |7 051 |9 |3 502 |10 123 |3 468 |10 |8 922 |76 363 |4 691 |- |'''Kalenderjaar 2015'''<ref name="Sirkulasiesyfers2015">[https://web.archive.org/web/20240704052411/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/library_service_annual_review_2015-16_all_3_official_languages_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2015. p. 63]</ref> |905 |372 |46 975 |7 155 |1 |3 586 |10 127 |3 825 |27 |3 035 |74 731 |4 063 |- |'''Kalenderjaar 2014'''<ref name="Sirkulasiesyfers2014">[https://web.archive.org/web/20240703232704/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/jaaroorsig_2014-5_afrikaans.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2014. p. 33]</ref> |929 |306 |52 218 |6 910 |13 |4 304 |10 233 |3 640 |9 |6 077 |83 404 |4 119 |- |'''Kalenderjaar 2013'''<ref name="Sirkulasiesyfers2013">[https://web.archive.org/web/20240513164444/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/finaal_statistiek_jaaroorsig_2013_-_14_afr_23_feb_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2013: Wes-Kaap vergelykings. p. 10]</ref> |1 182 |441 |52 853 |7 192 |31 |4 721 |12 166 |3 664 |29 |4 252 |84 908 |4 386 |- |'''Kalenderjaar 2012'''<ref>Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2012. p. 29</ref> |1 438 |543 |54 477 |8 588 |2 |4 411 |11 569 |3 866 |16 |2 383 |85 312 |4 364 |- |'''Kalenderjaar 2011'''<ref name="Sirkulasiesyfers2011">[https://web.archive.org/web/20240701151810/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_servce_annual_review_afrikaans_2011-12_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2011. p. 45]</ref> |1 467 |556 |57 938 |9 154 |31 |5 392 |14 993 |4 408 |36 |3 718 |95 670 |4 284 |- |'''Kalenderjaar 2010''' |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |'''Kalenderjaar 2009'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009">[https://web.archive.org/web/20220628212152/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_200820092010_in_3_official_languages_of_the_western_cape.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2008 en 2009. p. 47 & 65]</ref> |2 033 |1 002 |58 149 |9 590 |51 |5 666 |13 791 |4 468 |5 |2 688 |94 408 |4 511 |- |'''Kalenderjaar 2008'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009" /> |2 163 |1 151 |54 813 |11 214 |0 |5 604 |13 852 |4565 |0 |1 808 |91 856 |4 219 |- |'''Kalenderjaar 2007'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007">[https://web.archive.org/web/20240627133401/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_20072008.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2006 en 2007. p. 31 & 47]</ref> |2 201 |1 144 |54 313 |11 087 |0 |5 676 |14 755 |5 173 |0 |1 778 |92 782 |4 600 |- |'''Kalenderjaar 2006'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007" /> |1 901 |977 |60 375 |12 202 |0 |7 390 |16 497 |5 319 |0 |2 045 |103 828 |4 752 |} Op 17 Augustus 2021 is staatsbefondsde e-boeke en luisterboeke deur die Libby-toepassingsprogram vir elke Wes-Kaapse biblioteeklid beskikbaar gestel.<ref>[https://archive.is/KHEFO Western Cape Government. 2021. E-books now available to Western Cape public library users. 17 August.]</ref><ref>[https://archive.is/WuU15 Accessing eBooks remotely through the Western Cape Library Service.]</ref> Sover dit die Moorreesburg Openbare Biblioteek aangaan: die statistiek rakende die uitneem van e-boeke en luisterboeke, deur die Overdrive/Libby-toepassing, toon 'n baie geleidelike opgang. Vanaf April (dus, eintlik 17 Augustus) 2021 tot Maart 2022 is die e-boeke 103 keer uitgeneem, en luisterboeke 0 keer. In dieselfde tydperk het die lede van die Malmesbury Openbare Biblioteek die e-boeke 331 keer uitgeneem, en die luisterboeke 4 keer. Vergeleke hiermee, het die lede van die Bredasdorp Openbare Biblioteek in die Overberg in dieselfde tydperk 656 keer e-boeke uitgeneem, asook 35 keer die luisterboeke.<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022">[https://web.archive.org/web/20240720081200/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2021-2022.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2021 tot Maart 2022. p. 85]</ref> April 2022 tot Maart 2023 toon dit duidelik: onbekend is onbemind. Wat sirkulasiesyfers van e-boeke en luisterboeke aanbetref, is Moorreesburg se syfers vir e-boeke 259 keer en luisterboeke 31 keer, en Malmesbury s'n 743 en 50 keer onderskeidelik. Elkeen van hierdie Swartlandse dorpe word nog in die skadu gestel deur die Bredasdorp Openbare Biblioteek, wie se lede die provinsiale e-boeke 1 582 keer uitgeneem het, en luisterboeke 164 keer.<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240717104424/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_2022-2023.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2022 tot Maart 2023. p. 91]</ref> Die syfers toon 'n gestadigde toename in die biblioteekjaar 2023/2024,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024" /> maar byna-byna 'n verdriedubbeling in 2024/2025.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Tydperk ! colspan="8" |Overdrive/Libby-sirkulasie |- ! colspan="2" |Moorreesburg (Swartland) ! colspan="2" |Malmesbury (Swartland) ! colspan="2" |Bredasdorp (Overberg) ! colspan="2" |Piketberg (Bergrivier) |- |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |- !April 2024 tot Maart 2025 |911 |9 |1 666 |374 |3 745 |535 |4 113 |506 |- !April 2023 tot Maart 2024 |359 |17 |905 |252 |2 303 |330 |2 627 |353 |- !April 2022 tot Maart 2023 |259 |31 |743 |50 |1 582 |164 |1 616 |101 |- !April 2021 tot Maart 2022 |103 |0 |331 |4 |656 |35 |183 |6 |} 'n Mens moet jou egter nie blindstaar teen die sirkulasiesyfers nie. Bredasdorp het wel 113 Libby-gebruikers, wat beteken gemiddeld nie eens 3 boeke word per maand per lid uitgeneem nie.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die Bredasdorp Openbare Biblioteek was vanaf 9 September 2024 tot 2 Maart 2025 gesluit (3 Maart heropen) weens herstelwerk aan die dak (na afloop van 2024 se vloede).<ref>[https://www.facebook.com/100069288096394/posts/kennisgewing-bredasdorp-biblioteekneem-asb-kennis-dat-die-biblioteek-gesluit-sal/824686706517592/ Facebook: Cape Libraries]</ref><ref>''Suidernuus''. 7 Maart 2025, bl. 2: Die biblioteek het Maandag heropen nadat dit vir maande gesluit was terwyl daar aan die dak gewerk is.</ref> Om hierdie rede is die volwasse Afrikaanse fiksie op die biblioteekrak omtrent die helfte (9 332) in dieselfde tydperk as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Dan nog is daar ander faktore wat die sirkulasie kan beïnvloed soos dat die biblioteek naweke gesluit is (soos in Bredasdorp se geval sedert Julie 2024), en dat 'n inlewerdatum selfs 'n maand vooruit, pleks van die gebruiklike twee weke, gestempel is - wat die hernuwing onnodig maak. Piketberg Openbare Biblioteek het weer 140 Libby-gebruikers, maar ook sy sirkulasiesyfer (2024/2025) van die fisiese Afrikaanse volwasse fiksieboeke op die rakke is beduidend laer (10 964) as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die lesers se voorkeure, ouderdomsgroepe, inkomstegroepe, migrasiegedrag onder jongmense, gemeenskapsbetrokkenheid, infrastruktuurontwikkeling wat groter diverse afleiding en vryetydbesteding meebring (soos veselkabel en 5G, sosiale media, aanlynspeletjies, YouTube, stroomdienste, VRChat, ens.) en biblioteekvoorraad verg indringender ondersoek. == Toerisme en dorpsgees == Toerisme is, soos 'n gedig, 'n woordespel: elemente word met die hand uitgesoek en belig om 'n sekere bemarkbare beeld of indruk te skep en uit te straal. In '''1944''' word 'n Duitse grammatika- en leesboek vir Afrikaanse hoërskoolleerlinge geskryf deur 'n onderwyser van die Hoërskool vir Seuns, in die [[Paarl]], mnr. P.H. de V. Uys. In die taalboek tref mens 'n eenvoudige leesstuk aan wat oorspronklik bedoel was om die lidwoordveranderinge te behandel, maar tog iets van die dorp self verklap:<ref>Uys, P.H. van V. 1944. '' 'n Taal en Leesboek: Vir Duits-Leerlinge van Sekondêre en Hoërskole''. Nasionale Pers Beperk: Kaapstad, pp. 26-27</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |Moorreesburg ist ein Dorf im Schwarzland. Es hat eine besonders gute Schule, eine Schulhalle, worin schöne Kunstwerke sind, und auch ein schönes Rathaus, das zwischen der Bank und der Schule steht.<br>Heutzutage pflanzen viele Einwohner Blumen vor den Häusern: auch auf den Farmen im Bezirk (distrik) tut man das.<br/><br/>Im Frühling ist alles grün:<br/><br/>"Die Blumen und Bäume blüh(e)n<br/>Und durch die Himmelsbläue<br/>Die rosigen Wolken zieh(e)n."<br/><br/>Im Sommer, wenn das Getreide abgeerntet ist, sieht alles fahl aus. Die Stoppelfelder sind gelb, die Nebel grau, und der Wind weht. Dann gehen die Dorfbewohner an die See. Das Dorf liegt etwa 60 Meilen von Kapstadt entfernt.<br/> |Moorreesburg is 'n dorp in die Swartland. Dit het 'n besonders goeie skool, 'n skoolsaal, met mooi kunswerke daarin, en ook 'n mooi stadsaal, wat tussen die bank en die skool staan.<br> Deesdae plant baie inwoners blomme voor die huise: ook op die plase in die distrik doen mens dit.<br/><br/>In die lente is alles groen:<br/><br/>"Die blomme en bome bloei<br/>En deur die hemelblou<br/>Trek die pienk wolke"<br/><br/>In die somer, wanneer die koring afgeoes is, lyk alles vaal. Die stoppellande is geel, die mis grys, en die wind waai. Dan gaan die dorpenaars see toe. Die dorp is sowat 60 myl vanaf Kaapstad geleë.<br/> |} Wat hier opval is die dorpsverfraaiing deur blomtuine, veral gesien dat Moorreesburgers eers in November 1957 vir die eerste maal kraanwater gesmaak het, en voorheen maar hoofsaaklik van brakkerige boorgatwater afhanklik was. Kortom: op byna elke erf was daar voorheen 'n windpomp en as die water op jou eie erf onverkrygbaar of te sout was, moes mens maar langsaan by die bure bedel. Die teksgedeelte spreek dus van die dorpsgees self - die mooi wat die dorpsmense vir hulself kweek en in uitleef te midde van die watergebrek wat die dorp se vooruitgang gestrem het.<ref>Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 73-74</ref> Die aangehaalde teksvers kom uit die eerste strofe van [[Heinrich Heine]] se gedig,<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/heine/gedichte/chap109.html Projekt Gutenberg.de: Heinrich Heine: Gedichte]</ref> wat hier gejukstaponeer word met die koringlande van Moorreesburg. In die Duitse gedig het Meimaand in Duitsland aangebreek en alles lyk mooi. Die nagtegale sing uit die "lowergroen hoogte", die wit lammers spring oor 'n sagte groen kleed. Tog kan die spreker hom nie in die vreugde deel, of sing of spring nie; hy lê siek in die gras; hy hoor iets in die verte opklink; hy droom, maar weet nie wat nie. Die spreker is moontlik siek van liefdesverlange (let telkens op die meervoude van die nagtegale en die lammers en sy eensaamheid) of dat hy gewoon nie die aanbreek van die laatlente kan verwoord nie. In '''1947''' word 'n tafereel van Moorreesburg geskilder in ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius.<ref name="Delius">[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n103/mode/2up?q=moorreesburg Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, pp. 94-95; 96-104]</ref> Teen sononder se kant ry die motor Moorreesburg se stowwerige grondpaaie binne, 'n dorp waar boere kan koop en verkoop. "Oom Thys Langeberg" (agter die motorstuur) en sy suster het hul skooljare by hierdie hoërskool voltooi wat teen die heuwel pryk. Die strate was nog druk besig, veral by die koöperasiewinkel waar van trekkeronderdele tot sardientjies verkoop word. Orals staan groot trekkers met enorme bande rond, maar so ook waens, donkiekarre en vierkantige perdekarretjies. Oom Thys merk terloops aan die medereisigers op "die mense hierso is baie trots op hul diere", maar ken blykbaar ook iedere dorpenaar. So is daar Oom Hennie Hanekom, wie se derde vrou, Tant Helie le Roux, 'n ryk weduwee was. Dan is daar ook arme Neef Danie Truter, wat pas twee koeie en al sy varke weens een of ander pes verloor het. Ook word die reisgenote gewaarsku teen die skelm Japie Malherbe, wat oom Thys nog twee sakke kunsmis van drie jaar gelede skuld.<ref name="Delius" /> Daar is nog oom Ernie Cloete wat 'n nuwe soort voer op die proef stel, en Oom Dirk Rust wat pas aan die predikant prontuit gesê het wat hy van hom en sy preke dink. Dan is daar ook Tant Marie, die vrou van Oom Barend, wat stadig die straat afstap; hul plaas is nou in hul seuns se hande - die egpaar wil hul lewe in 'n dorpshuis naby die kerk slyt. Die geselskap vertoef 'n wyle om vis by 'n bruin man met 'n vragwa vol steenbras te koop, waarna hul die dorp verlaat - Koringberg se kant toe, waar Thys Langeberg se geboortegrond by Koringkraal is.<ref name="Delius" /> Buitekant die dorp merk mens nog vir oulaas die wisselbou op - skape en osse wat tussen die droë stoppellande wei, terwyl die ploeg en saai van begin-Meimaand (na die eerste reëns) op ander lappies grond reeds agter die blad is. 'n Stukkie groen begin reeds deur die grond breek. Hier en daar staan 'n paar bome waar mens plaashuise sou aantref, of wat waak by begraafplase oor vier of vyf geslagte van die voorsate.<ref name="Delius" /> Dan volg 'n beskrywing van die plaaslewe, waar van die groter kinders, wat op Moorreesburg skoolgaan, veral bedrewe is met die [[jukskei]]gooi.<ref name="Delius" /> In '''1988''' kry Moorreesburg op die SAUK-televisieprogram ''Die Goeie Aarde'' (wat landswyd uitgesaai is), ook sy eie episode "Hart van die Swartland", met [[Annie Basson]] wat die teks en regie behartig. Die verteller is André Terblanché. Die dorp word beskryf as "klein", met 'n "koöperasie, 'n handelshuis, 'n bakhuis en 'n slaghuis." Die volgende unieke dorpselemente word uitgelig: die NG Sendinggemeente se brigade; die argitektuur en dorpsuitleg; die oorsprong van die naam Samou; die byname van die dorps- en plaasbewoners; die onderwys van destyds (in 'n wêreld sonder radio, wat geen Engels of Latyn geken of gepraat het nie); die kunsgalery; die poskantoor; die Carnegie-biblioteek; die Boerejode (Ivan Katz en Leon Goodman); die evangelis en plaaspredikant Saul Kayster ("Oom Boytjie"); die vark-, perde- koringboer Johan Kotzé van Alexandershoek; stories uit die streek; die rieldans, die askoek, die sitees en hanekokketiel; tradisionele Swartlandse disse by die Hanekoms (op die plaas Ebenhaezer, met die spyseniersdiens).<ref name="AnnieBasson" /> In die digter en boorling, [[M.M. Walters]] se koffietafelboek ''Die Swartland is my Tuisland'' ('''1990'''), wyk die ontologiese ("wat is?") nou voor die "nostalgiese reis" ("wat was?") en die verganklike, van kennisse, vriende en familie wat nie meer daar is nie. Tussen die swart-en-wit foto's van Siegfried Behm, tref die leser strofes aan van 'n wêreld wat gewyk het voor die uiters onpersoonlike moderniteit en vooruitgang, maar ook hoe bordjies verhang is:<ref>Walters, M.M. 1990. Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters. Kaapstad: Perskor. bl. 41</ref> {{cquote| Die Swartland is nie meer wat hy was nie,<br/> min het gebly uit my herinneringstyd:<br/> die plaashekke skitter nuwe eienaarsname<br/> vergete is die mense van die bossieveldtyd:<br/> [...]<br/> Die dorpshuis se tuin is vertrap en verlate,<br/> die winkel is weg want dis koöperasiekooptyd<br/> en die een wat in die maerjaer voorgeskiet het,<br/> is afgeskryf met die skuld uit die swaarboertyd.}} Cornel Truter se toeristegids ('''1994''') is in opdrag van die destydse Weskus-Streeksdiensteraad opgestel. Elke dorp kry in die boek sy regmatige plekkie en 'n kort historiese oorsig vir die dwalende besoeker. Moorreesburg word hier as die tweede grootste dorp in die Swartland beskou en met sy twee hotelle as 'n ideale verblyfdorp uitgesonder, "waarvandaan dagtoere na omliggende plekke onderneem kan word". Die besienswaardighede wat in en om die dorp uitgelig word, is: die Koringbedryfmuseum, die Langgewens-proefplaas, die Weskus Streeksdiensteraad se hoofkantoor (vir streeksinligting), die Moorreesburg Koringboere Beperk (MKB)-koöperasie, die kalkfabriek buitekant die dorp, die Dirkie Uys-kunsgalery, die El Vie-borduurfabriek en die Seisoensfeeste (die landbouskou in September en die Oesfees/halfmarathon in November).<ref name="Truter1994." /> Van die dorpsgees (die ''genius loci'') en dorpsgewoontes self kom mens teen hierdie tyd weinig te wete. 'n Nuwe tendens steek vanaf die 2000's kop uit: Op die kruin van kapitalisme, met sy verkwistende verbruikerskultuur, word die dorp en sy inwoners self gekommodifiseer tot 'n produk en ervaringspakket wat bemark word vir die vlietende verbyganger. Toeriste skryf oor die oppervlakkige - wat hul gesien, gedrink, verorber en besoek het, en waar verpoos, vertoef en oorgeslaap is, en oor allerlei luukshede; selfs die omliggende dorpe word met oorde in die buiteland vergelyk, maar bloedweinig oor die hart - die dorpenaars en dorpskultuur - self.<ref name="MM16Aug2025" /> Nog in 2023 kom hierdie sin op Moorreesburg se toerismewebwerf voor:<ref>[https://web.archive.org/web/20230630071209/https://www.moorreesburgtourism.co.za/about-moorreesburg/ Moorreesburg Tourism. 2023. About Moorreesburg]</ref> {{cquote| The impression of a ‘one-horse town’ at first glance is largely deceptive, and those driving through without stopping are missing out on a number of goings-on.}} Teen 2025 is dit duidelik wie die eintlike teikenmark geword het: stedelinge, wat 'n ongejaagde blaaskansie soek net 'n uur of wat se ry buitekant Kaapstad. Die toeris word seisoensverwisselende kleure (groen en goue graanlande), vriendelike dorpenaars, 'n perfekte wegbreekkans van die stadsgemaal, asook 'n ongeskonde plattelandse leefstyl - pure plaas - alles in een pakket belowe. Gasvryheid en natuurskoon word vooropgestel, al moet moderne geriewe bietjie inboet. Hierdie boeredorp bied die besoeker die geleentheid om die onontdekte skatte van die Swartland te ontgin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250827130208/https://swartlandtourism.co.za/moorreesburg-koringberg/ Swartland Tourism. 2025. Moorreesburg/Koringberg]</ref> Tydens 'n samespreking op Moorreesburg, tydens die 2025-Swartlandskou, word die vraag geopper "Hoe kan Kaapstad die Weskus help om sy toerismepotensiaal ten volle te benut en te bereik?" In 2024 alleen het 2,4 miljoen mense in Kaapstad vir twee nagte oorgebly. Daar is van die standpunt uitgegaan dat die toeriste wat Kaapstad besoek juis betrokke raak en meedoen aan die prosaïese lewensaktiwiteite van die inwoners. Dit is juis hierdie toeriste wat na die Weskus-distriksmunisipaliteit getrek moet word. Onder andere deur agritoerisme wat met die "vrolikheid, egtheid en vindingrykheid" as pakket aangebied moet word. Soos reeds genoem, slaap die gemiddelde toeris ten minste twee aande op 'n plek oor, en elkeen het sy eie individuele behoeftes waaraan voldoen moet word. Die kruks lê hoe mens hierdie besoekers langer in die omgewing of dorp kan hou - daarvoor is diversifisering nodig. Die hooffokus is "kos, die gemeenskap en die avontuur", maar ook "die ervarings, die gebeurtenisse en die aktiwiteite". Die produkte moet die storie vertel. Die dorpe en plekke moet ook nie slegs aan die buiteland bemark word nie. Voorts is mense haastig, hul tyd op 'n plek is min - daar kan nie tyd of geld gemors word deur nou eers te wonder watter trekpleister volgende besoek moet word nie; toeriste en reisigers en besoekers soek 'n vol program - wat waarde vir geld bied.<ref>[https://issuu.com/novusmedianewspapers/docs/st-gazette-e-edition-_9_september_2025 Lesch, C. 2025. Lok toerisme só na Weskus: Bemark plaaslik, nie net oorsee. ''Swartland Gazette''. 9 September:1]</ref> === Besienswaardighede === ==== Die Koringbedryfmuseum ==== Die Koringbedryfmuseum is in Piketbergweg geleë,<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie">[https://web.archive.org/web/20210726125721/https://swartlandjoernaal.co.za/news/moorreesburg-die-kosmandjie-van-die-swartland/ ''Swartland Joernaal''. 2021. Moorreesburg: Die kosmandjie van die Swartland. 30 Junie.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240713100129/https://www.moorreesburgtourism.co.za/wp-content/uploads/2024/04/Moorreesburg-and-Koringberg-map-2024.pdf Kaart van Moorreesburg en Koringberg, soos uitgereik deur die Moorreesburg & Koringberg Toerismeburo (2024)]</ref> die amptelike adres is Hoofstraat 134.<ref>[https://web.archive.org/web/20190517041142/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cape_winelands_and_west_coast_museum_route_in_afrikaans.pdf Brosjure. 2017 (?) Museumroete: Kaapse Wynland en Weskus]</ref> Hier word trekkers, ploeë, êe, saai-, sny- en dorsmasjiene, asook ander landbouimplemente en -metodes deur die eeue heen uitgestal. Hieronder tel tewens handskuurstene, meulstene, perdemeule, tot sover terug as die primitiewe skuurklippe. So ook meelsakke, knapsakke, swepe waarmee trekdiere in die perdemeulens aangedryf is, weegskale, siwwe, sense en sekels. Daarmee saam ook gerei wat by broodbak benodig is, soos siwwe, broodpanne en skoppe waarmee brode uit die bakoond gehaal is.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Buitekant word 'n bakoond aangetref.{{voetnota|Vergelyk al die onderskrifte van die beelde wat in Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' voorkom. Daarin word telkemale erkenning gegee aan die Koringbedryfmuseum.}} J. Fick van [[Caledon]] het in die 1957-1958-seisoen lid van die Koringraad geword en hom vir 'n koringmuseum beywer, maar daarvan het dadels gekom.<ref name="Richter78" /> Sowat 'n dekade later, omstreeks 1967,{{voetnota|"Museums van Kaapland" ruil per ongeluk die syfers om: 1976. Die proklamasie kon onmoontlik in 1970 plaasgevind het as die gedagte vir die stigting "omstreeks 1976 (sic) van die Weskusontwikkelingsvereniging uitgegaan" het.}}<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017">[https://web.archive.org/web/20171203122509/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] (3 Desember 2017 argiefweergawe)</ref> skiet 'n soortgelyke gedagte by die Weskus-Ontwikkelingsvereniging wortel. Dit is nie genotuleer wie presies die vader van die gedagte was nie,<ref name="Lochner1979.80" /> maar algou word die "aanvoerder" of "stukrag" van die koringbedryfmuseum P.S. Marais, Lid van die Volksraad (LV) van Moorreesburg.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /> Die bestuursvergadering van die Weskus-Ontwikkelingsvereniging het op 8 November 1967 plaasgevind, en daar is op Moorreesburg besluit, omrede die dorp in die hartjie van die koringstreek geleë is.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019">[https://archive.is/X2xLx ''Netwerk24''. 2019. Eie museum vir koringbedryf. 11 Junie.]</ref> By hierdie vergadering is die museumbestuur gekies. Die voorsitter, Jan Kotzé (van Boesakskraal, [[Vredenburg]]), rig 'n brief op 12 Februarie 1968 aan die Stadsraad van Moorreesburg om te verneem of daar 'n geskikte terrein en/of gebou sal wees vir die museum.<ref name="Lochner1979.80" /> Wat nou volg, is twee uiteenlopende datums wat glad nie strook nie. Richter en die toerismewebwerf van 2017 (inligting wat ook in 'n Netwerk24-artikel van 2019 herhaal is)<ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> voer aan die aankoop van die ou NG Sendingkerk (erf nr. 589) het op 3 Mei 1968 geskied.<ref name="Richter78">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p. 78</ref><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /> Lochner verskaf 'n ander datum, om enkele redes. Op 30 Mei 1968 ontmoet dr. J. Op'thof, sekretaris van kultuursake, en bovermelde P.S. Marais, en daar word ''toe eers'' besluit op die ou NG Sendingkerk wat as museum ingerig moet word. Die Stadsraad het op aanbeveling van die Departement van Gemeenskapsbou die Sendingkerk van die Sendingkerkraad teen R2&nbsp;000 gekoop, en dié koop is deur die betrokke departement op 24 Oktober 1968 bekragtig.<ref name="Lochner1979.80" /> Die voorsitter van die eerste vergadering van die Museumkomitee (op 4 November 1968), P.S.M. Hanekom, het onder meer die inisiatief geneem om die oudhede in te samel.<ref name="Lochner1979.80" /> In die Staatskoerant van 2 Oktober<ref name="Lochner1979.80" /> 1970<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> word die museum, deur die administrateur F.D. Conradie<ref name="Lochner1979.80" /> , geproklameer tot volwaardige provinsiale museum.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Amptelik is die Koringbedryfmuseum egter Proklamasie 294 van 22 September 1970.<ref>[https://web.archive.org/web/20240712195442/https://www.westerncape.gov.za/other/2011/3/towards_a_new_provincial_museum_policy_for_the_western_cape_23_march_2011.pdf Towards a new provincial museum policy for the Western Cape Province, March 2011, pp. 79-80 ]</ref><ref name="DuPreez1982.84.85">Du Preez, H.M.J. 1982. ''Museums van Kaapland''. Kaapstad: Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, pp. 84-85.</ref> Omrede die grond rondom die museum te klein was vir die ontwikkeling, het die NG Moedergemeente Moorreesburg se Kerkraad die hele terrein rondom die museum ook geskenk.<ref name="Lochner1979.80" /> Die eerste kurator, R.S. Baard, is op 1 April 1972 aangestel.<ref name="Lochner1979.80" /> Die gebou is ook in 1972 teen 'n bedrag van R4 495 gerestoureer en omhein.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Op die groot oesfees, gehou tydens die naweek 13-15 Oktober 1972, is naburige dorpe ook betrek. Uitstallings is gehou van oudhede, maar ook 'n optog van sierwaens en ander voorstellings is aangebied. Die Saterdag, 14 Oktober, het die administrateur, A.H. Vosloo, sy rol as feesredenaar beklee. Die Sondag, 15 Oktober, is die verrigtinge afgesluit met 'n kerkdiens wat deur moderator J.D. Vorster gelei is.<ref name="Lochner1979.80" /> In die ''Suid-Afrikaanse Panorama'' van Januarie 1973 (met 'n bydrae oor die Koringoesfees wat vanaf Saterdag, 7 Oktober tot Sondag, 15 Oktober 1972 gestrek het), staan die volgende inskrywings:<ref>De Villiers, H. 1973. Koring-Oesfees. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Januarie, p. 23</ref> {{cquote| Suid-Afrika se koringboere boer deesdae intensief en gemeganiseer. Dit het veroorsaak dat in die Swartland, byvoorbeeld, slegs 'n handjievol werkers op 'n plaas aangetref word. Die trekker, die platsnyer, stroper en baler het hulle en die sekel, sens en losgooisnymasjien vervang. Die werkers is in ander sektore van die landsekonomie opgeneem, maar die werktuie van gister se lot was onbeslis. Die gedagte om dié implemente vir die nageslag te bewaar, het in 1968 beslag gekry. Ná oorlegpleging met die provinsiale administrasie van Kaapland is besluit om 'n provinsiale koringbedryfmuseum op te rig. Die plek was Moorreesburg, waar die dorp se ou sendingkerk vandag nog staan. Die Swartlandse Koringmuseum, wat ook as motivering van die sentrale oesfees op Moorreesburg gedien het, word deeglik beplan. Die voltooiing daarvan, waarskynlik binne 'n dekade of twee, stel 'n groot kompleks in die vooruitsig: die bestaande kerkgebou wat reeds opgeknap is, 'n tradisionele Kaaps-Hollandse woning, 'n trapvloer en verskeie ander outydse geboue waarin groter museumstukke gehuisves sal word. Intussen is heelwat oudhede versamel, o.m. strooigaffels, 'n graanskop, 'n handmeulsteen, 'n meelkis, 'n losgooier, skepelmate, en 'n Ransome-dorsmasjien en die stoommasjien waarmee dit aangedryf is. 'n Beheerraad van tien sal die totstandkoming en ordening van die kompleks beheer.<br> [...]<br> Moorreesburg se fees het op 12 Oktober met 'n kaas-en-wyn-onthaal momentum gekry. By dié geleentheid het mnr. P.S. Marais, L.V., mev. Jata Rust as sentrale oesfeeskoningin gekroon. Twee dae later het 'n kleurvolle optog, waaronder sierwaens van die meeste Swartlandse dorpe, deur Moorreesburg se strate na die sportterrein beweeg. Dáár het die koninginne van die omliggende dorpe hul museumbydraes aan die sentrale feeskoningin vir bewaring oorhandig. }} Dit sou egter nog 6 jaar duur voordat die museum kon open. In 1974 het die hooftegnikus van museumdienste, J.R. Laenen, 'n aanvang geneem om die uitstallings te beplan, en hiervoor het hy die hulp van [[Gawie Fagan]], die argitek, in 1975 benodig. Die skaalmodel wat voorgestel is, was nog teen 1979 presies waar dit was, grootliks te wyte aan die gebrek aan fondse. Daarom was die uitstallings nog beknop; die groot werktuie moes vir eers elders bewaar word. Spesiale melding word ook gemaak van S.P. (Faan) du Toit wat die restourasie van die oudhede gedoen het.<ref name="Lochner1979.80" /> Uiteindelik is die museum op Vrydag, '''10 Februarie 1978'''<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum" /> amptelik geopen deur O.A. Saaiman, Lid van die Uitvoerende Komitee (LUK),<ref name="Lochner1979.80" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> in medewerking van dr. Hey en E. Hayden.<ref name="Lochner1979.80">Lochner, J.J. 1979. Die Koringbedryfmuseum. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 80</ref> 1979 is begin met die uitbreiding van die terrein; 'n byvoeging is 'n staalskuur om die groot toonstukke en plaasimplemente te huisves, soos die houtploeë, losgooiersnymasjien, van die eerste trekkers en stropers wat in Suid-Afrika ingevoer is, selfbindmasjiene, blikdorsmasjiene en 'n Frick-ghwanosaaimasjien.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Teen 1994 het die Koringbedryfmuseum drie skure as uitstalruimtes gehad.<ref name="Truter1994.">Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Die hooftema van die die museum is: 'Om die koringbedryf in al sy variante vorme van die koms van Jan van Riebeeck uit te beeld'.<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Die leuse van die museum lui by die opening: "Ons erfenis is vir ons mooi."<ref name="Richter78" /> Volgens Richter het Sasko R45 000 vir die oprigting van 'n koringmuseum op Moorreesburg bewillig;<ref name="Richter78" /> 'n byskrif in ''[[Die Burger]]'' van 1 September 1993, op bl. 7, sê spesifiek: ''Die Koringbedryfmuseum het onlangs 'n stewige hupstoot gekry toe SASKO in die Paarl R50&nbsp;000 aan die museum geskenk het''<ref>[[WAT]]: s.v. "SASKO", sien voorbeeldsin.</ref> Van die beskikbare besoeksyfer koolstofdateer uit 'n 2002/2003-jaarverslag: 4&nbsp;792 besoekers in een jaar se tyd.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |title=Museum-jaarverslag 2002/2003, bl. 12 |access-date=24 Julie 2024 |archive-date=27 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627142706/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |url-status=dead }}</ref> Hoe uniek die museum is, bly 'n twispuntjie. Blykbaar is die ''Koringbedryfmuseum'' maar een van twee ter wêreld;<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref>[https://archive.is/0yv4R Oom Smitty. 2018. Lesersbrief aan Netwerk24: Die waarde van die Koringbedryfmuseum. 17 Julie.]</ref> die ander een is die ''Hepburn Museum of Wheat'' in [[Saskatchewan]], [[Kanada]].<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Nog vóór die millenniumwending is aangevoer dit was een van ''drie'' ter wêreld.<ref>Truter, C. 1998. ''Weskus: toeristegids.'' Kaapstad: Universiteit van Kaapstad Pers, 61-62: ''Die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg,'' '''een van slegs drie''' ''ter wêreld, lê in die hartjie van die Swartland en beeld die geskiedenis van koringverbouing in Suid-Afrika uit. Die geskiedenis van koringboerdery word treffend uitgebeeld deur uitstallings van implemente wat dateer uit die vorige eeu toe die produksie en maal van koring en bakbedryf self nog arbeidsintensief was. Die museum is in 1978 geopen met die leuse "Ons erfenis is vir ons mooi" en met 'n koringaar as embleem. Die museum se hoofgebou was voorheen 'n NG Sendingkerk wat met verloop van tyd aansienlik vergroot is. Daar is tans 'n netjiese ontvangslokaal waar kleiner gesellighede gehou kan word.''</ref><ref>[https://archive.org/details/southafricayearb0000unse/page/530/mode/2up?q=moorreesburg South African Year Book 2001/2002]</ref><ref>Erasmus, B.P.J. 1995. Moorreesburg. In: ''On route in South Africa''. Jeppestown: Jonathan Ball Publishers, p. 42: ''The Wheat Industry Museum,'' '''one of only three''' ''in the world, tells the story of wheat farming in South Africa. The main building was once the Dutch Reformed mission church.''</ref> In daardie geval is die ander museum seker in Echallens, in die [[Kanton Vaud]], [[Switserland]] geleë,<ref>[https://archive.is/bhGqp Netwerk24. 2018. Museum koring op meul. 24 April]</ref> genaamd die [[:fr:Maison_du_blé_et_du_pain|Maison du blé et du pain]] (letterlik: Huis van Koring en Brood). Sy oorsprong begin met 'n koring- en broodfees in 1978.<ref>{{fr}}[https://archive.is/4Ybp3 Musée Suisse du Blé et du Pain: à propos de nous]</ref> Hierdie getal (drie) word sonder veel uitbreiding net so herhaal op die toerismewebwerf van 2009<ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum">[https://web.archive.org/web/20090204000518/http://www.moorreesburg.com/wheat_museum.htm Moorreesburg.com 2009: Wheat industry museum.] (webwerf wat uit die dode opgediep is)</ref>, in 'n museumbrosjure van 2009<ref>[https://web.archive.org/web/20240713075646/https://www.westerncape.gov.za/text/2009/5/museums_wc.pdf Museums of the Western Cape. Building understanding and pride in our diverse heritage. (2009)]</ref>, op die toerismewebwerf van 2023<ref>[https://web.archive.org/web/20230630070758/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] 2023. Wheat Industry Museum</ref>, en sowaar ook in die Amptelike Jaarboek 2022/2023.<ref>[https://web.archive.org/web/20240602025602/https://www.gcis.gov.za/sites/default/files/19%20Tourism%202022-23.pdf Tourism. In: Yearbook 2022/2023, p.9]</ref> Daar was in 2016 sprake van 'n Chinese Koringmuseum (小麦博物馆) wat in [[Jiaozuo]], [[Henan]], [[Volksrepubliek China|China]] geopen is;<ref>[https://web.archive.org/web/20191114035702/http://www.chinadaily.com.cn/travel/2016-05/18/content_25345878_3.htm ''China Daily''. 2016. First wheat museum opens in Henan province.]</ref> hy is in 2024 wel nog in volle bedryf.<ref>[https://baijiahao.baidu.com/s?id=1804098083319515360 ''Baidu''. 2024. 「新时代中部崛起看河南」走进温县小麦博物馆 探秘“温麦”良种的“前世今生. 9 Julie.]</ref> In 1975 was daar voorheen 'n koringmuseum in Ritzville, Washington, die VSA, genaamd die Dr. Frank R. Burroughs Wheatland Museum, waar uitstallings van die koringgeskiedenis, koringbou en die verwerking van koring ten toongestel is.<ref>[https://archive.org/details/directoryofworld00huds/page/553/mode/2up?q=wheatland Hudson, K. & Nicholls, Ann. 1975. ''The directory of world museums''. New York : Columbia University Press, p. 554]</ref> <gallery> File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 01.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 03.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 04.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 05.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 07.JPG| </gallery> ==== Monumente ==== '''Johanna van der Merwe''' [[Lêer:Moorreesburg statue.jpg|duimnael|regs|Standbeeld van Johanna van der Merwe]] In 1938, ter herdenking van die [[Groot Trek]], was daar 14 trekroetes waarvan die Noordweste-trek (Moorreesburg tot Klerksdorp) maar een was.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/11/mode/2up?q=%22moorreesburg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl. 11]</ref> Voor die ou stadsaal in Moorreesburg (vandag in Kerkstraat) op 'n granietvoetstuk, staan daar 'n bronsstandbeeldjie van 'n Voortrekkermeisie genaamd [[Johanna van der Merwe]]. Dit beeld haar met 'n fakkel in die regterhand uit; haar linkerhand rus op 'n wawiel. Die fakkel en die wawiel beeld die vrouebydrae tydens die Groot Trek uit: om die lig van die Christelike beskawing na die binneland van Suid-Afrika te bring. Die beeld is deur die Vroue-Landbouvereniging (VLV) geskenk en in 1954 deur die Munisipaliteit Moorreesburg opgerig.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/87/mode/2up?q=%22moorrees+burg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl.87-88]</ref> Op die plaatjie staan die volgende bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Ossewatrek<br /> Johanna van der Merwe<br /> Op die pad van Suid-Afrika<br /> 15 Sept 1938.<br /> |} Vir die gedenktrek, wat deur die [[ATKV]] gereël is, is die kakebeenwa deur die familie Van der Berg van die plaas Keurbosfontein, agter die Rooiberg, distrik Ladismith, geskenk. Op Vrydag, 2 September 1938, het mnr. Koos van der Berg die wa persoonlik vergesel en ongeveer 'n myl buitekant die dorp (Ladismith) die reëlingskomitee tegemoet gegaan. Later het perderuiters in boeredrag die wa tegemoet gegaan. Agter die pastorie, by die Ou Uitspanning, was daar 'n skare mense wat na die wa kom kyk het. Die wa is daarna deur die dorp getrek, en teen om en by sononder is hy op die Ou Uitspanning uitgespan. Groot kampvure het reeds gebrand vir die vleisbraaiery.<ref name="Mostert1940.46">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, p. 46.</ref> Voordat die wa [[Ladismith]] verlaat het en per trein na Moorreesburg gestuur is, is allerhande geskiedkundige stukke en voorwerpe saamgegee: onder meer van 'n tonteldoos tot 'n lang bamboessweep. Wat hier ook opval is die gees van welwillendheid en opoffering waarmee almal saamgeklap en ietsie bygedra het: so is daar mnr. I. W. van Tonder wat die seil vir die watent geskenk en op eie koste laat aanbring het; Adriaan Oosthuizen (werksaam by Standard Bank) wat 'n teerputs geskenk het; Wiep Snyman wat 'n remskoen (ouer as 110 jaar, maar wel in ongeskonde toestand) geskenk het; mnr. Johnson wat twee jukke met rieme en stroppe geskenk het; Gert van Zyl wat 'n sweep met die stok, asook Hans Kok en Japie Rowan wat jukke met stroppe geskenk het; J. H. Hofmeyr, van [[Amaliënstein]], wat osse geleen het om die wa van die plaas af te trek; Jan L. Joubert wat 'n skaar van 'n ou houtploeg geskenk het - sodat dit deel van die wa en sy uitrusting kon uitmaak; so ook mnr. Volschenk, van Grootrivier, wat die ou tonteldoos oorhandig het.<ref name="Mostert1940.46" /> Binne 'n kort tydjie kon die reëlingskomitee 'n perdekommando van oor 'n honderd onder leiding van mnr. Dirk Kotzé saamstel, wat die trek deur Moorreesburg en tot myle buitekant die dorp "geleide gedoen het".<ref name="Mostert1940.481">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, pp. 481-482.</ref> Op Donderdag, 15 September 1938, is sowat 4 000 mense in Voortrekkerdrag by die stadsaal te Moorreesburg teenwoordig. Die predikant van die NG Gemeente Moorreesburg, ds. J.A.R. Volsteedt, het die oggendgodsdiens voor die stadsaal waargeneem, met Psalm 121 as vertrekpunt. Sy boodskap aan diegene geklee in Voortrekkerdrag was dat hulle, net soos hul vrome voorgeslag, op reis is na 'n lewens- en ewige bestemming en die Allerhoogste tot gids moet kies. Daarna het mnr. Attie Visser (sekretaris van die Kaapse tak van die ATKV) die Moorreesburgers bedank, en ds. A.D. Lückhoff het toe in gewyde stilte die ossewa gedoop: "Johanna van der Merwe". Ds. Volsteedt het namens Moorreesburg 'n ou Statebybel wat in 1661 in Amsterdam gedruk is as geskenk aan die trek oorhandig. Onderwyl ''Die Stem van Suid-Afrika'' gesing is, het die eerste skof van die lang tog begin. Ter nagedagtenis aan die begin van die Trek is 'n klipstapeling begin wat later as eerste baken saamgemessel sou word.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55">Duvenhage, G.D.J. 1988. Die gedenktrek van 1938 : 'n bedevaart en 'n kruistog. Bellville: G.D.J. Duvenhage, bl. 55</ref> Ds. Lückhoff was die trekleier en mnr. Attie Visser die hulp,<ref name="Duvenhage1988.55" /> of "wakommandant".<ref>Snyman, P.H.R. 1988. ''Danielskuil: van Griekwa-buitepos tot dienssentrum.'' Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, p. 143</ref> Voor op die wa het van die distrik se oudste inwoners gesit, by name Martin Dippenaar (75); die 91-jarige Aletta Slabbert kon weens siekte nie loop nie - op haar versoek is sy na die wa gedra. Coenraad Albertyn (75) "het ligvoet met die tou in die hand voor die flukse span rooi Afrikaners rondgespring". Voor het die kommando in gelid gery, en agter hulle 'n stoet juigende manne, vroue en kinders in die gevolg - vir myle lank in 'n dag wat al hoe warmer geword het. Heelwat mense het hul sakeondernemings en plase vir een dag laat staan; om tot die aand toe by die trekgeselskap te kan bly. Die skare het al singende na die plaas Taaibosvlei gestap.<ref name="Mostert1940.481" /> Hierna het Koringberg onder leiding van ds. J.J.D. Malan die trek ontvang by Taaibosvlei, "agt myl" buitekant Moorreesburg (vanaf die stadsaal self, eerder om en by 14 km). Ook mnr. Japie Smit, van Moorreesburg, wat al agt-en-twintig mediese operasies deurgemaak het, het "agt myl" ver tougelei.<ref name="Mostert1940.481" /> Op die plaas het 'n perdekommando van sewentig ruiters (met mnr. Thys Greeff aan die spits) en 'n groot aantal skoolkinders met die Voortrekker- en Unievlag die trek ingewag. Nadat die Voortrekkerprogram afgehandel is, het Koringberg se skoolkinders die Voortrekkervlag aan die trek oorhandig. Met die grootste vergunning van mnr. Koos Slabber (van Taaibosvlei), kon die span osse rustig in die jong gars wei. Hierna het die geselskap van Taaibosvlei af getrek na die ou Bergrivierbrug (want die huidige brug op die N7 is eers 1959 geopen<ref name="Burger1975.138" />). Die "Johanna van der Merwe" het ook die tweede naam "Armmanswa" bygekry: die wa moes tydens die trek die Noordweste se swaar beproefde boeregemeenskap laat moed skep het, maar ook in 'n jubelende menigte laat verander.<ref name="Mostert1940.481" /> Langs die rivier, teen die skemer, het 'n groepie belangstellendes agtergebly om daar te oornag en deel te neem aan die aandgodsdiens gehou deur ds. J. C. van Niekerk, van Piketberg. Die tweede klipbaken is namens Koringberg langs die Nasionale Pad naby Taaibosvlei opgerig.{{voetnota|Vandag is die monument op Koringberg self te vinde}} Hierna is van die boere afskeid geneem, terwyl ander nog vir myle verder saamgeloop het. Ander, soos die einste Martin Dippenaar, het geweier om van die wa af te klim - "Ek ry saam tot julle my wegja!" Toe die namiddagskof na die Bergrivierbrug aangepak is, het drie hoera's opgegaan.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55" /> Die volgende dag, Vrydag, 16 September 1938, het die wa op Piketberg deur 'n ereboog gery.<ref name="Mostert1940.481" /> '''VOC-Seinkanonne'''<br> [[Beeld:Moorreesburg Town hall 06.jpg|duimnael|links|Die kanon (2021), wat nie meer daar staan nie]] Voor 2022/2023 sou mens op foto's opmerk hoe die "Johanna van der Merwe" haar plek tussen die groot kanonne volgestaan het. Op 30 Augustus 2022 word 'n kennisgewing deur die Swartland Munisipaliteit uitgereik van 'n voorgenome verskuiwing van 'n VOC-seinkanon na die plaas Kanonberg, 12 kilometer suid-oos van Moorreesburg. Die Kanonvereniging van Suid-Afrika bevind die seinkanon (links van die standbeeld vanaf Kerkstraat gesien) is in 1963 deur die voormalige eienaar van Kanonberg aan die destydse Moorreesburg Munisipaliteit geskenk. Wat hierdie kanon egter besonders maak is dat hy oorspronklik deel van die VOC se Kaapse seinstelsel uitgemaak het. Dit sou burgers bulderend waarsku wanneer vyandelike skepe aan die kus opgemerk is, sodat hulle gereed kon maak om tot die aanval oor te gaan. Hierdie kanon in die besonder maak die laaste een van die 12 kanonne uit wat nié op sy historiese plek, op die oorspronklike seinroete, staan nie. Nou wil die Kanonvereniging die oorspronklike perseel restoureer en die oorspronklike kanon op sy oorspronklike voetstuk/slee plaas - "vir toeriste wat die historiese seinkanonroete wil volg".<ref name="Kennisgewing18.2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240414174656/https://www.swartland.org.za/media/docs/2022/Korporatiewe_Dienste_2022/18-22-23.pdf Swartland Munisipaliteit Kennisgewing 18/2022/2023]</ref> Die ander kanon aan die regterkant van "Johanna van der Merwe" was 'n skenking van die [[Kasteel de Goede Hoop|Kasteel in Kaapstad]], en is waarskynlik 'n ou herwonne skeepskanon. Daarom sal dit nie verskuif word nie.<ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Beswaardes kon voor 16 September 2022 hul vertoë aan die munisipaliteit rig. Verder lui die kennisgewing: "Die voorneme is verder om die VOC-kanon met ‘n soortgelyke historiese artefakt te vervang." <ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Daardie soortgelyke historiese artefak is teen 2023 'n ploeg wat groen en geel geverf is.<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.153296,18.662844,3a,75y,291.89h,84.83t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw!2e0!5s20231101T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D5.170000000000002%26panoid%3DAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw%26yaw%3D291.89!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDIyNi4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, November 2023]</ref> '''Walters-brug'''<br> Die [https://www.google.com/maps/@-33.1488221,18.6653447,3a,29.9y,173.63h,78.06t/data=!3m7!1e1!3m5!1sLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g!2e0!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D11.938444951318147%26panoid%3DLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g%26yaw%3D173.6290698318436!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDMwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Walters-brug], soos die brug in Piketbergweg bekend staan, is ingewy in 1961, en vernoem na Matthys Michielse (Pappie) Walters.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> ==== Labirint ==== In ''Op pad in Suid-Afrika'' (2014) word die doolhoffie so omskryf: "labirint met 11 sirkels en wat geskoei is op die Middeleeuse labirint in die Chartres Katedraal in Frankryk. Dit is van gruis, leiklip en kwarts gebou".<ref>Erasmus, B.P.J. 2014 ''Op pad in Suid-Afrika: Verken Suid-Afrika streek vir streek'' Jeppestown: Jonathan Ball Uitgewers, bl. 42</ref> Gaan mens dieper in die internetargief in, vind mens omstreeks 2006 'n terloopse vermelding daarvan op Moorreesburg se voormalige webwerf, moorreesburg.net.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026185749/http://www.moorreesburg.net/about.htm Moorreesburg.net: About]: The labyrinth in the park can be visited to relax body and soul. </ref> Die naam duik ook op in ''Holistic Holidays in South Africa'' (2005).<ref>Spicer, S & Nepgen, J. 2005. ''Holistic holidays in South Africa : health spas, hot springs, magical places and sacred spaces''. Cape Town: Human & Rousseau, p. 84: Another labyrinth based on the Chartres-style design is in the Moorreesburg Park, in the small town of Moorreesburg in the Western Cape. Constructed from gravel, slate and quartz, this labyrinth can be found on Long Street and is open to the public.</ref> Dit is in Langstraatpark geleë.<ref>[https://archive.is/Ek8Wo Netwerk24. 2021. Swartland se soete bekoring. 27 Julie.]</ref> == Reënval == Sedert omstreeks 1900 tot ongeveer 2009 is die reënvalsyfer vir die Moorreesburg-omgewing gemiddeld 384 mm per jaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA84 Richter, G. 2010. Reënval sedert 1900. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 84]</ref> Vir die dorp self kan die volgende jaarlikse reënvalsyfers tussen 1959 en 1978 vergelyk word. Tot 1974 is die reënval nog in duim gemeet, vanaf die jaar 1975 in millimeter (daar is 25,4 mm in 1 duim).<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' |- | valign="top" |'''1959''' | valign="top" |13,09 dm. (332,486 mm) | valign="top" |'''1969''' | valign="top" |11,34 dm. (288,036 mm) |- | valign="top" |'''1960''' | valign="top" |10,99 dm. (279,146 mm) | valign="top" |'''1970''' | valign="top" |13,40 dm. (340,36 mm) |- | valign="top" |'''1961''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1971''' | valign="top" |9,28 dm.   (235,712 mm) |- | valign="top" |'''1962''' | valign="top" |20,39 dm. (517,906 mm) | valign="top" |'''1972''' | valign="top" |12,04 dm. (305,816 mm) |- | valign="top" |'''1963''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1973''' | valign="top" |13,62 dm. (345,948 mm) |- | valign="top" |'''1964''' | valign="top" |15,82 dm. (401,828 mm) | valign="top" |'''1974''' | valign="top" |26,18 dm. (664,972 mm) |- | valign="top" |'''1965''' | valign="top" |13,32 dm. (338,328 mm) | valign="top" |'''1975''' | valign="top" |362,6 mm (14,27559 dm.) |- | valign="top" |'''1966''' | valign="top" |12,61 dm. (320,294 mm) | valign="top" |'''1976''' | valign="top" |494,8 mm (19,48031 dm.) |- | valign="top" |'''1967''' | valign="top" |14,05 dm. (356,87 mm) | valign="top" |'''1977''' | valign="top" |599,2 mm (23,59055 dm.) |- | valign="top" |'''1968''' | valign="top" |17,16 dm. (435,864 mm) | valign="top" |'''1978''' | valign="top" |267,7 mm (10,53937 dm.) |} Die gemiddelde jaarlikse reënval vir die tydperk 1959 tot 1978 is afgerond 14,85 dm. of 377,08 mm.{{voetnota|Gesamentlik 296,91582 duim gedeel deur 20 jaar, beteken 14,845791 dm. per jaar x 25,4 mm per duim. Dit is 377,0830914 mm per jaar.}} == Sterrekunde == Uit [[Nicolas-Louis de Lacaille]] se ''Journal historique du voyage au Cape de Bonne-Espérance'' (1751-53) is dit moeilik om vas te stel of hierdie Franse sterrekundige deur die gebied gereis het, wat later Moorreesburg se grense sou uitmaak. 11 September 1752 word die tog voortgesit vanaf Groenkloof (eiendom van mnr. Bestbier, wat De Lacaille vergesel het) na Piketberg. Daar is by "Nyle-Kraal" middagete geniet, en by "Schaffplaats Fonteyn" oorgeslaap. (''nous allâmes dîner au Nyle-Kraal, & coucher à Schaffplaats Fonteyn'' [...]). ''Dîner'' kan sowel "aandete geniet" as "middagete geniet" beteken, maar dit lyk net onlogies om met die hele entourage van twee waens, ses perde, ses osse en agt slawe nog 20 kilometer af te lê in die aand. R. Ravenhart vertaal die Engels met "we dined". Die Duitse vertaling gee: "Mittags speiseten wir zu Nyl-kraal und Abends nahmen wir unser Nachtquartier zu Schaafplatz-Fonteyn".<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=SgC7Ah8jwGQC&pg=GBS.PA121 De Lacaille, N.L. 1778. ''Reise nach dem Vorgebürge der guten Hofnung''. Altenburg: Richterischen Buchhandlung. S. 121.]</ref> R. Ravenhart glo "Nylen-Kraal" is eintlik Uylenkraal{{voetnota|Waarskynlik 'n setfout}} (33°12'53,4"S 18°23'38,0" O), wat in 1976 'n treinstasie is (sowat 26,5 kilometer suidwes van Moorreesburg), en Schaffplatz Fonteyn moes naby die "Koperberg" [eintlik ''Koperfontein''!] treinstasie geleë gewees het.<ref>De la Caille, N.L. 1976. ''Travels at the Cape 1751-53''. Translated by R Raven-Hart. Cape Town: A.A. Balkema. p. 19-21</ref> Indien waar, is dit opmerklik hoe die treinspoor van 'n anderhalfeeu later deur dieselfde roete beïnvloed kon gewees het.{{voetnota|Hier moet dit net duidelik gestel word. By Kalbaskraal gaan die spoorlyn uiteen; een loop na Moorreesburg en verder; dié een loop tot by Saldanhabaai. Die een spoorlyn loop uit die Kaap soos volg: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Malmesbury → Kanonkop → Rust → Moorreesburg. Die ander, dié een hier ter sprake is: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Mamreweg → Darling → '''Uilenkraal''' → Ganskraal → '''Koperfontein''' → Hopefield → Spanjaard → Langebaanweg → Langeenheid → Saldanhabaai.}} Schafplaatsfontein ( 33°06'14,7" S; 18°27'23,3" O ) lê klaar bietjie noordwes van Moorreesburg, maar is steeds 'n stywe entjie daarvandaan. Op die 12de September, om halfelf die oggend, is die Bergrivier bereik. En, omrede die winter pas verby was, is die rivier baie diep, maar nie juis breed nie (''la riviere y est fort profonde, quoique peu large''). Alles moes van die waens afgepak en oorgedra word, voordat die wa deur die beeste deurgetrek kon word. Toe De Lacaille klaar by Piketberg die baken opgestel en die nodige berekeninge gedoen het, gee hy ewe skielik weer antwoord op Riebeek-Kasteel.<ref>[https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/12674/005_p150-199.pdf?sequence=5&isAllowed=y De Lacaille, N.L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. pp. 178-179]</ref> Maar iets veel interessanter sou omtrent 200 jaar later op 'n middag in Augustus 1951 gebeur, toe 'n klein [[meteoriet]] geval het. Die voorman en die aantal plaaswerkers het 'n entjie vanaf die plaaswoning op die plaas Leeuenkuil buite Moorreesburg gewerk, toe 'n geluid in die hemel hul aandag trek. Byna onmiddellik het 'n klip 'n entjie daarvandaan geval. Die voorman het eers versigtig probeer vasstel of dit nie 'n bom is nie, dit later opgetel en aan die plaaseienaar gegee. Die klip het so " 'n paar pond" geweeg. Mense was nogal opgewonde oor die gebeurtenis. Daar word vertel: die getroue ou huishulp het gesê sy gaan nou wegtrek, "omdat die Here self ons nou met klippe begin gooi."<ref>Cillié, G.G. 1959. Meteoriete, Koeëls uit die ruimte. In: ''Die Afrikaanse Kinderensiklopedie'', Deel VIII. Kaapstad: Nasionale Boekhandel beperk, bl. 3183.</ref><ref name="DeVilliers.1996" /> == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese "wapen" gebruik wat 'n anker, 'n ramskop, 'n keper en 'n graansilo uitbeeld. '''Munisipaliteit (2)''' — Teen 1966, het die raad 'n heraldiese wapen in gebruik geneem: ''Deurgesny, 'n golwende dwarsbalk belaai met 'n staande merinoram vergesel in die skildhoof van twee Morekoppe en in die skildvoet van 'n koringgerf''. Die helmteken was twee gekruiste visse en die wapenspreuk "Domine dirige nos" (Here, rig ons; Here, lei ons).{{voetnota|'Domine' is die tweedepersoonsenkelvoud vokatief/aanroepvorm manlik vir ''Here''; 'dirige' is die tweedepersoonsenkelvoud imperatief/gebiedende wyse presens aktief, vir ''rig'' (op iets), ''lei''; 'nos' is 'n voornaamwoord, eerstepersoonsmeervoud, akkusatief vir ''ons''.}} '''Munisipaliteit (3)''' — 'n Nuwe wapen is in 1983 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Verhoogd gekanteeld deursnede van rooi en goud, in die skildhoof 'n staande silwer merinoram, op 'n verhoogde gewelfde swart skildvoet, 'n goue koringgerf''. Die helmteken was twee regopgeplaaste rooi visse met goue vinne. Die wapenspreuk het onveranderd gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry].</ref> == Notas == {{Notas}} == Bekende boorlinge == * [[Helena Lochner]] - [[1892]], Afrikaanse skryfster. * Hugo Amos Rust - [[1893]], Ambassadeur van die RSA in Nederland.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAGM01:234870055:mpeg21:p00011 Gepensioneerd onderwijsman werd diplomaat Vraaggesprek met ambassadeur H. A. Rust (68) van Zuid-Afrika. "De Gooi- en Eemlander". Hilversum; Amsterdam, 07-06-1961, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> * Admiraal J.C. Walters - (9 Januarie 1919), hoof van SA Vloot.<ref>''Paratus''. 1977. V. Adm Walters het groot planne. Desember: 11</ref> * Kaptein Jan Jacobus Floris Carstens - (19 Julie [[1919]]), bevelvoerder van die Vlootopleidingsbasis SAS Saldanha.<ref>''Paratus''. 1979. Kaptein Carstens tree af. Maart-bylaag: V</ref> * [[Chris Koch]] - [[1927]], Springbokrugbyspeler. * [[M.M. Walters]] - [[1930]], Afrikaanse satiriese digter. * [[Annie Basson]] - [[1938]], Afrikaanse aktrise en regisseuse. * [[Winnie Rust]] - [[1939]], Afrikaanse skryfster. * Schalk du Toit - [[1948]], NG Kerk-predikant.<ref>[https://web.archive.org/web/20230524100326/https://kerkbode.christians.co.za/2023/05/24/dr-schalk-du-toit-1948-2022/ Kerkbode: Schalk du Toit (1948-2022)]</ref> * Dirk Jacobus Smit - [[1951]], VGK-predikant en teoloog.<ref>[https://kerkbode.christians.co.za/ecke/smit-dirk-jacobus/ Kerkbode: Dirk Jacobus Smit]</ref> * Dalene Müller (née Bester), skryfster van ''Skryf Afrikaans van A tot Z'', vertaler, hoofsubredaktrise by ''Die Burger'' en ''Huisgenoot''.<ref>Pienaar, J. 2007. Afrikaanse taalreus sterf. ''Die Burger'', 17 Desember.</ref> == Sien ook == * [[Moorreesburg (kiesafdeling)]] * [[Wellington (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] s59tn70qodjbvz59s0rns0klizbt6sm 0 20720 2902113 2900861 2026-05-07T13:20:42Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902113 wikitext text/x-wiki [[Beeld:AcetoFive.JPG|thumb|220px|Kaarte met 'n Franse patroon.]] [[Beeld:Bavarian pack-Suit of Bells.jpg|thumb|220px|'n Stel klokke uit 'n Beierse pak.]] '''Speelkaarte''' is gewoonlik stukke dikkerige papier wat met dun [[plastiek]] oorgetrek is en kenmerkende motiewe het. Hulle word meestal gebruik vir [[kaartspeletjie]]s, maar word ook soms gebruik in kaarttruuks, toekomsvoorspelling<ref name="van-fair-2015">{{cite web |last1=Pang |first1=Kevin |title=72 Hours Inside the Eye-Popping World of Cardistry |url=https://www.vanipotyfair.com/culture/2015/04/cardistry-con-2015 |publisher=Vanity Fair |access-date=29 Julie 2019 |date=21 April 2015 }}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="cepeda-2019">{{cite web |last1=Cepeda |first1=Esther |title=Cardistry transforms deck of cards into performance art |url=https://www.postindependent.com/opinion/columns/cepeda-column-cardistry-transforms-deck-of-cards-into-performance-art/ |publisher=Post Independent |access-date=28 Julie 2019 |date=26 Julie 2019}}</ref> en die bou van kaarthuise. Kaarte word ook soms versamel.<ref name="HochmanEncyclopedia">{{cite book |last1=Hochman |first1=Gene |last2=Dawson |first2=Tom |last3=Dawson |first3=Judy |title=The Hochman Encyclopedia of American Playing Cards |date=2000 |publisher=U.S. Games Systems |location=Stamford, CT |isbn=1572812974|oclc=44732377}}</ref> Speelkaarte is gewoonlik van palmgrootte vir maklike hantering en word meestal verkoop in 'n '''pak kaarte'''. Die algemeenste soort kaarte in die [[Weste]] is dié met 'n Franse (of Engelse) patroon wat in standaardpakke van 52 verkoop word en [[joker]]s kan insluit, gevolg deur die Belgies-Genuese patroon.<ref>[https://i-p-c-s.org/pattern/bgp.html ''Pattern Sheet 80''] at i-p-c-s.org. Besoek op 23 Augustus 2020.</ref> Baie lande gebruik egter ander, tradisionele soorte kaarte, insluitende dié met 'n Duitse, Italiaanse, Spaanse en Switserse patroon. Die agterkant van die kaarte het gewoonlik 'n ingewikkelde patroon wat dit moeilik maak om onderstebo kaarte uit te ken aan krap- of ander merke. Speelkaarte is beskikbaar in 'n verskeidenheid style, want hulle kan vervaardig word vir kompetisies, [[Casino|casino's]]<ref name="kaplan-nyt-2016">{{cite web |last1=Kaplan |first1=Michael |title=How 'Advantage Players' Game the Casinos |url=https://www.nytimes.com/2016/07/03/magazine/how-advantage-players-game-the-casinos.html |work=The New York Times |access-date=6 Augustus 2019 |date=29 Junie 2016}}</ref> of [[kulkuns]]tenaars,<ref name="np-wong">{{cite news |last1=Wong |first1=Alex |title=How young magicians are learning to cast a spell on a modern audience |url=https://nationalpost.com/entertainment/how-young-magicians-are-learning-to-cast-a-spell-on-a-modern-audience |newspaper=National Post |access-date=29 Julie 2019 |date=4 April 2019}}</ref><ref name="wired-mallonee">{{cite web |last1=Mallonee |first1=Laura |title=The Secret Tools Magicians Use to Fool You |url=https://www.wired.com/story/magician-secret-tools-photo-gallery/ |publisher=Wired |access-date=6 Augustus 2019 |date=9 November 2018}}</ref> en as promosieartikels<ref name="asi-hegel">{{cite web |last1=Hegel |first1=Theresa |title=Smart Promotional Items at CES |url=https://www.asicentral.com/news/newsletters/promogram/january-2018/smart-promotional-items-at-ces/ |website=Advertising Specialty Institute |access-date=29 July 2019 |date=January 10, 2018}}</ref> en soeweniers.<ref name="guardian-haring">{{cite web |last1=Sawyer |first1=Miranda |title='The public has a right to art': the radical joy of Keith Haring |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/jun/02/public-has-right-to-art-keith-haring-tate-liverpool-exhibition |work=The Guardian |access-date=29 Julie 2019 |date=2 Junie 2019}}</ref> Pakke kaarte of selfs enkele kaarte kan versamel word as 'n [[stokperdjie]] of vir hulle geldwaarde.<ref name="forbes-seideman">{{cite web |last1=Seideman |first1=David |title=Trading Cards Continue To Trounce The S&P 500 As Alternative Investments |url=https://www.forbes.com/sites/davidseideman/2019/01/18/trading-cards-continue-to-trounce-the-sp-500-as-alternative-investments/#15b3e3a72f6e |work=Forbes |access-date=6 Augustus 2019 |date=18 Januarie 2019}}</ref><ref name="nyt-sullivan-2018">{{cite web |last1=Sullivan |first1=Paul |title=Trading Cards: A Hobby That Became a Multimillion-Dollar Investment |url=https://www.nytimes.com/2018/03/23/your-money/trading-cards-investment.html |work=The New York Times |access-date=6 Augustus 2019 |date=23 Maart 2018}}</ref> In die meeste kaartspeletjies word die kaarte deurmekaar gemaak deur 'n proses wat [[Skommel (speelkaarte)|skommel]] genoem word. 'n Aantal kaarte word dan aan elke speler gedeel waarna elke speler na die gesig van sy kaarte sal kyk en die ander spelers slegs die agterkant van die ander spelers se kaarte kan sien. Die wyse hoe die kaarte in elke kaartspeletjie gebruik word, word bepaal deur die reëls van elke kaartspel. ==Geskiedenis== ===China=== [[Beeld:Ming Dynasty playing card, c. 1400.jpg|thumb|upright=0.5|'n Chinese gedrukte kaart van omstreeks 1400 wat naby Turpan ontdek is.]] Speelkaarte is dalk omstreeks die 9de eeu tydens die [[Tang-dinastie]] die eerste keer vervaardig met die gebruik van houtblokdrukwerk.<ref>{{Harvnb|Needham|1954|pp=[https://archive.org/stream/ScienceAndCivilisationInChina/Science_and_Civilisation_in_China_Vol_1_Introductory_Orientations#page/n177/mode/2up 131–132]}}.</ref><ref name="wilkinson">{{cite journal|last=Wilkinson | first=W.H. | title=Chinese Origin of Playing Cards | journal=American Anthropologist | volume=VIII | issue=1 | year=1895 | pages=61–78 | doi=10.1525/aa.1895.8.1.02a00070 | url=https://zenodo.org/record/1448960 | doi-access=free }}</ref> Die vroegste bekendste teks wat moontlik na kaartspeletjies verwys, is 'n 9de-eeuse teks bekend as ''Collection of Miscellanea at Duyang'', wat deur die skrywer van die Tang-dinastie Su E geskryf is. Dit beskryf hoe prinses Tongchang, die dogter van keiser Yizong van Tang, die "blaarspel" in 868 speel saam met lede van die Wei-clan, die familie van die prinses se man.<ref name="lo 2000 390"/><ref name="zhou 1997 18">{{cite journal|author=Zhou, Songfang|title=On the Story of Late Tang Poet Li He|journal=Journal of the Graduates Sun Yat-sen University|year= 1997|volume= 18|issue= 3|pages=31–35}}</ref>{{sfn|Needham|Tsien|1985|p=131}} Die eerste bekende boek oor die "blaarspel" is ''Yezi Gexi'' genoem en na bewering geskryf deur 'n Tang-vrou. Skrywers van daaropvolgende dinasitieë het kommntaar daarop gelewer.{{sfn|Needham|2004|p=329}} Die geleerde Ouyang Xiu (1007-1072) van die [[Song-dinastie]] het beweer die "blaarspel" bestaan ten minste sedert die middel van die Tang-dinastie en word verbind met die ontwikkeling van gedrukte velle as 'n skryfmedium.<ref name="lo 2000 390">{{Cite journal | doi = 10.1017/S0041977X00008466| title = The game of leaves: An inquiry into the origin of Chinese playing cards| journal = Bulletin of the School of Oriental and African Studies| volume = 63| issue = 3| pages = 389–406| year = 2009| last1 = Lo | first1 = A. | s2cid = 159872810}}</ref>{{sfn|Needham|2004|p=329}} Ouyang het egter ook beweer die "blare" was bladsye van 'n boek wat gebruik is in 'n bordspeletjie wat met dobbelstene gespeel is, en dat die reëls van die spel teen 1067 verlore was.<ref name="Parlett">Parlett, David, "[https://www.parlettgames.uk/histocs/leafgame.html The Chinese "Leaf" Game]", Maart 2015.</ref> Die vroegste gedateerde geval van 'n kaartspeletjie het op 17 Julie 1294 plaasgevind "toe Yan Sengzhu en Zheng Pig-Dog betrap is dat hulle kaartspeel en beslag gelê is op houtblokke wat gebruik is om die kaarte te druk, asook op nege van die kaarte".<ref name="Parlett"/> William Henry Wilkinson stel voor die eerste kaarte was eintlik papiergeld wat gedien het as beide 'n middel vir speletjies en die wedgeld waarvoor gespeel is.<ref name="wilkinson" /> Om papiergeld te gebruik is as ongerieflik en riskant beskou en dit is dus vervang met speelgeld bekend as "geldkaarte". ===Persië en Arabië=== Ondanks die groot verskeidenheid patrone toon die kleure (stelle) kaarte 'n eenvormigheid van struktuur. Elke stel bevat 12 kaarte, waarvan die boonste twee gewoonlik die [[prentkaart]]e is, met 'n heer (K) heel bo, en die onderste 10 kaarte 'n syferwaarde het. Daar is baie motiewe vir die stelle, wat munte, klawers en klokke insluit, asook swaarde wat ooreenstem met latere [[Mameluk]]- en Latynse kaarte. Michael Dummett spekuleer dat Mamelukkaarte afstam van 'n vroeëre pak wat bestaan het uit 48 kaarte, wat elk in vier stelle ingedeel is met 10 syfer- en twee prentkaarte.<ref>[http://i-p-c-s.org/faq/basics.php Playing card basics] by die International Playing-Card Society</ref> ===Egipte=== [[File:Mamluk kanjifah cards.png|right|thumb|260px|Vier Mamelukspeelkaarte.]] Teen die 11de eeu het kaarte oor die hele [[Asië]] voorgekom en later na [[Egipte]] versprei.{{sfn|Needham|Tsien|1985|p=[https://archive.org/stream/ScienceAndCivilisationInChina/Needham_Joseph_Science_and_Civilisation_in_China_Vol_5-1_Chemistry_and_Chemical_Technology_Paper_and_Printing#page/n165/mode/2up/search/Egypt 307]}} Die oudste kaarte in die wêreld wat behoue gebly het, is vier fragmente wat in die Keir-versameling en die Benaki-museum gehou word. Hulle kom uit die 12de en 13de eeu (die laat [[Fatimidiese Kalifaat|Fatimidiese]], die Ajjoebidiese en en die vroeë Mameluktydperk).<ref>{{cite book|last1=Dummett|first1=Michael|title=The Game of Tarot|date=1980|publisher=Duckworth|page=41|isbn=0-7156-1014-7}}</ref> 'n Byna volledige pak Mamelukkaarte uit die 15de eeu wat baie soos die fragmente regs lyk, is in 1939 in die [[Topkapi-paleis]] in [[Istanboel]] ontdek.<ref name="bifao38">{{Citation|title=Le Bulletin de l'Institut français d'archéologie orientale|last=Mayer|first=Leo Ary|url=http://www.ifao.egnet.net/bifao/38/|year=1939|volume=38|pages=113–118|access-date=2008-09-08|postscript=.}}</ref> Dit is nie 'n volledige pak nie en bestaan eintlik uit drie verskillende pakke, moontlik om vermiste kaarte te vervang.<ref>''International Playing Cards Society Journal'', 30-3, [http://www.i-p-c-s.org/publications.html#journal p. 139]</ref> Die Topkapi-pak het oorspronklik 52 kaarte in vier stelle bevat: polokolwe, munte, swaarde en bekers. Elke stel het 10 syfer- en drie prentkaarte, wat ''malik'' (koning), ''nā'ib malik'' (onderkoning) en ''thānī nā'ib'' (tweede of onderadjunk) genoem is. Die titel ''thānī nā'ib'' bestaan nie en het dalk nie in die oudste pakke voorgekom nie. Die Mamelukkaarte het abstrakte ontwerpe en beeld nie mense uit nie, waarskynlik om godsdienstige redes. Hulle bevat egter die range van die kaarte.<ref>[http://cards.old.no/1500-mamluk/ Mamluk cards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119190011/http://cards.old.no/1500-mamluk/ |date=19 Januarie 2016 }}. Cards.old.no. Besoek op 2015-05-10.</ref> Dié kaarte is uit [[Kaïro]], [[Alexandrië]] en [[Damaskus]] uitgevoer tot met die val van die Mamelukke in die 16de eeu.<ref>[http://l-pollett.tripod.com/cards64.htm The Mamluk Cards]. L-pollett.tripod.com. Besoek op 2015-05-10.</ref> Die reëls van dié kaartspeletjies is nou verlore.<ref>[http://www.pagat.com/notrump/ No trump trick-taking games] by pagat.com</ref> ===Verspreiding deur Europa=== [[Beeld:Knave of coins - Italy 2 deck.png|thumb|180px|Die boer van munte uit die oudste bekende Europese pak kaarte, omstreeks 1390-1410.]] Kaartspeletjies is waarskynlik deur die [[Arabiere]] uit die Ooste na [[Europa]] versprei deur die [[Christelike]] koninkryke van [[Spanje]], hoewel sommige kenners glo dit is deur die [[Kruisvaart|Kruisvaarders]] daarheen gebring. Die oudste Westerse pak is bekend as die Spaanse pak en is 'n aanpassing van die Arabiese pak. Die eerste keer dat kaartspeletjies in Europa genoem is, was in 1371 toe die [[Katalaans]]e woordeboek ''naib'' as "speelkaarte" gedefinieer het.<ref>Denning (1996), p. 14.</ref> Dit dui daarop dat kaarte toe "taamlik bekend' was in [[Katalonië]] (nou deel van Spanje). Dit is dalk daarheen versprei deur handel met die Mamelukheersers van Egipte.<ref>Ferg, Wayland & Wayland (2007), p. 117.</ref> Die vroegste melding van kaartspeletjies in [[Sentraal-Europa]] is vermoedelik 'n verbod op kaartspeel in 1367 in die stad [[Bern]],<ref>Peter F. Kopp: Die frühesten Spielkarten in der Schweiz. In: Zeitschrift für schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 30 (1973), pp. 130–145, here 130.</ref><ref>Timothy B. Husband: The World in Play. Luxury Cards 1430–1540. Metropolitan Museum of Art 2016, S. 13.</ref> maar dié bron word in twyfel getrek omdat die eerste eksemplaar wat beskikbaar is die datum 1398 noem en dit dalk daarna verander is.<ref>Hellmut Rosenfeld: Zu den frühesten Spielkarten in der Schweiz. Eine Entgegnung. In: Zeitschrift für schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 32 (1975), pp. 179–180.</ref><ref>{{cite web| url = http://trionfi.com/0/p/01/| title = Early Prohibitions of Playing Cards (Trionfi.com)}}</ref><ref>Dummett (1980), pp.11–13.</ref> Die eerste Italiaanse verwysing is 'n verbod in 1377 in [[Florence]].<ref>Peter F. Kopp: Die frühesten Spielkarten in der Schweiz. In: Zeitschrift für schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 30 (1973), pp. 130–145, here 130.</ref><ref>Hellmut Rosenfeld: Zu den frühesten Spielkarten in der Schweiz. Eine Entgegnung. In: Zeitschrift für schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte 32 (1975), pp. 179–180.</ref> Van dié jaar af was daar al hoe meer meldings van speelkaarte, gewoonlik in verband met 'n verbod op kaartspeel.<ref>Wilhelm Ludwig Schreiber: ''Die ältesten Spielkarten und die auf das Kartenspiel Bezug habenden Urkunden des 14. und 15. Jahrhunderts''. Heitz, Straßburg 1937.</ref><ref>{{cite web| url = http://trionfi.com/0/p/01/| title = Early Prohibitions of Playing Cards (Trionfi.com)}}</ref> In [[Engeland]] is daar reeds in 1413 'n verwysing daarna.{{sfn|Depaulis|2013|pp=165–169}} Onder die vroeë patrone van speelkaarte is dié wat afgelei is van die Mamelukkaarte van bekers, munte, swaarde en polokolwe. Dit word vandag nog op Latynse speelkaarte gebruik.<ref>Donald Laycock in ''Skeptical—a Handbook of Pseudoscience and the Paranormal'', red. Donald Laycock, David Vernon, Colin Groves, Simon Brown, Imagecraft, Canberra, 1989, {{ISBN|0-7316-5794-2}}, p. 67</ref> Omdat [[polo]] nie toe baie bekend in Europa was nie, het die polokolwe knuppels geword.<ref>[http://l-pollett.tripod.com/cards77.htm Andy's Playing Cards - The Tarot And Other Early Cards - page XVII - the moorish deck]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. L-pollett.tripod.com. Besoek op 2015-05-10.</ref> Benewens in Katalonië in 1371, word speelkaarte ook genoem in 1377 in [[Switserland]] en in 1380 op baie plekke insluitende Florence en [[Parys]].<ref>{{cite web|url=http://trionfi.com/0/p/01/|title=Tarot and its history|website=Trionfi}}</ref><ref>{{cite web|url=http://trionfi.com/0/p/02/|title=Tarot and its history|website=Trionfi}}</ref><ref>J. Brunet i Bellet, ''Lo joch de naibs, naips o cartas'', Barcelona, 1886, quote in the ''"Diccionari de rims'' de 1371 : ''darrerament/per ensajar/de bandejar/los seus guarips/joch de nayps/de nit jugàvem'', sien ook [http://trionfi.com/0/p/28/ le site trionfi.com]</ref> Die algemene speel van kaartspeletjies in Europa kan met 'n mate van sekerheid teruggespeur word na sedert 1377.<ref name="Banzhaf">{{Citation |last1=Banzhaf |first1=Hajo |title=Il Grande Libro dei Tarocchi |year=1994 |publisher=Hermes Edizioni |location=Roma |language=it |isbn=978-88-7938-047-8 |pages=16, 192}}</ref> [[Beeld:Pietro_Longhi_-_Card_Players_-_KMSst426_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|thumb|320px|links|Kaartspelers in die 18de eeu in Venisië, deur Pietro Longhi.]] Tussen 1418 en 1450<ref name="trionfi20">{{cite web|url=http://trionfi.com/0/p/20/|title=Early Card painters and Printers in Germany, Austria and Flandern (14th and 15th century)|website=Trionfi}}</ref> het professionele kaartmakers in [[Ulm]], [[Neurenberg]] en [[Augsburg]] gedrukte pakke vervaardig. Die meeste vroeë houtafdrukke van alle soorte is ná die tyd gekleur, óf met die hand óf van 1450 af met stensils. Die 15de-eeuse kaarte is waarskynlik geverf. Die Vlaamse Jagpak in die [[Metropolitan Museum of Art|Metropolitan-kunsmuseum]] in [[New York]] is die oudste volledige pak speelkaarte wat in die 15de eeu in Europa gemaak is.<ref name=label>{{cite web |url=http://www.metmuseum.org/collection/the-collection-online/search/475513?=&imgno=0&tabname=label |title=The Cloisters Playing Cards, ca. 1475–80 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |access-date=19 Mei 2015}}</ref> Namate kaarte van Italië na [[Germane|Germaanse lande]] versprei het, is die Latynse motiewe vervang met blare (of skilde), harte (of rose), klokke en akkers. Frankryk het aanvanklik die Latynse pakke gebruik, maar omstreeks 1480 het Franse vervaardigers begin om baie vereenvoudigde weergawes van die Duitse simbole te gebruik, waarskynlik om massaproduksie te vergemaklik. 'n Kombinasie van Latynse en Duitse simbole het daartoe gelei dat Franse speelkaarte omstreeks 1480 vervaardig is in stelle van ''trèfles'' (klawers), ''carreaux'' (ruitens), ''cœurs'' (hartens) en ''piques'' ([[Skoppens (speelkaarte)|skoppens]]). Die klawers kom waarskynlik van die akker en die skoppens van die blaar op Duitse pakke. In die laat 14de eeu het Europeërs begin om die Mamelukkaarte te verander om Europese koninklikes en amptenare te verteenwoordig. Volgens 'n beskrywing uit 1377 was die vroegste prentkaarte 'n sittende koning, 'n hoër maarskalk wat sy stelsimbool regop gehou het en 'n laer maarskalk wat sy simbool onderstebo gehou het.<ref>[http://i-p-c-s.org/history.html History of Playing-Cards] by International Playing-Card Society</ref><ref>Wintle, Simon. [http://www.wopc.co.uk/history/earlyrefs Early references to Playing Cards] at World of Playing Cards.</ref> Laasgenoemde twee stem ooreen met die ''Ober'' en ''Unter'', wat steeds op Duitse en Switserse kaarte voorkom. Die Italiane en Iberiërs het voor 1390 die ''Ober'' en ''Unter'' met die ''knight'' en ''jack'' vervang, moontlik om 'n groter onderskeid tussen die kaarte te tref. In Engeland is die laagste prentkaart ''knave'' genoem, wat aanvanklike "seun" beteken het (vergelyk die Duitse ''Knabe''), en dus verteenwoordig dié karakter die "prins", die seun van die koning en koningin; die betekenis "kneg" het eers later ontstaan.<ref>{{cite book|last=Barrington|first=Daines|title=Archaeologia, or, Miscellaneous tracts relating to antiquity|volume=8|year=1787|publisher=Society of Antiquaries of London|page=141}}</ref><ref>{{cite book|title=Oxford English Dictionary|edition=2|year=1989|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England |chapter=knave, n, 2|title-link=Oxford English Dictionary}}</ref> Die koningin het sedert 1377 al sporadies in pakke verskyn, veral in Duitsland. Hoewel die Duitsers die gewoonte gestaak het, het die Franse ook later die koningin begin gebruik en dit onder die koning geplaas. Pakke van 56 kaarte met stelle waarin 'n koning, koningin en ridder voorkom (met die ''knave'' op [[tarotkaarte]]) was algemeen in die 15de eeu. ===Latere ontwerpveranderings=== [[Beeld:Imperial Bower.png|thumb|200px|'n Vroeë joker, deur Samuel Hart (omstreeks 1863).]] Kaarte met die waardes wat in die hoeke gedruk is, het dit moontlik gemaak dat kaarte naby mekaar soos 'n waaier in die hand gehou kan word (in plaas van twee hande soos voorheen). Die eerste sodanige pak met Latynse stelle is in 1693 deur Infirerra gedruk,<ref>''International Playing Cards Society Journal'' 30-1 [http://www.i-p-c-s.org/publications.html#journal page 34]</ref> maar dit is eers sedert die einde van die 18de eeu algemeen gebruik. Die eerste Amerikaanse pak van Franse kaarte met dié innovasie was die Saladee-patent in 1864 deur Samuel Hart.<ref name="HochmanEncyclopedia"/> [[Beeld:Girl with Cards by Lucius Kutchin, 1933.jpg|thumb|links|200px|''Girl with Cards'', deur Lucius Kutchin, 1933, Amerikaanse Smithsonian-kunsmuseum.]] Dit is gevolg deur die druk van prentkaarte met 'n bo- en onderkant wat dieselfde lyk. Dié innovasie word toegeskryf aan die Franse kaartmaker Agen, in 1745. Die Franse regering, wat die ontwerp van speelkaarte beheer het, het egter sulke kaarte verbied. In Sentraal-Europa (Trappola-kaarte) en Italië (Tarocco Bolognese) is dié innovasie in die tweede helfte van die 18de eeu aangeneem. In Brittanje is kaarte met omkeerbare prentkaarte in 1799 deur Edmund Ludlow en Ann Wilcox gepatenteer. 'n Franse pak met dié ontwerp is omstreeks 1802 deur die drukker Thomas Wheeler gedruk.<ref>''International Playing Cards Society Journal''. XXVII-5 [http://www.i-p-c-s.org/publications.html#journal p. 186]; en 31-1 p. 22</ref> Skerp hoeke verweer makliker en dan kan kaarte se waarde deur ander spelers gesien word; die kaarte het dus ronde hoeke gekry. Voor die middel 19de eeu het Britse, Amerikaanse en Britse spelers kaarte met blanko agterkante verkies. Die behoefte daaraan om verwering te verdoesel en te voorkom dat agterop die kaarte geskryf word, het gelei tot die druk van ontwerpe, foto's, sketse of advertensies op die rugkant.<ref>Fryxell, David A. (2014-02-07) [http://www.familytreemagazine.com/Article/history-matters-playing-cards History Matters: Playing Cards]. ''Family Tree Magazine''.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nma.gov.au/collections-search/display?irn=78990|title=Playing cards featuring logo of the FJ Holden|publisher=National Museum of Australia|access-date= 7 Januarie 2023|archive-date=28 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928164635/http://www.nma.gov.au/collections-search/display?irn=78990|url-status=dead}}</ref> Die [[VSA]] het die joker bekend gestel vir die spel euchre. Die naam kom vermoedelik van ''juker'', 'n ander naam vir euchre.<ref name="uspchist">[https://web.archive.org/web/20070826144858/http://www.usplayingcard.com/gamerules/briefhistory.html US Playing Card Co. – A Brief History of Playing Cards] (archive.org mirror)</ref><ref name=beal_joker>Beal, George (1975). ''Playing cards and their story.'' New York: Arco Publishing Comoany Inc. p. 58</ref> Die eerste vermelding van die joker as 'n wildekaart dateer van 1875 met 'n variasie van [[poker]].<ref>{{Citation |last=Parlett |first=David |title=The Oxford Guide to Card Games |year=1990 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-214165-1 |page=[https://archive.org/details/oxfordguidetocar00parl/page/191 191] |url=https://archive.org/details/oxfordguidetocar00parl/page/191 }}</ref> ==Moderne kaartformate== {| class="wikitable" style="text-align:center; float:right; margin-left: 1em;" |+Internasionale speelkaartstelle |- |scope="row"|Frans |Hartens<br /> [[beeld:SuitHearts.svg|35x35px|center]] |Ruitens<br /> [[beeld:SuitDiamonds.svg|35x35px|center]] |Klawers<br /> [[beeld:SuitClubs.svg|35x35px|center]] |Skoppens<br /> [[beeld:SuitSpades.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Duits |Harte<br/> [[beeld:Bay herz.svg|35x35px|center]] |Klokke<br/> [[beeld:Bay schellen.svg|35x35px|center]] |Akkers<br/> [[beeld:Bay eichel.svg|35x35px|center]] |Blare<br/> [[beeld:Bay gras.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Italiaans |Bekers<br/> [[beeld:Seme coppe carte trevisane.svg|35x35px|center]] |Munte<br/> [[beeld:Seme denari carte trevisane.svg|35x35px|center]] |Knuppels<br/> [[beeld:Seme bastoni carte trevisane.svg|35x35px|center]] |Swaarde<br/> [[beeld:Seme spade carte trevisane.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Spaans |Bekers<br/> [[beeld:Seme coppe carte spagnole.svg|35x35px|center]] |Munte<br/> [[beeld:Seme denari carte spagnole.svg|35x35px|center]] |Knuppels<br/> [[beeld:Seme bastoni carte spagnole.svg|35x35px|center]] |Swaarde<br/> [[beeld:Seme spade carte spagnole.svg|35x35px|center]] |- |scope="row"|Switsers-Duits |Rose<br/> [[beeld:RosendeutschschweizerBlatt.svg|35x35px|center]] |Klokke<br/> [[beeld:SchellendeutschschweizerBlatt.svg|35x35px|center]] |Akkers<br/> [[beeld:EichelndeutschschweizerBlatt.svg|35x35px|center]] |Skilde<br/> [[beeld:Bouclier jeu de carte.svg|35x35px|center]] |} Moderne speelkaarte word in drie breë kategorieë verdeel op grond van die stelsimbole wat hulle gebruik: Frans, Latyns en Germaans. Latynse kaarte stem baie ooreen met die Spaanse en Italiaanse formate. Die Switsers-Duitse stelle verskil van die ander. Die Franse 52-kaartpakke (sonder die jokers) het dieselfde getal kaarte as die oorspronklike Mamelukpak, terwyl Latynse en Germaanse pakke minder kaarte bevat. Latynse pakke is gewoonlik sonder die hoër syferkaarte en die Duitse pakke sonder die laer syferkaarte. Binne die stelle is daar streek- of nasionale variasies wat "standaardpatrone" genoem word. Omdat dié patrone in die [[Publieke domein|openbare domein]] is, mag kaartvervaardigers hulle naboots.<ref>{{cite web|url=http://i-p-c-s.org/pattern/notes.html|title=Standard pattern notes|publisher=I-p-c-s.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211052711/https://i-p-c-s.org/pattern/notes.html|archive-date=December 11, 2018|access-date=2015-05-10}}</ref> Patroonverskille word hoofsaaklik aangetref in die prentkaarte, maar ook die getal kaarte per pak, die gebruik van syfers of selfs 'n ander vorm en syferrangskikking kan hulle onderskei. Sommige patrone bestaan al eeue lank. Jokers is nie deel van enige patroon nie, omdat hulle 'n redelik onlangse uitvindsel is en hulle het dus nie 'n gestandaardiseerde voorkoms nie. Elke vervaardiger gebruik sy eie handelsmerkillustrasie op hulle jokers. Die groot verskeidenheid jokers het daartoe gelei dat hulle versamelaarsartikels geword het. Enige kaart met die vervaardiger se logo, soos die aas van skoppens in Engeland, die aas van klawers in Frankryk of die aas van munte in Italië, word ook versamel. Speelkaarte se waarde word gewoonlik in die hoeke links bo en regs onder gedruk. Hoewel dié ontwerp nie die hand beperk waarin die kaarte gehou word nie, verkies sommige linkshandige spelers om hulle kaarte in die teenoorgestelde rigting uit te waaier. Daar is ook ontwerpe met die waarde in al vier hoeke gedruk.<ref>{{Cite web|url=https://www.leftyslefthanded.com/Lefty_s_Left_Handed_Playing_Cards_p/607414.htm|title=Lefty's "Always right" double deck of playing cards|publisher=Lefty's}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kickstarter.com/projects/craigertiger/sinister-deck-the-left-handed-card-deck-with-famou|title=Sinister Deck: The Left-Handed Card Deck With Famous Lefties}}</ref> ===Franse kaartpakke=== [[Beeld:Svg-cards-2.0.svg|links|thumb|220px|52 Franse speelkaarte met jokers.]] Franse kaarte is beskikbaar in 'n verskeidenheid patrone en pakgroottes. Die standaardpak van 52 kaarte is die gewildste en sluit 13 waardes van elke stel in, met omkeerbare prentkaarte. Elke stel het 'n aas (A), wat 'n enkele simbool van sy soort vertoon; 'n heer of koning (K), dame, vrou of koningin (Q) en boer (J) wat elk uitgebeeld word met een simbool van hulle stel; en kaarte met syferwaardes van 2 tot 10, met elke kaart wat dié getal simbole van sy stel uitbeeld. Kommersiële pakke sluit ook gewoonlik van een tot ses jokers in, maar gewoonlik twee. In pakke met minder as 52 kaarte vir sekere kaartspeletjies is van die kaarte uitgelaat, soms van 2 tot 6 vir 'n pak van 32, van 8 tot 10 vir 'n pak van 40 of van 2 tot 8 vir 'n pak van 24. ==Niestandaardontwerpe== ===Casino's=== Dobbelmaatskappye laat gewoonlik kaarte spesifiek vir hulle casino's druk. Omdat casino's elke dag deur 'n groot getal pakke gaan, herverkoop hulle soms gebruikte pakke wat "op die vloer" was. Dié kaarte word dikwels verander, deur óf die hoeke af te sny óf 'n gat deur die pak te pons,<ref name="kaplan-nyt-2016"/> om te voorkom dat die kaarte in die casino gebruik kan word om te kul. ===Versamelings=== Vanweë die lang geskiedenis en groot verskeidenheid van ontwerpe, is kaarte dikwels versamelaarsartikels.<ref name="cleveland-2010">{{cite web |last1=Attina |first1=Andy |title=Mayfield Heights man displays almost 4,000 playing card decks he has collected in just 10 years |url=https://www.cleveland.com/sunmessenger/2010/04/mayfield_heights_man_displays.html |website=cleveland.com |access-date=28 Julie 2019 |date=8 April 2010}}</ref> Volgens ''[[Guinness World Records]]'' bevat die grootste kaartversameling 11&nbsp;087 pakke en word dit besit deur Liu Fuchang van China.<ref name="gwr-playing-cards">{{cite web |title=Largest collection of playing cards |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-collection-of-playing-cards |website=Guinness World Records |access-date=24 Julie 2019 |date=1 November 2007}}</ref> Individuele speelkaarte word ook versamel, soos die wêreldrekord van 8&nbsp;520 verskillende jokers wat aan Tony de Santis van Italië behoort.<ref>{{cite web |title=Largest collection of joker playing cards |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-playing-card-joker-collection/ |website=Guinness World Records |access-date=31 January 2020}}</ref> ===Eie ontwerpe en kunswerke=== Eie ontwerpe kan vir talle doeleindes gemaak word. Oor die hele wêreld heen ontwerp en vervaardig beide individuele en groot maatskappye soos United States Playing Card Company (USPCC) baie verskillende style kaarte,<ref name="bike-customized">{{cite web |title=Custom Printing - Customized Playing Cards |url=https://bicyclecards.com/custom-printing/ |website=Bicycle Playing Cards |publisher=The United States Playing Card Company|access-date=29 July 2019}}</ref> insluitende aandenkings-<ref name="yt-soviet-cards-maya">{{cite web |title=Did you know that the Soviet Union created a Maya playing cards deck back in the 50s? |url=https://www.theyucatantimes.com/2018/12/did-you-know-that-the-soviet-union-created-a-maya-playing-cards-deck-back-in-the-50s/ |publisher=Yucatan Times |access-date=29 July 2019 |date=7 Desember 2018}}</ref> soewenierkaarte.<ref name="bakersfield-now-2018">{{cite web |last1=Wilson |first1=Lexi |title=A new deck of cards with a Bakersfield twist |url=https://bakersfieldnow.com/news/local/a-new-deck-of-cards-with-a-bakersfield-twist |publisher=Bakersfield Now |access-date=29 Julie 2019 |date=1 Desember 2018}}</ref><ref name="wlwt5">{{cite web |last1=Clark |first1=Natalie |title=New deck of cards features stories of veteran-run businesses, charities |url=https://www.wlwt.com/article/new-deck-of-cards-features-stories-of-veteran-run-businesses-charities/28337932 |publisher=WLWT5 |access-date=28 July 2019 |date=9 Julie 2019}}</ref> Helder ontwerpe word veral vir gebruik in toekomsvoorspellings gemaak,<ref name="van-fair-2015"/><ref name="adweek-2016">{{cite web |last1=Klara |first1=Robert |title=How One of YouTube's Most Hypnotic Stars Is Building a Brand Around His 'Cardistry' |url=https://www.adweek.com/brand-marketing/how-one-youtubes-most-hypnotic-stars-building-brand-around-his-cardistry-171966/ |website=Adweek |access-date=29 July 2019 |date=15 Junie 2016}}</ref> terwyl kaarte ook op die kunswaarde daarvan kan fokus.<ref name="yt-soviet-cards-maya"/><ref name="out-queer">{{cite web |last1=Walker |first1=Harron |title=This Artist Is Making the Queerest Deck of Cards Ever |url=https://www.out.com/art-books/2019/2/20/artist-making-queerest-deck-cards-ever-0#media-gallery-media-0 |publisher=Out Magazine |access-date=29 July 2019 |date=20 Februarie 2019}}</ref> In 1976 het die JPL Gallery in [[Londen]] 'n pak van 'n verskeidenheid moderne Britse kunstenaars soos Maggie Hambling en David Hockney laat maak met die naam "The Deck of Cards".<ref name="christies">{{cite web |title=Leading the pack: A card-size survey of modern and contemporary Indian art |url=https://www.christies.com/features/The-British-Councils-Taash-ke-Patte-8330-1.aspx |publisher=Christie's |access-date=28 July 2019 |date=19 May 2017}}</ref> 40 jaar later, in 2016, het die British Council 'n pak kaarte met die naam "Taash ke Patte" laat maak met Indiese kunstenaars.<ref name="christies"/><ref name="ie-chattopadhyay">{{cite web |last1=Chattopadhyay |first1=Pallavi |title=Check Mate: For the love of playing cards |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/the-deck-of-cards-taash-ke-patte-exhibition-2799433/ |publisher=The Indian Express |access-date=1 August 2019 |date=14 Mei 2016}}</ref> ==Sien ook== *[[Franse speelkaarte]] *[[Tarotkaart]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Speelkaarte| ]] pahcwi8fqpo9387x1kn4qwbnjzli99p 0 21452 2902102 2901633 2026-05-07T12:53:58Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2902102 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Amandel |image = Prunus dulcis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-250.jpg |image2 = Ametllesjuliol.jpg |image2_caption = Amandelboom met rypwordende vrugte |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rosaceae]] |genus = ''[[Prunus]]'' |subgenus = ''[[Prunus subg. Amygdalus|Amygdalus]]'' |species = '''''P. dulcis''''' |binomial = ''Prunus dulcis'' |binomial_authority = ([[Philip Miller|Mill.]]) D.A.Webb |}} {{Spesieboks | status = Amandel | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus dulcis | authority = ([[Philip Miller|Mill.]]) D.A.Webb | synonyms = }} [[Lêer:Sa almonds.jpg|duimnael|200px|links|Rou amandels]] '''Amandels''' is die [[Steenvrug|steenvrugte]] en [[Saad|sade]] van die amandelboom (''Prunus dulcis'') en is 'n gewilde [[neut]] wat gebruik word in die voorbereiding van [[voedsel]] of as versnappering. Amandels word ook as 'n bestanddeel in kosmetiese produkte gebruik. 'n Beraamde 80% van alle amandels is afkomstig van [[Kalifornië]]. [[Spanje]] het ook 'n groot amandelproduksie wat konsentreer op die soet Jordan- en Valencia-amandels. Amandels is 'n goeie bron van [[vitamien E]] en bevat ongeveer 70% mono-onversadigde [[vet|vetsuur]] en 30% versadigde vetsuur. Amandels bevat ook [[blousuur]] (waterstofsianied). Die bitterheid van 'n amandel is 'n teken van die hoeveelheid blousuur wat dit bevat: hoe bitterder die smaak, hoe giftiger is die amandel. Newe-effekte as gevolg van 'n oormatige inname van amandels (tussen 40 en 70 bitter amandels per persoon) sluit in: opwinding, [[hoofpyn]], duiseligheid, spiersametrekkings, asemhalingsprobleme en selfs 'n skielike dood. == Soorte == Daar bestaan beide soet en bitter amandels. Soet amandels kan net so geëet word en word gereeld tydens die voorbereiding van voedsel gebruik, hetsy as bestanddeel of garneersel. [[Meel|Amandelmeel]] en -[[pasta]], [[nougat]] en marsipein is gewilde amandelprodukte. Amandelolie en [[amandelmelk]] is ook verkrygbaar in sommige kulture. Amandelmelk is maklik om te verteer en word soms as 'n plaasvervanger vir [[Melk|koeimelk]] gebruik. Bitter amandels word hoofsaaklik gebruik vir die produsering van bitter amandelolie. === Nota === {{Commons|Prunus dulcis|Amandels}} :''Hierdie artikel is 'n gedeeltelike vertaling van die Nederlandse Wikipedia artikel [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Amandel&oldid=7734499 Amandel].'' {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Neute en sade]] [[Kategorie:Veldkos]] [[Kategorie:Prunus]] 18l4azwy56lmj3o65kq1sf0iryli1il 2902103 2902102 2026-05-07T12:56:04Z Oesjaar 7467 En... 2902103 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Amandel |image = Prunus dulcis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-250.jpg |image2 = Ametllesjuliol.jpg |image2_caption = Amandelboom met rypwordende vrugte |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rosaceae]] |genus = ''[[Prunus]]'' |subgenus = ''[[Prunus subg. Amygdalus|Amygdalus]]'' |species = '''''P. dulcis''''' |binomial = ''Prunus dulcis'' |binomial_authority = ([[Philip Miller|Mill.]]) D.A.Webb |}} {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Amandel | image = | taxon = Prunus dulcis | authority = ([[Philip Miller|Mill.]]) D.A.Webb | synonyms = }} '''Amandels''' is die [[Steenvrug|steenvrugte]] en [[Saad|sade]] van die amandelboom (''Prunus dulcis'') en is 'n gewilde [[neut]] wat gebruik word in die voorbereiding van [[voedsel]] of as versnappering. Amandels word ook as 'n bestanddeel in kosmetiese produkte gebruik. 'n Beraamde 80% van alle amandels is afkomstig van [[Kalifornië]]. [[Spanje]] het ook 'n groot amandelproduksie wat konsentreer op die soet Jordan- en Valencia-amandels. Amandels is 'n goeie bron van [[vitamien E]] en bevat ongeveer 70% mono-onversadigde [[vet|vetsuur]] en 30% versadigde vetsuur. Amandels bevat ook [[blousuur]] (waterstofsianied). Die bitterheid van 'n amandel is 'n teken van die hoeveelheid blousuur wat dit bevat: hoe bitterder die smaak, hoe giftiger is die amandel. Newe-effekte as gevolg van 'n oormatige inname van amandels (tussen 40 en 70 bitter amandels per persoon) sluit in: opwinding, [[hoofpyn]], duiseligheid, spiersametrekkings, asemhalingsprobleme en selfs 'n skielike dood. == Soorte == Daar bestaan beide soet en bitter amandels. Soet amandels kan net so geëet word en word gereeld tydens die voorbereiding van voedsel gebruik, hetsy as bestanddeel of garneersel. [[Meel|Amandelmeel]] en -[[pasta]], [[nougat]] en marsipein is gewilde amandelprodukte. Amandelolie en [[amandelmelk]] is ook verkrygbaar in sommige kulture. Amandelmelk is maklik om te verteer en word soms as 'n plaasvervanger vir [[Melk|koeimelk]] gebruik. Bitter amandels word hoofsaaklik gebruik vir die produsering van bitter amandelolie. == Galery == <gallery> Ametllesjuliol.jpg|Amandelboom met rypwordende vrugte Sa almonds.jpg|Rou amandels]] </gallery> === Nota === {{Commons|Prunus dulcis|Amandels}} :''Hierdie artikel is 'n gedeeltelike vertaling van die Nederlandse Wikipedia artikel [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Amandel&oldid=7734499 Amandel].'' {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Neute en sade]] [[Kategorie:Veldkos]] [[Kategorie:Prunus]] i80k6wedmgtdormns25wq5fhlfzbmli 2902104 2902103 2026-05-07T12:56:27Z Oesjaar 7467 Vervang taksoboks met spesieboks. 2902104 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Amandel | image = | taxon = Prunus dulcis | authority = ([[Philip Miller|Mill.]]) D.A.Webb | synonyms = }} '''Amandels''' is die [[Steenvrug|steenvrugte]] en [[Saad|sade]] van die amandelboom (''Prunus dulcis'') en is 'n gewilde [[neut]] wat gebruik word in die voorbereiding van [[voedsel]] of as versnappering. Amandels word ook as 'n bestanddeel in kosmetiese produkte gebruik. 'n Beraamde 80% van alle amandels is afkomstig van [[Kalifornië]]. [[Spanje]] het ook 'n groot amandelproduksie wat konsentreer op die soet Jordan- en Valencia-amandels. Amandels is 'n goeie bron van [[vitamien E]] en bevat ongeveer 70% mono-onversadigde [[vet|vetsuur]] en 30% versadigde vetsuur. Amandels bevat ook [[blousuur]] (waterstofsianied). Die bitterheid van 'n amandel is 'n teken van die hoeveelheid blousuur wat dit bevat: hoe bitterder die smaak, hoe giftiger is die amandel. Newe-effekte as gevolg van 'n oormatige inname van amandels (tussen 40 en 70 bitter amandels per persoon) sluit in: opwinding, [[hoofpyn]], duiseligheid, spiersametrekkings, asemhalingsprobleme en selfs 'n skielike dood. == Soorte == Daar bestaan beide soet en bitter amandels. Soet amandels kan net so geëet word en word gereeld tydens die voorbereiding van voedsel gebruik, hetsy as bestanddeel of garneersel. [[Meel|Amandelmeel]] en -[[pasta]], [[nougat]] en marsipein is gewilde amandelprodukte. Amandelolie en [[amandelmelk]] is ook verkrygbaar in sommige kulture. Amandelmelk is maklik om te verteer en word soms as 'n plaasvervanger vir [[Melk|koeimelk]] gebruik. Bitter amandels word hoofsaaklik gebruik vir die produsering van bitter amandelolie. == Galery == <gallery> Ametllesjuliol.jpg|Amandelboom met rypwordende vrugte Sa almonds.jpg|Rou amandels]] </gallery> === Nota === {{Commons|Prunus dulcis|Amandels}} :''Hierdie artikel is 'n gedeeltelike vertaling van die Nederlandse Wikipedia artikel [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Amandel&oldid=7734499 Amandel].'' {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Neute en sade]] [[Kategorie:Veldkos]] [[Kategorie:Prunus]] s4cq31mhnov68391udaeewac567qxn7 0 22411 2902062 2562950 2026-05-07T12:07:58Z Aliwal2012 39067 skakel na [[Saldanhabaai Plaaslike Munisipaliteit]] 2902062 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Johanna Stoffels2.jpg|duimnael|regs|Johanna Stoffels]] '''Johanna Stoffels''' is die sedert [[29 Mei]] [[2007]] die [[burgemeester]] van die [[Saldanhabaai Plaaslike Munisipaliteit]], ná sy die tussenverkiesing op [[Hopefield]] op [[23 Mei]] [[2007]] as onafhanklike kandidaat met 1&nbsp;285 stemme teenoor die [[ANC]]-kandidaat se 985 gewen het. Sy was voorheen burgemeester van [[Hopefield]] en van Saldanhabaai, asook die speaker van die munisipale raad. Sy het vroeg in 2007 uit die ANC bedank uit protes teen wat sy beskou het as verdeeldheid in die Wes-Kaapse party. <br /> {{Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie}} {{DEFAULTSORT:Stoffels, Johanna}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]] dou4smhv57lbnyczr971z7uu6djmw3z 2902063 2902062 2026-05-07T12:09:08Z Aliwal2012 39067 2902063 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Johanna Stoffels2.jpg|duimnael|regs|Johanna Stoffels]] '''Johanna Stoffels''' was sedert [[29 Mei]] [[2007]] die [[burgemeester]] van die [[Saldanhabaai Plaaslike Munisipaliteit]], ná sy die tussenverkiesing op [[Hopefield]] op [[23 Mei]] [[2007]] as onafhanklike kandidaat met 1&nbsp;285 stemme teenoor die [[ANC]]-kandidaat se 985 gewen het. Sy was voorheen burgemeester van [[Hopefield]] en van Saldanhabaai, asook die speaker van die munisipale raad. Sy het vroeg in 2007 uit die ANC bedank uit protes teen wat sy beskou het as verdeeldheid in die Wes-Kaapse party. <br /> {{Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie}} {{DEFAULTSORT:Stoffels, Johanna}} [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]] pawjuoj3ilez0vx3txmu4rfjw8o73qu 0 24801 2902123 2853092 2026-05-07T13:52:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 4 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902123 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Suid-Afrikaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]], vir die dier, sien [[springbok]] en vir die dorp, sien [[Springbok, Noord-Kaap]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Suid-Afrika | beeld = 02-Springboks RGB Gold-on-Grad.png | unie = [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] (SARU) | bynaam = Springbokke, Springboks of amaBokoboko | embleem = [[Springbok]] | president = Mark Alexander | stadion = [[Ellispark-stadion]]<br />[[Kings Park-stadion]]<br />[[Loftus Versfeld]]<br />[[Nelson Mandelabaaistadion]]<br />[[Nuwelandstadion]]<br />[[Vrystaatstadion]] | kapasiteit = | kaptein = [[Siya Kolisi]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Rassie Erasmus]] <small>(sedert 2024)</small> | gestig = | patroon_la1 = _sa23h | patroon_b1 = _sa23h | patroon_ra1 = _sa23h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _Springboksocks19 | linkerarm1 = 006400 | liggaam1 = 006400 | regterarm1 = 006400 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 1b3838 | patroon_la2 = _whiteborder | patroon_b2 = _southafrica_rugby23a | patroon_ra2 = _whiteborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _sky_blue_on_top | linkerarm2 = 44E4F3 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 44E4F3 | broek2 = 44E4F3 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = Statistiek | toetse = [[Eben Etzebeth]] (138)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=5;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Percy Montgomery]] (893)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=5;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Bryan Habana]] (67)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=5;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> | jongstespeler = AJ Hartley, 1891 (18 jaar, 18 dae) | eerste = [[Lêer:Flag of the Cape Colony (1876–1910).svg|20px]] '''Suid-Afrika''' 0–4 {{BILru-r}}<br />([[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]]; 30 Julie 1891) | grootwen = {{RSAru}} 134–3 {{URUru-r}}<br />([[Oos-Londen]], Suid-Afrika; 11 Junie 2005) | grootverloor = {{NZLru}} 57–0 {{RSAru-r}}<br />([[Auckland]], [[Nieu-Seeland]]; 16 September 2017) | Wêreldbekerverskynings = 8/10 | jaar = 1995 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.sarugby.co.za }} Die '''Springbokke''' ([[Engels]]: ''Springboks''; [[Xhosa]] en [[Zoeloe]]: ''amaBokoboko''; ook korter '''Bokke''' of ''Boks'' genoem) is die nasionale [[rugby]]span wat [[Suid-Afrika]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Die Springbokke is na die [[springbok]], die nasionale dier van Suid-Afrika, genoem. Rugby is een van Suid-Afrika se nasionale sportsoorte en die Springbokke is ’n gedugte krag in internasionale rugby met ’n wenrekord teen byna al die ander lande, behalwe teen die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]]. Die Springbokke se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi. Alhoewel die Springbokke as gevolg van die internasionale boikot teen [[apartheid]] nie aan die eerste twee rugbywêreldbekertoernooie in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] en [[Rugbywêreldbeker 1995|1991]] deelgeneem het nie, het dié land in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] as gasheer van die toernooi opgetree en tydens hul debuut die beker gewen. Die Springbokke het die All Blacks in die eindstryd met 15–12 geklop, ’n gebeurtenis wat tot vandag toe as een van die grootste prestasies in die Suid-Afrikaanse sportgeskiedenis beskou word. Suid-Afrika het twaalf jaar later die [[Webb Ellis-beker]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in [[Frankryk]] en weereens twaalf jaar later tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] ingepalm. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het die Springbokke ná die All Blacks die tweede span geword wat die beker suksesvol kon verdedig en die eerstes geword om vier wêreldbekertoernooie te wen. Die Springbokke het sodoende Nieu-Seeland se vorige rekord van drie titels verbeter, maar met twee wêreldbekerverskynings minder. Daarmee is die Springbokke nou die wêreld se suksesvolste span in wêreldbekerrugby, aangesien hulle sedert 1995 vier uit agt rugbywêreldbekertoernooie gewen het. Die All Blacks het daarenteen sedert 1987 drie uit tien rugbywêreldbekertoernooie gewen. Die Springbokke speel jaarliks teen die All Blacks van Nieu-Seeland, die [[Wallabies]] van [[Australië]] en die [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] van [[Argentinië]] in [[die Rugbykampioenskap]], voorheen die Drienasiesreeks genoem, waartydens hulle ook om die [[Mandela Uitdaagplaat]] teen Australië en die [[Vryheidsbeker]] teen Nieu-Seeland meeding. Die Springbokke het die voormalige Drienasiesreeks reeds drie keer in die toernooi se 14 jaar bestaan gewen (in 1998, 2004 en 2009), en later die uitgebreide Rugbykampioenskapreeks (in 2019, 2024 en 2025). In 1891 het die Springbokke in hul eerste internasionale wedstryd te staan gekom, toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]], ’n span van gekeurde spelers uit die vier Tuisnasies, tydens hul toer Suid-Afrika besoek het. Tot sy professionalisering was rugby ’n amateursport, wat op internasionale vlak deur soms maandelange, oorsese toere gekenmerk was, waartydens die nasionale spanne nie net teen ander nasionale spanne te staan gekom het nie, maar ook teen plaaslike spanne en rugbyklubs. Sedert die begin van rugby in Suid-Afrika word die Springbokke in groen-en-goud as een van die gedugste nasionale spanne wêreldwyd beskou en die beheerliggaam, die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] (SARU), word deur [[Wêreldrugby]] saam met tien ander as ’n vlak-een-span geag. Die Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan is tans (Oktober 2025) eerste op Wêreldrugby se wêreldranglys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en in 2004, 2007, 2009 en 2019 is die Springbokke deur Wêreldrugby as die “span van die jaar” aangewys. 13 voormalige Springbokspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse Rugbyunie}} [[Lêer:SAunions af.PNG|duimnael|’n Kaart van die Suid-Afrikaanse plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Suid-Afrika is die Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU), tot in 2005 Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie (SARVU) genoem. Dit het in 1992 met die saamsmelting van die blanke Suid-Afrikaanse Rugbyraad en die multiëtniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie ontstaan. Die Suid-Afrikaanse beheerliggaam kon in Julie dieselfde jaar aansluit by die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération Africaine de Rugby''; nou [[Rugby Afrika]]) en is sedertdien by verre die vasteland se belangrikste beheerliggaam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die SARU bestaan uit 14 plaaslike beheerliggame, wat elkeen sy eie span kies vir die [[Curriebeker]], die oudste en belangrikste Suid-Afrikaanse rugbybeker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/tournaments/league?lid=3 |title=Currie Cup Premier Division |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep die SARU ook ander keurspanne byeen. Die [[Junior Bokke]] is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/junior-springboks?teamclass=2&category=junior%20boks |title=Junior Springboks |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die [[Blitsbokke]] is die Suid-Afrikaanse [[sewesrugby]]span en hulle draf tydens internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] uit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/blitzboks?teamclass=3&category=blitzboks |title=Springboks Sevens |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die talentvolste spelers op skoolvlak word jaarliks ná die Cravenweek (genoem na [[Danie Craven]]) vir die “SA Skolespan” gekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/sa-schools?teamclass=6 |title=SA Schools |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=6 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Elke Suid-Afrikaanse universiteit beskik oor ’n eie rugbyspan wat aan die Varsitybeker en die Varsityskild deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.varsitycup.co.za/ |title=Main page |publisher=Varsitybeker |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Benewens die nasionale kampioenskap word daar ook jaarliks in die internasionale [[Verenigde Rugbykampioenskap]]toernooi meegeding teen spanne van [[Ierland]], [[Italië]], [[Skotland]] en [[Wallis]]. Suid-Afrika neem met vier konsessies, waaroor SARU toesig hou, deel: Die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] uit [[Pretoria]], die [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] uit [[Johannesburg]], die [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] uit [[Durban]] en die [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] uit [[Kaapstad]]. Aangesien die seisoene min oorvleuel word baie spelers in albei professionele ligas ingespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2020/0929/1168300-sa-rugby-votes-four-leading-sides-into-expanded-pro16/ |title=SA Rugby votes four leading sides into expanded Pro16 from 2021 |publisher=[[RTÉ]] |date=29 September 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === [[Lêer:Stellenbosch WC ZA.jpg|duimnael|Landskapstoneel by [[Stellenbosch]] in die [[Wes-Kaap]], waar in 1883 die Stellenboschklub gestig is]] Toe Canon George Ogilvie, wat die bynaam Gog gehad het, in 1861 skoolhoof van Diocesan College in [[Kaapstad]] geword het, het hy die vorm van voetbal wat by die Winchesterskool gespeel is ingevoer. Dié weergawe van voetbal, wat hantering ingesluit en as “Gog’s Game” bekend gestaan het, word beskou as die begin van rugby in Suid-Afrika.<ref name="sareferees">{{en}} {{cite web |url=http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |title=Laws – History – In South Africa |publisher=SA Rugby Referees |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928021039/http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="uctrfc">{{en}} {{cite web |url=http://www.uctrfc.co.za/history.htm |title=History |publisher=THE FNB UCT RFC |accessdate=19 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070919202234/http://www.uctrfc.co.za/history.htm |archive-date=19 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="roodepoort">{{en}} {{cite web |url=https://roodepoortrecord.co.za/2018/08/23/today-in-history-the-first-official-rugby-match-in-south-africa-is-played-web/ |title=Today in History: The first official rugby match in South Africa is played |publisher=Roodepoort Record |date=23 Augustus 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Jong mans in Kaapstad het spoedig ook die spel begin speel en op 23 Augustus 1862 het die [[Cape Argus]] verslag gedoen oor die eerste bekende wedstryd in Suid-Afrika tussen 17 leëroffisiere van die Elfde Regiment en 15 staatsamptenare, waaronder die latere eerste minister van die [[Kaapkolonie]], [[John X. Merriman]], by [[Groenpunt]] in Kaapstad. Dié wedstryd het met ’n gelykopuitslag van 0–0 geëindig.<ref name="Allen1">{{en}} {{cite web |author=Dean Allen |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09523360412331305773 |title=Beating them at their own game: rugby, the Anglo-Boer War and Afrikaner nationalism, 1899–1948 |publisher=International Journal of the History of Sport, 20:3, 37 – 57 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die plaaslike pers het in daardie tyd verslag gedoen oor ’n reeks voetbalwedstryde tussen saamgeroepte spanne; “Dorp teen die Woonbuurte” of “Tuis (Brits)-gebore teen Koloniaal-gebore”.<ref name="roodepoort" /><ref name="sareferees" /><ref name="sarsu">{{en}} {{cite web |url=http://www.sarsu.org/index.php?option=com_content&task=view&id=169&Itemid=275 |title=World of Rugby |publisher=SARSU |accessdate=10 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510050826/http://www.sarsu.org/index.php?option=com_content&task=view&id=169&Itemid=275 |archive-date=10 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]], wat in 1871 gestig is, het die meeste van die spelreëls neergelê. Die nuwe sport is veral deur Britse koloniste en soldate saamgeneem en versprei. Die voormalige internasionale speler en latere administrateur van [[Masjonaland]], [[William Henry Milton]], het in 1878 die gestandaardiseerde spelreëls na Suid-Afrika gebring. Twee rugbyklubs, ''Hamilton RFC'' en ''Villagers RFC'', beweer dat hulle die eerste rugbyklubs in Suid-Afrika is. Britse koloniste het gehelp om die spel in die [[Oos-Kaap]], [[Natal (kolonie)|Natal]] en langs die [[goud]]- en [[diamant]]roetes na [[Kimberley]] en [[Johannesburg]] te versprei. Britse troepe sou ook ’n leidende rol in die uitbreiding van die spel oor die hele land speel.<ref name="sarsu" /> In 1883 is die [[Stellenbosch]]klub gestig in die [[Landbou|boerderydistrik]] buite Kaapstad. Rugby is entoesiasties deur die jong [[Boere]] aangeneem. Die spel was teen daardie tyd sterk genoeg in die [[Wes-Kaap]] vir die [[Westelike Provinsie|Westelike Provinsie Rugbyvoetbalunie]] om gevorm te word. [[Griekwaland-Wes]] het in 1886 gevolg, [[Oostelike Provinsie]] in 1888, en [[Goue Leeus|Transvaal]] in 1889.<ref name="sarsu" /> Die eerste landswye toernooi is in dieselfde jaar in Kimberley gehou met die Westelike Provinsie wat Griekwaland-Wes, die Oostelike Provinsie en Transvaal geklop het. In dieselfde jaar is die Suid-Afrikaanse Rugbyraad gestig,<ref name="sareferees" /> maar slegs “blanke” rugbyklubs is toegelaat om by dié raad aan te sluit. Die rugbyklubs van [[swart mense|swart]] en [[bruin mense]] moes eie beheerliggame stig en hulle spelers was oor dekades heen van die nasionale span uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite book |author=David R. Black, John Nauright |title=Rugby and the South African nation |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |date=1998 |isbn=0-7190-4931-8 |pages=29–30}}</ref> === Eerste internasionale wedstryde === [[Lêer:Donald Currie (1825-1909), by Walter William Ouless.jpg|duimnael|links|upright|[[Donald Currie]], skenker van die Curriebeker in beide krieket en rugby]] [[Lêer:England-v-Cape-Colony-1891.jpg|duimnael|Engeland teen die Kaapkolonie in 1891, die eerste van die onoorwonne Bill MacLagan se [[Britse Eilande]]-toer na Suid-Afrika]] [[Lêer:South africa v british isles.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse Springbokspan wat die tweede toets teen die Britse Leeus in 1891 gespeel het]] In 1891 het, gefinansieer deur [[Cecil John Rhodes]] en die Westelike Provinsie, die eerste internasionale toer van ’n Britse keurspan (die huidige [[Britse en Ierse Leeus]]) deur Suid-Afrika plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/history/1888/04/28/1888-1899-touring-tradition-begins/ |title=1888-1899 – Touring tradition begins in 19th century |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=30 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630110730/https://www.lionsrugby.com/history/1888/04/28/1888-1899-touring-tradition-begins/ |archive-date=30 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit was die eerste verteenwoordigende wedstryde deur Suid-Afrikaanse spanne wat nog besig was om die spel aan te leer. Die besoekers het altesaam twintig wedstryde gespeel wat hulle almal gewen het en eers in die laaste wedstryd het die Kaapse span daarin geslaag om ’n punt aan te teken. Die drie wedstryde wat die Leeus teen ’n saamgestelde Suid-Afrikaanse span gespeel het (waarvan die eerste op 30 Julie 1891 in [[Gqeberha|Port Elizabeth]]) word as toetswedstryde beskou, alhoewel die [[Unie van Suid-Afrika]] eers in 1910 gestig is. In ’n noemenswaardige gebeurtenis tydens die toer het die Britse span die [[Curriebeker]] (wat deur [[Donald Currie]] geskenk is) aan Griekwaland-Wes oorhandig, die span wat tydens dié toer volgens hulle mening die beste gepresteer het. Sedertdien is die Curriebeker die trofee waarom tydens die gelyknamige Suid-Afrikaanse rugbykampioenskap meegeding word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1891-south-africa/ |title=1891 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby365.com/tournaments/currie-cup/sir-donald-currie-and-his-cup |title=Sir Donald Currie and his Cup |publisher=rugby365.com |date=25 Oktober 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vyf jaar later het die Leeus vir ’n toer van 21 wedstryde na Suid-Afrika teruggekeer. In die tussentyd het die Suid-Afrikaanse spel aansienlik verbeter en hulle het een van vier wedstryde gewen, toe hulle op 5 September 1896 met 5–0 gewen het.<ref name=Lions1896>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1896-south-africa/ |title=1896 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die voorspelers het veral beïndruk en die span se eerste sege was ’n teken van wat die toekoms sou inhou. Suid-Afrika se span het vir die eerste keer mirtegroen truie gedra wat die kaptein, [[Barry Heatlie]], by sy Old Diocesian-klub geleen het.<ref name="bigbrian">{{en}} {{cite web |url=http://www.angelfire.com/biz4/bigbrian/heatlie.html |title=The Captian who gave South Africa it's National Colours |publisher=Big Brians Stories |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die wendrie is deur die Transvaalse [[losskakel]], Alf Larard, gedruk.<ref name="bigbrian" /> Rugby in Suid-Afrika het ’n groot hupstoot gekry deur die besoekende Leeus wat belangstelling in die Suid-Afrikaanse pers uitgelok het.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Nauright |title=Sport, Cultures, and Identities in South Africa |publisher=Continuum International Publishing Group |year=1997 |isbn=0-7185-0072-5 |pages=40}}</ref> Nie net die Britse koloniste, maar ook die Boere van [[Nederland]]se afkoms het die rugbyspel in hul alledaagse lewe geïntegreer. Dié spel was só gewild, dat tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] op 29 April 1902 ’n kort wapenstilstand gesluit is om ’n wedstryd tussen Britte en Boere te speel. Tydens die oorlog is 27&nbsp;000 Boere krygsgevange geneem, waarvan 24&nbsp;000 na oorsese kampe in [[Britse Ryk|Britse kolonies]] soos [[Sint Helena]], [[Sri Lanka|Ceylon]], [[Brits-Indië]] en [[Bermuda]] asook na [[Portugal]] gestuur is. Die speel van rugby het die [[Boerekrygsgevangenes]] ’n verlossing van die swaarkry in die kampe gebied en dit was in dié tydperk wat ’n groot deel van die Boeregevangenes vir die eerste keer met rugby kennis gemaak het. Ná die oorlog sou rugby veral in die platteland onder die invloed van die terugkerende krygsgevangenes onder die [[Afrikaner]]gemeenskap posvat. [[Sokker]] en rugby was die enigste spansporte wat vir die boere toeganklik was en rugby het die voordeel gebied dat dit makliker op rowwe ongelyke grond gespeel kon word.<ref name="Allen1" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/2014/10/19/war-and-rugby/ |title=War and Rugby |publisher=rugbydata.com |date=19 Oktober 2014 |accessdate=4 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804195021/http://www.rugbydata.com/2014/10/19/war-and-rugby/ |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die Kaap sou veral die [[Universiteit Stellenbosch]] ’n belangrike rol speel as die teelaarde van toekomstige spelers en administrateurs. Die eerste dokumentêre bewys van ’n rugbyklub by Stellenbosch dateer uit 1880, alhoewel die Universiteitsklub eers amptelik in 1919 gestig is. Stellenbosch se ligging naby Kaapstad, waar die spel reeds goed gevestig was teen die einde van die 19de eeu, het ongetwyfeld bygedra tot die ontwikkeling van rugby in Stellenbosch. Vandaar is rugby na die platteland versprei deur die jaarlikse rugbytoer en deur [[Afrikaans]]e onderwysers en predikante uit Stellenbosch.<ref name="Grundlingh">{{en}} {{cite web |url=http://dx.doi.org/10.1080/09523369408713871 |title=Playing for power? Rugby, Afrikaner nationalism and masculinity in South Africa, c.1900–70 |author=Grundlingh, Albert |year=1994 |publisher=International Journal of the History of Sport, 11:3, 408 – 430 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Skaars ’n jaar nadat die [[Vrede van Vereeniging]] gesluit is om ’n einde te maak aan die Boereoorlog het die Britse Leeus in 1903 vir hulle derde besoek in Suid-Afrika aangekom. Die Leeus sou vir die eerste keer ’n reeksnederlaag in Suid-Afrika lei nadat hulle gelykop gespeel het in die eerste twee toetswedstryde en die laaste op 5 September 1896 op [[Nuwelandstadion|Nuweland]] met 0–8 verloor het.<ref name=Lions1896 /> Tydens die toer het die Leeus slegs elf van hul 22 wedstryde gewen.<ref name="Allen2">{{en}} {{cite web |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17460260701437003 |author=Allen, Dean |title=Tours of Reconciliation: Rugby, War and Reconstruction in South Africa, 1891–1907 |publisher=Sport in History, 27:2, 172 – 189 |date=2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Suid-Afrikaners sou in teenstelling hiermee tot in 1956 nie weer ’n reeks verloor nie – hetsy tuis of weg. In die finale toets het Suid-Afrika se span weer die groen kraaglose Old Diocesan-truie gedra wat hulle tydens hul eerste oorwinning in 1896 gedra het.<ref name="bigbrian" /><ref name="BBC1">{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/scrumv/features/history/lionshistory.shtml |title=British Lions |publisher=[[BBC]] |accessdate=11 Maart 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060311031641/http://www.bbc.co.uk/wales/scrumv/features/history/lionshistory.shtml |archive-date=11 Maart 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die sukses wat die span in die toets in die groen trui behaal het, het gelei tot ’n besluit om voortaan altyd in groen te speel.<ref name="bigbrian" /> === Vestiging van die “Springbokke” === [[Lêer:Springboks in Paris - Jan 1907.jpg|duimnael|upright|Die Springbokke in Parys, Januarie 1907]] [[Lêer:Springboks 1906.jpg|duimnael|links|Die 1906-Springbokke in aksie teen Cambridge]] [[Lêer:Southafrica rugby team 1906.jpg|duimnael|links|Die 1906-Springbokspan, teen Cambridge]] [[Lêer:Paul-Roos,-Springbok-.jpg|duimnael|upright|[[Paul Roos]], Springbokkaptein van die eerste Suid-Afrikaanse rugbytoerspan na die Britse Eilande in 1906]] [[Lêer:South africa to the field vs cornwall.jpg|duimnael|links|Die Springbokke draf uit teen Cornwall tydens hul Europese toer in 1912/13]] [[Lêer:South africa ireland teams 1912.jpg|duimnael|links|Gesamentlike groepfoto van die Ierse en Suid-Afrikaanse spanne op 30 November 1912]] Reeds voor die 1903-besoek deur die Leeus het die Suid-Afrikaanse Rugbyraad besluit om ’n groen trui met ’n [[springbok]] as embleem vir Suid-Afrika se nasionale span te gebruik. Die embleem kon egter nie betyds borduur word vir die reeks nie.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.news24.com/Beeld/Sport/0,,3-63_2004262,00.html |title=Vandag, 100 jaar gelede, is Bok gebore |publisher=[[Beeld]] |date=26 September 2006 |accessdate=29 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080229120200/http://www.news24.com/Beeld/Sport/0,,3-63_2004262,00.html |archive-date=29 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is dus oorgelaat aan die eerste Suid-Afrikaanse span wat in 1906/1907 oorsee getoer het om die eerste Springboktruie te dra. Die 1906/7 span het groen truie met wit krae gedra met swart broeke en blou kouse.<ref name="bigbrian" /> [[Paul Roos]] was die kaptein van dié eerste Springbokspan, wat oorheers is deur spelers van die Westelike Provinsie. Die eerste toer na Brittanje het in 1906/7 plaasgevind en 29 wedstryde ingesluit, waaronder een toetswedstryd elk teen die nasionale spanne van [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]], [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] en [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]]. Engeland het daarin geslaag om gelykop te speel, maar Skotland was die enigste van die Britse Tuisunies wat teen die Springbokke gewen het. Die Springbokke het ook die [[Engelse Kanaal]] gekruis om ’n nieamptelike wedstryd op die [[Parys]]e [[Parc des Princes]] teen ’n Franse keurspan te speel wat saamgestel is uit lede van twee [[Parys]]e klubs: Stade Français en Racing Club de France. Die amptelike [[Franse nasionale rugbyspan|Franse span]] was op daardie stadium op besoek aan Engeland. Die Springbokke het 13 drieë aangeteken in hulle oorwinning met 55–6.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/Museum/countries/SA/tr-1906.htm |title=1906-07 Springboks tour |publisher=rugbyrelics.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die naam ‘Springbokke’ is vir die eerste keer tydens die 1906/7-toer gebruik. Paul Roos het saam met die adjunkkaptein [[Paddy Carolin]] en die toerbestuurder Cecil Carden die naam by ’n vergadering uitgedink om die Britse pers daarvan te verhoed om hul eie bynaam vir die span te bedink. Roos het aan koerante gesê om die span ‘De Springbokken’ te noem. Die Daily Mail het daarna ’n artikel gepubliseer waarin na die ‘Springboks’ verwys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=278260,printer.htmx |title=100 years of South African rugby: Part two |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=10 November 2006 |accessdate=10 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010092842/http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=278260,printer.htmx |archive-date=10 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span het van toe af baadjies met ’n springbok op die linkersak gedra. Die toer het bygedra tot die heel van wonde ná die [[Tweede Vryheidsoorlog]] en ’n sin van nasionale trots onder Suid-Afrikaners gekweek. Die term ‘Springbok’ is later gebruik vir al die individue of spanne wat Suid-Afrika internasionaal verteenwoordig het, ongeag van die sportsoort. Dié tradisie is beëindig met die begin van die demokratiese bedeling in 1994 in Suid-Afrika en tans word die term slegs vir die nasionale rugbyspanne gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/1995/11/14/sports/IHT-world-champions-face-next-test-springboks-blossom-flowers-of-a-new.html |title=World Champions Face Next Test: Springboks Blossom, Flowers of a New Land |publisher=International Herald Tribune |author=Ian Thomsen |date=14 November 1995 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die 1903-Leeutoer en die Springbokke se eerste toer word gesien as belangrike gebeurtenisse in die versoening tussen die twee wit groepe in Suid-Afrika ná die verwoestende effek van die Tweede Vryheidsoorlog (swartes, bruines en [[Indiese Suid-Afrikaners]] is deur dié versoening egter nie geraak nie). Paul Roos se toerspan het spelers soos [[Billy Millar]], wat ernstig gewond is in die oorlog, A.F.W. Marsberg en W.C. Martheze wat aan die Britse kant geveg het ingesluit sowel as burgers wat die [[Boererepubliek]]e ondersteun het, soos W.S. Morkel wat ’n krygsgevangene in [[Sint Helena]] was.<ref name="Allen2" /> Paul Roos het hom soos volg oor die saak uitgespreek:<ref name="Allen2" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Daryl Adair |title=Sport: Race, Ethnicity and Identity: Building Global Understanding |publisher=Routledge |date=2013 |pages=12 |url=https://books.google.de/books?id=-Y3dAAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Sport:+Race,+Ethnicity+and+Identity:+Building+Global+Understanding&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDuqaY5u_pAhUHTsAKHU0FBaMQ6AEIJzAA#v=onepage&q=Sport%3A%20Race%2C%20Ethnicity%20and%20Identity%3A%20Building%20Global%20Understanding&f=false |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=George Claassen |title=In the Words of South African Sporting Heroes |publisher=Penguin Books |date=2012 |url=https://books.google.de/books?id=-TtOMLQkvxIC&printsec=frontcover&dq=In+the+Words+of+South+African+Sporting+Heroes&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi8_Kes5u_pAhVKTcAKHfYWA6oQ6AEIJzAA#v=onepage&q=In%20the%20Words%20of%20South%20African%20Sporting%20Heroes&f=false |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {{cquote|The tour had united us...from Cape Agulhas to the Zambesi, South Africa was one, and all differences had been forgotten. Here, we are one; may it always be the same. (As for the British) We now understand each other better, and if that is going to be one of the results of our tour, we shall be more than satisfied.}} {{cquote|Die toer het ons verenig...vanaf [[Kaap Agulhas]] tot die [[Zambezirivier|Zambezi]], Suid-Afrika was een, en al die geskille was vergete. Hier is ons een; mag dit altyd dieselfde wees. (Wat die Britte betref) Ons verstaan mekaar nou beter, en as dit een van die resultate van ons toer sou wees, sal ons meer as tevrede wees.}} Die toer het ook die beeld van Afrikaners en Suid-Afrikaners in Brittanje verbeter, nadat die Boere in oorlogspropaganda as agterlik beskryf is. Tydens ’n dinee ná die gelykopuitslag teen Engeland het Paul Roos die saak volgens die ''Sportsman'' soos volg beskryf:<ref name="Allen2" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Daryl Adair |title=Sport: Race, Ethnicity and Identity: Building Global Understanding |publisher=Routledge |date=2013 |pages=12}}</ref> {{cquote|The draw was perhaps the best result. Does not this teach that they should all be equal and should “Dutch” and “English” work together side by side? Just as they respected one another so he wished to find things prevail in South Africa. He was proud of his side and the behaviour of his men, who were drawn from all parts and parties, and included men who had fought on each side. They had seen that the Boer was, perhaps, not so bad as he had been painted; on the other hand, the latter had been able to understand things better by making actual acquaintance with this country, and he hoped that in the near future the two races would understand each other better and work hand in hand to noble purpose.}} {{cquote|Die gelykop was miskien die beste uitslag. Leer dit ons nie dat almal gelyk moet wees nie en dat ‘Nederlanders’ en ‘Engelse’ langs mekaar moet werk nie? Net soos hulle mekaar respekteer wou hy hê dat dinge in Suid-Afrika seëvier. Hy was trots op sy span en die gedrag van sy mans, wat uit alle dele en partye benoem is, en mans ingesluit het wat aan albei kante geveg het. Hulle het gesien dat die Boer, miskien, nie so sleg was soos wat hy daargestel is nie; aan die ander kant het laasgenoemde dinge beter begryp deur kennis te maak met hierdie land, en hy het gehoop dat die twee rasse in die nabye toekoms mekaar beter sal verstaan en hand aan hand sou werk tot ’n edele doel.}} Die 1910-Leeutoer na Suid-Afrika was die eerste wat verteenwoordigers van al die vier Britse Tuisunies ingesluit het. Die toerspan het gemiddelde sukses teen nietoetsspanne behaal en net meer as die helfte van hulle wedstryde gewen. Onder hul [[Ierland|Ierse]] kaptein Tom Smyth het die besoekers slegs een van hulle drie toetswedstryde gewen, die tweede toets in [[Gqeberha|Port Elizabeth]] met ’n telling van 8–3. Die Springbokke het die eerste en laaste toetswedstryde met onderskeidelik 14–10 in Johannesburg en 21–5 in Kaapstad gewen om die reeks met 2–1 te beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1910-south-africa/ |title=1910 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gedurende die volgende jare het die Springbokke opgebloei. Die Bokke se tweede Europese toer het in 1912/13 plaasgevind. Op dié toer het die Springbokke al die vier Tuisunies verslaan en sodoende hul eerste [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] behaal (Skotland met 16–0, Ierland met 38–0, Wallis met 3–0 en Engeland met 9–3). Die span het ook teen Frankryk gewen (met 38–5 in [[Bordeaux]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/3984061.stm |title=History favours Springbok slam |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=5 November 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Tussenoorlogse era === [[Lêer:South Africa rugby union team against New Zealand, 1921.jpg|duimnael|Die Springbokspan wat in 1921 teen Nieu-Seeland te staan gekom het]] [[Lêer:1937 span 011.jpg|duimnael|Die 1937-Springboktoerspan na Australië en Nieu-Seeland]] Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het internasionale rugby onderbreek. Die oorlog sou ook die Springbok Jackie Morkel se lewe eis toe hy in gevegte tydens die [[Oos-Afrika-veldtog]] omgekom het. Tydens die Suid-Afrikaanse toer na Australasië in 1921 het die wedywering tussen die Suid-Afrikaanse Springbokke en die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] wat tot op hede voortduur ’n aanvang geneem. Albei spanne is reeds as die beste spanne wêreldwyd beskou, maar het nog nie een toetswedstryd teen mekaar gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=16}}</ref> Vervolgens is die Springbokke se toer na [[Australië]] en Nieu-Seeland as ’n soort “rugbywêreldbekertoernooi” beskryf.<ref>{{en}} Spiro Zavos: ''The Passion That Keeps An Old Rivalry Burning.'' In: The Sydney Morning Herald, 9 Augustus 1997, bl. 52.</ref> Die strawwe toer het helaas gelykop geëindig, nadat die drie wedstryde in ’n oorwinning, ’n gelykop en ’n nederlaag geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=20–21}}</ref> Die All Blacks het Suid-Afrika vir die eerste keer in 1928 besoek. Die reeks het weereens gelykop geëindig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=234–235}}</ref> In 1924 het die Britse en Ierse Leeus Suid-Afrika vir die eerste keer sedert 1910 besoek. Die Leeuspan is deur beserings geteister en swak skopwerk het die span verder in die steek gelaat. Die 1924-Leeus het slegs nege van hul 21 wedstryde in Suid-Afrika gewen en hulle het al vier toetswedstryde verloor. ’n Wedstryd teen die Westelike Provinsie het ook toetsstatus geniet.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1924-south-africa/ |title=1924 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Met die Springbokke se 1931/32-toer na die Britse Eilande het hulle hul tweede Grand Slam behaal. Die span het oor ’n magtige pak voorspelers beskik, wat gebaat het by die [[losskakel]]kaptein [[Bennie Osler]] se skopskoen, alhoewel dit net min entoesiasme veroorsaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/rugbys-great-leap-forward-2477113 |title=Rugby's great leap forward |publisher=The Scotsman |date=27 Januarie 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> ’n Sterk Walliese span is by St Helen’s met 8–3 verslaan, nadat [[Danie Craven]] ’n uitstekende debuut gelewer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/view/sport_story_skin/631712 |title=1924 – South Africa |publisher=tvnz.co.nz |date=24 November 2005 |accessdate=3 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603135214/http://tvnz.co.nz/view/sport_story_skin/631712 |archive-date=3 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1933 het die Australiese [[Wallabies]] vir die eerste keer Suid-Afrika besoek. Die Springbokke het dié naelskraapse toetsreeks met 3–2 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://southcoastherald.co.za/364873/july-8-day-world-history-briefly-2/ |title=July 8: On This Day in World History … briefly |publisher=South Coast Herald |date=8 Julie 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks het eers in 1956 daarin geslaag om Suid-Afrika tuis in Nieu-Seeland te klop en dit het selfs langer geneem om die Springbokke in Suid-Afrika te klop (in 1996). Die Springbokke het in 1937 weer Nieu-Seeland besoek en dié toetsreeks met 2–1 beklink. Die All Blacks het die eerste toetswedstryd gewen, maar hulle is in die twee daaropvolgende toetswedstryde verslaan. Vervolgens is die 1937-Springbokke as die beste span beskryf, wat “Nieu-Seeland ooit verlaat het”.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett |location=Auckland |date=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=192}}</ref> Die reeksoorwinning oor Nieu-Seeland het gevolg op ’n 2–0-reeksoorwinning oor die Australiese Wallabies.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.clubrugby.co.nz/wellington/story.php?id=1312 |title=Wellington against International teams: versus South Africa 1937 |publisher=Club Rugby |author=Steven White |date=7 April 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1938 het die Leeus weer Suid-Afrika besoek. Die Leeus het meer as die helfte van hulle wedstryde gewen. Die Springbokke het, soos verwag, die eerste twee toetswedstryde gewen (onderskeidelik met 26–12 in Johannesburg en 19–3 in Port Elizabeth). Die Leeus het egter verras met ’n 21–16-oorwinning in die derde toets in Kaapstad, die eerste Leeus-oorwinning oor Suid-Afrika sedert 1910.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1938-south-africa/ |title=1938 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[Tweede Wêreldoorlog]] het alle internasionale toere gekniehalter. === Naoorlogse tydperk === [[Lêer:Solomon chaired 1953.jpg|duimnael|links|upright|Die Wallabies-kaptein John Solomon word deur die Springbokke gedra (1953)]] [[Lêer:Combined Newbridge and Pontypool Team versus the Springboks (11993224404).jpg|duimnael|’n Saamgestelde Pontypool-Newbridge-span teen Suid-Afrika op 18 Oktober 1951 in Wallis]] [[Lêer:Llanelli versus Springbok match at Stradey Park (8428559381).jpg|duimnael|Llanelli RFC speel op 26 Oktober 1951 teen die Springbokke, Stradeypark, Wallis]] In 1949 het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam saam met sy [[Rugby Australia|Australiese]] en [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse]] eweknieë volle lede geword van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) wat voorheen slegs uit verteenwoordigers van [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar is [[Danie Craven]] as [[afrigter]] aangestel. Die Springbokke sou onder sy leiding tien agtereenvolgende wedstryde wen, insluitende ’n 4–0 pak slae oor Nieu-Seeland tydens hulle 1949-toer na Suid-Afrika, tot op hede ’n wenrekord teen die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |date=1968 |pages=207}}</ref> Die Nieu-Seelanders het ’n swaar pak voorspelers, wat almal meer as 90&nbsp;kg geweeg het, gekies. Craven se strategie het op die spoed van die Transvaalse [[agsteman]] [[Hennie Muller]] staatgemaak. Muller sou die All Black-skakelpaar teister en die span sou ’n vinnige pas op die wedstryd afdwing om ’n oorwinning oor die swaar All Blacks te verseker.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.webfactor.co.za/index.htm |title=Springbokrugby tussen 1949 en 1953 |accessdate=17 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517052713/http://www.webfactor.co.za/index.htm |archive-date=17 Mei 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.webfactor.co.za/vooraf_1949.htm |title=Die 1949 Springbokke teen die All Blacks |accessdate=17 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517052739/http://www.webfactor.co.za/vooraf_1949.htm |archive-date=17 Mei 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gelyktydig het die Wallabies ’n toer na Nieu-Seeland onderneem, omdat die [[Maori|Māorispelers]] as gevolg van die [[Apartheid]]politiek nie vir die wedstryde teen die Springbokke gekies is nie en saam met reserwespelers ’n tweede span gevorm het. Vervolgens het die Springbokke slegs teen ''Pākehā'' (Nieu-Seelanders met ’n Europese afkoms) gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |date=2005 |isbn=1-877252-18-2 |pages=128}}</ref> Die 1951/52-span is beskou as een van die beste Springboktoerspanne ooit. Die span het tydens hul besoek aan Europa deur al vier Tuisunies te klop Suid-Afrika se derde Grand Slam behaal. Hennie Muller het die kapteinskap by [[Basil Kenyon]] oorgeneem nadat laasgenoemde ’n ernstige oogbesering opgedoen het. Die span het Frankryk ook verslaan en 30 van hul 31 wedstryde tydens die toer gewen; slegs in die naelskraapse wedstryd teen ’n Londense keurspan is die Springbokke verslaan. Veral die 44–0-oorwinning oor Skotland is noemenswaardig, destyds die hoogste oorwinning ooit (volgens die huidige puntestelsel sou dit ’n 62–0-oorwinning gewees het).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scotsman.com/sport/battling-years-2477164 |title=The Battling Years |publisher=The Scotsman |author=Allan Massie |date=28 Januarie 2003 |accessdate=3 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603213057/http://sport.scotsman.com/guidetoscottishrugby/The-Battling-Years.2397247.jp |archive-date=3 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1953 het die Wallabies weer ’n toer na Suid-Afrika onderneem. Tydens die tweede toetswedstryd het die Australiërs aan die Springbokke hul tweede nederlaag ná 15 jaar besorg. Die Suid-Afrikaanse span was baie beïndruk met dié prestasie en sodoende het twee Springbokspelers die Australiese kaptein [[John Solomon]] op hul skouers van die speelveld gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/0dc38e8ae9061de37d728432778835c3 |title=Ex-Wallabies skipper John Solomon dies at age 90 |publisher=Associated Press |date=18 Maart 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens hul 1955-besoek aan Suid-Afrika het die Leeus 19 van hul 25 wedstryde gewen en in een gelykop gespeel. Die toetsreeks van vier wedstryde het gelykop geëindig. Die span onder die Ierse kaptein en [[Slot (rugby)|slot]] Robin Thompson se taktiek was om by elke geleentheid met die bal te hardloop eerder as om met die Springbokke se voorspelers slaags te raak. Die taktiek het die Leeuspan gehelp om nuwe standaarde daar te stel vir opposisie teen die Springbokke wat as byna onoorwinlik beskou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1955-south-africa/ |title=1955 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1956 het die Springbokke ’n toer na Nieu-Seeland onderneem. Tydens dié toer het die All Blacks onder kapteinskap van Bob Duff vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeksoorwinning oor die Springbokke te behaal.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=52–53}}</ref> Met die verrassende insluiting van Don Clarke uit Waikato, wat die bynaam ''The Boot'' gekry het, het die All Blacks die beslissende strafdoele behaal wat die reeks in hul guns beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/profile.asp?ABID=151 |title=Don Clarke #580 |publisher=All Blacks |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1958 het Frankryk die tweede land van die [[Noordelike Halfrond]] geword om Suid-Afrika te besoek; van die Franse is egter min verwag. Die Franse het die Springbokke geskok deur die toetsreeks van twee te wen. Dié span is gelei deur Lucien Mias pleks van die beseerde toerkaptein Michel Celaya. Die onderskatte Franse het gelykop gespeel in die eerste toetswedstryd op Nuweland (met 3–3). Dié prestasie is oortref toe die Franse die Springbokke met 9–5 op Ellispark geklop het. Daardie reeksoorwinning word as ’n keerpunt in die Franse rugbygeskiedenis beskou én het aangedui dat Frankryk nou ’n toprugbyland is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Alex Potter, Georges Duthen |title=The Rise of French Rugby |publisher=A.H. & A.W. Reed |location=Wellington |date=1961 |pages=83–91}}</ref> Die 1958-toer is opgevolg deur besoeke in 1964 (’n Franse 1–0-oorwinning) en in 1967 (’n Suid-Afrikaanse 3–1-oorwinning). === Toenemende Anti-Apartheid-proteste === [[Lêer:Danie Craven statue.jpg|duimnael|links|upright|Standbeeld van [[Danie Craven]] in [[Stellenbosch]]]] [[Lêer:NoMaorisNoTour.jpg|duimnael|Aankondiging van ’n protesvergadering deur die Nieu-Seelandse “Burgerlike All Blacks Toervereniging” (1959)]] [[Lêer:Travaglini pumas sudafrica.jpg|duimnael|Suid-Afrika teen Argentinië in 1972, ''El Gráfico'']] Reeds voor die instel van Apartheidswette sedert 1948 het spanne wat toere na Suid-Afrika onderneem het, dit as nodig geag om geen nieblanke spelers saam te neem nie. Hierdeur is veral Māorispelers van Nieu-Seelandse spanne geraak. Oor die uitsluiting van George Nepia en Jimmy Mill tydens die All Blacks se 1928-toer,<ref>{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=31}}</ref> maar ook oor Ranji Wilson se uitsluiting uit die weermagspan nege jaar vroeër<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/profile.asp?ABID=974 |title=Ranji Wilson #151 |publisher=All Blacks |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> is destyds weinig kommentaar gelewer. Maar in 1960 het, veral as gevolg van die “wind van verandering”-toespraak deur die Britse eerste minister [[Harold Macmillan]] en die [[Sharpeville-slagting]], die internasionale kritiek teen die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid skerp toegeneem.<ref name="harding73">{{en}} {{cite book |author=Grand Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |year=2000 |publisher=Penguin Books |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1 |pages=73}}</ref> Sedertdien het die Springbokke in ’n toenemende mate die teiken van internasionale kontroversies en proteste geword. In dieselfde jaar het die All Blacks sonder hul Māorispelers, wat weens druk van die Suid-Afrikaanse regering uitgesluit is, ’n toer na Suid-Afrika onderneem. In Nieu-Seeland was hierdie toer hoogs omstrede: ’n georganiseerde petisie deur die “Burgerlike All Blacks Toervereniging”, wat 160&nbsp;000 handtekeninge versamel het, het tevergeefs vir die skrapping van dié toer gepleit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/the-all-blacks-depart-for-a-tour-of-australia-and-south-africa-with-all-white-players |title=All-white All Blacks leave for South Africa |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op sportvlak het die Springbokke tydens dié toer twee oorwinnings behaal en een gelykop en een nederlaag gely.<ref name="harding73" /> Rondom die draai van die jaar 1960/61 het die Springbokke onder hul kaptein [[Avril Malan]] ’n viermaande-lange toer na Europa onderneem, waartydens hulle 34 oorwinnings behaal het. Met naelskraapse oorwinnings oor die Tuisunies het hulle hul vierde en laaste Grand Slam van die 20ste eeu beklink, alhoewel die Springbokke teen Frankryk slegs 0–0-gelykop kon speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=453;type=series |title=South Africa tour 1960/61 |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die span het ’n voorspelergeoriënteerde wedstryd gespeel waarin intimidasie ’n belangrike faktor was. Hul teenstanders het ’n reeks omstrede beserings opgedoen. Die Bokke het hulle laaste wedstryd teen die [[Britse Barbarians]] in [[Cardiff]] met 0–6 verloor, teen wat moontlik die beste Barbarianvoorspelers ooit was. Tydens hul 1962-toer na Suid-Afrika het die Leeus 16 van hul 25 wedstryde gewen en vier gelykop gespeel. In die toetswedstryde het hulle egter nie goed gevaar nie en drie verloor, nadat hulle in die eerste toets gelykop gespeel het. Die toer is gekenmerk deur die voorspelerspel wat in die verlede baie sukses aan die Springbokke besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1962-south-africa/ |title=1962 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1964 het die Walliese span sy eerste toer na Suid-Afrika onderneem. Die enigste toetswedstryd teen die Springbokke het hulle met 3–24 verloor, hul ergste nederlaag in 40 jaar.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |date=1980 |isbn=0-7083-0766-3 |pages=368–369}}</ref> Die jaar 1965 word as die swakste in die geskiedenis van Springbokrugby beskou. Tydens hul Europese toer van vyf wedstryde in April het hulle slegs in een gelykop gespeel; die Springbokke is in albei toetswedstryde deur onderskeidelik Ierland en Skotland verslaan. Tydens hul langer toer na Australië en Nieu-Seeland vanaf Junie tot September het die Springbokke herstel, maar hulle is in albei toetswedstryde deur die Wallabies en in drie van die vier toetswedstryde deur die All Blacks verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |title=Springbok History 1965 |publisher=rugby-talk.com |date=16 Februarie 2010 |accessdate=8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508095354/https://www.rugby-talk.com/2010/02/springbok-history-1965/ |archive-date=8 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie]] (NZRFU) het die beplande 1967-toer na Suid-Afrika gekanselleer, nadat die Suid-Afrikaanse regering steeds geweier het om Māorispelers in die All Blackspan te aanvaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/rugby/news/article.cfm?c_id=80&objectid=10567880 |title=Call to honour Maori denied AB caps |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=22 April 2009 |accessdate=6 Oktober 2025 |archive-date=22 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322050056/http://www.nzherald.co.nz/rugby/news/article.cfm?c_id=80&objectid=10567880 |url-status=dead }}</ref> In 1968 het die Leeus tydens hul toer na Suid-Afrika 15 van hul 16 wedstryde teen provinsiale spanne gewen, maar hulle het drie van die vier toetswedstryde teen die Springbokke verloor en in een gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1968-south-africa/ |title=1968 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die teenbesoek op die Britse Eilande in 1969 het tot groot protesaksie gelei, waarvolgens van die wedstryde agter doringdraad gespeel is.<ref>{{en}} [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge]] (SAIRV): ''A Survey of Race Relations 1969''. Johannesburg 1970, bl. 253–254.</ref> Die Tuisnasies het nuwe selfvertroue verkry en die Springbokke het twee van hul sewe wedstryde in Wallis, teen Newport RFC en ’n saamgestelde span uit Gwent, verloor. Die Walliese nasionale span was op die punt van ’n oorwinning oor Suid-Afrika, nadat hulle met 6–6 gelykop gespeel het. Teen Ierland het die Springbokke ook gelykop gespeel, terwyl hulle deur Engeland en Skotland verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/southafricatour/rugby/series/17586.html?template=results |title=South Africa tour 1969/70 |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906154745/http://en.espn.co.uk/southafricatour/rugby/series/17586.html?template=results |archive-date=6 September 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Om verdere toerkansellasies deur die Nieu-Seelandse beheerliggaam te voorkom, het die Suid-Afrikaanse regering voor die All Blacks se 1970-toer van mening verander en ingestem om spelers en toeskouers met ’n Māori-afkoms as “eerblankes” toe te laat, soos hulle voorheen met [[Japanners]] in Suid-Afrika gedoen het.<ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations 1963''. Johannesburg 1964, bl. 290.</ref> Australië het geweier om die All Blacks se vliegtuig te laat land, waarvolgens hulle oor die VSA, Portugal, [[Griekeland]] en [[Nigerië]] na Suid-Afrika moes reis. Verskeie Māori het tydens die besoek aan Suid-Afrika die apartheidswette doelbewus oortree en met swart mense gesels, waardeur hulle die Suid-Afrikaanse regering opsetlik omgekrap het. Die Springbokke het die toetsreeks van vier wedstryde met 3–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/springbok-rugby-team/news/article.cfm?c_id=327&objectid=10639172 |title=Rugby: Once was hatred |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=18 April 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Met die oog op die 1971-toer van die Franse span na Suid-Afrika is die gekleurde speler [[Roger Bourgarel]] aanvanklik deur die Keurkomitee uitgesluit, maar ná ’n intervensie deur [[Albert Ferrasse]], president van die [[Franse Rugbyfederasie]], weer vir die span gekeur. Die met Ferrasse-bevriende Danie Craven, destyds president van die Suid-Afrikaanse beheerliggaam, het hy uitdruklike toestemming hiervoor gegee. Die twee toetswedstryde het in ’n gelykop en ’n oorwinning vir die Springbokke geëindig.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/-le-respect-je-l-ai-gagne-sur-le-terrain/419378 |title=«Le respect, je l'ai gagné sur le terrain» |publisher=L'Équipe |author=Gilles Navarro |date=24 November 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Massabetogings teen apartheid en onluste het in dieselfde jaar die Springbokke se toer na Australië gekenmerk. Lugrederye, hotelle, restourante, poskantore en hawens is deur stakings gedwing om Suid-Afrikaanse burgers, maatskappye en instellings te boikot. Die Springbokke kon hul toer slegs met hulp van die [[Koninklike Australiese Lugmag]] voortsit en hulle het al drie toetswedstryde met tellings van 19–11, 14–6 en 18–6 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.solidarity.net.au/aboriginal/1971-springbok-tour-when-campaigners-scored-a-victory-against-racism/ |title=1971 Springbok tour: When campaigners scored a victory against racism |publisher=solidarity.net.au |date=28 September 2011 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://blogs.sport24.co.za/mclook/2011/12/24/the-1971-springbok-tour/ |title=The 1971 Springbok tour |publisher=Sport24 |date=24 Desember 2011 |accessdate=4 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704092029/http://blogs.sport24.co.za/mclook/2011/12/24/the-1971-springbok-tour/ |archive-date=4 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die 1974-Leeus, aangevoer deur [[Willie John McBride]], het tydens hul toer na Suid-Afrika gedurende al 22 wedstryde onoorwonne gebly. Hulle het drie van die vier toetswedstryde gewen en in een gelykop gespeel. Die afrigters van die Leeus het opgemerk dat die Springbokke hul teenstanders met fisiese aggressie oorheers het. Die Leeus het besluit om “hulle vergelding eerste in te kry” met hul berugte ‘99 call’. Die idee was dat ’n Suid-Afrikaanse skeidsregter waarskynlik nie al die Leeus sou afstuur as hulle almal teruggeveg het teen blatante vuilspel nie. Die derde toetswedstryd tussen die Leeus en die Springbokke in Port Elisabeth het in die “Slag van Boet Erasmus-stadion” ontaard, een van die mees geweldadige gevegte in die rugbygeskiedenis. Tydens dié wedstryd het JPR Williams ná so ’n roep oor die helfte van die veld gehardloop en ‘Moaner’ van Heerden aangeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sport.guardian.co.uk/smalltalk/story/0%2C%2C1888496%2C00.html |title=JPR Williams |publisher=[[The Guardian]] |date=25 Augustus 2007 |accessdate=20 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120133505/http://sport.guardian.co.uk/smalltalk/story/0%2C%2C1888496%2C00.html |archive-date=20 Januarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1975 het die Franse span weer na Suid-Afrika getoer en elf wedstryde gespeel, waarvan hulle ses gewen het (in albei toetswedstryde het die Springbokke egter geseëvier). Gedurende dié toer het Craven drie wedstryde teen swart en multiëtniese spanne gereël – ’n voorwaarde “sine qua non”, wat Ferrasse vir die Franse besoek geëis het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=574–576}}</ref> === Sportiewe isolasie === [[Lêer:South american v south africa rugby.jpg|duimnael|Die Suid-Amerikaanse Jaguares speel in 1982 teen die Springbokke, ''El Gráfico''. Die Suid-Amerikaanse Jaguares is in 1980 gestig om die sportiewe isolasie van Suid-Afrika te omseil]] [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-entry-to-ground.jpg|duimnael|[[Polisie]]beamptes buite [[Edenpark]] voor ’n All Blacks-wedstryd tydens die Springboktoer in 1981]] [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-kingsland-station.jpg|duimnael|Polisiebeamptes bewaak ’n doringdraad rondom Edenpark naby die Kingsland-spoorwegstasie in 1981]] [[Lêer:Hamilton2.jpg|duimnael|Protes teen die Springbokke in Hamilton, aan die regterkant die aktivis Tom Newnham (1981)]] Suid-Afrika is in ’n toenemende mate geïsoleer, wat ook sy nasionale spanne se oorsese toere ingesluit het. Gedurende die toer na Australië vanaf Julie tot Augustus 1971 het die Springbokke se teenwoordigheid tot ’n groot openbare debat gelei. In [[Adelaide, Australië|Adelaide]], [[Brisbane]], [[Melbourne]], [[Perth]] en [[Sydney]] is teen die apartheidspolitiek groot protes aangeteken. Gedurende hierdie betogings het die deelnemers met polisiebeamptes slaags geraak. Volgens ramings is tussen 500 en 700 betogers in hegtenis geneem. Die toer van ses weke is nie afgelas nie, maar die stadions het soos met doringdraad beweerde vestings gelyk en is deur ’n groot aantal polisiebeamptes beskerm. Johannes Bjelke-Petersen, [[Queensland]] se eerste minister, het op 14 Julie ’n eenmaandse noodtoestand verklaar, waaruit ’n 24 uur se staking deur sowat 125&nbsp;000 werknemers ontwikkel het. Die koste vir die beskermingsmaatreëls wat getref is, is deur Suid-Afrika op sowat 1,6 miljoen rand beraam.<ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1971''. Johannesburg 1972, bl. 320.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110667470 |title=Queensland in state of emergency |publisher=The Canberra Times |date=14 Julie 1971 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Nieu-Seelandse eerste minister Norman Kirk het die Springbokke se beplande 1973-toer na Nieu-Seeland gekanselleer, aangesien beide die toeskouers en spelers se veiligheid nie gewaarborg kon word nie. Hy het dié besluit ook gemeen om ’n aangekondigde boikot van die [[Statebondspele]] 1974 in [[Christchurch]]te deur Afrikalande verhoed.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/1973-springbok-tour |title=Stopping the 1973 tour |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Kirk se opvolger Robert Muldoon het in 1976 egter sy toestemming vir ’n toer van die All Blacks na Suid-Afrika gegee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10392040 |title=It's time to close the final chapter |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=19 Julie 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die span ondanks skerp proteste na Suid-Afrika vertrek het, het ’n aantal Afrikalande die uitsluiting van Nieu-Seeland by die [[Olimpiese Somerspele 1976]] geëis. Die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] het egter nie gereageer nie aangesien rugby destyds nie ’n Olimpiese sportsoort was nie. Vervolgens het 28 oorwegend Afrikalande die Olimpiese Spele in [[Montreal]] geboikot.<ref>{{en}} {{cite book |author=Volker Kluge |title=Olympische Sommerspiele – Die Chronik III |publisher=Sportverlag |location=Berlyn |year=2000 |isbn=3-328-00741-5 |pages=450–451}}</ref> Die All Blacks se omstrede toer het met die [[Soweto-opstand]] teen die rassistiese Onderwysbeleid ([[Wet op Bantoe-onderwys]]) en die Apartheidsregering saamgeval, waartydens minstens 176 mense dood is. Die boikot het die wêreld se aandag op samewerking met apartheidsport gevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sahistory.org.za/sites/default/files/UN%2C%20India%2C%20apartheid%20sport%2C%20pamphlet%2C%20full.pdf |title=United Nations, India and Boycott of Apartheid Sport (1988) – Paper presented at the seminar of the Sports Authority of India and the Arjuna Awardees Association, New Delhi, July 28–29, 1988. Published as a pamphlet. |publisher=SA History |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Uit ’n sportiewe oogpunt was die All Blacks se Suid-Afrika-toer van 24 wedstryde minder suksesvol: Hulle het drie wedstryde teen provinsiale spanne en ook drie van die vier toetswedstryde teen die Springbokke verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=74 |title=Match Centre – in South Africa |publisher=All Blacks |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld ontkoppel. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit alle internasionale sportgeleenthede uitgesluit.<ref name="glen">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref name="RR Survey, 1977, 563-564">{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Die internasionale druk op die apartheidstelsel het ook in Suid-Afrika tot debate en veranderinge gelei. Die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR), die beheerliggaam van swart rugbyspanne, het in 1977 sy naam in Suid-Afrikaanse Rugbyvereniging (SARV) verander. Hulle het ook daarop besluit om die spannaam “Luiperds” te laat vaar, aangesien albei name ’n “rassistiese konnotasie” gehad het. Die vorige Springbokspeler [[Cheeky Watson]] het by die multietniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU) aangesluit, waar hy ’n leidende spanmaat van die Kaapse span geword het. In April 1978 het, as gevolg van die internasionale reaksies, die verskeie Suid-Afrikaanse rugbyliggame vergader. Hulle was SARV (swart spelers), SARR (wit spelers), SARU (multietniese spelers) en die Suid-Afrikaanse Rugbyfederasie (bruin spelers). Hulle het onder andere ooreengekom om wedstryde op klub-, provinsiale en nasionale vlak op openbare sportvelde sonder demografiese segregasie te reël. Die SARU-president [[Abdul Abbas]] het egter aangekondig, dat hy aan geen verdere onderhandelinge oor sulke multietniese wedstryde sou deelneem nie, totdat die regering al die wette skrap wat sulke wedstryde verbied of verhinder.<ref name="RR Survey, 1977, 563-564" /> Ná openbare teenkanting en internasionale voorleggings het die Franse regering die 1979-Springboktoer na Frankryk afgelas en aangekondig dat dit “onvanpas” vir Suid-Afrikaanse spanne sou wees om na Frankryk te toer.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=607}}</ref> Nadat die visumaansoeke vir die Suid-Afrikaanse spelers in September 1979 deur die Franse owerhede afgekeur is, het die buitelandse ministers van albei lande vergader. Daarna het die Suid-Afrikaanse buitelandse minister die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR) oor die Franse houding ingelig, waarvolgens tot minstens ná die [[Olimpiese Somerspele 1980]] ’n wedersydse ontmoeting op sportiewe vlak onmoontlik sou wees. Ten spyte van die Franse regering se protes het die Franse Rugbyfederasie daarop besluit om ’n uitnodiging van die SARR te aanvaar om in 1980 na Suid-Afrika te toer, maar ook om vooraf die stand van sake in Suid-Afrika te laat ondersoek.<ref>{{en}} SAIRV: ''Survey of Race Relations in South Africa 1979''. Johannesburg 1980, bl. 592.</ref> Dié ontmoeting het in Oktober 1980 te midde van internasionale betogings plaasgevind. Ná afsluiting van die Franse ondersoek in Suid-Afrika het die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse, verklaar, dat hy nog nie met die vordering rakende die opheffing van rasseskeiding in die Suid-Afrikaanse rugbyspel tevrede was nie.<ref>{{en}} SAIRV: ''Survey of Race Relations in South Africa 1980''. Johannesburg 1981, bl. 598.</ref> Suid-Afrika het gepoog om die land se internasionale sportisolasie teen te werk deur die Suid-Amerikaanse Jaguares in 1980 te nooi vir ’n toer na Suid-Afrika. Dié span het byna slegs uit Argentynse spelers bestaan, aangesien die amptelike [[Argentynse nasionale rugbyspan]] (die Poemas) verbied is om teen die Springbokke te speel.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=611–612}}</ref> Ten spyte van duidelike protes deur beide die Britse en Ierse regerings wat geen wetlike beheer gehad het nie, het die Leeus na Suid-Afrika getoer. Hulle het al 14 hul nietoetswedstryde gewen. Daarteenoor is hulle in die eerste drie toetswedstryde verslaan, voordat hulle in die vierde geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lions-tour.com/1980-south-africa/ |title=1980 South Africa |publisher=Lions-Tour.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Springbokke ’n toer na [[Paraguay]], [[Uruguay]] en [[Chili]] onderneem. Hulle het die vyf wedstryde maklik gewen, waaronder twee toetswedstryde teen die Jaguares, wat slegs uit Argentynse spelers bestaan het. As gevolg van die verbod op toetrede vir Suid-Afrikaners kon geen wedstryde in Argentinië aangebied word nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1981–82 |publisher=Rothmans Publications |location=Aylesbury |year=1981 |isbn=0-907574-05-X |pages=52–56}}</ref> Op 30 Mei 1981 het [[Errol Tobias]] tydens ’n wedstryd teen Ierland gedebuteer. Hy was die eerste nieblanke speler wat enigsins vir die Springbokke gekies is, alhoewel baie hom as ’n swart alibi-speler (tokenisme) beskou het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=BuRYAAAAIBAJ&sjid=VecDAAAAIBAJ&dq=errol-tobias&pg=2841%2C7429759 |title=Big Pressure on 'Token' Black |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Malcolm Brown |date=21 Julie 1981 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In weerwil met die Gleneagles-ooreenkoms het die Springbokke in 1981 ’n toer na Nieu-Seeland onderneem. Hulle het 16 wedstryde gespeel, waaronder drie toetswedstryde teen die All Blacks. Reeds voor die begin van die toer het dit groot kritiek ontlok. Baie het dit as ondersteuning van ’n blanke oorheersing in Suid-Afrika beskou, terwyl ander na die gespanne verhoudings met die Māori tuis verwys het. Muldoon het weer die omstrede standpunt ingeneem dat die politiek nie by sport mag inmeng nie.<ref name="glen" /> Die wedstryde het groot skares gelok, maar baie stede het ook massabetogings gesien. In [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] het 350 betogers die versperrings verwyder, die speelveld ingestorm en ’n kansellasie van die wedstryd afgedwing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/video/game-cancelled-in-hamilton |title=Game cancelled in Hamilton, 1981 Springbok tour |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=4 Julie 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In [[Timaru]] moes ’n wedstryd ook afgelas word en Wellington het herhaaldelike straatgevegte gesien. Gedurende die laaste wedstryd in [[Auckland]] is uit ’n laagvlieënde vliegtuig meelsakke, pamflette en ’n plakkaat wat [[Steve Biko]] gehuldig het op die speelveld in [[Edenpark]] neergegooi. As gevolg van hierdie omstandighede was die uitslag van die toer (2–1 in die guns van die All Blacks) minder belangrik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10390269 |title=Protests a turning point in the history of New Zealand |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=9 Julie 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/1981-springbok-tour/tour-diary |title=A war played out twice a week |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=17 September 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 8 April 1983 het die Franse regering alle sportbeheerliggame verbied om in verbinding met hul Suid-Afrikaanse eweknieë te tree, wat onder andere die skrapping van die Franse span se toer na Suid-Afrika tot gevolg gehad het.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=638–639}}</ref> In 1984 het die Engelse span ondanks groot kritiek en politieke druk ’n toer na Suid-Afrika onderneem en sewe wedstryde gespeel. Dit was die laaste toer van ’n belangrike span na Suid-Afrika onder die apartheidstelsel. Die Britse regering se onverskilligheid het onder andere tot die boikot van die Statebondspele 1986 in [[Edinburg]] deur 32 lande gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/england-v-south-africa-a-history-of-tough-tackling-and-political-turmoil-126148 |title=England v South Africa – a history of tough tackling and political turmoil |publisher=The Conversation |author=Dan Feather |date=31 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1985 het voorbereidings vir ’n beplande All Black-toer na Suid-Afrika plaasgevind te midde van ondersteuning en teenkanting in die land. ’n Toerspan is gekies en sou oor vyf dae na Suid-Afrika vertrek toe die hooggeregshof in Nieu-Seeland op 21 Junie 1985 ’n interdik toegestaan het om die toer te stop. Die regters het beslis dat die toer nie in die grondwetlike belang van die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie ten einde van die bevordering van die spel was nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.austlii.edu.au/nz/journals/VUWLRev/1999/32.html |title=Fictions in the thought of Sir John Salmond |publisher=Victoria University of Wellington Law Review |date=1999 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nieu-Seeland se eerste minister, David Lange, het verklaar dat die span nie as verteenwoordigers van die Nieu-Seelandse Rugbyunie kon toer nie maar dat spelers as “indiwidue” kon gaan. Spelers het ’n private toer gereël, maar dié is ook afgelas en ’n toer na Argentinië is pleks van die toer na Suid-Afrika gereël. Beide in Suid-Afrika en Nieu-Seeland was daar mense wat steeds ’n toer van Nieu-Seeland na Suid-Afrika sou ondersteun het. Laat in 1985 vind ’n vergadering plaas in Hongkong tussen die Nieu-Seelanders Andy Haden, Andy Dalton, Ian Kirkpatrick, die Aucklandse sakeman Winston McDonald en ’n groep Suid-Afrikaners gelei deur Louis Luyt (voorsitter van die Transvaalse Rugbyunie) en Johan Claassen van Volkskas Bank, waarin reëlings vir ’n rebelletoer na Suid-Afrika getref is. ’n Toer deur ’n span wat as die Kavaliers bekend gestaan het, het in 1986 plaasgevind deur ’n span wat 28 van die 30 spelers wat vir die 1985-All Blacks-toer gekies is, ingesluit het.<ref name="nzhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1985 |title=The 'Cavaliers' and the 1987 rugby world cup |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Kavaliers het twaalf wedstryde in Suid-Afrika gespeel, insluitend vier wat as “toetswedstryde” bestempel is. Die Springbokke het die eerste, derde en vierde toetswedstryde gewen en die rebelle kon nie die droom om die Springbokke in Suid-Afrika te klop verwesenlik nie. Die Geel Bladsye het die toer met R2,5 miljoen geborg wat beskryf is as die grootste rugbyborgskap in Suid-Afrika tot op daardie stadium. Gerugte het die rondte gedoen dat die spelers betaal is, op ’n stadium toe rugby nog ’n streng amateursport was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=154 |title=The 1986 Cavaliers Tour |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=26 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die hoofinpak van die Kavalierstoer in Nieu-Seeland was ontwrigting van die All Blacks se voorbereiding op die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]]. Die rebelle is baie lig gestraf en slegs vir twee toetswedstryde geskors. Lede van die Kavaliers het maklik gemeng met hul tydelike plaasvervangers, die sogenaamde ‘Baby Blacks’. Die Kavaliers se beproewing op die Suid-Afrikaanse Hoëveld het waarskynlik bygedra tot die All Blacks se oorwinning tydens die eerste wêreldbeker. Meer as die helfte van die span wat Frankryk in die eindstryd geklop het, was voormalige Kavaliers.<ref name="nzhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1985 |title=Cavaliers rugby tour, 1986 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=12 Junie 2014 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke kon nie aan die eerste rugbywêreldbekertoernooi in 1987 deelneem nie, maar ook nie aan die tweede [[Rugbywêreldbeker 1991|Rugbywêreldbekertoernooi in 1991]] nie. In 1989 het ’n Wêreld XV met die toestemming van die Internasionale Rugbyvoetbalraad ’n minitoer na Suid-Afrika onderneem. Al die belangrike rugbylande, behalwe vir Nieu-Seeland, het spelers aan die span verskaf met tien Walliesers, agt Franse, ses Australiërs, vier Engelse, een Skot en ’n Ier. Dit was weereens ’n privaat georganiseerde toer om die apartheidsboikot te omseil.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/491 |title=1989 World XV tour to South Africa |publisher=The Rugby Archive |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === “Reënboognasie” en eerste wêreldbekertitel === Op 2 Februarie 1990 het Suid-Afrika se nuwe staatspresident, [[Frederik Willem de Klerk|FW de Klerk]], dramatiese aankondigings gemaak wat gelei het tot die ontbanning van die [[African National Congress|ANC]], die vrylating van [[Nelson Mandela]] en uiteindelik tot die opheffing van [[Apartheid]] en die eerste [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|demokratiese verkiesing vir alle Suid-Afrikaners in 1994]]. Dié politieke veranderinge het spoedig tot Suid-Afrika se terugkeer na internasionale sportdeelname gelei. In Maart 1992 het die “blanke” Suid-Afrikaanse Rugbyraad en die multietniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie saamgesluit om die Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie te vorm, wat sedert 2005 die naam Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU) dra. Tot in die 1990’s het die Springbokke ’n positiewe wenrekord teen alle teenstanders gehad. Ná Suid-Afrika se hertoetrede tot internasionale rugby in 1992 het die span aanvanklik gesukkel om hulle vorige hoë standaarde te handhaaf. In hul eerste wedstryd ná hertoelating, later “terugkeertoets” genoem, het die Springbokke op 15 Augustus 1992 met 24–27 teen die All Blacks op Ellispark verloor. As gevolg van die Boipatong-slagting twee maande tevore was die situasie gespanne. Die ANC het voor die afskop van die wedstryd ’n minuut van stilte geëis en daarop aangedring dat die [[vlag van Suid-Afrika]] ([[Oranje, Blanje, Blou]]) nie gehys word nie en die volkslied, ''[[Die Stem van Suid-Afrika]]'' nie gespeel word nie. Nie een van die vereistes is nagekom nie, waarvolgens die ANC gedreig het om die sportboikot weer in te stel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1992/08/18/anc-threatens-call-for-renewal-of-rugby-boycott/147de71d-bbe8-42e8-9d5f-28f403c485d3/ |title=ANC Threatens Call for Renewal of Rugby Boycott |publisher=[[The Washington Post]] |author=William Claiborne |date=18 Augustus 1992 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die latere Minister van Sport en Ontspanning, [[Steve Tshwete]], het egter ten gunste van ’n tweede kans vir die ondersteuners gepleit en voorgestel om slegs ’n waarskuwing uit te reik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1992/08/20/anc-drops-its-objections-to-s-african-rugby-game/232685e0-6198-4d25-be99-f3bf5ea2984b/ |title=ANC Drops Its Objections To S. African Rugby Game |publisher=[[The Washington Post]] |author=William Claiborne |date=20 Augustus 1992 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Hulle het ook teen die Wallabies in Kaapstad met 3–26 verloor. Later dieselfde jaar het die Springbokke vir die eerste keer weer na die buiteland getoer en in [[Lyon]] met 20–15 teen Frankryk gewen, maar hulle het die tweede toets in [[Parys]] met 16–29 verloor en is ook deur Engeland op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] met 33–16 verslaan. In 1993 het die Franse span vir die eerste keer in 13 jaar weer ’n toer na Suid-Afrika onderneem; hulle het die toetsreeks ná ’n oorwinning en ’n gelykop gewen. Die Springbokke het tydens hul toer na Australië in dieselfde jaar twee toetswedstryde verloor en een gewen.<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=830–840}}</ref> Die Springbokke se 1993-toer na Suid-Amerika het, in teenstelling met die eerste toer 13 jaar gelede, sonder enige kontroversie verloop; tydens dié toer het die Springbokke in die eerste twee amptelike toetswedstryde teen die Poemas te staan gekom en albei gewen.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://uar.com.ar/pdf/memorias/1993.pdf |title=Memorias de la UAR 1993 |publisher=[[Argentynse Rugbyunie]] |date=1994 |accessdate=1 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101072759/http://uar.com.ar/pdf/memorias/1993.pdf |archive-date=1 November 2012 |format=PDF, 1,1&nbsp;MG |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Eweneens ná ’n onderbreking van 13 jaar het die Springbokke tussen Junie en Augustus 1994 hul eerste toer na Nieu-Seeland onderneem. Hulle het tien van hul elf wedstryde teen provinsiale spanne gewen, terwyl hulle in die drie toetswedstryde teen die All Blacks twee keer (in [[Dunedin]] en [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]) verslaan is en in die derde toetswedstryd in [[Auckland]] gelykop gespeel het. Dit was hul ergste toetsreeks in Nieu-Seeland ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby-talk.com/2014/01/history-the-1994-springbok-tour-to-new-zealand/ |title=History: The 1994 Springbok tour to New Zealand |publisher=rugby-talk.com |date=9 Januarie 2014 |accessdate=8 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508155954/https://www.rugby-talk.com/2014/01/history-the-1994-springbok-tour-to-new-zealand/ |archive-date=8 Mei 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1994 het die Nasionale Sportraad op aansoek van die intussen regerende ANC voorgestel die Springbokke in ''Proteas'' (na die [[Protea]], die Suid-Afrikaanse nasionale blom) te hernoem – soos reeds met die [[Proteas|nasionale krieketspan]] gedoen is. Die Springbokkenteken sou oorspronklik ook deur dié nasionale blom vervang word om met die dubbelsinnige geskiedenis weg te doen. Hierdie stappe is ná die nuutverkose president [[Nelson Mandela]] se ingryping nie geneem nie en beide die spannaam en kenteken het onveranderd gebly. Hy het die Sportraad se lede daarvan oortuig om die deur die apartheid ontstelde simbole met ’n nuwe betekenis te voorsien, wat met die nuwe Suid-Afrika se waardes van ’n verenigde land ooreenstem. Aartsbiskop [[Desmond Tutu]], wat die term “reënboognasie” uitgedink het, het met hierdie voorstel saamgestem. Om enige onrus onder spelers en ondersteuners net voor die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika te vermy, het die Sportraad toe besluit om die simbole tydelik te behou (in Maart 1996 het die Sportraad die simbole uiteindelik goedgekeur).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/how-mandela-saved-the-springbok/ |title=How Mandela saved the Springbok |publisher=SARrugbymag |date=6 Desember 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die naderende rugbywêreldbekertoernooi was die eerste groot sporttoernooi in Suid-Afrika ná die einde van die apartheidsera. In aanloop tot die toernooi is die Springbokke ná aanhoudende oorreding deur Nelson Mandela deur beide blankes en swartes ondersteun en hulle het groot ondersteuning in die hele bevolking geniet. Alhoewel die span multietnies opgetree het, was [[Chester Williams]] die enigste nieblanke speler.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/portal/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/portal/2007/10/19/ftmandela119.xml |title=How Nelson Mandela won the rugby World Cup |publisher=The Daily Telegraph |author=John Carlin |date=19 Oktober 2007 |accessdate=19 April 2009 |archive-url=https://swap.stanford.edu/20090419211812/http://www.telegraph.co.uk/portal/ |archive-date=19 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor die afskop van die rugbywêreldbekertoernooi was die Springbokke in die negende plek van die wêreldranglys en nie een van die gunstelinge om die toernooi te wen nie. Tydens die groepfase het hulle Australië, [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] verslaan. In die kwarteindstryd het hulle [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]] verslaan en in die naelskraapse halfeindstryd Frankryk. In die eindstryd op [[Ellispark]] het die Springbokke teen die Nieu-Seelandse All Blacks, die eerste span op die wêreldranglys, te staan gekom. Die Springbokke het teen die skynbaar verswakte mededingers met 15–12 in [[ekstra tyd]] gewen, nadat [[Joel Stransky]] die beslissende skepskop aangeteken het, en sodoende tydens hul eerste deelname die rugbywêreldbekertoernooi gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die All Blacks is skynbaar deur ’n onheilspellende voedselvergiftiging van die vorige dag geteister. Tot vandag toe bestaan samesweringsteorië, waarvolgens Suid-Afrikaanse rugbyamptenare of ’n kelnerin genaamd “Suzie” ’n stof in die All Blacks se ete sou gemeng het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1251765,00.html |title=OSM's sporting plaque |publisher=[[The Guardian]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/rugby-players-food-may-have-been-spiked-1353245.html |title=Rugby players' food may have been spiked |publisher=[[The Independent]] |date=20 November 1996 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |title=Suzie never existed |publisher=[[The Sydney Morning Herald]] |accessdate=4 Desember 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031204033730/http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |archive-date=4 Desember 2003 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die toekenningsgeleentheid het ’n in ’n Springboktrui geklede Nelson Mandela die [[Webb Ellis-beker]] aan die kaptein [[Francois Pienaar]] oorhandig. Hierdie gebaar word as ’n belangrike stap vir die versoening tussen die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe gesien en as een van die mees simboliese oomblikke in die sportgeskiedenis beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishtimes.com/sport/rugby/international/rwc-1-nelson-mandela-hands-the-webb-ellis-cup-to-francois-pienaar-1.2348601 |title=RWC #1: Nelson Mandela hands the Webb Ellis Cup to Francois Pienaar |publisher=The Irish Times |author=Patrick Madden |date=18 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> SARFU se president Louis Luyt het op ’n omstrede wyse die na-wedstrydverrigtinge versuur, toe hy by die dinee verklaar het dat die Springbokke die vorige twee Wêreldbekers ook sou gewen het as hulle daaraan kon deelneem. Die dag ná die Wêreldbekeroorwinning het die [[Xhosa]]woord vir die Springbokke, ''Amabokoboko!'' as die opskrif van die [[Sowetan]] se sportafdeling verskyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.amabokoboko.com/amabokoboko-sport-7.html |title=About Amabokoboko |publisher=amabokoboko.com |accessdate=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927105135/https://amabokoboko.com/amabokoboko-sport-7.html |archive-date=27 September 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Krisisse in 1995 tot 1997 sou egter later aantoon dat alles nog nie wel was met etniese aangeleenthede in Suid-Afrikaanse Rugby nie. === Begin van die professionele tydperk === [[Lêer:Bob Skinstad.jpg|duimnael|Bobby Skinstad wat in 1997 vir die Springbokke begin speel het <small>(foto 2007 teen Samoa)</small>]] [[Lêer:South Africa vs Georgia - WC 2003.jpg|duimnael|Die Springbokke teen Georgië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] – die Springbokke het met 46–19 gewen]] [[Lêer:Springbok-All Black lineout in tri nations 2006.jpg|duimnael|Victor Matfield wen die bal in ’n lynstaan teen die All Blacks in Wellington]] [[Lêer:Wallabies vs Springboks lineout.jpg|duimnael|’n Lynstaan tydens die Drienasie-wedstryd tussen die Wallabies en die Springbokke op 7 Julie 2007]] Om die toenemende oorskakeling van goeie spelers na finansieel-gevestigde [[rugby league]]-spanne teen te werk het die Internasionale Rugbyvoetbalraad in Augustus 1995 besluit om van rugby ’n professionele sport te maak. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> Aangesien die nuwe toernooie min plek vir maandelange oorsese toere gelaat het, het hierdie tradisie uit die amateurtydperk vinnig tot ’n einde gekom (met uitsondering van die vierjaarlikse Leeustoere). Op die veld is die Springbokke swaar getref deur afrigter Christie se uittrede in 1996 nadat hy met [[leukemie]] gediagnoseer is. Die Springbokke het al 14 hul toetswedstryde gewen terwyl Christie die afrigter was. Suid-Afrika het daarna ’n insinking beleef en gesukkel in beide die provinsiale Super 12 en in die Drienasiesreeks met Nieu-Seeland en Australië. Tydens die laaste toer volgens die ou tradisie deur Suid-Afrika in 1996 het die All Blacks die toetsreeks met 2–1 beklink en wraak geneem vir die nederlaag tydens die rugbywêreldbekereindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/395187/all-blacks-vs-springboks-the-memorable-moments |title=All Blacks vs Springboks: The memorable moments |publisher=Radio New Zealand |author=Matt Chatterton |date=25 Julie 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In 1997 is die afrigter [[André Markgraaff]] verplig om te bedank, nadat hy ’n rassistiese opmerking oor die foon gemaak het wat openbaar gemaak is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/sa-rugby-coach-quits-over-racist-outburst-1279426.html |title=SA rugby coach quits over racist outburst |publisher=[[The Independent]] |date=19 Februarie 1997 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Sy opvolger [[Carel du Plessis]] het ook nie lank gehou nie, nadat die Springbokke tydens die Leeus se 1997-toer na Suid-Afrika en die [[1997-Drienasiesreeks]] swak presteer het. Hy is deur [[Nick Mallett]] opgevolg, wat die Springbokke terug na sukses geneem het. In 1998 het Mallett en die nuwe kaptein [[Gary Teichmann]] ’n rekordwenlopie behaal met 17 opeenvolgende toetsoorwinnings wat die [[1998-Drienasiesreeks]] ingesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sarugbystats.co.za/south-africas-17-test-wins-in-a-row/ |title=South Africa's 17 test wins |publisher=sarugbystats.com |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Christie is dié jaar oorlede. Die Springbokke het die [[Rugbywêreldbeker 1999]] as verdedigende kampioen aangepak. Tydens die groepfase het hulle Skotland, [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] verslaan en in die kwarteindstryd Engeland. In die halfeindstryd op Twickenham is hulle in ’n taai wedstryd deur die latere kampioen Australië verslaan. Die Springbokke het wel daarin geslaag om die derde plek te behaal deur die All Blacks met 22–18 op die [[Millennium-stadion]] in Cardiff te klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die teleurstellende [[2000-Drienasiesreeks]] het Mallett die beheerliggaam van gierigheid beskuldig, aangesien kaartjies teen baie hoë pryse verkoop is. Die beheerliggaam het met die beskuldiging gereageer, dat Mallett die sport diskrediteer het. Net voor die begin van die eerste dissiplinêre verhoor het hy bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/9159141/Former-South-Africa-and-Italy-coach-Nick-Mallett-brings-formidable-pedigree-to-the-fight-for-the-England-job.html |title=Former South Africa and Italy coach Nick Mallett brings formidable pedigree to the fight for the England job |publisher=[[The Daily Telegraph]] |author=Brendan Gallagher |date=22 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Onder Mallett se opvolgers [[Harry Viljoen]] en [[Rudolf Straeuli]] was die Springbokke blykbaar op ’n laagtepunt. Op 23 November 2002 het die Springbokke hulle ergste nederlaag ooit op Twickenham teen Engeland gely (met 3–53). Tydens die wedstryd het die al hoe moedeloser Suid-Afrikaanse span die Engelse spelers met fisiese aanvalle begin teiken. Beeldmateriaal van die wedstryd dui daarop dat die kaptein [[Corné Krige]] ’n voorbok in die optrede was.<ref name="krige">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2525929.stm |title=Krige in the spotlight |publisher=[[BBC]] |date=28 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die 2002/3-seisoen het die Springbokke ook met rekordtellings teen Frankryk, Skotland en die All Blacks verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/nov/25/rugbyunion.englandrugbyunionteam |title=England earn credit but Springboks only contempt |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=25 November 2002 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die aanloop tot die Springbokke se [[Rugbywêreldbeker 2003]]-veldtog het heelwat opskudding veroorsaak. Gedurende die oefenkamp voor die kompetisie was daar ’n wydgepubliseerde onderonsie tussen die wit speler Geo Cronjé en die bruin speler Quinton Davids. Albei is uit die span weggelaat en Cronjé is voor ’n tribunaal gehaal om op aantygings dat sy aksies rasgemotiveer was te antwoord. Cronjé is uiteindelik kwytgeskeld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2003/aug/29/rugbyunion1 |title=Springboks kick out Cronje for racism |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Colquhoun |date=29 Augustus 2003 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In September het die Springbokke op ’n militêre-styl ''boot camp'' genaamd “Kamp Staaldraad” in die bos naby [[Thabazimbi]] byeengekom. Toe twee maande later besonderhede en videomateriaal van Kamp Staaldraad uitgelek is, het die Suid-Afrikaanse rugbyondersteuners met misnoeë gereageer, aangesien die spelers in die kamp onmenslik behandel is en vernederende teisteringe moes ondergaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2003/SPORT/11/16/safrica.rugby.tactics/index.html |title=Springbok rugby secrets laid bare |publisher=[[CNN]] |date=17 November 2003 |accessdate=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907111336/https://edition.cnn.com/2003/SPORT/11/16/safrica.rugby.tactics/index.html |archive-date=7 September 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die uiteindelike toernooi het teleurstellend verloop: Hulle het tydens die groepfase maklik teen Uruguay en [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] gewen, maar Argentinië is met slegs een punt geklop en in die laaste groepwedstryd is hulle deur die latere kampioen Engeland verneder. In die kwarteindstryd is hulle deur die All Blacks uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Na die wêreldbekerdebakel was die Bokafrigter [[Rudolf Straeuli]] in die spervuur, nie net as gevolg van die span se powere prestasie nie maar ook as gevolg van sy rol in die organisering van Kamp Staaldraad. Hy het bedank en in Februarie 2004 is Jake White as die nuwe afrigter aangewys. White het tevore die o/21-Springbokspan afgerig wat die eerste o/21-Rugbywêreldbeker in 2002 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2004-02-14/new-springbok-coach-white-out-to-avoid-errors-of/136398 |title=New Springbok coach White out to avoid errors of the past |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=14 Februarie 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Bokke het hierna voortgegaan om aan die rugbywêreld te bewys dat hulle gereed was om na hulle voormalige glorie terug te keer. Hulle het in ’n tweetoetsreeks Ierland weggevee en Wallis in die span se besoek aan die Suidelik Halfrond in Junie 2004 verslaan, waarop ’n oorwinning oor die [[Pasifiese Eilanders]] gevolg het. Die [[2004-Drienasiesreeks]] het met die nouste eindresultaat ooit geëindig: Al drie spanne het twee oorwinnings en nederlae elk aangeteken, maar as gevolg van ’n beter puntestand het die Springbokke hul tweede titel na 1998 ingepalm. In November 2004 het die Springbokke vertrek op ’n ambisieuse Grand Slam-toerpoging. Hulle is egter beslissend deur Engeland verslaan en het op omstrede wyse teen Ierland verloor. Die span het egter wel daarin geslaag om in ’n harde stryd teen Wallis te wen en het met Skotland maklik afgereken. Hoewel die toer nie voldoen het aan die verwagtinge wat geskep is nie, het dit aangetoon dat die Springbokke die insinking van die afgelope jare te bowe gekom het. Die Springbokke se herstel is beloon met ’n reeks IRR-toekennings. Die Bokke is aangewys as die IRR se “span van die jaar”, Jake White as “afrigter van die jaar” en die jong flank Schalk Burger as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2004/1129/187854-burger/ |title=Burger scoops top player accolade |publisher=RTÉ |date=29 November 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Op 11 Junie 2005 het die Springbokke ’n rekordoorwinning oor Uruguay aangeteken: met 134–3 in [[Oos-Londen]]. Die Zimbabwies-gebore [[Tonderai Chavhanga]] het ses drieë in dié wedstryd gedruk om [[Stefan Terblanche]] se rekord van vyf te verbeter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2005-06-12/springboks-smash-records-with-uruguay-rout/1591678 |title=Springboks smash records with Uruguay rout |publisher=ABC |date=12 Junie 2005 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die span het tweede geëindig in die [[2005-Drienasiesreeks]] nadat hulle in die eindstryd teen die All Blacks verloor het. Die jaar het geëindig met oorwinnings oor Argentinië en Wallis en ’n nederlaag teen Frankryk in Parys. Met verskeie nuwe spelers het die 2006-Springbokke weggespring met twee oorwinnings oor Skotland in Suid-Afrika voordat hulle teen Frankryk verloor het in hulle eerste nederlaag teen dié span in Suid-Afrika. Tydens ’n swak begin van die [[2006-Drienasiesreeks]] het die Springbokke met 0–49 teen die Wallabies verloor. Die Springbokke het beter vertonings gelewer in die volgende twee wedstryde en naelskraap in die laaste minute van die tweede toets teen Australië verloor. Suid-Afrikaanse ondersteuners se oproep vir ’n meer ''expansive'' rugbystyl is deur White beantwoord met die samestelling van ’n meer uitdagende span. Die span het Suid-Afrika se verloorlopie van vyf wedstryde beëindig deur die All Blacks met 21–20 op die [[Royal Bafokeng-stadion]] te klop in die eerste toetswedstryd wat op dié landelike stadion naby [[Rustenburg]] gespeel is. Die hoogtepunt van Suid-Afrika se Europatoer was ’n 25–14 oorwinning oor Engeland op Twickenham, ná nederlae teen Ierland en Engeland die vorige week. ’n Suid-Afrika XV het ook teen ’n Wêreld XV gewen tydens die toer by die Walkersstadion in [[Leicester]]. In Julie 2006 het die Springbokafrigter Jake White die pers meegedeel dat hy nie toegelaat is om sommige wit spelers te kies nie “as gevolg van transformasie” – ’n verwysing na die ANC-regering se beleid wat daarop gemik is om historiese raswanbalanse in nasionale sport teen te werk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10394794 |title=Chili cure for Springbok ills |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Paul Lewis |date=5 Augustus 2006 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Tweede wêreldbekertitel en daarna === [[Lêer:Percy Montgomery against Samoa.jpg|duimnael|Springbokheelagter [[Percy Montgomery]] vleg sy pad oop na die doellyn tydens die toets teen Samoa op Saterdag, 9 Junie 2007 op [[Ellispark-stadion|Ellispark]] in [[Johannesburg]]. Montgomery het dié drie in die drie-en-sestigste minuut gedruk om sy 700ste punt in toetsrugby aan te teken. Die Springbokke het Samoa met 35–8 geklop.]] [[Lêer:09-09-07 058.jpg|duimnael|Die Springbokke voor hul [[Rugbywêreldbeker 2007]]-wedstryd teen Samoa]] [[Lêer:Springbok parade.jpg|duimnael|[[Bryan Habana]] wys die [[Webb Ellis-beker]] in 2007]] [[Lêer:South Africa vs Fiji 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Die Springbokke teen Fidji tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:South Africa vs USA 2015 RWC (8).jpg|duimnael|Suid-Afrika teen die VSA tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Die Springbokke se voorbereiding vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk is afgeskop met twee toetsoorwinnings oor ’n besoekende Engelse span; met 58–10 op 26 Mei in [[Bloemfontein]] en met 55–22 op 2 Junie in [[Pretoria]]. Die Engelse span was egter nie ’n volstoomspan nie met 35 Engelse spelers wat as gevolg van klubverpligtinge en beserings vir die toer nie beskikbaar was nie, maar ook weens siektes en beserings terwyl hulle in Suid-Afrika was. Die oorwinning oor Engeland is opgevolg deur ’n 35–8-oorwinning op 9 Junie oor [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] teen wie Suid-Afrika later in groep A in die wêreldbeker sou kragte meet. Tydens die [[2007-Drienasiesreeks]] het Suid-Afrika Australië op Nuweland op 16 Junie met 22–19 geklop en op 23 Junie in [[Durban]] met 21–26 teen die All Blacks verloor in die tuisbeen van Suid-Afrika se veldtog. Ná vyf toetswedstryde in minder as ’n maand is daar te midde van groot omstredenheid besluit om 20 van Suid-Afrika se topspelers te laat rus tydens die wegbeen van die Drienasiesreeks in Nieu-Seeland en Australië. Die sogenaamde “tweede span” verras egter deur ’n goeie vertoning te lewer en op 7 Julie met slegs 17–25 teen Australië te verloor. Die All Blacks moes hard werk vir hul 33–6-oorwinning in [[Christchurch]] op 14 Julie waarin dit Nieu-Seeland 69 minute geneem het voordat hulle teen die Springbokke ’n drie gedruk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6711699.stm |title=Wilkinson leads battered England |publisher=[[BBC]] |date=1 Junie 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2007/07/15/sports/15iht-rugby.1.6661413.html |title=Rugby Union: A halting victory adds more tarnish to All Blacks's aura |publisher=[[The New York Times]] |date=15 Julie 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke se plaaslike voorbereidings is afgesluit met ’n vriendskaplike wedstryd teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] op Nuweland wat hulle met 105–13 gewen het. Tydens Suid-Afrika se eerste wedstryd in Europa in 2007 het die Bokke nie juis oortuig met ’n 18–3-oorwinning oor die [[Ierland|Ierse]] klubspan Connacht in [[Galway]] nie.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.dieburger.com/Stories/Sport/15.0.2978835574.aspx |title=Rugby-piekniek verby |publisher=Die Burger |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928121805/http://www.dieburger.com/Stories/Sport/15.0.2978835574.aspx |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 25 Augustus 2007 het die Springbokke egter beter vertoon in ’n oortuigende 27–3-oorwinning oor Skotland op Murrayfield. Voor die afskop van die Rugbywêreldbeker 2007 in Frankryk is die uitgeruste Springbokke as een van die gunstelinge beskou om die toernooi te wen. Hulle het hul groepwedstryde teen Samoa, Engeland en die VSA maklik gewen, maar teen Tonga het hulle ’n nederlaag net naelskraap vermy. Ná oorwinnings oor Fidji met 37–20 in die kwarteindstryd en oor Argentinië met 37–13 in die halfeindstryd het die Springbokke weer teen Engeland te staan gekom. In die eindstryd klop Suid-Afrika Engeland met 15–6 om die Webb Ellis-beker vir ’n tweede keer omhoog te hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die telling, waarin geen drieë gedruk is nie, is behaal met vier strafskoppe deur [[Percy Montgomery]] en een deur [[François Steyn]], teenoor die twee van Engeland se Jonny Wilkinson. Vervolgens het Suid-Afrika vir die eerste keer die eerste plek op die wêreldranglys behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7052822.stm |title=World Cup final 2007 |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=20 Oktober 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die Springbokke se triomf tydens die Rugbywêreldbeker 2007 is hulle as die IRR se “span van die jaar”, Jake White as “afrigter van die jaar” en die vleuel [[Bryan Habana]] as “speler van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2007 |title=IRB Awards 2007 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het hulle Laureus se toekenning as “span van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008/laureus-world-team-of-the-year/south-africa-rugby-union-team |title=South Africa Rugby Union Team |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die bedanking van White is [[Peter de Villiers]] in Januarie 2008 as die eerste nieblanke afrigter aangestel. Hy het tien gekleurde spelers vir sy eerste span benoem, wat die jaar met twee oorwinnings oor Wallis en een oorwinning oor Italië afgeskop het. Tydens die [[2008-Drienasiesreeks]] het die Springbokke ’n reeks van vyf tuisoorwinnings deur die All Blacks beëindig, nadat Suid-Afrika Nieu-Seeland met 30–28 in [[Dunedin]] verslaan het; dit was ook die Springbokke se eerste oorwinning oor hul mededinger sedert 1998. Daarbenewens is [[Carisbrook]] as ’n soort vestiging van die All Blacks beskou, aangesien die Springbokke gedurende sewe pogings sedert 1921 nie daarin geslaag het om op dié stadion ’n oorwinning te behaal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/Sport/Top-10-Bok-highs-under-Div-20101125 |title=Top 10 Bok highs under Div |publisher=News24 |date=25 November 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Gedurende dieselfde toernooi het die Springbokke die hoogste oorwinning oor die Wallabies ooit aangeteken, nadat Suid-Afrika hulle met 53–8 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2008/08/31/springboks-inflict-wallabies-worst-test-loss-ever/ |title=Springboks inflict Wallabies' worst Test loss ever |publisher=The Roar |author=David Beniuk |date=30 Augustus 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Nadat die Springbokke in die vier oorblywende wedstryde verslaan is, het hulle op die laaste plek van die toernooi geëindig. Hulle het egter Wallis (met 20–15), Skotland (met 14–10) en Engeland (met 42–6) tydens die 2008-eindjaarrugbytoetsreeks verslaan. Die 2009-seisoen was meer suksesvol. Die Britse en Ierse Leeus het een van hul intussen skaars toere na Suid-Afrika onderneem. Die Springbokke het twee van die drie toetswedstryde gewen en sodoende die toetsreeks met 2–1 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8133265.stm |title=South Africa 9-28 Lions |publisher=[[BBC]] |date=4 Julie 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het ook die [[2009-Drienasiesreeks]] op ’n oortuigende manier ingepalm, nadat hulle vyf van die ses wedstryde gewen het. Hulle het egter hul 2009-eindjaarrugbytoetsreeks verloor nadat die Springbokke deur Frankryk en Ierland geklop is. Suid-Afrika was vervolgens sy top-posisie op die IRR-ranglys kwyt. Nogtans is die Springbokke deur die IRR as die “span van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/2009 |title=IRB Awards 2009 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke se Junie 2010-toetsveldtog het ’n oorwinning oor Frankryk ingesluit, hul eerste oorwinning oor die Franse sedert 2005<ref name="supersport1">{{en}} {{cite web |url=http://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100612/Aplons_brace_buries_hapless_French |title=Aplon's brace buries hapless French |publisher=Supersport |date=12 Junie 2010 |accessdate=24 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324000711/https://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100612/Aplons_brace_buries_hapless_French |archive-date=24 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2010-Drienasiesreeks]] het die Springbokke egter sleg gevaar, slegs een oorwinning aangeteken en in die derde plek van die wêreldranglys geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100710/Boks_bullied_into_defeat |title=Boks bullied into defeat |publisher=Super Sport |accessdate=24 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324000700/https://www.supersport.com/rugby/springboks/news/100710/Boks_bullied_into_defeat |archive-date=24 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 November 2010 het die Springbokke die eer gehad om die eerste besoekende span in die nuwe [[Aviva-stadion]] in [[Dublin]] te wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/irish/8296992.stm |title=SA to play in Aviva rugby opener |publisher=[[BBC]] |date=8 Oktober 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het tydens die 2010-eindjaarrugbytoetsreeks gepoog om ná vyf dekades hul eerste Grand Slam te behaal. Hulle het wél daarin geslaag om Ierland, Wallis en Engeland te verslaan, maar hulle is op ’n verrassende manier deur Skotland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/Sport/Boks-trail-at-Murrayfield-20101120 |title=Boks' Grand Slam hopes end |publisher=Sport24 |date=20 November 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2011-Drienasiesreeks]] het Peter de Villiers in voorbereiding op die komende [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland van sy spelers laat rus. In teenstelling met die 2007-toernooi het hierdie taktiek dié keer egter misluk. Die Springbokke het hul groepwedstryde teen Wallis, Fidji, Namibië en Samoa gewen, maar hulle is met 9–11 in die naelskraapse kwarteindstryd deur die Wallabies uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het onder hul nuwe afrigter [[Heyneke Meyer]] die 2012-seisoen met twee oorwinnings en een gelykop teen Engeland afgeskop. Ná die aansluiting van Argentinië by die Drienasiesreeks het dié toernooi [[die Rugbykampioenskap]] geword. Tydens die eerste [[2012-Rugbykampioenskapreeks|Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke slegs twee oorwinnings aangeteken en teen die nuweling uit Argentinië slegs gelykop gespeel. Tydens die [[2012 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Springbokke drie naelskraapse oorwinnings oor Ierland, Skotland en Wallis aangeteken. Dié wenreeks is in Junie 2013 met oorwinnings oor Italië, Skotland en Samoa voortgesit. Tydens die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] was die Springbokke op die punt om dié toernooi te wen, maar hulle is in die beslissende laaste tuiswedstryd deur die All Blacks geklop. Daarteenoor was die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] meer suksesvol, nadat die Springbokke drie oorwinnings aangeteken het. Ná oorwinnings oor Wallis en Skotland tydens die Junie 2014-toetswedstryde het die Springbokke blykbaar hul pad na sukses voortgesit, maar hulle is tydens die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] deur Australië en Nieu-Seeland verslaan, waardeur hulle die toernooi-oorwinning ten spyte van vier oorwinnings misgeloop het. Hulle het die jaar met nederlae teen Ierland en Wallis afgesluit. Daarna het die vleuel Schalk Burger Laureus se toekenning as “terugkoms van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2015 |title=Laureus World Sports Awards 2015 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In voorbereiding op die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland is die [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] in ’n verkorte formaat beslis. Suid-Afrika het al sy drie wedstryde verloor en in die laaste plek geëindig. Gedurende die laaste wedstryd van die toernooi het die Springbokke ’n geskiedkundige nederlaag gely: Suid-Afrika is in Durban deur Argentinië met 25–37 verslaan; dit was die Poemas se eerste oorwinning oor die Springbokke.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/270873.html |title=Argentina shock Springboks for historic victory in Durban |publisher=ESPNscrum |date=8 Augustus 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vyf weke later het die Springbokke hierdie nederlaag blykbaar nog nie oorgekom nie, toe hulle in hul eerste groepwedstryd vir die eerste keer teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] te staan gekom het. Die buiteperde, wat voor die afskop van die wedstryd heeltemal laer geag is, het in [[Brighton]] een van die grootste verrassings in die rugbygeskiedenis behaal, nadat hulle die Springbokke met 34–32 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34269878 |title=Rugby World Cup 2015: South Africa 32–34 Japan |publisher=[[BBC]] |date=19 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/rugby-wm-japan-schafft-sensation-gegen-suedafrika-a-1053809.html |title=Japan bejubelt Sensation |publisher=Der Spiegel |date=19 September 2015 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná oorwinnings oor Samoa, Skotland en die VSA het die Springbokke nogtans die eerste plek in Groep B behaal. Nadat hulle tydens die kwarteindstryd Wallis met 23–19 verslaan het, is hulle in die naelskraapse halfeindstryd deur die latere kampioen Nieu-Seeland met 20–18 uitgeskakel. Tydens die klein finale om die derde plek het die Springbokke aan die Poemas wraak geneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Vanaf laagtepunt tot die vierde wêreldbekertitel === [[Lêer:Bokke Webb Ellis-beker toer JHB 20191107 145608.jpg|duimnael|Die Springbokke tydens hul toer deur Suid-Afrika in Johannesburg nadat hulle die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan gewen het]] [[Lêer:Adelaide Oval hosts Wallabies and Springboks Rugby Union 27 August 2022.jpg|duimnael|Australië teen Suid-Afrika tydens die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] in Adelaide]] [[Allister Coetzee]] het in 2016 by Heyneke Meyer as afrigter van die Springbokke oorgeneem. In Junie 2016 het die Springbokke die Iere vir drie toetswedstryde gehuisves (twee oorwinnings en een nederlaag). Die daaropvolgende [[2016-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke ná twee oorwinnings in ses wedstryde in die derde plek afgesluit. Tydens dié toernooi moes hulle hul eerste wegnederlaag teen Argentinië in [[Salta]] met 24–26<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/argentina-edge-out-south-africa-in-salta/ |title=Argentina edge out South Africa in Salta |publisher=[[Superrugby]] |date=28 Augustus 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> en hul ergste tuisnederlaag teen die All Blacks in Durban met 15–57 verduur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/all-blacks-cruise-to-perfect-trc-clean-sweep/ |title=All Blacks Cruise to Perfect TRC Clean Sweep |publisher=[[Superrugby]] |date=8 Oktober 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In die drie toetswedstryde aan die einde van die jaar is die Springbokke ook verslaan. Onder andere is hulle op 19 November vir die eerste keer deur Italië verslaan, nadat hulle naelskraap in [[Florence]] met 18–20 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/19/italy-beat-south-africa-first-time |title=Italy celebrate famous first win over sorry South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=9 November 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ondanks sy swak wenrekord het die beheerliggaam agter Coetzee geskaar. Die vertroue in hom is aanvanklik vergoed, toe die Springbokke in Junie 2017 drie agtereenvolgende oorwinnings oor Frankryk en aan die begin van die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] twee oorwinnings oor Argentinië aangeteken het. Gedurende die verdere toernooi het hulle egter nie meer oortuig nie: Hulle is op 16 September in [[North Shore City]] deur die All Blacks met 57–0 verslaan, die swakste telling vir die Springbokke in hul geskiedenis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/sep/16/new-zealand-south-africa-rugby-championship-all-blacks-irresistible-record-defeat-report |title=All Blacks irresistible in remarkable 57-0 drubbing of South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=16 September 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In November dieselfde jaar is hulle deur die Iere met 38–3 weg verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=291261&league=289234 |title=Ireland humble the Springboks in one-sided affair in Dublin |publisher=ESPNscrum |date=11 November 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Coetzee is deur [[Rassie Erasmus]] vervang en Erasmus het die opdrag gekry om die Springbokke vanuit hul laagtepunt te neem. In Junie 2018 het hulle twee oorwinnings oor Engeland aangeteken en tydens die [[2018-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle die tweede plek behaal; tydens dié toernooi het hulle slegs naelskraapse nederlae gely. Aan die einde van die jaar was hul wenrekord geëwenaar. Tydens die verkorte [[2019-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke twee oorwinnings en een gelykop aangeteken, waardeur hulle dié toernooi vir die eerste keer gewen het; as die vorige toernooi, die Drienasiereeks, in ag geneem word, was dit hul eerste toernooi-oorwinning in tien jaar én ná die aansluiting van Argentinië in 2012.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/springboks-thrash-argentina-to-clinch-rugby-championship-crown/ |title=Springboks thrash Argentina to clinch Rugby Championship crown |publisher=[[Superrugby]] |date=11 Augustus 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Voor die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan was die Springbokke een van die gunstelinge om die toernooi te wen. Alhoewel hulle in die eerste groepwedstryd deur die All Blacks verslaan is, het hulle ná goeie oorwinnings oor Namibië, Italië en Kanada die uitklopfase gemaklik bereik. In die kwarteindstryd het hulle die gasheer Japan verslaan en in die halfeindstryd Wallis. Die eindstryd tussen Suid-Afrika en Engeland was ’n herontmoeting van die 2007-eindstryd, maar dié keer het die Springbokke met 32–12 ’n makliker sege aangeteken en hul derde wêreldbekertitel ingepalm. Hierdie sukses is uit verskeie redes noemenswaardig: Die Springbokke het die vorige rekord van die All Blacks geëwenaar, hulle is die eerste wêreldkampioen wat tydens die groepfase ’n nederlaag gely en [[Siya Kolisi]] is die eerste swart kaptein wat die Webb Ellis-beker omhoog gehou het; hy het vervolgens die nommer 6-trui aan president [[Cyril Ramaphosa]] oorhandig in herinnering aan Nelson Mandela wat dié trui tydens die Rugbywêreldbeker 1995 ná Suid-Afrika se oorwinning gedra het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2019/11/02/sport/south-africa-rugby-world-cup-final-spt-intl/index.html |title=Why South Africa's Rugby World Cup victory means so much more |publisher=[[CNN]] |author=Daniel Gallan |date=4 November 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die afloop van die Rugbywêreldbeker 2019 was die Springbokke eerste op Wêreldrugby se wêreldranglys.<ref name="ranglys" /> Die Bokke is aangewys as Wêreldrugby se “span van die jaar”, [[Rassie Erasmus]] as “afrigter van die jaar” en die slot [[Pieter-Steph du Toit]] as “speler van die jaar”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/538564 |title=Du Toit and Scarratt named World Rugby Players of the Year 2019 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=3 November 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarna het hulle Laureus se toekenning as “span van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020/laureus-world-team-of-the-year/south-africa-men-s-rugby-team |title=South Africa Men's Rugby Union Team |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Januarie 2020 is Rassie Erasmus opgevolg deur [[Jacques Nienaber]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/1373337688034cb7c88be44561b42cd3 |titel=Nienaber replaces Erasmus as coach of world champ Springboks |publisher=Associated Press |author=Gerald Imrayap |date=24 Januarie 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie aan die [[2020-Drienasiesreeks]] deelgeneem nie. Die Britse en Ierse Leeus se 2021-toer was vir Suid-Afrika die terugkeer na die internasionale speelprogram, hoewel van die wedstryde sonder toeskouers moes plaasvind. Die gasheer het dié reeks met 2–1 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/58130765 |title=South Africa 19–16 British and Irish Lions: Morne Steyn's late penalty wins series |publisher=[[BBC]] |author=Becky Grey |date=7 Augustus 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die daaropvolgende [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] het Suid-Afrika ná drie oorwinnings en nederlae elk slegs in die derde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/58689678 |title=Rugby Championship – New Zealand 19–17 South Africa: All Blacks seal title with late penalty |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Suid-Afrika Wallis en Skotland geklop, maar hulle het teen Engeland verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59361364 |title=England clinch dramatic 27–26 win over South Africa at Twickenham |publisher=[[BBC]] |author=Mike Henson |date=20 November 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Springbokke hul tuisreeks teen Wallis met 2–1 beklink, nadat die gaste vir die eerste keer in Suid-Afrika kon wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/62191313 |title=South Africa 30–14 Wales: Hosts end tourists' dream in Cape Town |publisher=[[BBC]] |author=Gareth Griffiths |date=16 Julie 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] kon die All Blacks slegs met een bonuspunt meer as die Springbokke beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd-6-pumas-make-springboks-work-hard-for-victory/ |title=Pumas Make Springboks Work Hard for Victory |publisher=[[Superrugby]] |date=25 September 2022 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] het Suid-Afrika teen Ierland en Frankryk verloor, terwyl hulle Italië en Engeland kon klop. Tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] het hulle ná twee oorwinnings en nederlae elk die tweede plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66350321 |title=South Africa 22–21 Argentina: Springboks edge impressive Pumas by single point |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Suid-Afrika hul aartsvyand Nieu-Seeland op Twickenham met 35–7 hul ergste nederlaag in hul geskiedenis toegedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |title=All Blacks suffer record defeat to Springboks at Twickenham – as it happened |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=25 Augustus 2023 |accessdate=6 Oktober 2025 |archive-date=26 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826032944/https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |url-status=dead }}</ref> Vir die hooftoernooi is die Springbokke as verdedigende kampioen en vanweë hul goeie prestasies in die onlangse jare as een van die gunstelinge op die titel beskou. In die groepfase het Suid-Afrika maklike oorwinnings oor Skotland (met 18–3), Roemenië (met 76–0) en Tonga (met 49–18) aangeteken, terwyl hulle teen die medegunsteling Ierland naelskraap verloor het (met 8–13). In die kwarteindstryd het die Springbokke met die gasheer Frankryk nog ’n medegunsteling ontmoet en hulle kon ’n naelskraapse 29–28-oorwinning aanteken. In die halfeindstryd kon hulle ook Engeland naelskraap klop (met 16–15), waarmee hulle hul vierde eindstryd gehaal het. Hier het hulle die aartsvyand Nieu-Seeland ontmoet, waarby een span vir die eerste keer die vierde wêreldbekertitel kon inpalm. In een van die nouste eindstryde ooit het Suid-Afrika met 12–11 gewen, waartydens hulle vanweë ’n rooikaart vir ’n Nieu-Seelandse speler van die 27ste minuut af een speler meer op die veld gehad het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/888444/south-africa-rugby-world-cup-2023-review |title=South Africa: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies is die Springbokke in 2024 as Laureus se “span van die jaar” en hul kaptein Siya Kolisi as “terugkoms van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2024 |title=Laureus World Sports Awards 2024 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Vroeg in 2024 het Rassie Erasmus weer oorgeneem as Springbokafrigter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/feb/06/rassie-erasmus-says-massive-honour-to-return-as-south-africa-head-coach-rugby-union |title=‘Massive honour’: Rassie Erasmus returns as South Africa head coach |publisher=[[The Guardian]] |date=6 Februarie 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke hul eerste titel in vyf jaar ingepalm, waaronder hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die All Blacks sedert 1949.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/ce81zgvqqmgo |title=What have we learned from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=29 September 2024 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Aan die einde van dieselfde jaar is [[Pieter-Steph du Toit]] vir ’n tweede keer as “speler van die jaar” aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/974759/world-rugby-awards-2024-winners |title=Ellie Kildunne, Pieter-Steph du Toit, Maddison Levi and Antoine Dupont named World Rugby Players of the Year |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=24 November 2024 |accessdate=24 November 2024}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het Suid-Afrika die aartsvyand Nieu-Seeland weer ’n rekordnederlaag toegedien, dié keer met 43–10.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-south-africa-new-zealand-out-to-regain-freedom-cup-at-wellingtons-sky-stadium/JMY2764YCRGOPAEWVLIAZCRRMI |title=All Blacks v South Africa recap: Springboks hand All Blacks record defeat in Wellington |publisher=[[The New Zealand Herald]] |authors=Benjamin Plummer, Alex Powell, Christopher Reive |date=13 September 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het ook vir die eerste keer in die toernooigeskiedenis die titel verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Springboktrui == [[Lêer:SAF-Rugby-jersey-2002.jpg|duimnael|links|’n Vorige Springboktrui (2002), deur Castle geborg]] [[Lêer:Paul Roos 1906.jpg|duimnael|’n Kleurafbeelding van Paul Roos, kaptein van die 1906-Springbokke]] [[Lêer:Springboks Emblem.jpeg|duimnael|links|Oorsig oor die vorige Springbok-embleme by die Springbokmuseum in Kaapstad]] Suid-Afrika speel in groen truie met ’n goue kraag, wit broeke en groen sokkies. Op die linker bors is die Suid-Afrikaanse Rugbyuniekenteken en op die regter bors die springbokkenteken geborduur. Die [[Japan]]nese maatskappy ASICS is tans die truiverskaffer vir al die Suid-Afrikaanse rugbyspanne,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asics.com/za/en-za/blog/article/asics-signs-south-african-rugby-union |title=Asics signs South Africa Rugby Union |publisher=ASICS |date=1 Oktober 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> nadat hulle ’n kontrak met SARU onderteken het wat tot minstens 2024 streek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/business-report/companies/asics-in-six-year-springbok-kit-deal-1569432 |title=Asics in six-year Springbok kit deal |publisher=Independent Online |date=28 Augustus 2013 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asics.com/za/en-za/blog/article/asics-renews-contracts-with-springboks-and-wallabies |title=ASICS renews contracts with Springboks and Wallabies |publisher=Asics |date=24 Oktober 2018 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Suid-Afrika se hempborg is die plaaslike selfoonverskaffer [[MTN]]. Bykomende truiborge sluit in [[Eerste Nasionale Bank|ENB]] bo die nommers op die rug, Land Rover, FlySafair, en Suidelike Paleis wat om die agterste soom van die kortbroek roteer. Tydens die Britse Leeus se 1903-toer na Suid-Afrika is die groen trui vir die eerste keer deur ’n Suid-Afrikaanse span gedra. Nadat hulle die eerste twee toetswedstryde in wit truie gespeel het, het Suid-Afrika in hul laaste toetswedstryd op Nuweland vir die eerste keer in ’n groen trui uitgedraf, wat by die Old Diocesan-klub geleen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2016/09/08/great-history-green-gold-wallabies-springboks-jerseys/ |title=The great history of green and gold |publisher=Roar |author=Harry Jones |date=7 September 2016 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens hul eerste toer na die Britse Eilande in 1906–07 het Suid-Afrika in ’n groen trui met ’n wit kraag, blou broeke en blou sokkies gespeel; dié trui is by die Old Diocesan-klub geleen. Tydens die Suid-Afrikaanse toer na Ierland in 2006 het die Springbokke tydens hul toets teen Ierland in [[Dublin]] in ’n replika van die historiese trui uitgedraf om die eeufees van die eerste toer te herdenk.<ref name="stripvirish">{{en}} {{cite web |url=http://www.iol.co.za/index.php?click_id=18&art_id=vn20061105111240610C604962&set_id= |title=Boks to wear original strip against Irish |publisher=[[IOL]] |date=5 November 2006 |accessdate=21 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221035236/http://www.iol.co.za/index.php?click_id=18&art_id=vn20061105111240610C604962&set_id= |archive-date=21 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Toe die Australiese Wallabies in 1933 vir die eerste keer na Suid-Afrika getoer het, het die besoekers hemelblou truie gedra om verwarring te voorkom, omdat destyds albei spanne donkergroen truie gebruik het. Tydens die Australiese toer in 1953 het die Suid-Afrikaners tydens die toetswedstryde wit truie gedra. Tydens hul 1961-toer het die Wallabies in goue truie uitgedraf om verdere verwarring te vermy.<ref name="strip">{{en}} {{cite web |title=History of the ARU |url=http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru,183.html |publisher=[[Rugby Australia]] |accessdate=19 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060819163106/http://rugby.com.au/about_the_aru/history_of_the_aru/history_of_the_aru%2C183.html |archive-date=19 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2017 het die Springbokke in Argentinië in ’n rooi wegtrui gespeel, dit was deel van ’n Asics-program tydens die seisoen waarin die Springbokke en [[Blitsbokke]] truie in al die kleure van die [[Vlag van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse vlag]] gedra het — die XV-span het in groen, wit en rooi truie gespeel, terwyl die sewesspan goud, blou en swart gedra het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/sport/opinion/fans-seeing-red-but-not-everything-is-pure-about-springboks-10918098 |title=Fans seeing red, but not everything is pure about Springboks |publisher=Independent Online |author=Darryn Pollock |date=26 Augustus 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Geel/goud en groen is die nasionale sportkleure van Suid-Afrika en word ook op die landsvlag gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0018-229X2011000100003 |title=Flagging the "new" South Africa, 1910–2010 |publisher=SciELO |accessdate=6 Oktober 2025 |archive-date=26 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326151411/http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0018-229X2011000100003&script=sci_arttext |url-status=dead }}</ref> Die bynaam van die Springbokke het sy oorsprong ook in die 1906–07-toer na die Britse Eilande. Die [[springbok]] is deur die destydse kaptein [[Paul Roos]] as simbool gekies om te verhoed dat die Britse pers op sy beurt ’n simbool aan die Suid-Afrikaners toeken. Die kenteken was nie vir die wit span alleenlik nie – die springbok is in 1939 deur die eerste gekleurde span en in 1950 deur die eerste swart gebruik.<ref name="SymbolOfUnity">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/symbol-of-unity-the-springbok-vs-the-protea-770538.html?r=RSS |title=Symbol of unity: the Springbok vs the Protea |publisher=The Independent |author=Ian Evans |date=16 Januarie 2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ná die einde van [[apartheid]] in 1992 is ’n krans van die [[koningsprotea]] by die kenteken bygevoeg. Nadat die ANC die verkiesings in 1994 gewen het, is die spannaam, anders as by die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]], nie in Proteas verander nie, deels te danke aan die destydse president [[Nelson Mandela]] se ingryping.<ref name="SymbolOfUnity" /><ref name="StrainsShow">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2007/oct/21/southafrica.rugbyleague |title=Strains show as nation cheers on the Boks |publisher=[[The Guardian]] |author=Ruaridh Nicoll |date=21 Oktober 2007 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> In Desember 2008 het die SARU besluit om die Springboktrui te herontwerp en die protea na die linkerkant van die Springbokke se trui te skuif, soos op ander truie van Suid-Afrikaanse nasionale spanne, en die springbok na die regterkant van die trui.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6777?view=news |title=Springbok badge to move to right |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=1 Desember 2008 |accessdate=10 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210012823/http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6777?view=news |archive-date=10 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die nuwe trui is tydens die Britse en Ierse Leeus se 2009-toer na Suid-Afrika gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6803?view=news |title=New Springbok jersey to be launched in time for British & Irish Lions tour |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=21 Januarie 2009 |accessdate=20 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120215631/http://www.sarugby.net/component/supersportcontent/6803?view=news |archive-date=20 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se gelukbringer is ’n springbok en dra die bynaam “Bokkie”. == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:After Wikimania 2018, Cape Town (P1060095).jpg|duimnael|Springboktrui (2018) in Kaapstad met MTN as hoofborg]] Sedert Suid-Afrika se hertoelating by internasionale sportbyeenkomste in 1992 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- | 1992–1996 | Cotton Traders | [[Suid-Afrikaanse Brouerye|Lion Lager]] |- | 1996–1999 | rowspan=2| [[Nike (maatskappy)|Nike]] | ''Geen truiborg'' |- | 2000–2003 | rowspan=3|[[Castle Lager]] |- | 2004 midjaarrugbytoetsreeks | ''Geen truiverskaffer'' |- | [[2004-Drienasiesreeks]] | rowspan=3| [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |- | Desember 2004–2010 | [[SASOL]] |- | 2011–2013 | rowspan=2|[[Barclays Afrika Groep|Absa]] |- | 2014–2015 | rowspan="3" | [[Asics]] |- | 2016 midjaarrugbytoetsreeks | Blue Label Telecoms |- | 2017–2023 | rowspan="3" | [[MTN]] |- | sedert 2023 | [[Nike (maatskappy)|Nike]] |} == Tuisstadions == [[Lêer:South-africa rugby wc 1995.png|duimnael|links|Stadions in Suid-Afrika tydens die Rugbywêreldbeker 1995]] {{Location map+ |Suid-Afrika |caption=Kaart van Suid-Afrika se huidige tuisstadions |places= {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Loftus Versfeld]]}} |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-25 |lat_min=-45 |lat_sec=-12 |lon_deg=28 |lon_min=13 |lon_sec=22 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label=[[Nuwelandstadion|Nuweland]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-58 |lat_sec=-14 |lon_deg=18 |lon_min=28 |lon_sec=6 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Kings Park-stadion|Kings Park]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-29 |lat_min=-49 |lat_sec=-30 |lon_deg=31 |lon_min=1 |lon_sec=47 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Vrystaatstadion]]}} |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-29 |lat_min=-7 |lat_sec=-2 |lon_deg=26 |lon_min=12 |lon_sec=32 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label={{nowrap|[[Nelson Mandelabaaistadion|Nelson Mandelabaai]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-33 |lat_min=-56 |lat_sec=-16 |lon_deg=25 |lon_min=35 |lon_sec=56 }} {{Location map~ |Suid-Afrika |label=[[Ellispark-stadion|Ellispark]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-26 |lat_min=-11 |lat_sec=-51 |lon_deg=28 |lon_min=3 |lon_sec=39 }} }} Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Australië, Frankryk en Nieu-Seeland beskik Suid-Afrika oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Springbokke span vir hul toetswedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Suid-Afrika in. [[Ellispark-stadion|Ellispark]] in [[Johannesburg]] met sowat 60&nbsp;000 sitplekke was die hoofstadion gedurende die [[Rugbywêreldbeker 1995]],<ref name="EllisHistory">{{en}} {{cite web| url=http://www.ellispark.co.za/Content.aspx?Page=24&Menu=24 |title=The History of Ellis Park |publisher=ellispark.co.za |accessdate=16 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070316143833/http://www.ellispark.co.za/Content.aspx?Page=24&Menu=24 |archive-date=16 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waar die Springbokke die All Blacks in die eindstryd verslaan het. Ander gereelde stadions vir toetswedstryde sluit in [[Pretoria]] se [[Loftus Versfeld]], [[Nuwelandstadion|Nuweland]] in [[Kaapstad]], [[Kings Park-stadion|Kings Park]] in [[Durban]], [[Vrystaatstadion]] in [[Bloemfontein]] en [[Nelson Mandelabaaistadion]] in [[Gqeberha|Port Elizabeth]].<ref name="PickAndGo">{{en}} {{cite web |url=http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php |publisher=lassen.co.nz |title=Pick and go: Test match results database |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Die Springbokke het op 21 Augustus 2010 hul eerste toetswedstryd op [[ENB-stadion|Sokkerstad]] gespeel, ’n [[2010-Drienasiesreeks|Drienasieswedstryd]] teen Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sport24.co.za/Rugby/NZ-SA-to-meet-in-Soweto-20100702 |publisher=Nuus24 |title=NZ, SA to meet in Soweto |date=2 Julie 2010 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Ander stadions wat al vir toetswedstryde gebruik is, sluit in [[Buffalo City-stadion]] in [[Oos-Londen]], die [[Royal Bafokeng-stadion]] net buite [[Rustenburg]], [[Mbombela-stadion]] in [[Nelspruit]] en die [[Pumastadion]] in [[Witbank]]. Tydens die Rugbywêreldbeker 1995 is ook die [[Boet Erasmus-stadion]] in Port Elizabeth, die [[Olympia-park]] in Rustenburg en die [[Danie Craven-stadion]] in [[Stellenbosch]] vir wedstryde gebruik. Oorspronklik is ook wedstryde in [[Brakpan]], [[Germiston]], [[Pietermaritzburg]], [[Potchefstroom]] en [[Witbank]] beplan, maar dié wedstryde is na ander plekke verskuif. Suid-Afrika se eerste toetswedstryd is in 1891 op Port Elizabeth se [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] gespeel.<ref name="GeorgePark">{{en}} {{cite web |url=http://stgeorgespark.nmmu.ac.za/ |title=St George's Park History |publisher=stgeorgespark.nmmu.ac.za |author1=Ivor Markman |author2=Debbie Derry |accessdate=5 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505035139/http://stgeorgespark.nmmu.ac.za/ |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ellispark is in 1928 opgerig en het in 1955 ’n rekordskare van 100&nbsp;000 toeskouers tydens die wedstryd tussen Suid-Afrika en die Britse en Ierse Leeus gehuisves.<ref name="EllisHistory" /> Die Springbokke het glo ’n goeie vertoning teen besoekende spanne wanneer hulle op die [[Hoëveld]] speel.<ref name="Lions2009">{{en}} {{cite web |url=http://www.news24.com/News24/Sport/Rugby/0,,2-9-838_2224190,00.html |title=Lions tour itinerary leaked |publisher=[[Nuus24]] |date=22 November 2007 |accessdate=14 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122155356/http://www.news24.com/News24/Sport/Rugby/0%2C%2C2-9-838_2224190%2C00.html |archive-date=22 November 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wedstryde op Ellispark, Loftus Versfeld of Vodacompark laat vervolgens fisiese probleme opduik,<ref name="AltitudeEllis">{{en}} {{cite web |url=http://sport.iafrica.com/rugby/news/464846.htm |title=Altitude, Madiba spook Aus |publisher=sport.iafrica.com |date=25 Julie 2005 |accessdate=13 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="AltitudeLoftus">{{en}} {{cite web |url=http://www.scrum.com/3305_16827.php |publisher=scrum.com |title=It's all in the mind games |date=27 Julie 2001 |accessdate=14 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en beïnvloed ’n wedstryd op ’n aantal ander maniere, soos die bal wat verder rol indien hy geskop word.<ref name="altitude">{{en}} {{cite web |url=http://www.world.rugby.com.au/aru_shared/news/imported_-_old_site/2002_august/wallabies_focus_on_upsetting_springboks_14472,6467.html |title=Wallabies Focus on Upsetting Springboks |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=23 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323022150/http://www.world.rugby.com.au/aru_shared/news/imported_-_old_site/2002_august/wallabies_focus_on_upsetting_springboks_14472%2C6467.html |archive-date=23 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Deskundiges is nie eens nie of besoekende spanne se tradisioneel swak vertonings direk verband hou met die hoogte bo seespieël en ’n fisiese uitdaging as gevolg daarvan of dit eerder ’n saak van hul gemoedstoestand is.<ref name="AltitudeLoftus" /> == Toetswedstryde == [[Lêer:South Africa IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Suid-Afrika se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Die Springbokke het teen byna elke teenstander ’n positiewe wenrekord; slegs teen die Nieu-Seelandse All Blacks is hul wenrekord negatief. Suid-Afrika het 359 van sy 570 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 62,98%.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=5;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – South Africa |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Daarmee is die Springbokke een van die mees suksesvolle nasionale rugbyspanne. Hul hoogste oorwinning het die Springbokke op 11 Juli 2005 met 134–3 teen Uruguay aangeteken,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=difference;team=5;template=results;type=team;view=match |title=Points difference (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> hul ergste nederlaag was op 16 September 2017 met 0–57 teen Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=difference;orderbyad=reverse;team=5;template=results;type=team;view=match |title=Points difference (reverse) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Suid-Afrika se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Oktober 2025): {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 40 || 35 || 4 || 1 || 87,50 |- | {{AUSru}} || 97 || 53 || 41 || 3 || 54,64 |- | {{geenvlag|[[Britse Barbarians|Barbarians]]}} || 8 || 3 || 4 || 1 || 37,50 |- | {{BILru}} || 49 || 25 || 18 || 6 || 51,02 |- | {{ENGru}} || 47 || 29 || 16 || 2 || 61,70 |- | {{FIJru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 46 || 28 || 12 || 6 || 60,87 |- | {{GEOru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 30 || 19 || 10 || 1 || 63,33 |- | {{ITAru}} || 18 || 17 || 1 || 0 || 94,44 |- | {{JPNru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{CANru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 110 || 43 || 63 || 4 || 39,09 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SCOru}} || 30 || 24 || 6 || 0 || 80,00 |- | {{ESPru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | [[Lêer:Flag sudamerica xv 1980.jpg|24px|raam]] [[Suid-Amerikaanse Jaguares]] || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{TGAru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 43 || 34 || 8 || 1 || 79,07 |- | {{geenvlag|Wêreld XV}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- class="sortbottom" ! Algeheel || 570 || 359 || 186 || 25 || 62,98 |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur [[Nieu-Seeland Rugby]] nieerkende wedstryde teen die Nieu-Seelandse Kavaliers is nie in die lys ingesluit nie. Wedstryde teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Walliese Waratahs]] (1920–1928) word deur die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] ook nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == === Noordelike Halfrond === Net soos die ander rugbylande van die Suidelike Halfrond handhaaf Suid-Afrika ’n wedywering met die nasionale spanne van die Noordelike Halfrond. Net só het Suid-Afrika tydens twee van sy eindstrydverskynings teen Engeland te staan gekom (in 2007 en 2019), wat hulle albei kon wen. Sedert 2007 ding Suid-Afrika en Wallis mee om die [[Prins William-beker]] (genoem na [[William, Prins van Wallis|prins William]]).<ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=5 September 2023}}</ref> === Nieu-Seeland === [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-1.jpg|duimnael|Die All Blacks se 1981-toetswedstryd teen die Springbokke in Auckland moes agter doringdraad plaasvind en is deur betogings begelei]] Sedert die eerste ontmoeting in 1921 op Nieu-Seelandse bodem handhaaf die Springbokke en die All Blacks, wat albei as die beste nasionale rugbyspanne wêreldwyd beskou word, ’n intensiewe wedywering. Reeds destyds is albei spanne as die bestes beskou, wat deur die gelykopuitslag van die eerste toetsreeks bevestig is. Die tweede toetsreeks tydens die teenbesoek van 1928 in Suid-Afrika het ook in ’n gelykopuitslag geëindig. In 1937 het die Springbokke daarin geslaag om in Nieu-Seeland ’n toetsreeks teen die All Blacks te wen. In 1949 het die Springbokke die tuisreeks teen die All Blacks met ’n negatiewe rekord vir die Nieu-Seelanders, wat vandag nog bestaan, gewen. In 1956 het die All Blacks egter die tuisreeks teen die Springbokke gewen. In 1960 was die Springbokke weer tydens die tuisreeks teen die All Blacks suksesvol; dié toer word egter vir politieke rusies as vir sportiewe suksesse onthou. Daarna is die wedersydse toetsreekse veral deur die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid en die gepaardgaande twis oor die All Blacks se Māorispelers gekenmerk. Tot in die 1980’s is onderlinge toere onderneem, maar hulle het veral politieke weerstand van anti-apartheidsaktiviste ontlok en is vervolgens deur proteste van ander lande begelei. Die Nieu-Seelandse regering se vashou aan die 1976-toer na Suid-Afrika en die Internasionale Olimpiese Komitee se weiering (rugby was destyds nie ’n Olimpiese sportsoort nie) om Nieu-Seeland ná proteste deur Afrikalande van die [[Olimpiese Somerspele 1976]] te skors het tot die boikot van dié Olimpiese Spele deur 30 oorwegend Afrikalande gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbc.ca/sports/olympics-summer/african-nations-boycott-costly-montreal-games-1.770807 |title=African nations boycott costly Montreal Games |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=7 Augustus 2009 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Eers ná die einde van die apartheidsbewind in Suid-Afrika het die onderlinge wedywering genormaliseer. Tot vandag toe het die Springbokke slegs teen die All Blacks ’n negatiewe wenrekord.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.investec.com/en_za/sponsorships/rugby/all-blacks-vs-springboks-the-greatest-sports-rivalry.html |title=Springboks vs the All Blacks – The Great Rivalry |publisher=Investec |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |title=A Rivalry in Numbers: All Blacks vs South Africa |publisher=All Blacks |date=23 Julie 2019 |accessdate=4 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004192056/https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |archive-date=4 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wedywering sluit intussen ook die rugbywêreldbekertoernooie in, aangesien beide die All Blacks en die Springbokke die enigste nasionale rugbyspanne was wat die Webb Ellis-beker al drie keer omhoog kon hou. In 2023 het die Springbokke die eerste span geword wat die toernooi vir ’n vierde keer kon wen (gedurende altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie). Albei spanne het tot dusver tydens ses rugbywêreldbekertoernooie ontmoet, waarvan die All Blacks en die Springbokke drie wedstryde elk kon wen. Die Springbokke se belangrikste oorwinnings was die 1995-eindstryd, toe hulle met 15–12 in ekstra tyd gewen het, en die 2023-eindstryd, wat hulle met 12–11 kon wen. Sedert 1996 ontmoet albei spanne tydens die jaarlikse Drienasiesreeks, sedert 2012 die Rugbykampioenskap. Tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] moes die Springbokke hul (tot dusver) ergste nederlaag verduur: 0–57 teen die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/rampant-all-blacks-blow-springboks-away/ |title=Rampant All Blacks blow Springboks away |publisher=Super Rugby |date=17 Augustus 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke op hul beurt die All Blacks hul ergste nederlaag ooit toegedien: 10–43. As gevolg van die Springbokke se geskiedenis as ’n suiwer “wit” span het baie Suid-Afrikaners, wat destyds onder die rassistiese diskriminasie gely het, die All Blacks pleks van die Springbokke ondersteun, ook oor generasies heen. Dit het sy oorsprong in apartheid, toe anti-apartheidsaktiviste by elke geleentheid die teenstaander van die Springbokke as ’n soort weerstand teen apartheid en sy simbole ondersteun het. Ná die einde van apartheid is hierdie gedrag deur ander Suid-Afrikaners egter as “onpatrioties” en “verraaiend” bestempel. Sedert die oorwinnings van ’n span toenemend saamgestel uit “swart”, “wit” en “bruin” spelers (sedert die Rugbywêreldbeker 1995), asook herstrukturering in die bestuurspan kon al hoe meer Suid-Afrikaners van alle etniese agtergronde hulself met die nasionale rugbyspan identifiseer, en om hierdie rede het die ondersteuning vir die All Blacks of ander spanne gekwyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/cape-crusaders-why-some-south-africans-still-support-the-kiwis-not-the-springboks-87207 |title=Cape Crusaders: why some South Africans (still) support the Kiwis, not the Springboks |publisher=The Conversation |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Rugby World Cup Trophy.JPG|duimnael|upright|Suid-Afrika het in 1995, 2007, 2019 en 2023 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Alhoewel die Springbokke as gevolg van apartheid die eerste twee wêreldbekertoernooie misgeloop het, het hulle die Webb Ellis-beker, die trofee waarom tydens die vierjaarlikse rugbywêreldbekertoernooi meegeding word, reeds vier keer verower: tydens die derde toernooi tuis in 1995, 2007 in Frankryk en 2019 in Japan. Daarmee het die Springbokke die tweede span geword wat dié toernooi drie keer gewen het. In 1999 en in 2015 is hulle in die halfeindstryd uitgeskakel, maar het die daaropvolgende klein finale om die derde plek gewen. In 2003 en in 2011 is hulle reeds in die kwarteindstryd uitgeskakel, tot dusver hul swakste uitslag tydens ’n wêreldbekertoernooi. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Geen deelname |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || '''Kampioen''' |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || '''Kampioen''' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Derde plek |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || '''Kampioen''' |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || '''Kampioen''' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Drienasies/Rugbykampioenskap === Suid-Afrika se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap (voorheen die Drienasies), waar hulle teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Australië en Nieu-Seeland sedert 1996; Argentinië het in 2012 by dié toernooi aangesluit. Suid-Afrika het die toernooi tot dusver ses keer gewen: in [[1998-Drienasiesreeks|1998]], [[2004-Drienasiesreeks|2004]], [[2005-Drienasiesreeks|2005]], [[2019-Rugbykampioenskapreeks|2019]], [[2024-Rugbykampioenskapreeks|2024]] en [[2025-Rugbykampioenskapreeks|2025]]. As deel van die Rugbykampioenskap ding die Springbokke sedert 2000 met die Wallabies om die [[Mandela Uitdaagplaat]] en sedert 2004 met die All Blacks om die [[Vryheidsbeker]] mee.<ref name="Part Two" /> {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die opponent, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het die Springbokke maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Suid-Afrika getoer. Die Springbokke het al vier keer ’n Grand Slam behaal, d.w.s. ’n oorwinning oor die vier Tuisnasies Engeland, Ierland, Skotland en Wallis tydens dieselfde toer (die Grand Slam-toere was in 1912/13, 1931/32, 1951/52 en 1960/61). Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Suid-Afrika en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Springbokke na Europa. As deel daarvan ding die Springbokke sedert 2007 met Wallis om die Prins William-beker (genoem na [[William, Prins van Wallis|prins William]]) mee.<ref name="Part Two" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.principalitystadium.wales/2008/02/08/prince-william-cup-to-go-on-display/ |title=Prince William Cup to go on display |publisher=[[Millennium-stadion]] |date=8 Februarie 2008 |accessdate=5 September 2023}}</ref> Sedert 2021 ding die Springbokke met die Britse en Ierse Leeus mee om die Lions Series-trofee wat aan die wenner van elke vierjaarlikse Leeus-reeks oorhandig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/en/news/lions-and-springboks-to-play-for-new-tour-trophy-created-by-thomas-lyte |title=Lions and Springboks to play for new Tour trophy created by Thomas Lyte |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=4 Mei 2021 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Springbokspan gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2025/07/23/erasmus-names-squad-for-australia-leg-of-the-castle-lager-rugby-championship |title=Erasmus names Springbok squad for Australia Tests |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=23 Julie 2025 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Cobus Reinach]] || [[Skrumskakel]] || [[Montpellier Hérault Rugby|Montpellier]] || align=center | {{0}}40 |- | [[Morné van den Berg]] || Skrumskakel || [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] || align=center | {{0|00}}3 |- | [[Grant Williams]] || Skrumskakel || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}19 |- | [[Sacha Feinberg-Mngomezulu]] || [[Losskakel]] || [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] || align=center | {{0}}10 |- | [[Manie Libbok]] || Losskakel || [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] || align=center | {{0}}20 |- | [[Handré Pollard]] || Losskakel || [[Leicester Tigers]] || align=center | {{0}}82 |- | [[Damian Willemse]] || Losskakel || [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] || align=center | {{0}}41 |- | [[Damian de Allende]] || [[Senter]] || [[Panasonic Wild Knights]] || align=center | {{0}}89 |- | [[André Esterhuizen]] || Senter || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}20 |- | [[Ethan Hooker]] || Senter || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Jesse Kriel]] || Senter || [[Yokohama Canon Eagles]] || align=center | {{0}}80 |- | [[Kurt-Lee Arendse]] || [[Vleuel]] || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}26 |- | [[Cheslin Kolbe]] || Vleuel || [[Tokyo Sungoliath]] || align=center | {{0}}41 |- | [[Canan Moodie]] || Vleuel || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}14 |- | [[Edwill van der Merwe]] || Vleuel || [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] || align=center | {{0|00}}3 |- | [[Aphelele Fassi]] || [[Heelagter]] || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}12 |- | [[Willie le Roux]] || Heelagter || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | 100 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Malcolm Marx]] || [[Haker]] || [[Kubota Spears]] || align=center | {{0}}78 |- | [[Bongi Mbonambi]] || Haker || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}79 |- | [[Marnus van der Merwe]] || Haker || [[Scarlets]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Vincent Koch]] || [[Stut]] || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}63 |- | [[Wilco Louw]] || Stut || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}18 |- | [[Ox Nché]] || Stut || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}41 |- | [[Asenathi Ntlabakanye]] || Stut || [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Boan Venter]] || Stut || [[Edinburgh Rugby|Edinburgh]] || align=center | {{0|00}}1 |- | [[Jan-Hendrik Wessels]] || Stut || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0|00}}5 |- | [[Lood de Jager]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Panasonic Wild Knights]] || align=center | {{0}}67 |- | [[Jean-Luc du Preez]] || Slot || [[Union Bordeaux Bègles|Bordeaux]] || align=center | {{0}}14 |- | [[Eben Etzebeth]] || Slot || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | 133 |- | [[Franco Mostert]] || Slot || [[Mie Honda Heat|Honda Heat]] || align=center | {{0}}79 |- | [[Ruan Nortjé]] || Slot || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0|00}}8 |- | [[RG Snyman]] || Slot || [[Leinster Rugby|Leinster]] || align=center | {{0}}42 |- | [[Pieter-Steph du Toit]] || [[Losvoorspeler]] || [[Toyota Verblitz]] || align=center | {{0}}88 |- | [[Siya Kolisi]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || align=center | {{0}}93 |- | [[Kwagga Smith]] || Losvoorspeler || [[Shizuoka Blue Revs]] || align=center | {{0}}53 |- | [[Marco van Staden]] || Losvoorspeler || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0}}27 |- | [[Cobus Wiese]] || Losvoorspeler || [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] || align=center | {{0|00}}2 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:FairyHeatlie.jpg|duimnael|upright|Barry Heatlie]] [[Lêer:Rugby Naas Botha.jpg|duimnael|upright|Naas Botha (1987)]] [[Lêer:Capt.jpg|duimnael|upright|John Smit (2008)]] 13 voormalige Suid-Afrikaanse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Naas Botha]] || [[Losskakel]] || 2015 |- | [[Danie Craven]] || [[Skrumskakel]] || 2007 |- | [[Bryan Habana]] || [[Vleuel]], [[senter]] || 2023 |- | [[Morné du Plessis]] || [[Agsteman]] || 2015 |- | [[Frik du Preez]] || [[Slot (rugby)|Slot]], [[Losvoorspeler|Flank]] || 2009 |- | [[Os du Randt]] || [[Stut]] || 2019 |- | [[Danie Gerber]] || [[Senter]] || 2015 |- | [[Barry Heatlie]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || 2009 |- | [[Hennie Muller]] || [[Agsteman]] || 2015 |- | [[Bennie Osler]] || [[Losskakel]] || 2009 |- | [[Francois Pienaar]] || [[Losvoorspeler|Flank]] || 2011 |- | [[John Smit]] || [[Haker]], [[Stut]] || 2009 |- | [[Joost van der Westhuizen]] || [[Skrumskakel]] || 2015 |} Daarbenewens is die twee wêreldkampioenafrigters [[Kitch Christie]] en [[Jake White]] asook oudpresident [[Nelson Mandela]] (vir sy invloed op die sport) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706549 |title=Nelson Mandela – World Rugby – Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> 25 spelers is tweeledige wêreldkampioene: Os du Randt (in 1995 en in 2007), [[François Steyn]] (in 2007 en in 2019), asook [[Damian de Allende]], [[Lukhanyo Am]], [[Faf de Klerk]], [[Pieter-Steph du Toit]], [[Eben Etzebeth]], [[Steven Kitshoff]], [[Vincent Koch]], [[Cheslin Kolbe]], [[Siya Kolisi]], [[Jesse Kriel]], [[Willie le Roux]], [[Frans Malherbe]], [[Makazole Mapimpi]], [[Malcolm Marx]], [[Bongi Mbonambi]], [[Franco Mostert]], [[Trevor Nyakane]], [[Handré Pollard]], [[Cobus Reinach]], [[Kwagga Smith]], [[RG Snyman]], [[Duane Vermeulen]] en [[Damian Willemse]] (almal in 2019 en 2023). [[Wêreldrugby]] het drie Springbokke as speler van die jaar benoem: [[Schalk Burger]] (in 2004), [[Bryan Habana]] (in 2007) en [[Pieter-Steph du Toit]] (in 2019).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Spelerkeuring === Rugby was oor dekades heen ’n amateursport, waarvolgens die spelers hul geld met ’n beroep moes verdien en slegs van hul prestasies finansieel kon baat as hulle by rugby-league-spanne aangesluit het, waardeur hulle nie meer in aanmerking vir rugby union gekom het nie. Hierdie situasie het in 1995 verander, toe rugby union ’n professionele sport geword het. Vervolgens het baie Suid-Afrikaanse spelers kontrakte met Europese spanne onderteken, aangesien hulle in die Europese ligas hoër salarisse verdien het as tuis. ’n Aantal bekende Springbokke het in die buiteland gespeel, waaronder [[Naas Botha]] (Italië), [[Francois Pienaar]] (Engeland), [[Percy Montgomery]] (Wallis en Frankryk), [[Stefan Terblanche]] (Wallis), [[Butch James]] (Engeland), [[Victor Matfield]] (Frankryk) en [[John Smit]] (Frankryk). Die beheerliggaam het oor jare heen sulke spelers nie vir die nasionale span benoem nie. Dienooreenkomstig het die afrigter Jake White in 2004 verras, toe hy twee spelers wat buite Suid-Afrika gespeel het, vir die nasionale span benoem het: Percy Montgomery en [[Jaco van der Westhuyzen]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/2004-05-17-shock-selections-in-whites-springbok-squad/ |title=Shock selections in White's Springbok squad |publisher=[[Mail & Guardian]] |author=Andrew Hollely |date=17 Mei 2004 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Te midde van voortdurende vertrek na Europa en ook na Japan, bestaan die risiko van permanente uitvloei aan talentvolle spelers, veral omdat, volgens Wêreldrugby se reëls, ’n ononderbroke verblyf van vyf jaar in die buiteland voldoende is om in aanmerking te kom vir ’n ander land se nasionale span (tot einde 2020 was dit drie jaar).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39868065 |title=World Rugby raises international eligibility period from three to five years |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Sedert 1 Julie 2017 laat die Suid-Afrikaanse Rugbyunie spelers wat by ’n buitelandse klub aangesluit het, slegs toe om vir die Springbokke gekies te word indien hulle al meer as 30 toetswedstryde vir die Bokke gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sbs.com.au/news/springboks-to-tighten-selection-rules |title=Springboks to tighten selection rules |publisher=Special Broadcasting Service |date=4 Maart 2017 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Victor Matfield.jpg|duimnael|upright|Victor Matfield (2006)]] [[Lêer:Habana, Bryan (Canon).jpg|duimnael|upright|Bryan Habana (2006)]] [[Lêer:Morné Steyn.jpg|duimnael|upright|Morné Steyn (2010)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Suid-Afrika se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=5;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Eben Etzebeth]] * || 2012–2025 || 138 |- | {{0}}2 || [[Victor Matfield]] || 2001–2015 || 127 |- | {{0}}3 || [[Bryan Habana]] || 2004–2016 || 124 |- | {{0}}4 || [[Tendai Mtawarira]] || 2008–2019 || 117 |- | {{0}}5 || [[John Smit]] || 2000–2011 || 111 |- | {{0}}6 || [[Jean de Villiers]] || 2002–2015 || 109 |- | {{0}}7 || [[Percy Montgomery]] || 1997–2008 || 102 |- | {{0}}8 || [[Willie le Roux]] * || 2013–2025 || 101 |- | {{0}}9 || [[Siya Kolisi]] * || 2013–2025 || {{0}}98 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 93 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=5;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[John Smit]] || 2003–2011 || 83 |- | {{0}}2 || [[Siya Kolisi]] * || 2018–2025 || 66 |- | {{0}}3 || [[Jean de Villiers]] || 2012–2015 || 37 |- | {{0}}4 || [[Gary Teichmann]] || 1995–1999 || 36 |- | {{0}}5 || [[Francois Pienaar]] || 1993–1996 || 29 |- | {{0}}6 || [[Victor Matfield]] || 2007–2015 || 27 |- | {{0}}7 || [[Dawie de Villiers]] || 1965–1970 || 22 |- | {{0}}8 || [[Corné Krige]] || 1999–2003 || 18 |- | {{0}}9 || [[André Vos]] || 1999–2001 || 16 |- | 10 || [[Morné du Plessis]] || 1975–1980 || 15 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=5;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Percy Montgomery]] || 1997–2008 || 893 |- | {{0}}2 || [[Handré Pollard]] * || 2014–2025 || 815 |- | {{0}}3 || [[Morné Steyn]] || 2009–2021 || 742 |- | {{0}}4 || [[Bryan Habana]] || 2004–2016 || 335 |- | {{0}}5 || [[Elton Jantjies]] || 2012–2022 || 331 |- | {{0}}6 || [[Naas Botha]] || 1980–1992 || 312 |- | {{0}}7 || [[Joel Stransky]] || 1993–1996 || 240 |- | {{0}}8 || [[Braam van Straaten]] || 1999–2001 || 221 |- | {{0}}9 || [[Joost van der Westhuizen]] || 1993–2003 || 190 |- | 10 || [[Jannie de Beer]] || 1997–1999 || 181 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=5;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Bryan Habana]] || 2004–2016 || 67 |- | {{0}}2 || [[Joost van der Westhuizen]] || 1993–2003 || 38 |- | {{0}}3 || [[Makazole Mapimpi]] * || 2018–2025 || 33 |- | {{0}}4 || [[Jaque Fourie]] || 2003–2013 || 32 |- | {{0}}5 || [[Jean de Villiers]] || 2012–2015 || 27 |- | {{0}}6 || [[Malcolm Marx]] * || 2016–2025 || 26 |- | {{0}}7 || [[Breyton Paulse]] || 1999–2007 || 26 |- | {{0}}8 || [[Percy Montgomery]] || 1997–2008 || 25 |- | {{0}}9 || [[JP Pietersen]] || 2006–2016 || 24 |- | 10 || colspan=3 | Drie spelers met 21 drieë elk |} |} == Afrigters == {{Hoofartikel|Springbokafrigters}} [[Lêer:Danie Craven 1956b.jpg|duimnael|upright|Danie Craven (1956)]] [[Lêer:Man of the moment Jake White.jpg|duimnael|upright|Jake White wys die William Webb Ellis-beker wat deur die Springbokspan as wenner van die Wêreldbekertoernooi van 2007 omhoog gehou is]] [[Lêer:Peter de Villiers.jpg|duimnael|upright|Peter de Villiers (2011)]] Aangesien die definisie en rol van afrigters tot die besoek van die All Blacks in 1949 baie uiteenlopend was, bevat die volgende tabel slegs afrigters wat sedertdien benoem is. Sedert die begin af was al die Springbokke se afrigters Suid-Afrikaners. {| class="wikitable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- | [[Danie Craven]] || 1949–1956 || 74 |- | [[Basil Kenyon]] || 1958 || 0 |- | [[Hennie Muller]] || 1960–1961, 1963, 1965 || 44 |- | [[Boy Louw]] || 1960–1961, 1965 || 67 |- | [[Izak van Heerden (rugbyafrigter)|Izak van Heerden]] || 1962 || 75 |- | [[Felix du Plessis]] || 1964 || 100 |- | [[Ian Kirkpatrick]] || 1967, 1974 || 60 |- | [[Avril Malan]] || 1969–1970 || 50 |- | [[Johan Claassen]] || 1964, 1970–1974 || 50 |- | [[Nelie Smith]] || 1980–1981 || 80 |- | [[Cecil Moss]] || 1982–1989 || 83 |- | [[John Williams (rugbyafrigter)|John Williams]] || 1992 || 20 |- | [[Ian McIntosh]] || 1993–1994 || 33 |- | [[Kitch Christie]] || 1994–1996 || 100 |- | [[André Markgraaff]] || 1996 || 61 |- | [[Carel du Plessis]] || 1997 || 37 |- | [[Nick Mallett]] || 1997–2000 || 71 |- | [[Harry Viljoen]] || 2000–2002 || 53 |- | [[Rudolf Straeuli]] || 2002–2003 || 52 |- | [[Jake White]] || 2004–2007 || 67 |- | [[Peter de Villiers]] || 2008–2011 || 62 |- | [[Heyneke Meyer]] || 2012–2015 || 67 |- | [[Allister Coetzee]] || 2016–2018 || 47 |- | [[Rassie Erasmus]] || 2018–2019 || 63 |- | [[Jacques Nienaber]] || 2020–2023 || 69 |- | [[Rassie Erasmus]] || sedert 2024 || 69 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die Springbokke in 2007 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het die Springbokke vier keer as “span van die jaar” benoem (in 2004, 2007, 2009 en 2019). Die Springbokke het ook twee keer die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2008 en 2020).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2008 |title=Laureus World Sports Awards 2008 |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2008 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020 |title=Laureus World Sports Awards 2020 |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Kulturele invloed == === Rolprente === Die Springbokke speel ’n sentrale rol in die Amerikaanse 2009-rolprent ''Invictus''. Die rolprent, wat op die boek ''Playing the Enemy'' van John Carlin gebaseer is, beskryf hoe die destydse Suid-Afrikaanse president Nelson Mandela die rugbywêreldbekertoernooi gebruik het om die Suid-Afrikaanse samelewing, wat kort tevore nog weens apartheid erg verdeeld was, met hulp van die Springbokke oor die politiesgemotiveerde verdeling heen verenig het. Die regie is behartig deur [[Clint Eastwood]], die hoofrolle is [[Morgan Freeman]] as Nelson Mandela en [[Matt Damon]] as spankaptein [[Francois Pienaar]]. Die Suid-Afrikaanse 2016-rolprent ''[[Modder en bloed]]'' handel oor die benadering van rugby in die krygsgevangenekamp op die Britse eiland [[Sint Helena]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Die Suid-Afrikaanse musikant en akteur [[Bok van Blerk]] speel die rol as Boerbevelvoerder [[Gideon Scheepers]]. Die protagonis Willem Morkel is op die rugbyspeler Sommie Morkel gebaseer, wat in 1906 in vier wedstryde vir die Springbokke uitgedraf het. Die Australiese 2019-rolprent ''Die Wonderwerk van Brighton'' handel oor die verrassende Japannese oorwinning oor Suid-Afrika tydens die Rugbywêreldbeker 2015 se groepfase in die Engelse stad Brighton. === Liedjies === Sedert hul sukses tydens die Rugbywêreldbeker in 1995 word die Springbokke deur die tradisionele volkslied ''[[Shosholoza]]'' begelei. Onder meer [[Ladysmith Black Mambazo]] en die [[Soweto Gospelkoor]] het die liedjie ter ondersteuning van die Springbokke opgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugby15.co.za/learn-the-lyrics-of-shosholoza-the-south-african-rugby-fan-songs/ |title=Learn the Lyrics of "Shosholoza" the South African Rugby Fan Songs |publisher=rugby15.co.za |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/ndlovu-youth-choir-shosholoza/ |title=Watch: The Ndlovu Youth Choir performs ‘Shosholoza’ for the Springboks &#91;video&#93; |publisher=[[The South African]] |author=Erene Roux |date=15 Oktober 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> [[Leon Schuster]] se ''Hier kom die Bokke'' is nog 'n gewilde liedjie wat ter ondersteuning van die Springbokke gesing word. Dit het ook tydens die Rugbywêreldbeker 1995 gewild geword en begeester die Springbokke sedertdien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sapeople.com/fab-south-african-stuff/watch-leon-schusters-special-message-for-the-springboks-hey-bokke/ |title=WATCH Leon Schuster’s Hey Bokke! Sing-Along Rugby Anthem for the Springboks |publisher=SA People News |author=Jenni Baxter |date=22 September 2019 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> [[Siya Kolisi]] het as Springbokkaptein saam met [[Makazole Mapimpi]] en [[Lukhanyo Am]] die ritueel begin, om voor elke wedstryd in hul [[Xhosa]]-moedertaal ’n ''Gwijo'' op te se. ’n Gwijo is ’n tradisionele [[a capella]]-gesangstyl in die [[Xhosas|Xhosakultuur]] in ’n vraag-en-antwoord-formaat wat emosies en motivering sal oordra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jeremydetolly.com/blog/ep39 |title=Gwijo: Healing Anthems for South Africa |publisher=Jeremy de Tolly |date=30 November 2020 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> Dié idee is deur ondersteuners oorgeneem en sodoende is die Springbokke tydens beide die 2019- en 2023-rugbywêreldbekertoernooie musikaal deur ’n Gwijo-span aangemoedig en ondersteun.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/bok-supporters-the-gwijo-squad-finally-arrive-in-france-after-years-of-saving/ |title=Bok supporters, the Gwijo Squad, finally arrive in France after years of saving |publisher=[[The Citizen]] |author=Bonginkosi Tiwane |date=13 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/rugby/rugby-world-cup-2023/what-is-siya-singing-in-tunnel-before-game-19-october-2023-breaking/ |title=WHAT is Siya singing in the TUNNEL before a game? |publisher=[[The South African]] |author=Ray Leathern |date=19 Oktober 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sowetanlive.co.za/sport/rugby/2023-09-08-gwijo-squad-to-hype-up-boks-as-world-cup-defence-begins/ |title=Gwijo Squad to hype up Boks as World Cup defence begins |publisher=[[Sowetan]] |author=Thulani Mbele |date=8 September 2023 |accessdate=6 Oktober 2025}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Proteas]] * [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa: The Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |year=2000 |location=[[Auckland]], Nieu-Seeland |isbn=0-14-029577-1}} * {{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga – Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=Harper Collins Publishers |year=2005 |isbn=1-86950-566-2}} * {{en}} {{cite book |author=John Nauright |title=Sport, Cultures, and Identities in South Africa |publisher=Continuum International Publishing Group |year=1997 |isbn=0-7185-0072-5}} * {{en}} {{cite book |author=A.C. Parker |title=The Springboks, 1891–1970 |publisher=Cassell & Company Ltd. |year=1970 |location=Londen |isbn=0-304-93591-3}} * {{en}} {{cite book |author=David Smith, Gareth Williams |title=Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union |publisher=University of Wales Press |year=1980 |location=Cardiff |isbn=0-7083-0766-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Africa national rugby union team|Springbokke}} * {{en}} [http://www.sarugby.co.za/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://springboksupporter.co.za/ Amptelike webwerf van die Springbokke se aanhangersklub] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722055656/https://springboksupporter.co.za/ |date=22 Julie 2020 }} * {{en}} [http://www.genslin.us/bokke Springbokke se Rugbyheldesaal] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/south-africa Suid-Afrika by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/south-africa Suid-Afrika op Planet Rugby] {{Navbox |name = Springbokke |state = collapsed |title = Springbokspanne gehaal |list1 = {{Springbokke (1995 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (1999 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2003 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2007 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2008)}} {{Springbokke (2009)}} {{Springbokke (2010)}} {{Springbokke (2011 Rugbywêreldbekergroep)}} {{Springbokke (2012)}} {{Springbokke (2013)}} {{Springbokke (2014)}} {{Springbokke (2015 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2015)}} {{Springbokke (2016)}} {{Springbokke (2017)}} {{Springbokke (2018)}} {{Springbokke (2019)}} {{Springbokke (2019 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2023 Rugbywêreldbeker)}} }} {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyspanne]] e4s28lky5f70rd7xi6kyotx55eegmdz 0 25113 2902300 2871631 2026-05-08T07:26:38Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902300 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Verenigde State se nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Verenigde State | beeld = Kenteken van die Verenigde State se nasionale rugbyspan.svg | unie = [[VSA Rugby]] (USAR) | bynaam = die Arende | embleem = Die goue arend | stadion = <!-- Die unie se hoofstadion --> | kapasiteit = | kaptein = [[AJ MacGinty]] | afrigter = {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Scott Lawrence (rugbyafrigter)|Scott Lawrence]] <small>(sedert 2023)</small> | patroon_la1 = _usarugby20h | patroon_b1 = _usarugby20h | patroon_ra1 = _usarugby20h | patroon_sh1 = _navysides | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _usarugby20a | patroon_b2 = _usarugby20a | patroon_ra2 = _usarugby20a | patroon_sh2 = _redsides | patroon_so2 = | linkerarm2 = 002955 | liggaam2 = 002955 | regterarm2 = 002955 | broek2 = 002955 | kouse2 = 002955 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Todd Clever]] (76)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=11;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Mike Hercus]] (465)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=11;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Vaea Anitoni]] (26)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=11;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{USAru}} 8–12 {{AUSru-r}}<br />(Berkeley, [[Kalifornië]]; 16 November 1912) | grootwen = {{USAru}} 91–0 {{BARru-r}}<br />(Stanford, Kalifornië; 1 Julie 2006) | grootverloor = {{ENGru}} 106–8 {{USAru-r}}<br />([[Londen]], [[Engeland]]; 21 Augustus 1999) | Wêreldbekerverskynings = 8/10 | jaar = 1987 | beste = Een oorwinning in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] | url = | unieurl = www.usa.rugby }} Die '''Verenigde State se nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''United States national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Dié span dra die bynaam “die Arende” (''the Eagles''), na die [[Amerikaanse arend]] (''Haliaeetus leucocephalus''), die nasionale [[voël]] van die [[Noord-Amerika]]anse land. Rugby word in die Verenigde State geadministreer deur [[VSA Rugby]] ([[Engels]]: ''USA Rugby'', USAR) wat in 1975 gestig is. Die Verenigde State word as die naasbeste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Die Verenigde State is tans (September 2025) 16de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Een voormalige Amerikaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Verenigde State het in 1912 hul internasionale rugbydebuut teen [[Wallabies|Australië]] gemaak. Tot rugby se terugkeer na die [[Olimpiese Spele]] tydens die [[Olimpiese Somerspele 2016]] was die Verenigde State die titelhouer van die Olimpiese rugbykampioenskap, nadat hulle hul enigste teenstander tydens die [[Olimpiese Somerspele 1920]] verslaan en tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] hul titel suksesvol verdedig het. Die Verenigde State het tot dusver vir agt van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en net die toernooie [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] in [[Suid-Afrika]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in [[Frankryk]] misgeloop. Van 2003 tot 2011 het hulle deelgeneem aan die Churchillbeker, sedertdien speel die Verenigde State gereeld in die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], waar hulle teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] te staan kom. Sedert 2016 neem die Verenigde State ook deel aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap, saam met die tweede Argentynse span, [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]], Kanada en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]]. Die Verenigde State speel tradisioneel in wit truie met blou en rooi kleuraksente, ’n blou gestreepte wit broek en wit sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van die Verenigde State]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|VSA Rugby}} Die beheerliggaam vir rugby in die Verenigde State is VSA Rugby (Engels: ''USA Rugby'', USAR). VSA Rugby is in 1975 onder die naam Verenigde State van Amerika Rugbyvoetbalunie (''United States of America Rugby Football Union'', USARFU) gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste rugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/usa |title=USA |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was VSA Rugby in 2001 ’n stigtingslid van die Noord-Amerikaanse en Wes-Indiese Rugbyvereniging (''North America and West Indies Rugby Association'', NAWIRA; nou [[Rugby Amerikas Noord]]), nadat Kanada en die Verenigde State by die Wes-Indiese Rugbyvereniging (''West Indies Rugby Association'') aangesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugbyamericasnorth.com/about/about-ran/ |title=About RAN |publisher=[[Rugby Amerikas Noord]] |date=2001 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die professionele [[Major League Rugby]], waaraan in 2022 13 spanne deelneem, is die belangrikste rugbyliga in die Verenigde State en dit is in 2017 ten einde van die Amerikaanse rugby se verdere ontwikkeling gestig. Sedertdien is die meeste spelers van die Amerikaanse nasionale span uit dié liga afkomstig, van die ander spelers is veral in [[Engeland]] en [[Australië]] aktief. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met twee spanne uit [[Argentinië]] en een elk uit [[Brasilië]], [[Chili]], [[Paraguay]] en [[Uruguay]] die internasionale [[Superrugby Amerikas]]-toernooi beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2022/12/22/super-rugby-americas-to-launch-without-pride-or-jaguares/ |title=Super Rugby Americas to launch without Pride or Jaguares |publisher=Americas Rugby News |date=22 Desember 2022 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Aangesien die seisoene min oorvleuel word talle spelers in albei professionele ligas ingespan. Naas die amptelike nasionale span roep VSA Rugby ook ander keurspanne byeen. ''USA Selects'' is die tweede nasionale span van die Verenigde State en hulle het tot in 2016 aan die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem, voordat hulle na Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi oorgeskakel het. Die ''USA Sevens'' is die Amerikaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Net soos ander rugbylande beskik die Verenigde State oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Rugby word ook toenemend gewild by kolleges en universiteite en aangebied as ’n alternatief vir [[Amerikaanse voetbal]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://qz.com/545698/nfl-meet-your-latest-rival-rugby-is-coming-to-america/ |titel=NFL, meet your latest rival: Rugby is coming to America |publisher=qz.com |date=10 November 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:McGill v harvard football game 1874.jpg|duimnael|Die Harvard–McGill-wedstryd van 1874]] [[Lêer:Usa rugby team v australia.jpg|duimnael|Die Amerikaanse span wat teen [[Wallabies|Australië]] op California Field gedurende die Wallabies se 1912-toer na Kanada en die Verenigde State gespeel het]] William Strachey, ’n [[Engelse]] kolonis wat in [[Jamestown, Virginië|Jamestown]] ([[Virginië]]) gebly het, het in 1610 verslag gedoen oor ’n balspel van die [[Lenni-Lenape]] met die naam ''Pahsaheman''. Verwante balspeletjies, wat almal sekere ooreenkomste met die huidige rugby gehad het, is ook bekend van ander [[Indiane|inheemse volke]] langs die Noord-Amerikaanse ooskus, soos die Massachusett, Mi’kmaq, Narraganset en Powhatan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Stewart Culin |title=Games of the North American Indians |publisher=Dover Publications |location=New York |year=1975 |ISBN=0-486-23125-9 |pages=697–699}}</ref> Die koloniste het op hul beurt aan [[sokker]] verwante sportsoorte uit [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Groot-Brittanje]] saamgeneem, wat almal oor geen vaste stel reëls beskik het nie, ’n groot aantal deelnemers betrek en soms gewelddadig geword het. Vroeë vorms van rugby, wat destyds onder die naam voetbal saamgevat is, is reeds in die 1840’s aan die universiteite van [[Harvard-universiteit|Harvard]], [[Yale-universiteit|Yale]] en [[Princeton-universiteit|Princeton]] gespeel en van hulle is deels ingevoer deur Amerikaners, wat by Engelse openbare skole opgelei is. In 1869 is glo wedstryde tussen Princeton en die [[Rutgers-universiteit]] aangebied, wie se reëls die vestiging van die rugbyuniekode voorafgegaan het en dit verbied het om die bal vorentoe te gee.<ref name="bath77">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=Complete Book of Rugby |year=1997 |publisher=Seven Oaks |ISBN=1-86200-013-1 |pages=77}}</ref> Nadat rugby aanvanklik ’n suiwer universiteitsport was, het in 1872 Britse uitgewekenes in die San Francisco Bay Area die eerste klubs gestig. Op 15 Mei 1874 is die eerste bekende rugbywedstryd in [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Massachusetts]], tussen die spanne van die Harvard-universiteit en die [[McGill Universiteit]] uit [[Montreal]] aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/USA.html |title=Rugby in USA |publisher=Rugby Football History |accessdate=21 September 2025}}</ref> Dié wedstryd het die belangstelling van ander universiteite aan die sportsoort gekweek. In 1876 het die universiteite Yale, Harvard, Princeton en [[Columbia-universiteit|Columbia]] die Interkollegiale Voetbalvereniging (''Intercollegiate Football Association'') gestig, wie se lede aanvanklik die rugbyreëls gebruik het, voordat hulle later onder invloed van [[Walter Camp]] geleidelik na [[Amerikaanse voetbal]] oorgeskakel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/sports/gridiron-football |title=Gridiron football |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Intussen het rugby ook aan [[Kalifornië|Kaliforniese]] universiteite begin versprei. Die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley|Universiteit van Kalifornië]] in Berkeley se California Golden Bears het op 3 Desember 1882 vir die eerste keer teen die immigranteklub ''Phoenix Club'' uit [[San Francisco]] te staan gekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/USA.html |title=Rugby in USA |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=21 September 2025}}</ref> Aan die einde van die 19de eeu is rugby veral langs die oos- en weskus gespeel, maar dit was in die gebiede daartussen net min bekend (met uitsondering van [[Illinois]], [[Texas]] en [[Utah]]).<ref name="bath77" /> In 1906 het die destyds as uiters wreed beskoude Amerikaanse voetbal ’n eksistensiële krisis ondergaan, nadat binne een seisoen 18 spelers dood is. Harvard se president [[Charles William Eliot]] het gedreig om alle Gridiron-variante van die Kollegevoetbal te verbied en die minder gevaarlike rugby was blykbaar op die punt om te seëvier. Onder bemiddeling van die [[President van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse president]] [[Theodore Roosevelt]] is besluit op nuwe reëls, waarvolgens die wreedheid sterk afgeneem het en ook albei sportsoorte duidelik van mekaar geskei is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2012/02/05/opinion/greene-super-bowl/ |title=The president who saved football |publisher=[[CNN]] |date=5 Februarie 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Terwyl voetbal in die ooste en Midde-Weste in gewildheid toegeneem het, het aan die weskus aanvanklik die teendeel gebeur: Onder indruk van die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] se Europese toer, wat tydens hul terugreis twee wedstryde in Kalifornië gespeel het, het die [[Stanford-universiteit]], die Universiteit van Kalifornië en ander kolleges rugby bo voetbal verkies. In 1910 het ’n span Kaliforniese leerlinge ’n toer deur [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] onderneem. Hulle het hul gashere uitgenooi om die Verenigde State te kom besoek. Die Australiese [[Wallabies]] het gedurende [[herfs]] 1912 aan dié uitnodiging voldoen en na [[Noord-Amerika]] getoer. Vervolgens het op 16 November op die California Field in Berkeley die eerste toetswedstryd tussen die Verenigde State en Australië plaasgevind, wat die gaste met 12–8 gewen het.<ref name="auto">{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15331908/tour-killed-american-rugby |title=The tour that killed American rugby |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=29 Oktober 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://therugbyhistorysociety.co.uk/morris.html |title=Laird Monterey Morris |publisher=The Rugby History Society |accessdate=5 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305115327/http://therugbyhistorysociety.co.uk/morris.html |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ''San Francisco Chronicle'' het vol trots berig: „Amerika het op die internasionale kaart verskyn en sal oor enkele jare op al die ander nasies neersien.“ Maar dié blykbare hoogtepunt is ná net een jaar skielik beëindig, toe die All Blacks deur Noord-Amerika getoer en hul teenstander heeltemal oorheers het. Op 15 November 1913 moes ’n gehoor van meer as 10&nbsp;000 sien, hoe die Amerikaanse nasionale span as ’t ware deklasseer is. Die ''San Francisco Post'' het soos volg berig: „Die Kaliforniese spelers is die beste wat ons in sewe jaar se interkollegiale rugby ontwikkel het – die heel beste. En die uitslag teen hulle was 51 teenoor 3. Die enigste gevolgtrekking is dat ons nog nie geleer het om rugby te speel nie. Dit is nog steeds ’n vreemde spel.“<ref name="auto" /> Onder die leerlinge aan die weskus het ’n gevoel van ontoereikendheid ontstaan. Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat hulle nooit kon treed hou nie en dat dit nutteloos is om dit hoegenaamd te probeer.<ref name="move">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/sep/25/rugby-america-college-university-world-cup |title=Can American rugby move beyond the college campus? |publisher=[[The Guardian]] |date=25 September 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was die algemene mening dat dit meer wenslik is om met ander dele van die land mee te ding as met heeltemal beter buitelandse spanne. Om hierdie rede het die Universiteit van Kalifornië vanaf 1915 weer na voetbal oorgeskakel en sodoende die einde aan Kalifornië se spesiale status ingelui. Die Stanford-universiteit het ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] nog sekere jare met rugby voortgegaan.<ref name="auto" /> === Olimpiese goud in 1920 en 1924 === [[Lêer:1920 US olympic rugby union team.jpg|duimnael|links|Die Amerikaanse span wat die goue medalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 1920]] in [[Antwerpen]] ingepalm het]] [[Lêer:USA rugby team for the october 1920 test match vs France.jpg|duimnael|Die Amerikaanse rugbyspan voor hul toetswedstryd teen Frankryk in Oktober 1920]] [[Lêer:USA 1924 rugby team.jpg|duimnael|links|Die Amerikaanse span wat die goue medalje tydens die Olimpiese Somerspele 1924 in [[Parys]] verower het]] [[Lêer:1924 France vs USA rugby match.jpg|duimnael|Rugbywedstryd tussen Frankryk en die Verenigde State tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]]]] In 1920 het die Kaliforniese rugbybeheerliggaam met die idee na vore getree om ’n span aan die [[Olimpiese Somerspele 1920]] in [[Antwerpen]] te laat deelneem. Die Amerikaanse Olimpiese komitee het ná ietwat huiwering sy toestemming gegee. Aangesien Kalifornië die enigste deelstaat was, waar rugby nog ietwat gewild was, was hulle egter nie bereid om die reiskoste te dra nie. Die plaaslike universiteite het ’n suksesvolle fondswerwing van stapel gestuur en ’n span saamgestel wat veral uit Kaliforniese spelers bestaan het.<ref name="goldenbears1">{{en}} {{cite web |url=https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/18/3062137/1920-rugby-cals-first-olympic-gold-medalists |title=1920 Rugby: Cal's First Olympic Gold Medalists |publisher=California Golden Bears |date=18 Junie 2012 |accessdate=21 September 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Atletiese Amateurunie het enkele weke voor die vertrek ingestem om ’n deel van die reiskoste te dra.<ref>{{en}} {{cite web |title=A.A.U. to Pay Expenses of Rugby Team to Olympics |url=https://www.newspapers.com/image/20460636 |publisher=[[The New York Times]] |location=Stanford-universiteit, [[Kalifornië]] |via=Newspapers.com |date=4 Junie 1920 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Toe die Amerikaanse span in Europa aangekom het, het [[Tsjeggiese nasionale rugbyspan|Tsjeggo-Slowakye]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] reeds hulleself aan die toernooi onttrek. Vervolgens was [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] en die Verenigde State die enigste spanne wat ooit aan die Olimpiese rugbytoernooi deelgeneem het. Dit het net uit die wedstryd om die goud- en silwermedalje bestaan wat op 5 September by sterk reën beslis is. Die Amerikaners was heelwat beter voorbereid op die modderige terrein en het ’n skokoorwinning oor die groot gunsteling Frankryk met 8–0 aangeteken. Die [[Franse Rugbyfederasie]] het die Olimpiese kampioen vervolgens vir ’n kort toer deur Frankryk uitgenooi; die Verenigde State het drie van die vier wedstryde gewen (hul enigste nederlaag was in die toetswedstryd teen Frankryk).<ref name="goldenbears1" /> Die Olimpiese oorwinning het merkwaardig min aandag in die Verenigde State geniet en nie daartoe bygedra om die sedert sekere jare afnemende belangstelling in rugby om te keer nie. In 1923 het die Franse die Kaliforniërs uitgedaag om hul titel tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] in [[Parys]] te verdedig. Die Amerikaanse Olimpiese komitee het weer sy toestemming vir die ontplooiing van ’n nasionale span gegee, maar weereens geweier om hulle finansieel te ondersteun. Nietemin het sewe Olimpiese kampioene van 1920 bymekaargekom. Hulle het $20&nbsp;000 ingesamel en nog 15 spelers gevind (insluitende enige voetbalspelers wat nog nooit tevore rugby gespeel het nie). Die Amerikaanse span het weereens amper net uit Kaliforniërs bestaan.<ref name="goldenbears1" /> Ter voorbereiding het hulle in April 1924 na Engeland getoer, waar hulle in drie wedstryde deur hoog aangeskrewe klubs verslaan is (aangesien die organiserende Franse Nasionale Olimpiese en Sportkomitee op ’n Britse span aangedring het, het geen van die Britse beheerliggame ’n span na Parys gestuur nie).<ref name="goldenbears2">{{en}} {{cite web |url=https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |title=1924 Rugby: A Wild Olympic Rematch |publisher=California Golden Blogs |date=20 Junie 2012 |accessdate=21 September 2025 |archive-date=26 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826002655/https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |url-status=dead }}</ref> Die Olimpiese Somerspele se rugbytoernooi is op die [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Stade de Colombes]] beslis en die Amerikaners en Roemene het glo min kanse teen die gasheer gehad. Op 11 Mei het die Verenigde State Roemenië met 39–0 verslaan (insluitende drie [[Drie (sport)|drieë]]). Vir die eindstryd op 18 Mei is ’n gehoor van sowat 30&nbsp;000 verwag; 50&nbsp;000 het saamgetrek om die rugbyeindstryd en die toekenning van die eerste medalje tydens die Olimpiese Somerspele 1924 by te woon.<ref name="goldenbears1" /><ref>{{en}} ''U.S. Team is Hissed by French When it Wins Olympic Title.'' In: [[The New York Times]], 19 Mei 1924.</ref> Volgens beroepswedders het die Verenigde State geen kans gehad nie, die kanse was 20–1 ten gunste van Frankryk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wesclark.com/rrr/1924_olympics_2.html |title=Rugby at the 1924 Olympics |publisher=Wesclark |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Amerikaners was egter nie geïntimideer nie en hul [[Kaptein (sport)|kaptein]] Babe Slater het voor die wedstryd in sy dagboek geskryf: “Ons sal hulle sekerlik laat weet dat hulle in ’n geveg was.”<ref name="goldenbears2" /> Ondanks die kanse het die Verenigde State goed begin en teen halftyd met 3–0 voorgeloop. Swaar duikslae deur die Amerikaners, ontleen aan Amerikaanse voetbal, het die Franse geïntimideer en uitgeput, terwyl die Verenigde State vier drieë in die tweede helfte gedruk het om die Franse met 17–3 te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/167592.html |title=Olympic Rugby: Rugby and the Olympics |publisher=ESPNscrum |date=26 Junie 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná afloop van die wedstryd moes die Amerikaners deur die polisie uit die stadion begelei word om hulle teen die woedende skare te beskerm.<ref name="goldenbears2" /> === Herbelewing ná ’n lang onderbreking === In 1925 het die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] rugby uit die lys Olimpiese sportsoorte verwyder, nadat met [[Pierre de Coubertin]] dié sport se grootste ondersteuner bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/olympics/history |title=History of rugby in the Olympics |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sonder die Olimpiese uitdaging het rugby in die Verenigde State eindelik aan belangrikheid verloor<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6047692.stm |title=Rugby reborn in the USA |publisher=[[BBC]] |author=Sarah Holt |date=13 Oktober 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> en dit was op kleiner plaaslike nisse beperk, waar dit ’n suiwer amateursport aanhou bly het. Gedurende die 1930’s en 1950’s het Australiese en Britse promotors die professionele variant [[Rugby League]], wat meer ooreenkomste met voetbal toon, probeer vestig. Maar hierdie pogings het vir die eenvoudige rede misluk, dat rugbyspelers, wat ’n professionele loopbaan nagestreef het, na die heelwat meer winsgewende Nasionale Voetballiga oorgeskakel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://tony-collins.squarespace.com/rugbyreloaded/2015/6/9/rugby-league-in-america-in-the-1950s |title=Rugby League in North America in the 1950s |publisher=ESPNscrum |author=Tony Collins |date=15 Junie 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gedurende die 1950’s het rugby weer ’n effens groeiende belangstelling beleef. Aanvanklik was dit oorwegend entoesiaste wat die sport tydens ’n jaar in die buiteland leer ken het of immigrante wat dit wou aanhou uitoefen. Gedurende die 1960’s en 1970’s het die sport ook aan universiteite ’n herlewing ondergaan, veral langs die weskus; die aantal klubs het ook gegroei. Aangesien rugbyspelers oorspronklik net op plaaslike vlak organiseer is, het die behoefte aan ’n nasionale beheerliggaam om die Verenigde State in die internasionale rugbygemeenskap te verteenwoordig toegeneem. Vervolgens is op 7 Junie 1975 in [[Chicago]] die Verenigde State van Amerika Rugbyvoetbalunie (''United States of America Rugby Football Union'', nou bekend as [[VSA Rugby]]), gestig.<ref name="move" /><ref name="SCRFU History">{{en}} {{cite web |url=http://www.scrfu.org/documents/scrfu-history/ |title=SCRFU History |publisher=Southern California RFU |accessdate=17 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017095741/http://www.scrfu.org/documents/scrfu-history/ |archive-date=17 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 31 Januarie 1976, meer as ’n halfeeu ná die Olimpiese Somerspele 1924, het op die Glover Field in [[Anaheim]] die eerste toetswedstryd sedert die herbelewing en onder die leierskap van die nuwe beheerliggaam plaasgevind. Die nasionale span, met hul bynaam ''Eagles'' („Arende“), het teen die Australiese Wallabies (wat op hul terugreis van ’n lang Europese toer was) te staan gekom en hulle is met 24–12 verslaan.<ref name="SCRFU History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2012/04/04/aussie-rugby-california-dreamin/ |title=Aussie Rugby California Dreamin' |publisher=The Roar |date=4 April 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vyf maande later is die Amerikaners in Chicago deur Frankryk verslaan, maar hulle het nogtans goed tred gehou. Gedurende herfs 1977 het ’n toer na Engeland met goeie resultate gevolg, maar die wedstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] is nie as ’n toetswedstryd erken nie. In 1977 het ook hul wedywering met [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] begin en die Verenigde State het in Mei 1978 in [[Baltimore]] hul eerste oorwinning oor dié buurland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite book |title=Rothmans Rugby Yearbook 1978–79 |author=Vivian Jenkins |year=1978 |publisher=Queen Anne Press |isbn=0-354-09047-X}}</ref> Die nasionale span het stadigaan meer bekendheid verwerf, maar hul wenrekord was aanvanklik beskeie. Tussen 1979 en 1983 het hulle geen oorwinning aangeteken nie. Die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] se besoek in herfs 1981 was hoogsomstrede. Nadat die voorafgaande wedstryde in Nieu-Seeland reeds deur erge anti-[[Apartheid]]s-betogings begelei is, is ook die toer se tweede been deur betogings begelei. Om dié rede het albei beheerliggame daarop besluit om die afsluitende toetswedstryd in die geheim te laat plaasvind. Dit is op 25 September in die dorp Glenville in die deelstaat [[New York (deelstaat)|New York]] voor net 30 toeskouers aangebied en deur die gaste met 38–7 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.chuckthewriter.com/springboks.html |title=Rugby in the national spotlight: The 1981 USA tour of the Springboks |publisher=Rugby Magazine |author=Chuck Miller |date=10 April 1995 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1983 het die Arende ’n kort toer na Australië onderneem en hulle is in [[Sydney]] deur die oorheersende Wallabies met 49–3 verslaan. Op 21 April 1985 het die Verenigde State op die [[Chichibunomiya Rugbystadion]] in [[Tokio]] in hul eerste toetswedstryd teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] te staan gekom en naelskraap met 16–15 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/mm/document/tournament/mediazone/02/06/78/68/20130621japvusa.pdf |title=IRB Match Preview: Japan v USA |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=23 Junie 2013 |accessdate=26 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626163902/http://www.irb.com/mm/document/tournament/mediazone/02/06/78/68/20130621japvusa.pdf |archive-date=26 Junie 2013 |url-status=dead}}</ref> Die Verenigde State is uitgenooi om aan die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbeker in 1987]] in [[Nieu-Seeland]] en [[Australië]] deel te neem, waarmee hul opname by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gepaard gegaan het. Hulle het hul eerste groepwedstryd teen Japan op [[Ballymorestadion]] in [[Brisbane]] met 21–18 gewen, nadat die [[heelagter]] Ray Nelson 13 punte aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/team_pages/usa/2992399.stm |title=USA play a different ball game |publisher=[[BBC]] |date=26 September 2003 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Verenigde State het egter hul twee daaropvolgende wedstryde verloor: Met 47–12 teen die Wallabies en met 34–6 teen Engeland. Die Verenigde State het derde in hul groep geëindig en soos verwag die kwalifikasie vir die kwarteindrondte misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In November 1987 het ’n toer deur [[Wallis]] gevolg, waartydens die Arende twee oorwinnings oor plaaslike spanne aangeteken het. Die eerste toetswedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] het in ’n 0–46-nederlaag geëindig en op nuut die duidelike klasverskil teenoor die beste spanne ter wêreld gewys.<ref>{{en}} {{cite book |title=Rothmans Rugby Union Yearbook 1988–89 |editor=Stephen Jones |publisher=Rothmans Publications Ltd & Queen Anne Press |year=1988 |ISBN=0-356-15884-5 |pages=30–33}}</ref> Om hul bydrae ter ontspanning in die [[Koue Oorlog]] te lewer het die Arende in September 1988 aan ’n internasionale toernooi in [[Moskou]] deelgeneem. Tydens dié toernooi het die Verenigde State Roemenië verslaan, maar hulle het die enigste wedstryd teen die [[Russiese nasionale rugbyspan|Sowjetunie]] verloor.<ref name="Rugby Mag 2012">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymag.com/usa-men/6485-notes-on-usa-v-romania.html |title=Notes on USA v Romania |publisher=Rugby Mag |date=23 November 2012 |accessdate=25 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131025101335/http://rugbymag.com/usa-men/6485-notes-on-usa-v-romania.html |archive-date=25 Oktober 2013 |url-status=dead}}</ref> [[Lêer:1991 USA Rugby World Cup Squad.jpg|duimnael|Die Arende voor hul wedstryd teen die [[All Blacks]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]]]] Vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi is aan die Amerikaanse vasteland drie beginplekke toegewys. Aangesien net die beheerliggame van die Verenigde State, Kanada en Argentinië hul belangstelling beklemtoon het, was die span regstreeks gekwalifiseer en tydens die kwalifisering is slegs die groep bepaal. Tussen September en Mei 1991 het die Verenigde State drie agtereenvolgende oorwinnings aangeteken – almal oor Japan – die eerste reeks van drie oorwinnings in die Amerikaanse rugbygeskiedenis.<ref name="Test matches – Team records – USA">{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmin1=27+Mar+1981;spanval1=span;team=11;template=results;type=team;view=match |title=Test matches – Team records – USA |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi het die Verenigde State die Franse vir twee toetswedstryde verwelkom. As swakste span van die Amerikaanse vasteland is aan die Verenigde State tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat in die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is, ’n baie sterk groep toegewys. Dit het uit die verdedigende kampioen Nieu-Seeland, die nominale gasheer Engeland en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] bestaan. In hul eerste groepwedstryd is die Verenigde State deur Italië met 30–9 verslaan en in die tweede deur Nieu-Seeland met 46–6. Op Twickenham is hulle deur Engeland met 37–9 geklop, waarvolgens die Verenigde State in die vierde plek geëindig het en uit die toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Elk in 1992 en 1993 het hulle in een toetswedstryd teen Kanada gespeel, wat albei in nederlae geëindig het. In Oktober 1993 het ’n vriendskaplike wedstryd sonder toetsstatus in [[Riverside, Kalifornië|Riverside]] teen die destydse wêreldkampioen Australië gevolg wat die Verenigde State naelskraap met 22–26 verloor het. In 1994 het die rugbywêreldbekerkwalifisering afgeskop. Nadat die Verenigde State in die eerste rondte [[Bermuda]] met 60–3 verslaan het, het hulle in die tweede rondte teen Argentinië te staan gekom. In twee wedstryde om die enigste plek vir die Amerikaanse vasteland het die Argentyne naelskraap met vyf en ses punte verskil geseëvier, waardeur die Verenigde State die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] misgeloop het. Tot op hede is dit die enigste rugbywêreldbekertoernooi waaraan die Arende nie deelgeneem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/99652.html?template=results |title=1995 Rugby World Cup Qualifier |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hierdie ontwikkelling kontrasteer met dié van die nasionale vrouespan, wat tot die wêreld se bestes behoort en tydens die Rugbyvrouewêreldbeker 1991 wêreldkampioene geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.therugbyjournal.com/rugby-blog/usa |title=USA |publisher=The Rugby Journal |author=Jack Zorab |accessdate=21 September 2025}}</ref> In November 1994 en in Januarie 1996 het die Amerikaners met twee naelskraapse nederlae in vriendskaplike wedstryde teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] herstel. In 1996 het die Verenigde State vir die eerste keer aan die nuwe Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap en die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem en tydens albei toernooie die derde plek gehaal. Aan die begin van 1997 het die span na Wallis getoer. In 1998 het die Verenigde State ’n baie suksesvolle Europese toer onderneem en beide [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] en [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] geklop.<ref name="Rugby Mag 2012" /> Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering is die Verenigde State deur beide Argentinië en Kanada verslaan, maar nadat hulle in die laaste wedstryd Uruguay met 21–16 geklop het, het hulle hul plek by die [[Rugbywêreldbeker 1999]] bespreek. In voorbereiding op dié toernooi het die Verenigde State aan die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap 1999 deelgeneem, waar hulle beide [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] vir die eerste keer geklop het, maar ná naelskraapse nederlae teen beide Japan en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] van die titel ontneem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/18449.html?template=results |title=Pacific Rim Championship 1999 |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die groepfase van die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat in die destydse Vyfnasies aangebied is, is die Amerikaners in die eerste groepwedstryd deur Ierland maklik met 53–8 verslaan. Daarop het ’n naelskraapse 25–27-nederlaag teen Roemenië gevolg. Met ’n 19–55-nederlaag in die laaste groepwedstryd teen Australië het die Amerikaners weer in die vierde plek geëindig en hulle is sonder enige belowende oomblik uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Vestiging in die middelklas === [[Lêer:USA vs England - Rugby WC 2007.jpg|duimnael|Die Arende tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:USA vs Ireland - 31st May, Santa Clara, 2009 - Lesson dont tackle too high (3583261707).jpg|duimnael|Die Arende teen Ierland in Santa Clara, Kalifornië, 2009]] Van Junie 2000 tot Mei 2001 het die Verenigde State in toetswedstryde agt agtereenvolgende nederlae gely en daarmee ’n ewe erge wenrekord as in 1998 aangeteken. Nadat dié negatiewe reeks tydens die Panamerikaanse Rugbykampioenskap 2001 met ’n naelskraapse oorwinning oor Uruguay kort onderbreek is, het daarop vyf verdere nederlae gevolg (onder andere twee keer teen Kanada aan die begin van die kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]]). Ná twee tuisoorwinnings oor Uruguay en Chili het die Verenigde State in die derde rondte derde geëindig, waarmee hulle tot die uitspeelwedstryd gevorder het. Die Verenigde State het twee maklike oorwinnings oor Spanje aangeteken en vervolgens vir hul vierde rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. Kort daarna het die Verenigde State oorwinnings oor Japan en Kanada aangeteken, waarmee hulle vir die eerste keer in hul rugbygeskiedenis vier agtereenvolgende oorwinnings aangeteken het.<ref name="Test matches – Team records – USA" /> In 2003 het die IRR met die Super Powers Cup en die Churchillbeker twee nuwe toernooie as plaasvervanger vir die vorige Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap en die Panamerikaanse Rugbykampioenskap ingevoer, waaraan die Verenigde State deelgeneem het. Terwyl eersgenoemde net tot in 2005 beslis is, is laasgenoemde tot in 2011 aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/46696.html |title=USA hammers Japan |publisher=ESPNscrum |date=18 Mei 2003 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het die Arende vierde in hul groep van vyf geëindig. In die eerste groepwedstryd teen Fidji het die Verenigde State vroeg in die tweede helfte met 13–3 voorgeloop, maar Fidji het die voortou geneem en die wedstryd met 19–18 beklink, dit was die Arende se negende agtereenvolgende nederlaag tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi. Ná ’n 15–39-nederlaag teen Skotland het die Verenigde State Japan met 39–26 verslaan en sodoende hul eerste oorwinning tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi sedert 1987 aangeteken (oor dieselfde span).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/onthisday/rugby/story/104549.html |title=Wallabies send All Blacks home |publisher=ESPNscrum |date=24 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná ’n 14–41-nederlaag in die laaste groepwedstryd teen Frankryk het die Verenigde State in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Verenigde State se wenrekord in 2004 en 2005 het ná vyf agtereenvolgende nederlae weer teleurstellend verloop. In 2006 het die kwalifisering vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi afgeskop. Hul 91–0-oorwinning oor [[Barbados]] in die eerste wedstryd is tot op hede die hoogste uitslag in die Arende se geskiedenis. Nadat hulle ná ’n 7–56-nederlaag teen Kanada die regstreekse kwalifisering misgeloop het, moes die Verenigde State in die laaste rondte in twee wedstryde teen Uruguay om die laaste plek vir die Amerikaanse vasteland speel. Die Verenigde State het weg met 42–13 en tuis met 33–7 geseëvier, waardeur hulle vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/65972.html |title=USA secures place at RWC'07 |publisher=ESPNscrum |date=8 Oktober 2006 |accessdate=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601051732/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/65972.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=dead}}</ref> Die Verenigde State, destyds in die 13de plek van die wêreldranglys,<ref name="ranglys" /> is in alle vier groepwedstryde verslaan: In die eerste wedstryd met 10–28 deur Engeland, aansluitend met 15–25 deur Tonga, met 21–25 deur Samoa en eindelik met 15–64 deur die latere wêreldkampioen Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Arende het nogtans ’n hoogtepunt tydens die wedstryd teen die Springbokke beleef. Ná ’n onderskepping deur Todd Clever en ’n aantal passe het Takudzwa Ngwenya langs die kantlyn gejaag en die spoedvraat [[Bryan Habana]] uitgehardloop om ’n drie te druk wat later deur die IRR as die “drie van die jaar” benoem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/rest-of-the-world/rugby-world-cup-2011-usas-story-14387 |title=Rugby World Cup 2011: USA’s story |publisher=Rugby World |date=1 Augustus 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> [[Lêer:Australia vs USA 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Die Wallabies skrum teen die Verenigde State tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] In Maart 2009 het die beheerliggaam die Ier Eddie O’Sullivan, wat voorheen die Ierse nasionale span sewe jaar lank suksesvol afgerig het, as nuwe hoofafrigter aangestel. Sy tak was om rugby in die Verenigde State verder te ontwikkel en spelers se moontlikhede ná die jeug- en kollege-vlak uit te brei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/timeline/rugby/story/92941.html |title=O'Sullivan lands Eagles job |publisher=ESPNscrum |date=5 Maart 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Churchillbeker 2009 het die Arende vir die eerste keer teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] te staan gekom en die destydse Europese kampioen met 31–13 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby365.com/countries/canada/churchill-cup-returns-to-america |title=Churchill Cup returns to America |publisher=Rugby 365 |date=22 Februarie 2010 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kort daarna het in Julie die rugbywêreldbekerkwalifisering se eerste fase met twee wedstryde teen Kanada afgeskop. Terwyl hulle die tuiswedstryd naelskraap gewen het, is die Amerikaners in die wegwedstryd een week later maklik verslaan. Die Amerikaanse vasteland se laaste plek is soos vier jaar voorheen in November 2009 teen Uruguay beslis. Die Arende het weer met twee oorwinnings hul plek in die toernooi bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8372808.stm |title=Eagles claim 2011 World Cup berth |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In die drie toetswedstryde gedurende 2010 het hulle oorwinnings oor Rusland en Portugal aangeteken en hulle is deur Georgië geklop. In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi in 2011 het die Verenigde State ’n oorwinning oor Rusland aangeteken, maar ook vier nederlae gely. In hul eerste groepwedstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het die Amerikaners teen die Ierse aanvalle tot kort voor halftyd weerstand ontbied, maar hulle is eindelik deur hul hoofafrigter se vorige span met 22–10 verslaan. Hulle het in hul minimundoelwit, om minstens een oorwinning aan te teken, met ’n 13–6-oorwinning oor Rusland geslaag. In die derde wedstryd teen Australië was die Amerikaners sonder enige kans en hulle is met 67–5 verslaan; tot op hede is dit hul ergste nederlaag teen dié span. In die laaste wedstryd teen Italië is om die derde plek en die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende toernooi gespeel. Italië het dié wedstryd met 27–10 gewen en die Verenigde State het ná drie nederlae in vier wedstryde in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Twee maande ná die uitskakeling het O’Sullivan bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15761754 |title=Eddie O'Sullivan stands down as US Eagles coach |publisher=[[BBC]] |date=16 November 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2012 was hul wenrekord gebalanseerd; hulle het drie oorwinnings aangeteken, maar ook drie nederlae in vriendskaplike wedstryde gely. In die daaropvolgende jaar het die Arende ’n swak fase betree en sewe agtereenvolgende nederlae gely. Daarvan was vier nederlae tydens hul eerste deelname aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] teen Kanada, Tonga, Fidji en Japan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/176567.html?template=results |title=Pacific Nations Cup 2013 |publisher=ESPNscrum |date=2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[2013 midjaarrugbytoetsreeks]] het hulle in ’n noemenswaardige naelskraapse 12–15-nederlaag teen Ierland gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22826506 |title=Rugby International: USA 12–15 Ireland |publisher=ESPNscrum |date=9 Junie 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die daaropvolgende rugbywêreldbekerkwalifisering het in Augustus 2013 weer met twee nederlae teen Kanada en ’n totale telling van 20–40 afgeskop. Vervolgens moes die Verenigde State in April 2014 weer teen Uruguay speel. Terwyl hulle in die wegwedstryd gelykop gespeel het, het hulle die tuiswedstryd gewen; met die totale telling van 59–40 het hulle vir die rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. O’Sullivan se ontwikkelingswerk het daartoe gelei, dat sekere Amerikaanse rugbyspelers kontrakte met Europese professionele spanne kon onderteken; vervolgens was tien spelers in Engeland aktief.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thisisamericanrugby.com/2014/03/eagles-selected-for-first-uruguay-match.html |title=Eagles Selected For First Uruguay Match |publisher=This Is American Rugby |date=15 Maart 2014 |accessdate=3 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203192550/http://www.thisisamericanrugby.com/2014/03/eagles-selected-for-first-uruguay-match.html |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:South Africa vs USA 2015 RWC (4).jpg|duimnael|Die Arende teen die Springbokke tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Op 1 November 2014 het die Verenigde State in hul derde wedstryd teen Nieu-Seeland te staan gekom en hulle is soos verwag maklik met 74–6 verslaan. Meer as 61&nbsp;500 toeskouers het dié wedstryd op die [[Soldier Field]] in Chicago bygewoon, wat die vorige toeskouerrekord meer as verdriedubbel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2014/nov/07/wallabies-us-rugby-all-blacks-chicago-test |title=Wallaby greats say US 'sleeping giant' of rugby and hail All Blacks' Chicago Test |publisher=[[The Guardian]] |date=7 November 2014 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231214/http://www.theguardian.com/sport/2014/nov/07/wallabies-us-rugby-all-blacks-chicago-test |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vorige rekord was ’n skare van 20&nbsp;183 tydens die wedstryd teen Ierland in [[Houston]] die vorige jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/sports/breaking/ct-rugby-us-new-zealand-spt-1102-20141101-story.html |title=Rugby match draws 61,500 to Soldier Field |publisher=Chicago Tribune |author=Jack McCarthy |date=1 November 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi het die Arende in vier wedstryde tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2015 gespeel, waarvan hulle een elk teen Japan en Kanada gewen het. Daarop het op 5 September 2015 ’n vriendskaplike wedstryd in Chicago teen die destyds tweede beste span uit Australië gevolg. Teen halftyd het die Amerikaners verrassend met 14–10 voorgeloop, voordat die Wallabies die leisels oorgeneem, aan hul teenstander geen verdere punt toegestaan en dié wedstryd maklik beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbytoday.com/elite/eagles-fall-wallabies-last-rwc-tune |title=Eagles Fall to Wallabies in Last RWC Tune-Up |publisher=Rugby Today |date=5 September 2015 |accessdate=3 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203192535/https://www.rugbytoday.com/elite/eagles-fall-wallabies-last-rwc-tune |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het die Verenigde State saam met Suid-Afrika, Skotland, Japan en Samoa in een groep gespeel. In die eerste wedstryd het hulle met 16–25 teen Samoa verloor. Daarop het nederlae teen Skotland (met 16–39), Suid-Afrika (met 0–64) en Japan (met 18–28) gevolg, waardeur die Amerikaners in die laaste plek uit die toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Professionele tydperk === [[Lêer:2016 Americas Rugby Championship - Uruguay vs United States - 02.JPG|duimnael|Wedstryd tussen Uruguay en die Verenigde State tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap 2016]] Sedert die IRVR in 1995 rugby vir professionele spelers geopen het, is in die Verenigde State herhaaldelik probeer om ’n professionele liga van stapel te stuur. Hulle het eers in November 2015 daarin geslaag, nadat PRO Rugby deur ’n van die beheerliggaam ondersteunde privaat organisasie gestig is. Elke PRO Rugbyspan het oor ’n kwota vir oorsese en Amerikaanse spelers beskik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/nov/09/us-professional-rugby-union-league |title=US professional rugby union competition to begin play in April |publisher=[[The Guardian]] |author=Martin Pengelly |date=9 November 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americasrugbynews.com/2015/11/20/4875/ |title=Second PRO Rugby Team Confirmed for California |publisher=Americas Rugby news |date=21 November 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Nadat dié liga in Desember 2016 om organisatoriese en finansiële probleme ontbind moes word, kon net een seisoen voltooi word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/international/87815938/usa-rugbys-first-professional-league-pro-rugby-is-defunct-after-eight-months |title=USA Rugby's first professional league, PRO Rugby, is defunct after eight months |publisher=stuff.co.nz |date=21 Desember 2016 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2016 het die nasionale span vir die eerste keer aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem, wat sedert sy herorganisasie uit ses Noord- en Suid-Amerikaanse spanne bestaan (en nieamptelik „Amerikaanse Sesnasies“ genoem word). Tydens die 2017- en 2018-toernooie het die Verenigde State hul eerste belangrike internasionale titels ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2017/03/04/last-second-try-gives-eagles-arc-title/ |title=Last-second try gives Eagles ARC Title |publisher=Americas Rugby News |date=4 Maart 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2018/03/03/usa-claim-arc-grand-slam-uruguay/ |title=USA claim ARC Grand Slam in Uruguay |publisher=Americas Rugby News |date=3 Maart 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In Junie en Julie 2017 het die span tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering met ’n gelykop en ’n oorwinning oor Kanada vir die toernooi gekwalifiseer. Gelyktydig het die pogings vir die invoering van ’n professionele liga voortgegaan. In November 2017 is die Major League Rugby gestig, wat deur die plaaslike beheerliggame en privaat borge ondersteun word; in 2018 het die eerste seisoen afgeskop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/23261299/major-league-rugby-rugby-latest-attempt-crack-america |title=Major League Rugby: Inside rugby's latest attempt to crack America |publisher=ESPNscrum |author=Tom Hamilton |date=20 April 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die nuwe hoofafrigter, die Suid-Afrikaner [[Gary Gold]], kon tydens die [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] vir die eerste keer ’n geheel en al uit professionele spelers bestaande span saamstel. Op 16 Junie het hulle in Houston vir ’n verrassing gesorg, toe hulle Skotland met 30–29 verslaan het. Dit was hul eerste oorwinning oor ’n eerste-vlak-span sedert hul oorwinning tydens die Olimpiese Somerspele 1924.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=292781&league=289234 |title=Scotland stunned as U.S. earn first ever tier one victory |publisher=ESPNscrum |date=17 Junie 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] het hulle vir die eerste keer Samoa verslaan. Ná ’n 14–57-wegnederlaag teen Ierland is hul wenreeks van nege agtereenvolgende toetswedstryde beëindig, die langste in die Amerikaanse rugbygeskiedenis. In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi het die Verenigde State vir die eerste keer in vier jaar aan die Stille Oseaan-nasiesbeker deelgeneem. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het die nasionale span nie aan die hoë verwagtinge voldoen nie. Hulle het teen Engeland met 7–45, teen Frankryk met 9–33, teen Argentinië met 17–47 en teen Tonga met 19–31 verloor. Vervolgens is die Verenigde State weer in die laaste plek uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/pools |title=Pool C |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Amerikaanse span in 2020 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering se kontinentalen fase het die Verenigde State ná ’n tuis- en wegoorwinning elk oor Kanada, Uruguay en Chili die interkontinentale kwalifisering gehaal. Hier het hulle [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]] en [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] geklop, maar ná ’n 16–16-gelykop teen die gelyk op punte Portugese het hulle die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/777606/rugby-world-cup-2023-final-qualification-tournament-match-day-three-recap |title=Samuel Marques kicks Portugal to Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=18 November 2022 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2024 het die Amerikaners die vierde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/959093/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-final-recap |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup: Brilliant Fiji claim sixth title |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering en die span het uiteindelik die vyfde plek behaal; hulle het vroeër reeds vir die hooftoernooi in Australië gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/1015730/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-2025-finals-preview |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2025 Finals preview |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=19 September 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:USA Eagles Mascot Churchill Cup 2010.jpg|duimnael|upright|Die Verenigde State se Arendegelukbringer – ''Rookie the Eagle'' – tydens die Churchillbeker 2010]] Die Verenigde State speel tradisioneel in ’n wit trui met blou en rooi kleuraksente, ’n blou gestreepte wit broek en wit sokkies. Hul alternatiewe trui is ’n rooi en wit gestreepte donkerblou trui met ’n wit gestreepte donkerblou broek en donkerblou sokkies. Tydens die Olimpiese Somerspele 1920 in Antwerpen en 1924 in Parys se rugbytoernooie het die Verenigde State in ’n wit trui met die groot seël se wapenskild op die bors, ’n wit broek en blou en rooi gestreepte wit sokkies uitgedraf. Die huidige truiverskaffer is [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.canterbury.com/blog/sports/stars-in-stripes-canterbury-unveils-new-usa-rugby-jerseys/ |title=Canterbury unveils new USA rugby Shirts & jerseys |publisher=[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |date=1 April 2013 |accessdate=26 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726180052/https://www.canterbury.com/blog/sports/stars-in-stripes-canterbury-unveils-new-usa-rugby-jerseys/ |archive-date=26 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die truiborg is Medallia.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://usa.rugby/news/medallia-to-feature-on-front-and-back-of-jersey-for-usa-mens-xvs-national-teams-july-tests |title=Medallia to feature on front and back of jersey for USA Men’s XVs National Team’s July tests |publisher=[[VSA Rugby]] |author=Aalina Tabani |date=30 Junie 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[VSA Rugby]] se kenteken toon die [[Amerikaanse arend]] (''Haliaeetus leucocephalus'') in die nasionale kleure wit, blou en rooi, ontleen aan die [[vlag van die Verenigde State]], wat ’n rugbybal dra, met die belettering ''USA Rugby'' daaronder. Die nasionale span se bynaam is ''Eagles'' („Arende“) en aan die Verenigde State se nasionale voël, die Amerikaanse arend, ontleen. Die span se gelukbringer is derhalwe ’n Amerikaanse arend met die naam ''Rookie the Eagle''. == Tuisstadions == [[Lêer:Infinity Park 4 by 3 ver 2.jpg|duimnael|links|Infinity Park in [[Denver]], [[Colorado]], is reeds vir tuiswedstryde van die Arende gebruik]] Die Arende beskik nie oor ’n amptelike tuisstadion nie. Die Verenigde State het verskeie van hul tuiswedstryde op Infinity Park in [[Denver]], [[Colorado]], gespeel, maar sedert die toenemende gewildheid van die nasionale rugbyspan het dié stadion te klein geword en sedert Junie 2012 het die Arende nie meer daar gespeel nie. Sedertdien speel die Verenigde State hul tuiswedstryde gewoonlik in groter Major League Soccer-stadions dwarsdeur die land. Sedert Junie 2012 speel die Arende elke Juniemaand ’n tuiswedstryd teen ’n vlak-een-span voor ’n groot skare op BBVA Compass-stadion in [[Houston]], [[Texas]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://texasrugbyunion.com/2012/03/06/its-official-usa-eagles-vs-italy/ |title=It's Official: USA Eagles vs Italy |publisher=Texas Rugby Union |date=6 Maart 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sedert 2012 het die Arende ook op ander MLS-stadions soos PPL Park in [[Philadelphia]] en die Dignity Health Sports Park in [[Los Angeles]] gespeel. Die Arende speel van hul minder hoëprofielwedstryde op kleiner sokkerstadions. Die internasionale rugbywedstryd in die Verenigde State met die hoogste toeskouerbywoning het nie die span van die Verenigde State betrek nie; ’n skare van 62&nbsp;000 het die wedstryd tussen Ierland en Nieu-Seeland bygewoon, waarin die Iere op 5 November 2016 vir die eerste keer die All Blacks met 40–29 op Soldier Field geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.com.au/sport/rugby/live-coverage-of-all-blacks-v-ireland-from-chicagos-soldier-field/news-story/46521ddbc332bb1fa18da359b04fa027 |title=Inspired Ireland record first ever win over All Blacks at Chicago’s Soldier Field |publisher=News.com.au |date=6 November 2016 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2031}} Die Verenigde State sal die Rugbywêreldbeker 2031 aanbied. Dit sal die eerste rugbywêreldbekertoernooi ooit in die [[Amerikas]] wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:United States IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Die Verenigde State se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Die Verenigde State het 109 van hul 278 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 39,21%. Die Verenigde State se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=11;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – United States |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 9 || 0 || 9 || 0 || 0,00 |- | {{AUSru}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0,00 |- | {{BARru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ru-rt|BER}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{CHIru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | {{GERru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0,00 |- | {{FIJru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,29 |- | {{FRAru}} || 9 || 2 || 7 || 0 || 22,22 |- | {{GEOru}} || 7 || 3 || 4 || 0 || 42,86 |- | {{HKGru}} || 8 || 4 || 4 || 0 || 50,00 |- | {{IRLru}} || 11 || 0 || 11 || 0 || 0,00 |- | {{ITAru}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0,00 |- | {{JPNru}} || 26 || 13 || 12 || 1 || 50,00 |- | {{CANru}} || 67 || 25 || 40 || 2 || 37,31 |- | {{KENru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 5 || 3 || 1 || 1 || 60,00 |- | {{ROMru}} || 11 || 8 || 3 || 0 || 72,73 |- | {{RUSru}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 88,89 |- | {{SAMru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{SCOru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,29 |- | {{SOWru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ESPru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{RSAru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 11 || 2 || 9 || 0 || 18,18 |- | {{TUNru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 20 || 15 || 4 || 1 || 75,00 |- | {{WALru}} || 7 || 0 || 7 || 0 || 0,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''278''' || '''109''' || '''164''' || '''5''' || '''39,21''' |} == Wedywering met Kanada == Die Verenigde State se grootste mededinger in rugby is [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]]. Die Verenigde State het meer toetswedstryde teen dié noordelike buurland as teen enige ander land gespeel. Die twee spanne het in 1977 vir die eerste keer teen mekaar te staan gekom en ontmoet sedertdien jaarliks, met uitsondering van 2010 en 2020. Kanada en die Verenigde State het tot dusver in 67 toetswedstryde ontmoet, waarvan die Verenigde State 25 gewen het en Kanada 40, met twee gelykopuitslae. Die Verenigde State en Kanada speel gereeld tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering teen mekaar. Hulle het tot dusver in elke kwalifisering ontmoet, met uitsondering vir die 1987-toernooi, waar spanne pleks van kwalifisering vir deelname uitgenooi is, en die 1995-toernooi, waarvoor Kanada as deelnemer in die kwarteindrondte tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] regstreeks gekwalifiseer het. Sedert 2015 ontmoet albei spanne jaarliks tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap. Van 2014 af was die Verenigde State in twaalf toetswedstryde onoorwonne (elf oorwinnings en een gelykop), totdat Kanada in 2021 weer geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/usa-coach-at-a-loss-for-words-after-world-cup-qualifying-upset/ |title=USA coach 'at a loss for words' after World Cup qualifying upset |publisher=Rugbypass |date=5 September 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die eerste oorwinning in die Arende se wenreeks het ’n onoorwonne wenreeks van Kanada beëindig wat in 2009 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=214963&league=256449 |title=USA claim first victory over Canada since 2009 |publisher=ESPNscrum |date=22 Junie 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Die Verenigde State het tot dusver aan amper elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, met uitsondering van [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] in Suid-Afrika en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk. Hul beste prestasie tot dusver was een oorwinning elk tydens die toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || ''gekwalifiseer as gasheer'' |} === Olimpiese Somerspele === * [[Olimpiese Somerspele 1920|1920]]: Olimpiese kampioen * [[Olimpiese Somerspele 1924|1924]]: Olimpiese kampioen === Amerikaanse Rugbykampioenskap === Die Verenigde State se enigste jaarlikse toernooi is die Amerikaanse Rugbykampioenskap, waar hulle teen Brasilië, Chili, Kanada en Uruguay asook die Argentynse tweede span speel. Die Verenigde State het dié toernooi tot dusver twee keer gewen (in 2017 en 2018). === Churchillbeker === Van 2003 tot 2011 het die Verenigde State aan die jaarlikse Churchillbeker deelgeneem, maar hulle het geen titeloorwinning aangeteken nie. === Stille Oseaan-nasiesbeker === Die Verenigde State is tot dusver vier keer vir deelname aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] uitgenooi, die jaarlikse toernooi tussen die drie rugbylande Fidji, Samoa en Tonga. Hulle kon nog geen titel inpalm nie. === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Pershing Cup.jpg|duimnael|upright|Die Verenigde State ding sedert 2014 met Roemenië om die Pershingbeker mee]] Gedurende die amateurtydperk het die Verenigde State deels maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het hulle ander nasionale spanne in die Verenigde State gehuisves. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Suidelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek die Verenigde State na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree die Verenigde State as gasheer op. As deel daarvan ding die Verenigde State sedert 2014 met Roemenië om die Pershingbeker mee. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Verenigde State se span gevorm tydens die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://eagles.rugby/news/usa-mens-eagles-ramp-up-for-pacific-nations-cup-and-rugby-world-cup-qualification-chase-2025814 |title=USA Men’s Eagles ramp up for Pacific Nations Cup and Rugby World Cup qualification chase |publisher=[[VSA Rugby]] |author=Calder Cahill |date=15 Augustus 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ruben de Haas]] || [[Skrumskakel]] || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 36 |- | [[Ethan McVeigh]] || Skrumskakel || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Juan-Philip Smith]] || Skrumskakel || [[Seattle Seawolves]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Christopher Hilsenbeck]] || [[Losskakel]] || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[AJ MacGinty]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losskakel || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Tom Pittman (rugbyspeler)|Tom Pittman]] || Losskakel || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Dominic Besag]] || [[Senter]] || [[Saint Mary's Gaels|Saint Mary's College]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Tommaso Boni]] || Senter || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Tavite Lopeti]] || Senter || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Erich Storti]] || Senter || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Nate Augspurger]] || [[Vleuel]] || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | 51 |- | [[Noah Brown]] || Vleuel || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Lauina Futi]] || Vleuel || [[Seattle Seawolves]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Rufus McLean]] || Vleuel || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Toby Fricker]] || [[Heelagter]] || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Mitch Wilson]] || Heelagter || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | 13 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Kaleb Geiger]] || [[Haker]] || [[New England Free Jacks]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Shilo Klein]] || Haker || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Kapeli Pifeleti]] || Haker || [[Provence Rugby|Provence]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Pono Davis]] || [[Stut]] || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Jack Iscaro]] || Stut || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Tonga Kofe]] || Stut || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Ezekiel Lindenmuth]] || Stut || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Alec McDonnell]] || Stut || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Maliu Niuafe]] || Stut || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Payton Talea]] || Stut || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Jake Turnbull]] || Stut || [[Eastern Suburbs District RUFC|Eastern Suburbs]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Jason Damm]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Nafi Maʻafu]] || Slot || [[US Montauban|Montauban]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tevita Naqali]] || Slot || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Marno Redelinghuys]] || Slot || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Rick Rose]] || Slot || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Makeen Alikhan]] || [[Losvoorspeler]] || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Benjamín Bonasso]] || Losvoorspeler || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 10 |- | [[Cory Daniel]] || Losvoorspeler || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Vili Helu]] || Losvoorspeler || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Christian Poidevin]] || Losvoorspeler || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Paddy Ryan]] || Losvoorspeler || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Lance Williams]] || Losvoorspeler || [[Utah Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Dan Carroll 1908.jpg|duimnael|upright|Dan Carroll (1908)]] Een voormalige Amerikaanse speler is vir sy uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable zebra" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Dan Carroll]] || [[Senter]], [[Losskakel]]<br />[[Vleuel]], [[Skrumskakel]] || 2016 |} Daarbenewens is die twee Olimpiese spanne, wat in 1920 en 1924 die goue medalje gewen het, ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/59187 |title=1920 and 1924 USA Olympic Team |work=World Rugby Hall of Fame |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Blaine Scully.jpg|duimnael|upright|Blaine Scully (2009)]] [[Lêer:Luke Gross.jpg|duimnael|upright|Luke Gross (2008)]] [[Lêer:Todd Clever Churchill Cup 2010.jpg|duimnael|upright|Todd Clever (2010)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van die Verenigde State se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=11;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Todd Clever]] || 2003–2017 || 76 |- | {{0}}2 || [[Cameron Dolan]] || 2013–2023 || 67 |- | {{0}}3 || [[Mike MacDonald]] || 2000–2012 || 67 |- | {{0}}4 || [[Luke Gross]] || 1996–2003 || 62 |- | {{0}}5 || [[Alec Parker]] || 1996–2009 || 58 |- | {{0}}6 || [[Mike Petri]] || 2007–2015 || 57 |- | {{0}}7 || [[Louis Stanfill]] || 2005–2015 || 56 |- | {{0}}8 || [[Blaine Scully]] || 2011–2019 || 54 |- | {{0}}9 || [[Chris Wyles]] || 2007–2015 || 54 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 53 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=11;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Todd Clever]] || 2008–2017 || 51 |- | {{0}}2 || [[Dave Hodges]] || 2000–2003 || 28 |- | {{0}}3 || [[Dan Lyle]] || 1996–2003 || 24 |- | {{0}}4 || [[Blaine Scully]] || 2016–2019 || 23 |- | {{0}}5 || [[Kort Schubert]] || 2003–2006 || 17 |- | {{0}}6 || [[Tom Billups]] || 1998–1998 || 12 |- | {{0}}7 || [[Ed Burlingham]] || 1983–1987 || {{0}}9 |- | {{0}}8 || [[Kevin Swords]] || 1991–1994 || {{0}}8 |- | {{0}}9 || [[Brian Vizard]] || 1990–1991 || {{0}}8 |- | 10 || [[Chris Wyles]] || 2015–2015 || {{0}}8 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=11;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Mike Hercus]] || 2002–2009 || 465 |- | {{0}}2 || [[AJ MacGinty]] * || 2015–2025 || 425 |- | {{0}}3 || [[Matt Alexander]] || 1995–1998 || 286 |- | {{0}}4 || [[Chris Wyles]] || 2007–2015 || 222 |- | {{0}}5 || [[Chris O’Brien]] || 1988–1994 || 144 |- | {{0}}6 || [[Mark Williams]] || 1987–1999 || 143 |- | {{0}}7 || [[Vaea Anitoni]] || 1992–2002 || 130 |- | {{0}}8 || [[Joe Taufeteʻe]] * || 2015–2025 || 115 |- | {{0}}9 || [[Kevin Dalzell]] || 1996–2003 || 109 |- | 10 || [[Cameron Dolan]] || 2013–2023 || 105 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=11;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Vaea Anitoni]] || 1992–2000 || 26 |- | {{0}}2 || [[Joe Taufeteʻe]] * || 2015–2025 || 23 |- | {{0}}3 || [[Cameron Dolan]] || 2013–2023 || 21 |- | {{0}}4 || [[Paul Emerick]] || 2003–2012 || 17 |- | {{0}}5 || [[Todd Clever]] || 2003–2017 || 16 |- | {{0}}6 || [[Mike Teʻo]] || 2016–2021 || 16 |- | {{0}}7 || [[Chris Wyles]] || 2007–2015 || 16 |- | {{0}}8 || [[Nate Augspurger]] * || 2016–2025 || 15 |- | {{0}}9 || [[Blaine Scully]] || 2011–2019 || 15 |- | 10 || [[Hanco Germishuys]] || 2016–2022 || 14 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Gary Gold 2010.jpg|duimnael|upright|Gary Gold (2010)]] [[Lêer:Mike Tolkin October 2015.jpg|duimnael|upright|Mike Tolkin (2015)]] In 1976 het VSA Rugby met Dennis Storer die eerste hoofafrigter benoem. Sedert 2023 dien die Amerikaner Scott Lawrence as hoofafrigter. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Engeland}} Dennis Storer || 1976–1977 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Ray Cornbill || 1978–1983 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Ron Mayes || 1983–1987 |- | {{vlagikoon|Ierland|rugby}} George Hook || 1987 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Jim Perkins || 1987–1991 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Jack Clark || 1993–1999 |- | {{vlagikoon|Australië}} Duncan Hall || 2000–2001 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Tom Billups || 2001–2005 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Peter Thorburn || 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Australië}} Scott Johnson || 2008–2009 |- | {{vlagikoon|Ierland|rugby}} Eddie O’Sullivan || 2009–2011 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Mike Tolkin || 2012–2015 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Mitchell || 2016–2017 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Dave Hewett || 2017 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Gary Gold || 2018–2023 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Scott Lawrence || sedert 2023 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] * [[Verenigde State se nasionale sokkerspan]] * [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|United States national rugby union team|Verenigde State se nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.usa.rugby/ Amptelike webwerf van VSA Rugby] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/usa Die Verenigde State by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/usa/ Die Verenigde State op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Noord-Amerika]] 0brq1vs41d12hy306po8a1i7eqwybov 0 26389 2902164 2881004 2026-05-07T15:46:48Z Aliwal2012 39067 /* Biografie */ trs 2902164 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Ludwig van Beethoven | beeld = Beethoven.jpg | beeldgrootte = 250px | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Ludwig van Beethoven (1770–1827); skildery van [[Joseph Karl Stieler]], 1820 | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[16 Desember]] [[1770]] | geboorteplek = [[Bonn]] ([[Heilige Romeinse Ryk]]) | oorsprong = | sterfdatum = [[26 Maart]] [[1827]] | sterfplek = [[Wene]] ([[Keiserryk Oostenryk]]) | genre = Romantiek, moderne | beroep = Komponis, pianis | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Ludwig von Beethoven''' (* [[16 Desember]] [[1770]] in [[Bonn]], [[Duitsland]]; † [[26 Maart]] [[1827]] in [[Wene]], [[Oostenryk]]) was 'n Duitse komponis en pianis. Hy word as 'n belangrike figuur van die oorgangstydperk tussen die Klassieke en Romantiese eras in die Westerse klassieke musiek geag en hy bly steeds een van die mees bekende en invloedryke komponiste van alle tye. Van Beethoven het in [[Bonn]] groot geword en het in sy vroeë twintigerjare na Wene verhuis, waar hy by [[Joseph Haydn|Franz Joseph Haydn]] studeer het. Beethoven se gehoor het begin verswak in die laat 1790's, maar hy het steeds aangehou om musiek te komponeer, om te dirigeer en om optredes te lewer, selfs nadat hy heeltemal doof geraak het. Van sy bekendste werke sluit in die ''Vyfde Simfonie'' en die ''Vyfde Klavierkonsert'' (die Keiserkonsert).<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Biografie == [[Lêer:Ludwig-beethoven.jpg|duimnael|links|upright|Ludwig van Beethoven Standbeeld in [[Regensburg]]se Walhalla]] Beethoven was die kleinseun van 'n [[Vlaamse]] musikus genaamd Lodewijk van Beethoven (1712–1773). Beethoven is na sy oupa vernoem aangesien Lodewijk die Nederlandse ekwivalent vir die Duitse Ludwig is. Beethoven se oupa het gewerk as 'n bassanger in [[Keulen]], maar het later kapelmeester geword. Hy het een seun, Johann van Beethoven (1740–1792), gehad wat gewerk het as 'n tenoor. Beethoven se pa het klavier- en vioollesse gegee om sy inkomste aan te vul. Johann is met Maria Magdalena Keverich getroud in [[1767]]; sy was die dogter van Johann Heinrich Keverich. Beethoven is gebore in Bonn. Hy is gedoop tydens 'n Rooms-Katolieke diens op 17 Desember 1770 en is heel waarskynlik die vorige dag gebore, dus op 16 Desember. Kinders is tydens die era gedoop op die dag na geboorte. Dit is ook alom bekend dat Beethoven se familie en sy leraar [[Johann Albrechtsberger]] sy verjaarsdag op 16 Desember gevier het. Alhoewel die bewyse die argument dat Beethoven op 16 Desember gebore is staaf, kan dit egter nie met sekerheid gesê word nie aangesien daar geen dokumentêre bewyse hiervoor bestaan nie (net 'n deel van die rekord het tot vandag behoue gebly). Van die sewe kinders wat vir Johann van Beethoven gebore is, het net die tweedegeborene, Ludwig, en twee jonger broers hul kinderjare oorleef. Caspar Anton Carl is gebore op die 8ste April 1774 en Nikolaus Johann, die jongste, is op 2 Oktober 1776 gebore. Beethoven se eerste musiekonderwyser was sy pa, Johann, gewees. Die tradisionele siening oor Johann is dat hy 'n streng onderwyser was en dat Beethoven as gevolg hiervan "gedwing is om voor die klavier te staan, meestal in trane". Maar, ''the New Grove'' dui aan dat daar geen soliede dokumentêre bewyse hieroor bestaan nie en dat "spekulasie en mites beide produktief was".<ref>The New Grove Dictionary of Music and Musicians</ref> Beethoven het ander plaaslike onderwysers gehad, onder andere die hof se orrelis Gilles van den Eeden (d. 1782), Tobias Friedrich Pfeiffer ('n familievriend wat Beethoven klavier leer speel het), en 'n familielid, Franz Rovantini ([[viool]]). Sy musikale talent het reeds van vroeg af geblyk. Johann, wat bewus was van Leopold Mozart se sukses in hierdie area, het gepoog om sy seun te eksploiteer. Hy het onder andere op plakkate gesê dat sy seun 6 is (terwyl hy inderdaad 7 was) vir Beethoven se eerste publieke optrede in Maart 1778. Na 1779 het Beethoven onderrig begin ontvang by sy belangrikste onderwyser in Bonn, Christian Gottlob Neefe. Christian is gedurende daardie jaar aangewys as die Hof se Orrelis. Neefe het Beethoven leer komponeer en hom ook gehelp om in [[1783]] sy eerste komposisie (WoO63) te publiseer. Beethoven het daarna saam met Neefe begin werk, as assistentorrelis, eers op 'n onbetaalde basis ([[1781]]) en daarna as 'n betaalde werknemer ([[1784]]) van die Hof se kappel waarvan die dirigent Andrea Luchesi was. Sy eerste klaviersonatas, genaamd "Kurfürst" ("Keurvors") as deel van hul bydrae vir Maximilian Frederick, is in 1783 gepubliseer. Maximilian Frederick, wat in 1784 gesterf het, het kort na Beethoven se aanstelling as assistentorrelis, Beethoven se talent opgemerk en het die jong Beethoven se studies gesubsidieer en aangemoedig. Maximilian Frederick se opvolger as Keurvorstelike van Bonn was Maximilian Franz gewees. Hy was die jongste seun van die Keiserin Maria Theresa van [[Oostenryk]]. Maximilian Franz het opmerkbare veranderinge aan Bonn aangebring. Veranderinge wat deur sy broer in Wene aangebring is, is deur Frans nageboots. Hy het hervormings aangebring wat daarop gemik was om mense in te lig oor verhoogde ondersteuning vir onderwys en die kunste. As tiener is Beethoven waarskynlik deur die veranderinge beïnvloed. Hy is ook moontlik gedurende die tyd sterk beïnvloed deur idees wat vernaam was in [[Vrymesselaars|Vrymesselary]], aangesien Neefe en ander rondom Beethoven lede van die plaaslike [[Illuminati]] was. In 1787 het Beethoven na Wene gereis, waar hy voor Mozart gespeel het. Sy moeder se siekte het hom egter tot terugkeer gedwing. Sy is kort daarna oorlede en die sorg vir die gesin het grotendeels op hom gerus. Hy het altis aan die Weense teater geword en het ook as kerkorrelis gewerk. Kennismaking met die jong graaf Waldstein het hom in 1792 weer na Wene laat terugkeer om onder Haydn te studeer. Beethoven het egter nie van laasgenoemde se onderrig gehou nie en het vir lesse na [[Johann Albrechtsberger]] en [[Salieri]] gegaan. Hy het spoedig bekendheid verwerf as [[Pianis|klavierspeler]] en ook as gevolg van sy kwistige lewenswyse. Hy het nou in die kringe van aristokratiese families soos Lichnowsky, Von Brunswick, Van Swieten en nog vele ander beweeg. In 1800 het Lichnowsky hom 'n jaargeld van 600 gulde toegeken. Hul verhouding is wel in 1806 tydelik onderbreek, maar toe Beethoven in 1808 'n aanbod kry van koning Jérôme van Wesfalen, het die vorste Lobkowitz en Kinsky hul verbind tot 'n lewenslange jaargeld van 4&nbsp;000 gulde. In [[1815]], ná die dood van een van sy broers, het Beethoven die voog van sy neef Karl geword. [[Lêer:Beethoven house of birth Bonn 2008.jpg|duimnael|links|upright|Ludwig van Beethoven se geboortehuis in [[Bonn]]]] Intussen is Beethoven getref deur steeds toenemende hardhorendheid wat uiteindelik in volslae [[doofheid]] oorgegaan het. Bowendien het die sorg vir sy neef hom gekwel. 'n Hofgeding in 1820 het wel in Beethoven se guns geëindig, maar Karl het hom met ondankbaarheid beloon. Verskeie ander sake het gehelp om sy gesondheid te ondermyn en sedert September 1826 was hy ernstig siek. Op 26 Maart 1827 is hy oorlede en daarna begrawe in die Wahringer Friedhof, maar in 1888 is sy oorskot na die Zentralfriedhof oorgebring, waar ter ruste gelê is langs dié van [[Franz Schubert]]. Beethoven se doofheid het sedert ongeveer 1798 progressief vererger, en teen 1818 is hy as heeltemal doof beskou. Toe die portret getiteld "Beethoven met die Manuskrip van die Missa Solemnis" in 1820 deur Joseph Karl Stieler voltooi is was Beethoven se gehoorverlies in wese totaal. Hy was tussen 1819 en 1823 aktief met die komposisie van die Missa Solemnis werksaam, en die skildery word as 'n noukeurige voorstelling van die komponis in sy latere jare beskou, wat hom as 'n dowe en teruggetrokke genie uitbeeld wat in sy komposisies verdiep is. Hy het gedurende hierdie tydperk op "gespreksboeke" staatgemaak om met besoekers te kommunikeer. Beethoven behoort – net soos [[Johann Sebastian Bach|J. S. Bach]] en [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] – tot die grootste meesters in die musiekwêreld. Bowenal is hy tot vandag die ongeëwenaarde meester van die instrumentale kuns (met nie minder nie as nege [[Simfonie|simfonieë]] vir orkes en kamermusiek). Sy styl het langsaam ontwikkel. In sy jeugwerke, wat nog grotendeels afhanklik van [[Joseph Haydn|Haydn]] en Mozart was, het sy styl in sy eerste periode (1792 – ca. 1800) reeds 'n baie persoonlike inslag gekry. Via 'n onrustige oorgangstydperk en die klassisisme van sy tweede periode (ca. 1800–1817) het dit ontwikkel tot die deels pre-romantiese, deels abstrak-asketiese kuns van sy derde periode (1817–1827). Namate sy idees groter geword het, het hy die oorgelewerde vorme uitgebrei. Sy doofheid het daartoe bygedra dat hy hom volkome aan sy eie visioene kon oorgee en dit omskep in 'n ''[[Eroïca]]'' of ''[[Missa Solemnis]]''. Een nadeel was egter dat hy weinig voeling kon hou met tegniek, veral dié van die sangstem, met die gevolg dat hy vokaal soms prakties byna onuitvoerbare fragmente geskryf het (onder meer die slotkoor van die negende simfonie). In verhouding tot sy lewensduur het Beethoven betreklik min geskryf. Volgens nagelate komposisiesketse het hy moeisaam gewerk en langsaam gevorder. Dat hy slegs een opera (''[[Fidelio]]'') voltooi het, is moontlik ook te wyte aan die gebrek aan 'n geskikte libretto. Veral sedert die [[Eerste Wêreldoorlog]] is 'n groeiende verset merkbaar teen die oordrewe voorstellings van die sogenaamde Beethoven-mite (wat in die dae van die [[Romantiek]] bygedra het tot ongesonde kommentaar op sy komposisies). == Werke == Tydens sy afskeid in Bonn het graaf Waldstein die volgende aan Beethoven gesê: "Deur onafgebroke vlyt sal u [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] se erfenis uit Haydn se hande ontvang." Hierdie woorde het nie net die drie komponiste wat in die musiekgeskiedenis die Weense klassieke genoem word, bymekaar gebring nie, maar was waarskynlik ook bedoel as 'n vermaning aan die jong musikus, wat al vroeër die neiging getoon het om sy eie romantiese koers in te slaan. Beethoven het sy jeugwerke in Bonn geskryf. Onder hulle tel die drie sogenaamde Keurvors-sonates, drie klavierkwartette, ''Musik zu einem Ritterballett,'' fragmente van 'n klavierkonsert en twee sogenaamde Keiser-kantates. Hierdie jeugwerke toon duidelik die invloed van die Mannheim-skool en die onderrig van Neefe. Die drie klaviertrio's uit 1795, die eerste werk wat Beethoven 'n opusnommer waardig geag het, het die eerste Weense periode ingelui. Gedurende hierdie periode het Beethoven die sonatevorm van Mozart en Haydn oorgeneem en verder uitgebou. Die klaviersonates tot en met opus 13 (die ''Sonate Pathétique),'' die ses strykkwartette, opus 18, en die septet, opus 20, die eerste twee simfonieë en die eerste drie klavierkonserte word ook tot hierdie periode gereken. Met sy [[Simfonie no. 3 in E-mol, op. 55, "Eroica" (Beethoven)|Derde Simfonie]] (1803, aanvanklik ''Bonaparte'' en later ''Eroica'' genoem) begin 'n volgende periode. Hy het die sonatevorm bly handhaaf. Beethoven het dié gebruik nie net in sy kamermusiek, simfonieë en konserte nie, maar ook in sy overtures en selfs in sy liedere gebruik. Beethoven se werk was gelaai met uitgebreide, sterk dramaties- ekspressiewe temas. In sy meerdelige werke het hy dikwels afgewyk van die tradisionele opeenvolging en die gebruiklike aantal dele. Die menuet het hy dikwels vervang deur 'n scherzo. Soms het die stadige deel, wat by Beethoven gekenmerk word deur 'n eenvoudige, innige melodie, ontbreek. Hy het al hoe meer vrye vorme begin aanwend in die vorm van 'n soort instrumentale resitatief en fantasie. Ook die variasievorm, wat by Beethoven nie meer net op die versieringstegniek berus het nie, het hy verder ontwikkel tot karakter- of vrye variasie, wat hy dikwels as onderdeel van 'n meerdelige werk gebruik het. Hierdie variasiebeginsel het kenmerkend geword vir Beethoven se komposisiestyl. In sy latere werke tree 'n kontrapuntale element sterker op die voorgrond, hoewel 'n nuwe vorm, waarin die begeleidende stemme, alhoewel harmonies gebind, 'n groot selfstandigheid verkry. Hierdie tweede periode in Beethoven se oeuvre omvat onder andere die klaviersonates, opus 14 tot en met 90 (waaronder die "Maanlig"-sonate, opus 27, die Waldsteinsonate, opus 53, en die ''Sonata Appassionata,'' opus 57, die Derde tot en met die Agtste Simfonie (waarvan die [[Simfonie no. 6 in F-majeur, op. 68 (Beethoven)|Sesde, opus 68, die Pastorale]] genoem word), die Vierde en die vyfde (Keiser-) Klavierkonsert, die Vioolkonsert, die kwartette opus 59, 74 en 95, en die opera ''Fidelio,'' wat ten opsigte van onderwerp en musikale vormgewing aanbetref duidelik beïnvloed is deur die Franse revolusie-opera. Beethoven het hierdie opera twee keer verwerk en van vier verskillende ouvertures voorsien. Onder hierdie ouvertures tel al drie ''Leonore-ouvertures.'' Die ''Missa Solemnis,'' die Negende Simfonie (Koorsimfonie), die klaviersonates opus 101 tot en met 111, die Diabelli-variasies en die strykkwartette opus 127, 130, 131, 132, 133 ''(Grosse Fuge)'' en 135 verteenwoordig 'n derde periode (ná 1817), waarin Beethoven alle tradisionele grense oorskry. Die Koorsimfonie word só genoem omdat Beethoven in die finale 'n magtige toonsetting (vir 4 soliste, koor en orkes) van die Duitse digter Schiller se ode ''An die Freude'' ("Aan die Vreugde") gebruik. Die ''Missa Solemnis'' was aanvanklik bedoel vir liturgiese gebruik, maar het ten slotte 'n intense, persoonlike gebed om innerlike en uiterlike vrede geword. Sy laaste werke het 'n sterk polifoniese inslag en 'n skynbaar volslae vrye vorm en stel buitengewoon hoë eise aan diegene wat dit moet uitvoer. Met hierdie laaste werke het Beethoven die tendens wat sy hele oeuvre bepaal, tot die uiterste konsekwensies deurgevoer. Die bande tussen sy musiek en die eise van die praktyk het steeds losser geword, en hy het die vorm steeds meer diensbaar aan die inhoud gemaak. Die inhoud het die karakter van 'n persoonlike bekentenis gekry. Hierdeur het Beethoven, wat homself graag 'n toondigter genoem het, die skakel geword tussen die Weense Klassisisme en die Romantiek. Behalwe die werke wat reeds genoem is, behoort die volgende werke ook nog vermeld te word: 10 vioolsonates; 5 tjello-sonates; 'n groot aantal klein klavierwerke (onder andere 25 bagatelles); kamermusiek in verskillende instrumentkombinasies, ook met blaasinstrumente; die Konsert in C-majeur vir viool, tjello, klavier en orkes; ''die Geschöpfe des Prametheus'' (ballet); toneelmusiek vir Goethe se ''Egmont;'' die overture ''Coriolan;'' tallose liedere, waaronder die siklus ''An die ferne Geliebte;'' ruim 200 bewerkings van volksliedere en liedere op die tekste van Metastasio; verskeie konsert-arias; 'n mis in C; die oratorium ''Christus'' am ''Ölberg'' ("Christus op die Olyfberg"); enkele geleentheidswerke en verwerkinge. Die eerste volledige uitgawe van al sy werk het van [[1862]] tot [[1865]] by Breitkopf & Härtel verskyn.   Beethoven, een van die grootste komponiste in die musiekgeskiedenis, word onthou as 'n man met 'n sterk gevoel van eiewaarde. Daar is 'n staaltjie oor hoe hy en die Duitse digter en skrywer, [[Johann Wolfgang von Goethe]] mekaar in 1812 by 'n vakansie-oord in Teplitz, in [[Boheme]] raakgeloop het. Op een van hulle wandelinge het hulle die keiserin van [[Oostenryk]] met haar gevolg van edelliede teëgekom. Beethoven het vir Goethe aangemoedig om nie opsy te staan vir die keiserlike gevolg nie, net reguit aan te stap sodat hulle vir die twee kunstenaars moet uitswenk. Goethe het egter eerbiedig eenkant toe gestaan en sy hoed afgehaal, maar Beethoven het reguit tussen die hertoë deurgestap en net sy hoed liggies aangeraak. Hy het aan Goethe verduidelik:<blockquote>"u moet hulle goed laat verstaan wie u is, anders begryp hulle dit nie. 'n Lid van die Keiserlike Hofraad kan hulle maak, maar nie 'n Goethe of 'n Beethoven nie..."</blockquote> == Sien ook == * [[Lys van komponiste]] * [[Grafiese tydlyn van klassieke komponiste]] == Bronnelys == * Bouws, Jan: C.G. Neefe - Beethoven se eerste belangrike leermeester. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 19, nr. 4, Junie 1970 * [[Wêreldspektrum]], Volume 2, bl.221-222, {{ISBN|0908409419}} * KENNIS,  vol 11, 1980, bl. 2098-2099, {{ISBN|0 7981 0833 9}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Beethoven, Ludwig}} [[Kategorie:Duitse komponiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1770]] [[Kategorie:Sterftes in 1827]] cfqg7zobq8us3cbxgb1mh5p6p95m0df 0 34972 2902174 2813689 2026-05-07T17:06:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 4 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902174 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Suid-Afrikaanse Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Sa Rugby.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Suid-Afrikaanse Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''South African Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = SARU |opskrif3 = [[Land]] |3 = {{vlagland|Suid-Afrika}} |opskrif4 = [[Sport]]soorte |4 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif5 = Gestig op |5 = 23 Mei 1992 |opskrif6 = Gestig in |6 = [[Kaapstad]], Suid-Afrika |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1992 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Rugby Afrika]] |opskrif10 = President |10 = Mark Alexander |opskrif11 = [[Hoof- uitvoerende beampte]] |11 = Rian Oberholzer (waarnemend) |opskrif12 = Setel |12 = Kaapstad, Suid-Afrika |opskrif13 = [[Amptelike taal]] |13 = Engels |opskrif14 = Amptelike webwerf |14 = [https://www.sarugby.co.za/ ''sarugby.co.za''] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Suid-Afrikaanse Rugbyunie''' (afgekort “SARU”), oftewel '''SA Rugby''', is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Suid-Afrika]] beheer en reël. Die beheerliggaam is in 1992 gestig en in [[Kaapstad]] gesetel. Sedertdien verteenwoordig dit Suid-Afrika by [[Wêreldrugby]] en ook by [[Rugby Afrika]] (“RA”). == Geskiedenis == === Beginjare === In 1889 is die Suid-Afrikaanse Rugbyraad gestig,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |title=Laws – History – In South Africa |publisher=SA Rugby Referees |accessdate=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928021039/http://www.sareferees.co.za/features/history/story_1207144730.php |archive-date=28 September 2007 |url-status=dead}}</ref> maar net “blanke” rugbyklubs is toegelaat om by dié raad aan te sluit. Die rugbyklubs van [[swart mense|swart]] en [[bruin mense]] moes eie beheerliggame stig en hulle spelers was oor dekades heen van die nasionale span uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite book |author=David R. Black, John Nauright |title=Rugby and the South African nation |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |date=1998 |isbn=0-7190-4931-8 |pages=29–30}}</ref> === Onder apartheid === In 1949 het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam saam met sy [[Rugby Australia|Australiese]] en [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse]] eweknieë volle lede geword van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) wat voorheen slegs uit verteenwoordigers van [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=1 November 2023}}</ref> Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld ontkoppel. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit alle internasionale sportgeleenthede uitgesluit.<ref name="glen">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=1 November 2023}}</ref><ref name="RR Survey, 1977, 563-564">{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Die internasionale druk op die apartheidstelsel het ook in Suid-Afrika tot debate en veranderinge gelei. Die Suid-Afrikaanse Rugbyraad (SARR), die beheerliggaam van swart rugbyspanne, het in 1977 sy naam in Suid-Afrikaanse Rugbyvereniging (SARV) verander. Hulle het ook daarop besluit om die spannaam “Luiperds” te laat vaar, aangesien albei name ’n “rassistiese konnotasie” gehad het. Die vorige Springbokspeler [[Cheeky Watson]] het by die multietniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU) aangesluit, waar hy ’n leidende spanmaat van die Kaapse span geword het. In April 1978 het, as gevolg van die internasionale reaksies, die verskeie Suid-Afrikaanse rugbyliggame vergader. Hulle was SARV (swart spelers), SARR (wit spelers), SARU (multietniese spelers) en die Suid-Afrikaanse Rugbyfederasie (bruin spelers). Hulle het onder andere ooreengekom om wedstryde op klub-, provinsiale en nasionale vlak op openbare sportvelde sonder demografiese segregasie te reël. Die SARU-president [[Abdul Abbas]] het egter aangekondig, dat hy aan geen verdere onderhandelinge oor sulke multietniese wedstryde sou deelneem nie, totdat die regering al die wette skrap wat sulke wedstryde verbied of verhinder.<ref name="RR Survey, 1977, 563-564" /> === Sedert hertoelating === Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie het in 1992 ná die einde van [[Apartheid]] met die saamsmelting van die blanke Suid-Afrikaanse Rugbyraad en die multiëtniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie ontstaan. Die SARU bestaan uit 14 plaaslike beheerliggame, wat elkeen sy eie span kies vir die [[Curriebeker]], die oudste en belangrikste Suid-Afrikaanse rugbybeker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/tournaments/league?lid=3 |title=Currie Cup Premier Division |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 1992 het die Suid-Afrikaanse Rugbyunie ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/south-africa |title=South Africa |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Die Suid-Afrikaanse beheerliggaam het in Julie dieselfde jaar aangesluit by die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération Africaine de Rugby''; nou [[Rugby Afrika]]) en is sedertdien by verre die vasteland se belangrikste beheerliggaam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> In 1995 het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> In die debakel van die [[Rugbywêreldbeker 2003]] is die Springbokke in die kwarteindrondte uitgeskakel. Verder het SARU die skandaal ervaar van [[Kamp Staaldraad]], die oefenkamp wat deur die destydse Bokafrigter, [[Rudolf Straeuli]], gereël is. Straeuli moes bedank, asook Rian Oberholzer, die besturende direkteur van South Africa Rugby (Pty) Ltd, die kommersiële arm van SARFU. Kort daarna het SARFU-president Silas Nkununu, wat voor ’n sterk herverkiesingsuitdaging te staan gekom het, sy verkiesingsnominasie onttrek. Brian van Rooyen is in 2004 tot president van SARU verkies. Hy het spoedig ’n baie polariserende figuur in die Suid-Afrikaanse sport geword, met sy teenstanders wat hom beskuldig het van finansiële kansvattery, voortrekkery en algemene wanbestuur. Sy bestuurstyl is ook in die algemeen as outokraties beskou. Een van die belangrikste klagtes teen die Van Rooyen-administrasie was die toekenning van stadions vir die Springbokke se tuistoetswedstryde. Die KwaZulu-Natalse Unie en die Vrystaatse Unie het in 2005 of 2006 nie ’n Drienasiestoets ontvang nie. Albei unies, uitgesproke teenstanders van Van Rooyen, het hom daarvan beskuldig dat hy hulle vir hul teenstand gestraf het. == Taak == [[Lêer:SAunions af.PNG|duimnael|Die 14 provinsiale spanne in Suid-Afrikaanse plaaslike rugby]] Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Springbokke|Suid-Afrika se seniormansrugbyspan]], [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|vroue]], [[Blitsbokke]], [[Junior Bokke]] en [[Opkomende Springbokke]]. Hulle bestuur saam met die [[Argentynse Rugbyunie]], [[Rugby Australia]] en [[Nieu-Seeland Rugby]] as ’n gesamentlike onderneming [[SANZAAR]], die beheerliggaam van beide [[Superrugby]] en [[Die Rugbykampioenskap]], die vernaamste rugbytoernooie in die [[Suidelike Halfrond]]. Die SARU hou ook toesig oor [[sewesrugby]] in Suid-Afrika en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] saam. Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie het reeds belangrike toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]] aangebied. Naas die amptelike nasionale span roep die SARU ook ander keurspanne byeen. Die [[Junior Bokke]] is die o/20-nasionale span en hulle neem aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=30 April 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/junior-springboks?teamclass=2&category=junior%20boks |title=Junior Springboks |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die [[Blitsbokke]] is die Suid-Afrikaanse [[sewesrugby]]span en hulle draf tydens internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] uit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/blitzboks?teamclass=3&category=blitzboks |title=Springboks Sevens |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hul met hul afrigting. Die talentvolste spelers op skoolvlak word jaarliks ná die Cravenweek (genoem na [[Danie Craven]]) vir die “SA Skolespan” gekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/en/teams/sa-schools?teamclass=6 |title=SA Schools |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |accessdate=21 Maart 2024 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Elke Suid-Afrikaanse universiteit beskik oor ’n eie rugbyspan wat aan die Varsitybeker en die Varsityskild deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.varsitycup.co.za/ |title=Main page |publisher=Varsitybeker |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Benewens die nasionale kampioenskap word daar ook jaarliks in die internasionale [[Verenigde Rugbykampioenskap]]toernooi meegeding teen spanne van [[Ierland]], [[Italië]], [[Skotland]] en [[Wallis]]. Suid-Afrika neem met vier konsessies, waaroor SARU toesig hou, deel: Die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] uit [[Pretoria]], die [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] uit [[Johannesburg]], die [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] uit [[Durban]] en die [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]] uit [[Kaapstad]]. Aangesien die seisoene min oorvleuel word baie spelers in albei professionele ligas ingespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby/2020/0929/1168300-sa-rugby-votes-four-leading-sides-into-expanded-pro16/ |title=SA Rugby votes four leading sides into expanded Pro16 from 2021 |publisher=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] |date=29 September 2020 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Rugbyunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het al opgetree as gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]. == Kenteken == Die bynaam van die Springbokke het sy oorsprong in die 1906–07-toer na die Britse Eilande. Die [[springbok]] is deur die destydse kaptein [[Paul Roos]] as simbool gekies om te verhoed dat die Britse pers op sy beurt ’n simbool aan die Suid-Afrikaners toeken. Die kenteken was nie vir die wit span alleenlik nie – die springbok is in 1939 deur die eerste gekleurde span en in 1950 deur die eerste swart gebruik.<ref name="SymbolOfUnity">{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/symbol-of-unity-the-springbok-vs-the-protea-770538.html?r=RSS |title=Symbol of unity: the Springbok vs the Protea |publisher=The Independent |author=Ian Evans |date=16 Januarie 2008 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Ná die einde van [[apartheid]] in 1992 is ’n krans van die [[koningsprotea]] by die kenteken bygevoeg. Nadat die [[African National Congress|ANC]] die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|verkiesings in 1994]] gewen het, is die spannaam, anders as by die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]], nie in Proteas verander nie, deels te danke aan die destydse president [[Nelson Mandela]] se ingryping.<ref name="SymbolOfUnity" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2007/oct/21/southafrica.rugbyleague |title=Strains show as nation cheers on the Boks |publisher=[[The Guardian]] |author=Ruaridh Nicoll |date=21 Oktober 2007 |accessdate=21 Maart 2024}}</ref> Geel/goud en groen is die nasionale sportkleure van Suid-Afrika en word ook op die [[Vlag van Suid-Afrikaa|landsvlag]] gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0018-229X2011000100003 |title=Flagging the "new" South Africa, 1910–2010 |publisher=SciELO |accessdate=21 Maart 2024 |archive-date=26 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326151411/http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0018-229X2011000100003&script=sci_arttext |url-status=dead }}</ref> == Sien ook == * [[Krieket Suid-Afrika]] * [[Springbokafrigters]] * [[Springbokkapteins]] * [[Suid-Afrikaanse Sokkervereniging]] * [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.sarugby.co.za/ Amptelike webwerf] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Sport in Kaapstad]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportbeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] q2o6g7zy5ajmaawoaimbnysgg00tr11 0 35008 2902173 2897407 2026-05-07T17:05:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902173 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South african police may 2010.jpg|duimnael|Suid-Afrikaanse polisie in [[Johannesburg]], Mei 2010]] [[Lêer:South African Police Memorial Union Buildings Pretoria 023.jpg|duimnael|Monument van die Suid-Afrikaanse Polisiediens in [[Pretoria]]]] Die '''Suid-Afrikaanse Polisiediens''' (SAPD) is die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] se nasionale [[polisie]]. Die 1 138 polisiestasies in Suid-Afrika is volgens die provinsiale grense verdeel, en 'n provinsiale kommissaris word in elke provinsie aangestel. Die nege provinsiale kommissarisse rapporteer direk aan die nasionale kommissaris. Die hoofkantoor is in die Wachthuis-gebou in [[Pretoria]].<ref>"[https://www.saps.gov.za/contacts/ Contact Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521032329/https://www.saps.gov.za/contacts/ |date=21 Mei 2019 }}." South African Police Service. Retrieved on 21 November 2017. "SAPS Head Office Wachthuis Building 231 Pretorius Street Pretoria[…] GPS Coordinates: S25.74790 E28.18901"</ref> Die [[Grondwet van Suid-Afrika]] bepaal dat die Suid-Afrikaanse Polisiediens 'n verantwoordelikheid het om [[misdaad]] te voorkom, te bestry en te ondersoek, openbare orde te handhaaf, die inwoners van die Republiek en hul eiendom te beveilig, die wet te handhaaf en af te dwing, 'n veilige en sekure omgewing vir alle mense in Suid-Afrika skep, voorkom alles wat die veiligheid of sekuriteit van enige gemeenskap kan bedreig, ondersoek enige misdade wat die veiligheid of sekuriteit wat enige gemeenskap bedreig, sorg dat misdadigers voor die gereg gebring word en neem deel aan pogings om die oorsake van misdaad aan te spreek.<ref>{{Cite web |url=http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |title=SAPS: PROFILE – Vision and Mission |access-date= 6 Januarie 2020 |archive-date= 2 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902040609/http://www.saps.gov.za/org_profiles/vision_mission.htm |url-status=dead }}</ref> Amnesty International en andere het ernstige kommer uitgespreek oor die brutaliteit van die polisie in Suid-Afrika, waaronder [[marteling]] en buite-geregtelike sterftes.<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/21/south-africa-police-brutality-shooting No end in sight for police brutality in South Africa], Justice Malala, ''The Guardian'', 21 Februarie 2013</ref><ref>[http://www.dailymaverick.co.za/article/2013-03-01-south-africa-the-police-state-of-brutality-humiliation-impudence/ South Africa, the police state of Brutality, Humiliation, Impudence], ''The Daily Maverick'', 1 Maart 2012</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |title=Footsoliders in a social war: the police, crime and inequality in South Africa CHRISTOPHER MCMICHAEL, ''Open Democracy'', 25 Oktober 2013 |access-date= 6 Januarie 2020 |archive-date=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163642/https://www.opendemocracy.net/opensecurity/christopher-mcmichael/footsoliders-in-social-war-police-south-africa |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2013-03-01-police-brutality-comes-as-a-surprise-really/ Police brutality comes as a surprise? Really?], Pierre de Vos, ''Daily Maverick'', 1 Maart 2012</ref><ref>[https://www.amnesty.org/en/region/south-africa/report-2012 Amnesty International South Africa Report], 2012</ref> == Geskiedenis == Die Suid-Afrikaanse Polisiediens spoor sy oorsprong na die Burgerwacht, 'n paramilitêre organisasie wat in 1655 deur setlaars in die [[Kaapprovinsie]] gevorm is om burgerlikes te beskerm en om wet en orde te handhaaf. In 1795 het Britse amptenare beheer oor die Burgerwacht oorgeneem en in 1825 die Cape Constabulary (wat in 1840 die Kaapstadse polisiemag geword het) gevestig. In 1854 word 'n polisiemag in [[Durban]] gestig wat die Durban Borough Police sou word, en in 1935 die Durban City Police (DCP).<ref name="csvr.org.za – Metropolitan Police Services">{{cite web |url=http://www.csvr.org.za/wits/papers/papnwhm7.htm |title=Metropolitan Police Services in South Africa, 2002 |last=Newham |first=Gareth |author2=Themba Masuku and Lulama Gomomo |publisher=csvr.org.za |access-date=8 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231126/http://www.csvr.org.za/wits/papers/papnwhm7.htm |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wet 3 van 1855 het die [[Frontier Armed and Mounted Police]] tot stand gebring in die [[Oos-Kaap]], wat in 1878 as die [[Cape Mounted Riflemen]] bekend gestaan het.<ref name="Irish Times – The Irish in South Africa ">{{cite news |url=http://www.irishtimes.com/ancestor/magazine/articles/uhf_safrica2.htm |title=The Irish in South Africa – The Police, A Case Study (Part 20) |last=McCracken |first=Donal P |year=1991 |publisher=Irish Times |access-date=8 Augustus 2009 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074854/http://www.irishtimes.com/ancestor/magazine/articles/uhf_safrica2.htm |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Polisie (SAP) is gestig na die totstandkoming van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1913. Vier jaar later het die Mounted Riflemen's Association van die burgerlike verantwoordelikhede aan die SAP afstand gedoen, aangesien die meeste van sy gewapende lede in die [[Eerste Wêreldoorlog]] moes dien. Die SAP en die weermag het 'n noue verhouding onderhou, selfs nadat die SAP in 1926 'n permanente verantwoordelikheid vir binnelandse wet en orde aanvaar het. Polisiebeamptes het 'n beroep op die weermag gedoen om steun in geval van noodgevalle. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het een SAP-brigade saam met die 2de infanterie-afdeling van die [[Suid-Afrikaanse Leër]] in [[Noord-Afrika]] gedien. Toe die [[Nasionale Party]] (NP) sy meer liberale teenstanders in die landwye verkiesing in 1948 gewen het, het die nuwe regering wetgewing goedgekeur wat die verhouding tussen die polisie en die weermag versterk het. Die polisie het daarna swaarder gewapen geraak, veral as hulle teen onregmatige of vyandige skares te kampe het. Die Polisiewet (No. 7) van 1958 verbreed die missie van die SAP bo konvensionele polisiefunksies, en laat die polisie toe om burgerlike onrus te stuit en teeninsurgensie operasies uit te voer. Die Wysigingswet op Polisie (No. 70) van 1965 het die polisie toegelaat om enige persoon, houer, voertuig, vliegtuig of perseel binne een kilometer van enige nasionale grens in aanhouding te hou, en om beslag te lê op enigiets wat sonder 'n lasbrief gevind is. Hierdie soek-en-beslaglê sone is uitgebrei tot binne agt myl van enige grens in 1979 en die hele land in 1983. Na die einde van [[apartheid]] is die Suid-Afrikaanse Polisie herdoop tot die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD), en die Ministerie van Wet en Orde is herdoop tot die Ministerie van Veiligheid en Sekuriteit, in ooreenstemming met hierdie simboliese hervormings. Die nuwe Minister van Veiligheid en Sekuriteit, [[Sydney Mufamadi]], het hulp bekom vir polisie-opleiding van [[Zimbabwe]], die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Kanada]] en het verklaar dat rasseverdraagsaamheid en [[menseregte]] in die toekoms sentraal sal staan by polisie-opleiding. Aan die einde van 1995 het die SAPD die tien polisie-agentskappe van die voormalige [[tuisland]]e opgeneem en op nasionale sowel as provinsiale vlak geherorganiseer. == Range in die Suid-Afrikaanse Polisiediens == * Konstabel * Sersant * Inspekteur * Kaptein * Superintendent * Senior superintendent * Direkteur * Assistentkommissaris * Afdelingkommissaris en Provinsial kommissaris (provinsial polisiehoof) * Afdelingskommissaris * Nasionale adjunkkommissaris * Nasionale kommissaris (nasional polisiehoof) == Sien ook == * [[Polisiëringsforum]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *Dippenaar, M. de W.: Die SA Polisie - die geskiedenis van die "Dun blou lyn" (Deel 1). In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 34, nr. 3, Julie 1985 {{CommonsKategorie-inlyn|Police of South Africa}} * [http://www.saps.gov.za/ SAPS Die Suid-Afrikaanse Polisiediens se webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Polisie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Misdaad in Suid-Afrika]] km9j694fj85aju235tqiiuq6imgfvj0 0 38008 2902186 2478156 2026-05-07T17:57:28Z Aliwal2012 39067 Johannes Phumani Phungula Mun 2902186 wikitext text/x-wiki {{Tabel_distrikte_van_Suid-Afrika |naam=Harry Gwala |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |kode=DC43 |tipe=Distriksmunisipaliteit |munisipaliteite=[[Groter Kokstad Plaaslike Munisipaliteit|Groter Kokstad]], [[Nkosazana Dlamini-Zuma Plaaslike Munisipaliteit|Nkosazana Dlamini-Zuma]], [[Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit|Johannes Phumani Phungula]], [[Umzimkhulu Plaaslike Munisipaliteit|Umzimkhulu]] |hoofstad=[[Ixopo]] |burgemeester= Jini Patrick Khoza |bevolking=461 419 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Xhosa]], [[Engels]] |area= 10 547 |beeld_ligging=Map of KwaZulu-Natal with Harry Gwala highlighted (2016).svg }} Die '''Harry Gwala-distriksmunisipaliteit''' is een van die 10 distriksmunisipaliteite van [[KwaZulu-Natal]]. Die setel van die munisipaliteit is [[Ixopo]]. Die meeste inwoners in die munisipale gebied is [[Zoeloe]]sprekend. Die munisipaliteit se kode is DC43. == Geografie == === Bure === Die munisipaliteit word begrens deur: * [[Umgungundlovu-distriksmunisipaliteit|Umgungundlovu]] (DC22) in die noordooste * [[Ugu-distriksmunisipaliteit|Ugu]] in die suidooste (DC21) * [[O.R. Tambo-distriksmunisipaliteit|O.R. Tambo]] in die suide (DC15) * [[Alfred Nzo-distriksmunisipaliteit|Alfred Nzo]] in die suidweste (DC44) * die koninkryk van [[Lesotho]] in die noordweste * [[Uthukela-distriksmunisipaliteit|Uthukela]] in die noorde (DC23) === Plaaslike munisipaliteite === Die munisipaliteit bestaan uit die volgende plaaslike munisipaliteite: {| class="wikitable" !Plaaslike munisipaliteit !Kode !Bevolking !% |- |[[Umzimkhulu Plaaslike Munisipaliteit|Umzimkhulu]] ||KZN435 ||174 338 ||38.19% |- |[[Nkosazana Dlamini-Zuma Plaaslike Munisipaliteit|Nkosazana Dlamini-Zuma]] ||KZN436 || 113 446 ||24.6% |- |[[Ubuhlebezwe Plaaslike Munisipaliteit|Ubuhlebezwe]] ||KZN424 ||101 965 ||22.34% |- |[[Groter Kokstad Plaaslike Munisipaliteit|Groter Kokstad]] ||KZN433 ||56 528 ||12.38% |} == Demografie == Die volgende statistiek is van die sensus in 2011. {| class="wikitable" !Taal !Bevolking !% |- |[[Zoeloe]] ||287 445 ||62.73% |- |[[Xhosa]] ||131 247 ||28.64% |- |[[Engels]] ||14 646 ||3.20% |- |[[Afrikaans]] ||6 079 ||1.33% |- |[[Suid-Sotho]] ||4 768 ||1.04% |- |[[Ander tale van Suid-Afrika|Ander]] ||4 098 ||0.89% |- |[[Ndebele]] ||3 969 ||0.87% |- |[[Tswana]] ||1 972 ||0.43% |- |[[Noord-Sotho]] ||1 084 ||0.24% |- |[[Tsonga]] ||145 ||0.03% |- |[[Venda (taal)|Venda]] ||124 ||0.03% |- |[[Swazi]] ||110 ||0.02% |} === Geslag === {| class="wikitable" !Geslag !Bevolking !% |- |Vroulik ||246 953 ||53.52% |- |Manlik ||214 466 ||46.48% |} === Etniese groepering === {| class="wikitable" !Etniese groepering !Bevolking !% |- |Swart ||446 408 ||96.75% |- |Kleurling ||7 546 ||1.64% |- |Blank ||5 356 ||1.16% |- |Asiaties ||1 506 ||0.33% |} === Ouderdom === {| class="wikitable" !Ouderdom !Bevolking !% |- |00 - 04 ||35 445 ||11.88% |- |05 - 09 ||40 097 ||13.44% |- |10 - 14 ||41 502 ||13.91% |- |15 - 19 ||37 456 ||12.55% |- |20 - 24 ||25 634 ||8.59% |- |25 - 29 ||21 306 ||7.14% |- |30 - 34 ||17 399 ||5.83% |- |35 - 39 ||16 607 ||5.57% |- |40 - 44 ||13 964 ||4.68% |- |45 - 49 ||11 579 ||3.88% |- |50 - 54 ||9 601 ||3.22% |- |55 - 59 ||7 263 ||2.43% |- |60 - 64 ||6 452 ||2.16% |- |65 - 69 ||4 821 ||1.62% |- |70 - 74 ||4 227 ||1.42% |- |75 - 79 ||2 391 ||0.80% |- |80 - 84 ||1 747 ||0.59% |- |85 - 89 ||528 ||0.18% |- |90 - 94 ||217 ||0.07% |- |95 - 99 ||122 ||0.04% |- |100 plus ||34 ||0.01% |} == Politiek == === Verkiesingsuitslae === Verkiesingsuitslae vir die munisipaliteit in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2004]]. * Bevolking 18 en ouer: 157 807 [52.89% van die totale bevolking] * Totale stemme: 83 403 [27.95% van die totale bevolking] * Stempersentasie: 52.85% van die persentasie van die stemgeregtigdes {| class="wikitable" !Party !Stemme !% |- |[[African National Congress|ANC]] ||52 531 ||62.98% |- |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ||21 433 ||25.70% |- |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ||3 628 ||4.35% |- |[[United Democratic Movement|UDM]] ||1 712 ||2.05% |- |[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]] ||1 350 ||1.62% |- |[[Nuwe Nasionale Party|NNP]] ||315 ||0.38% |- |[[Onafhanklike Demokrate|OD]] ||304 ||0.36% |- |[[Azanian People's Organisation|Azapo]] ||299 ||0.36% |- |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ||296 ||0.35% |- |[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]] ||291 ||0.35% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|SOPA]] ||195 ||0.23% |- |[[United Christian Democratic Party|UCDP]] ||165 ||0.20% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|UF]] ||152 ||0.18% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|EMSA]] ||118 ||0.14% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|CDP]] ||116 ||0.14% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|TOP]] ||116 ||0.14% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|PJC]] ||108 ||0.13% |- |[[Minority Front|MF]] ||89 ||0.11% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|NA]] ||87 ||0.10% |- |[[Keep It Straight and Simple Party|KISS]] ||58 ||0.07% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|NLP]] ||40 ||0.05% |- ! Totaal ||83 403 ||100.00% |} == Verwysings == {{Verwysings}} * [http://www.sisonke.gov.za/home.aspx Sisonke-dm webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127185759/http://www.sisonke.gov.za/home.aspx |date=27 Januarie 2012 }} * [http://www.demarcation.org.za/ Munisipale Afbakeningsraad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426025726/http://www.demarcation.org.za/ |date=26 April 2009 }} * [http://www.statssa.gov.za/census01/html/default.asp StatsSA sensus 2001 blad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051212080936/http://www.statssa.gov.za/census01/html/default.asp |date=12 Desember 2005 }} * [http://www.elections.org.za/Elections2004_Static.asp OVK 2004 verkiesingsuitslae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516003357/http://www.elections.org.za/Elections2004_static.asp |date=16 Mei 2006 }} {{Distrikte van Suid-Afrika}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Distrikte van Suid-Afrika]] oahcrn5ud4ow7m3js12ovec5i2e4nzk 0 39857 2902270 2897325 2026-05-08T05:33:48Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902270 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Brad Pitt | Beeld = Brad Pitt-69858.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Pitt in 2024 | Geboortenaam = William Bradley Pitt | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|12|18}} | Geboorteplek = [[Shawnee]], [[Oklahoma]] ([[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]) | Nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Ouers = William Alvin Pitt<br />Jane Etta (née Hillhouse) | Lewensmaat = [[Jennifer Aniston]] (2000–2005)<br />[[Angelina Jolie]] (2014–2016) | Kinders = 6 (3 is aangenome) | Beroep = Akteur, rolprentvervaardiger | Noemenswaardige rolprente = ''[[Fight Club]]'', ''The Curious Case of Benjamin Button'' | Webwerf = | imdb = 0000093 | Toekennings = [[Golden Globe]] vir ''Twelve Monkeys'' }} '''William Bradley "Brad" Pitt'''<ref name="People - Bio">{{cite web |first1=Mai |last1=Dinh |first2=Janet |last2=Murphy |url=http://www.people.com/people/brad_pitt/biography/0,,20004328_10,00.html |title=Brad Pitt Biography |access-date=16 Mei 2008 |work=People-tydskrif |page=2 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424020800/http://www.people.com/people/brad_pitt/biography/0,,20004328_10,00.html |archive-date=24 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> (* 18 Desember 1963 in Shawnee, [[Oklahoma]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] akteur en rolprentvervaardiger. Hy word as een van die wêreld se aantreklikste mans geag en sy nie-beroepslewe word wyd gepubliseer.<ref name="bbc brad">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1003789.stm |title=Brad Pitt 'sexiest man alive' |date=2 November 2000 |work=BBC News |publisher=[[BBC]] |access-date=15 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210161338/http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1003789.stm |archive-date=10 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name="www.foxnews.com">{{Webaanhaling|first=Jeanna |last=Bryner |title=Study: Men With 'Cavemen' Faces Most Attractive to Women|publisher=Fox News |date=23 Augustus 2007 |accessdate=1 Januarie 2008 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,294134,00.html}}</ref> Pitt het twee Academy-benoemings ontvang en een [[Golden Globe]] uit vier benoemings gewen. == Persoonlike lewe == [[Lêer:Angelina Jolie Brad Pitt Cannes.jpg|duimnael|[[Angelina Jolie]] en Pitt in 2007]] Pitt het uitgegaan en was verloof aan [[Gwyneth Paltrow]] tussen 1994 en 1997.<ref name="love lost">{{cite news |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html |title=Love Lost |first=Tom |last=Gliatto |date=Junie 30, 1997 |work=People |access-date=Februarie 25, 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812115613/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20122540,00.html |archive-date=12 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Pitt het ''Friends'' aktrise [[Jennifer Aniston]] in 1998 ontmoet en is op 29 Julie 2000 met haar getroud in Malibu, [[Kalifornië]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm |title=Pitt and Aniston announce split |date=Januarie 8, 2005 |publisher=BBC News |access-date=Maart 19, 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009112635/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4156907.stm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 2005 is Pitt en Aniston geskei.<ref name="divorce final">{{cite news |url=https://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm |title=Judge signs Aniston-Pitt divorce papers |date=Augustus 22, 2005 |agency=Associated Press |work=USA Today |access-date=14 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125723/http://www.usatoday.com/life/people/2005-08-22-aniston-pitt-divorce_x.htm |archive-date=13 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Pitt en Aniston se skeisaak was finaal afgehandel 2 Oktober.<ref name="divorce final" /> Tydens Pitt se skeisaak het hy verlief geraak op ''Mr. & Mrs. Smith'' medester [[Angelina Jolie]].<ref name="Binelli">{{Webaanhaling|author=Mark Binelli|title=Brad Pitt: The Rolling Stone Interview|work=Rolling Stone|date=Desember 25, 2008|accessdate=Augustus 27, 2017|url=https://www.rollingstone.com/movies/features/the-rolling-stone-interview-brad-pitt-20081225}}</ref> Op 11 Januarie 2006, kondig Jolie aan dat sy swanger is met Pitt se kind, daarmee kondig hulle hul verhouding vir die eerste keer in die openbaar aan. Pitt en Jolie kondig hulle verlowing op April 2012 aan, na sewe jaar saam.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/2012/04/13/entertainment-us-angelinajolie-idUSBRE83C1BI20120413 |title=Angelina Jolie and Brad Pitt engaged: official |work=Reuters |date=13 April 2012 |access-date=13 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022111129/http://www.reuters.com/article/2012/04/13/entertainment-us-angelinajolie-idUSBRE83C1BI20120413 |archive-date=22 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle is getroud op 23 Augustus 2014, in [[Frankryk]].<ref>{{cite web |author1=Michael Rothman |title=All the Details: Brad Pitt and Angelina Jolie Are Married |url=http://abcnews.go.com/Entertainment/brad-pitt-angelina-jolie-married-france/story?id=25157846 |publisher=ABC News |access-date=28 Augustus 2014 |date=28 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205110358/https://abcnews.go.com/Entertainment/brad-pitt-angelina-jolie-married-france/story?id=25157846 |archive-date=5 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 19 September 2016 het Jolie aansoek gedoen om te skei.<ref name="telegraph2016">{{cite news |title=Angelina Jolie files for divorce from Brad Pitt 'for the health of the family' |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/ |access-date=20 September 2016 |work=The Daily Telegraph |date=20 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113235640/https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/20/angelina-jolie-and-brad-pitt-to-divorce/ |archive-date=13 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Kinders === * Maddox Chivan Jolie-Pitt: {{Geboortedatum en ouderdom|2001|8|5}}; aangeneem 10 Maart 2002 deur Jolie * Pax Thien Jolie-Pitt: {{Geboortedatum en ouderdom|2003|11|29}}; aangeneem 15 Maart 2004 deur Jolie * Zahara Marley Jolie-Pitt: {{Geboortedatum en ouderdom|2005|1|8}}; aangeneem 6 Julie 2005 deur Jolie * Shiloh Nouvel Jolie-Pitt: {{Geboortedatum en ouderdom|2006|5|27}} in [[Swakopmund]], [[Namibië]] * Knox Léon Jolie-Pitt en Vivienne Marcheline Jolie-Pitt (tweeling): {{Geboortedatum en ouderdom|2008|7|12}} Jolie het geboorte geskenk aan Shiloh Nouvel in [[Swakopmund]], [[Namibië]], op 27 Mei 2006. Pitt het bevestig dat hul pasgebore dogter kwalifiseer vir 'n Namibiese paspoort.<ref>{{cite news |url=http://www.cnnstudentnews.cnn.com/TRANSCRIPTS/0606/07/lol.03.html |title=CNN Transcripts |date=7 Junie 2006 |publisher=CNN |accessdate=14 November 2008 }}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 1991: ''Thelma & Louise'' * 1992: ''A River Runs Through It'' * 1993: ''Kalifornia'' * 1993: ''True Romance'' * 1994: ''Interview with the Vampire'' * 1994: ''[[Legends of the Fall (rolprent)|Legends of the Fall]]'' * 1995: ''[[Seven]]'' * 1995: ''12 Monkeys'' * 1996: ''Sleepers'' * 1997: ''Seven Years in Tibet'' * 1998: ''Meet Joe Black'' * 1999: ''[[Fight Club]]'' * 2000: ''Snatch'' * 2001: ''The Mexican'' * 2001: ''Spy Game'' * 2001: ''Ocean's Eleven'' * 2004: ''Troy'' * 2004: ''Ocean's Twelve'' * 2005: ''Mr. & Mrs. Smith'' * 2006: ''Babel'' * 2007: ''[[The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford]]'' * 2007: ''Ocean's Thirteen'' * 2008: ''Burn After Reading'' * 2008: ''The Curious Case of Benjamin Button'' * 2009: ''[[Inglourious Basterds]]'' * 2010: ''Megamind'' * 2011: ''The Tree of Life'' * 2011: ''Moneyball'' * 2012: ''Killing Them Softly'' * 2013: ''World War Z'' * 2013: ''[[12 Years a Slave]]'' * 2014: ''Fury'' * 2015: ''The Big Short'' * 2016: ''Allied'' * 2017: ''War Machine'' * 2019: ''Ad Astra'' * 2019: ''[[Once Upon a Time in Hollywood]]'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} {{Imdb naam|0000093}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pitt, Brad}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] hw6j8izcna2pbjkujt3rz4f43ytjoj8 0 43572 2902323 2799431 2026-05-08T10:22:45Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Filmografie */ 2902323 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Tom Hanks | Beeld = Tom Hanks TIFF 2019.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Tom Hanks in 2019 | Geboortenaam = Thomas Jeffrey Hanks | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1956|7|9}} | Geboorteplek = Concord, [[Kalifornië]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Lewensmaat ={{Unbulleted list | {{marriage|Samantha Lewes|1978|1987|reason=divorced}} | {{marriage|[[Rita Wilson]]|1988}} }} | Kinders = 4, insluitend [[Colin Hanks|Colin]] en [[Chet Hanks|Chet]] | Beroep = Akteur, rolprentvervaardiger, rolprentregisseur | Aktiewe jare = 1980 tot hede | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 0000158 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Thomas Jeffrey "Tom" Hanks''' (* 9 Julie 1956 te Concord, [[Kalifornië]], [[VSA]]) is 'n Amerikaanse akteur. Hy was die eerste akteur ná Spencer Tracey wat twee jaar opeenvolgend die [[Academy Award|Academy]]-toekening vir beste akteur ontvang het: in 1994 vir ''Philadelphia'' en in 1995 vir ''[[Forrest Gump]]''. Hy het daarnaas meer as vyftig ander akteurstoekennings ontvang, waaronder [[Golden Globes]]-toekennings vir ''Big'', ''Philadelphia'', ''Forrest Gump'' en ''Cast Away'', American Comedy-toekennings vir ''Big'', ''A League of Their Own'' en ''Forrest Gump'', 'n Silwer Beer vir ''Philadelphia'', 'n Empire-toekenning vir ''[[Saving Private Ryan]]'' en 'n Saturn-toekenning vir ''Big''. == Lewensloop == Tom Hanks het in 'n gebroke familie grootgeword. Sy ouers was pioniers op die gebied van die skeidingswetgewing in die staat. Hanks het gereeld verhuis. Hy het 'n oudisie by 'n plaaslike toneelvereniging gedoen en het 'n uitnodiging van die regisseur van daardie vereniging ontvang om na [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Ohio]] te gaan, waar sy akteursloopbaan begin het. Hy het sy tweede vrou, aktrise Rita Wilson, op die stel van die rolprent ''Volunteers'' (1985) ontmoet. Hulle het saam twee kinders. Hanks het nog twee kinders uit sy eerste huwelik met Samantha Lewis tussen 1978 en 1987. Hanks het bekendheid verwerf vir sy rolle in ''Forrest Gump'' en ''Apollo 13,'' toe hy 38 jaar oud was. In 1996 het Hanks vir die eerste keer agter die kamera gewerk: hy het die rolprent ''That Thing You Do'' geskryf en geregisseer, asook 'n rol daarin gespeel. == Filmografie == {{Filmografie | as = akteur }} |- align=center |1980||align=left|''[[He Knows You're Alone]]''||align=left|Elliot|| |- align=center |1980||align=left|''[[The Love Boat]]''||align=left|Rick Martin||Televisiereeks: 1 episode:<br />Friends and Lovers/Sergeant Bull/Miss Mother |- align=center |1980-1982||align=left|''[[Bosom Buddies]]''||align=left|Kip 'Buffy' Wilson||Televisiereeks |- align=center |1982||align=left|''[[Taxi (televisie)|Taxi]]''||align=left|Gordon||Televisiereeks: episode "The Road Not Taken: Part 1" |- align=center |1982||align=left|''[[Happy Days]]''||align=left|Dr. Dwayne Twitchell||Televisireeks: episode "A Little Case of Revenge" |- align=center |1982||align=left|''[[Mazes and Monsters]]''||align=left|Robbie Wheeling||Televisierolprent |- align=center |1983-1984||align=left|''[[Family Ties]]''||align=left|Ned Donnelly||Televisiereeks: episodes:<br />"The Fugitive: Part 1" (1983)<br />"The Fugitive: Part 2" (1983)<br />"Say Uncle" (1984) |- align=center |1984||align=left|''[[Splash]]''||align=left|Allen Bauer|| |- align=center |1984||align=left|''[[Bachelor Party]]''||align=left|Rick Gassko|| |- align=center |1985||align=left|''[[The Man with One Red Shoe]]''||align=left|Richard|| |- align=center |1985||align=left|''[[Volunteers]]''||align=left|Lawrence Bourne III|| |- align=center |1986||align=left|''[[The Money Pit (film)|The Money Pit]]''||align=left|Walter Fielding, Jr.|| |- align=center |1986||align=left|''[[Nothing in Common]]''||align=left|David Basner|| |- align=center |1986||align=left|''[[Every Time We Say Goodbye]]''||align=left|David Bradford|| |- align=center |1987||align=left|''[[Dragnet (1987)|Dragnet]]''||align=left|Pep Streebeck|| |- align=center |1988||align=left|''[[Big (rolprent)|Big]]''||align=left|Josh|| |- align=center |1988||align=left|''[[Punchline]]''||align=left|Steven Gold|| |- align=center |1988-1996||align=left|''[[Saturday Night Live]]''||align=left|gas||Televisiereeks: 7 episodes waaronder:<br />#14.1 (1988), #15.13 (1990), #16.8 (1990),<br />#17.19 (1992), #22.1 (1996) |- align=center |1989||align=left|''[[The `burbs]]''||align=left|Ray Peterson|| |- align=center |1989||align=left|''[[Turner & Hooch]]''||align=left|Det. Scott Turner|| |- align=center |1990||align=left|''[[Joe Versus the Volcano]]''||align=left|Joe Banks|| |- align=center |1990||align=left|''[[The Bonfire of the Vanities]]''||align=left|Sherman McCoy|| |- align=center |1992||align=left|''[[Radio Flyer]]''||align=left|Older Mike|| |- align=center |1992||align=left|''[[Tales from the Crypt]]''||align=left|Baxter||Televisiereeks: episode "None But the Lonely Heart" |- align=center |1992||align=left|''[[A League of Their Own]]''||align=left|Jimmy Dugan|| |- align=center |1993-1995||align=left|''[[Fallen Angels]]''||align=left|Trouble Boy #1||Televisieserie: episode "I'll Be Waiting" |- align=center |1993||align=left|''[[Sleepless in Seattle]]''||align=left|Sam Baldwin|| |- align=center |1993||align=left|''[[Philadelphia (rolprent)|Philadelphia]]''||align=left|Andrew Beckett|| |- align=center |1994||align=left|''[[Vault of Horror I]]''||||Televisierolprent |- align=center |1994||align=left|''[[Sunday Night Clive]]''||||Televisiereeks: episode #1.1 |- align=center |1994||align=left|''[[Forrest Gump]]''||align=left|Forrest Gump|| |- align=center |1995||align=left|''[[Apollo 13 (rolprent)|Apollo 13]]''||align=left|[[Jim Lovell]]|| |- align=center |1995||align=left|''[[Toy Story]]''||align=left|Woody (stem)|| |- align=center |1996||align=left|''[[That Thing You Do!]]''||align=left|Mr. White|| |- align=center |1998||align=left|''[[From the Earth to the Moon]]''||align=left|Jean-Luc Despont / gas / verteller||Minitelevisiereeks |- align=center |1998||align=left|''[[Saving Private Ryan]]''||align=left|Captain John H. Miller|| |- align=center |1998||align=left|''[[You've Got Mail]]''||align=left|Joe Fox|| |- align=center |1999||align=left|''[[Toy Story 2]]''||align=left|Woody (stem)|| |- align=center |1999||align=left|''[[Toy Story 2]]''||align=left|Woody (stem)||videospeletjie |- align=center |1999||align=left|''[[The Green Mile]]''||align=left|Paul Edgecomb|| |- align=center |2000||align=left|''[[Cast Away]]''||align=left|Chuck Noland|| |- align=center |2001||align=left|''[[Band of Brothers]]''||align=left|Brits officier||Minitelevisiereeks |- align=center |2002||align=left|''[[Road to Perdition]]''||align=left|Michael Sullivan|| |- align=center |2002||align=left|''[[Catch Me If You Can]]''||align=left|Carl Hanratty|| |- align=center |2004||align=left|''[[Great Performances]]''||align=left|Mountie||Televisiereeks: episode "Concert for George" |- align=center |2004||align=left|''[[The Ladykillers]]''||align=left|Professor G.H. Dorr|| |- align=center |2004||align=left|''[[The Terminal]]''||align=left|Viktor Navorski|| |- align=center |2004||align=left|''[[Elvis Has Left the Building]]''||align=left|Mailbox Elvis|| |- align=center |2004||align=left|''[[The Polar Express]]''||align=left|held / vader / conducteur /<br />Hobo / Scrooge / Kerstman|| |- align=center |2006||align=left|''[[De Da Vinci Code (rolprent)|De Da Vinci Code]]''||align=left|Robert Langdon|| |- align=center |2007||align=left|''[[Charlie Wilson's War]]''||align=left|Charlie Wilson|| |- align=center |2008||align=left|''[[The Great Buck Howard]]''||align=left|Mr. Gable|| |- align=center |2009||align=left|''[[Angels & Demons]]''||align=left|Robert Langdon|| |- align=center |2010||align=left|''[[Toy Story 3]]''||align=left|Woody (stem)|| |} == Eksterne skakels == * [http://www.imdb.com/name/nm0000158/ Internet-rolprentdatabasis-profiel] {{en}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hanks, Tom}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Amerikaanse filantrope]] d9wdxzjbc6jul3qucitsnvuyxzbzb4w 0 43715 2902235 2821696 2026-05-07T23:14:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902235 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Thimphu'''</span><br />ཐིམ་ཕུག།<br /> [[Lêer:Tashichoedzong-Bhutan-2001.JPG|270px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Bhutan CIA WFB 2010 map.png|180px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of None.svg|90px|center|border]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlag|Bhoetan}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Thimphu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|27|28|00|N|89|38|30|E|type:city}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[13de eeu]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 26,14 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;320 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2005) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 79&nbsp;185 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;029/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +6 |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.thimphu.gov.bt thimphu.gov.bt] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Thimphu''' ([[Dzongkha]]: ཐིམ་ཕུག།; voorheen gespel as '''Thimbu'''<ref>Encyclopaedia Britannica: https://www.britannica.com/place/Thimphu</ref> of '''Thimpu'''<ref>Thimpu beginsels; sien ook: http://www.tamilnation.co/conflictresolution/tamileelam/85thimpu/thimpu00.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701040911/http://www.tamilnation.co/conflictresolution/tamileelam/85thimpu/thimpu00.htm |date= 1 Julie 2016 }}</ref>) is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Bhoetan]]. Die stad het 'n bevolking van 79&nbsp;185 in 2005 gehad en 'n oppervlakte van 26,14 km². Dit is in die westelike sentrale deel van Bhoetan geleë, en die omliggende vallei is een van Bhoetan se dzongkhags, die Thimphu-distrik. Die antieke hoofstad Punakha is in 1955 as hoofstad vervang deur Thimphu, en in 1961 is Thimphu deur die 3de Druk Gyalpo Jigme Dorji Wangchuck tot die hoofstad van die Koninkryk van Bhoetan verklaar. Die stad strek in 'n noord-suid rigting op die wesoewer van die vallei gevorm deur die Raidāk-rivier, wat in Bhoetan bekend staan as die Wang Chuu of Thimphu Chuu. Thimphu is die vierde hoogste hoofstad ter wêreld op hoogte en wissel in hoogte van 2,248 meter tot 2,648 meter.<ref name=Dzongkhag>{{cite web |url=http://www.thimphu.gov.bt/profile.php |title=Thimphu Dzongkhag |access-date=8 Junie 2010 |publisher=Government of Bhutan |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100908110431/http://www.thimphu.gov.bt/profile.php |archive-date=8 September 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=Buddhism>{{cite web|url=http://www.tourism.gov.bt/about-bhutan|title=Bhutan|accessdate=2010-06-07|publisher=Tourism Council of Bhutan:Government of Bhutan|archive-date=2018-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409061821/http://www.tourism.gov.bt/about-bhutan|url-status=dead}}</ref><ref name=Natural>{{cite web|url=http://www.dudh.gov.bt/Thimphustructural/partthree/3.3.html|title=Introduction: Understanding Natural Systems|accessdate=2010-06-07|publisher=Government of Bhutan|url-status=dead|archiveurl=https://archive.is/20121203153417/http://www.dudh.gov.bt/Thimphustructural/partthree/3.3.html|archivedate=2012-12-03}}</ref><ref name="Brown, p. 97">Brown, p. 97</ref><ref name="Palin, p. 245">Palin, p. 245</ref> Ongewoon vir 'n hoofstad, het Thimphu nie 'n eie [[lughawe]] nie, maar is afhanklik van die Paro-lughawe wat per pad oor sowat 54 kilometer verbind is. Thimphu, as die politieke en ekonomiese sentrum van Bhoetan, het 'n dominante landbou- en veebasis, wat 45% van die land se [[BNP]] bydra.<ref>{{cite web|url=http://www.tourism.gov.bt/about-bhutan/economy|title=Economy|publisher=Tourism Government of Bhutan|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140614122913/http://www.tourism.gov.bt/about-bhutan/Economy|archivedate=2014-06-14}}</ref> [[Toerisme]], hoewel dit 'n bydrae tot die ekonomie lewer, word streng gereguleer, wat poog om 'n balans tussen die tradisionele, ontwikkeling en modernisering handhaaf. Thimphu bevat die meeste van die belangrike politieke geboue in Bhoetan, waaronder die Nasionale Vergadering van die nuutgestigte parlementêre demokrasie en Dechencholing-paleis, die amptelike woning van die Koning, noord van die stad. Thimphu word gekoördineer deur die 'Thimphu Struktuurplan', 'n Stedelike Ontwikkelingsplan wat in 1998 ontwikkel het met die doel om die brose [[ekologie]] van die vallei te beskerm. Hierdie ontwikkeling word voortgesit met finansiële hulp van die [[Wêreldbank]] en die Asiatiese Ontwikkelingsbank. Die [[kultuur]] van Bhoetan word volledig weerspieël in Thimphu in literatuur, godsdiens, gebruike en nasionale kleredrag, die kloosterpraktyke, musiek en dans, en in die media. Tshechu is 'n belangrike fees wanneer maskerdanse, algemeen bekend as Cham-danse, in die binnehowe van die Tashichho Dzong in Thimphu opgevoer word. Dit is 'n vierdaagse fees wat elke jaar in September of Oktober gehou word, op datums wat ooreenstem met die Bhoetanese kalender. == Galery == <gallery> The capital city o galleryfull.jpeg|Uitsig op Thimphu Thimphu.jpg|Kinders met die koninklike paleis op die agtergrond Memorial_Chorten-Thimphu-feve.jpg|Chorten herdenkingteken voor koning Jigme Dorji Wangchuk in Thimphu Thimphu from Buddha point.jpg|Thimphu, van Buddhapunt af gesien </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commons-kategorie}} {{Hoofstede in Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Bhoetan]] mmmes2vykctx974ge2esl6a0gj96yfm 0 44291 2902177 2876343 2026-05-07T17:25:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902177 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Suid-Ossetië – die Staat Alanië |volle_naam = <small>Республикӕ Хуссар Ирыстон / Паддзахад Аллонстон<br /> ''Respublikæ Xussar Iryston / Paddzaxad Allonston'' ([[Osseties]])<br />სამხრეთი ოსეთი<br />''Samkhreti Oseti'' ([[Georgies]])<br />Республика Южная Осетия / Государство Алания<br />''Respublika Yuzhnaya Osetiya / Gosudarstvo Alaniya'' ([[Russies]])</small> |algemene_naam = Suid-Ossetië |beeld_vlag = Flag of South Ossetia.svg |beeld_wapen = Coat of arms of South Ossetia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = South Ossetia (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = <br />[[Respublikæ Hussar Irystony Paddzahadon Gimn|Республикӕ Хуссар Ирыстоны Паддзахадон Гимн]]<br /><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Respublikæ Hussar Irystony Paddzahadon Gimn'')</small><br /><small>''(Osseties vir: "Volkslied van die Republiek Suid-Ossetië")''</small><br /><center>[[Lêer:Anthem of South Ossetia (vocal).ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Osseties]] en [[Russies]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.neweasterneurope.eu/node/117 |title=Presidential Elections in South Ossetia – Plan B |publisher=New Eastern Europe |accessdate=9 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509075727/http://www.neweasterneurope.eu/node/117 |archive-date=9 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = [[Zchinwali]] {{Koördinate|42|14|N|43|58|O}} |latd = 42 |latm = 14 |latNS = N |longd = 43 |longm = 58 |longEW = O |grootste_stad = [[Zchinwali]] |regeringsvorm = Semi-presidensiële [[republiek]] |leiertitels = • [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Alan Gaglojef]]<br />[[Konstantin Dzhoessoef]] |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = 3&nbsp;900 |oppervlakmi² = 1&nbsp;500 |persent_water = feitlik niks |bevolking_skatting = 56&nbsp;520<ref name="MFA">{{ru}} {{cite web |url=https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |title=Статистический сборник за январь-декабрь 2021 г. |publisher=Departement van Staatsstatistiek van die Republiek Suid-Ossetië |date=29 Maart 2022 |accessdate=4 November 2022 |archive-date=28 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |url-status=dead }}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2022 |bevolking_rang = – |bevolking_sensus = 53&nbsp;532<ref>{{ru}} {{cite web |url=https://sputnik-ossetia.ru/South_Ossetia/20160811/2874839.html |title=Окончательные данные переписи: в Южной Осетии живут 53 532 человека |publisher=sputnik-ossetia.ru |date=11 Augustus 2016 |accessdate=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119003015/https://sputnik-ossetia.ru/South_Ossetia/20160811/2874839.html |archive-date=19 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2015 |bevolkingsdigtheid = 13,7 |bevolkingsdigtheidmi² = 35,5 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = |BBP_PPP_per_kapita = |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $100&nbsp;miljoen<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://investrso.su/ekonomika/valovoj-vnutrennij-produkt |title=Валовой внутренний продукт |accessdate=12 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413124653/http://investrso.su/ekonomika/valovoj-vnutrennij-produkt |archive-date=13 April 2018 |url-status=live}}</ref> |BBP_rang = – |BBP_jaar = 2017 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;000 |BBP_per_kapita_rang = – |onafhanklikheidstipe = Gedeeltelik erkende staat |onafhanklikheidsgebeure = • Verklaar<br />• Erkenning |onafhanklikheidsdatums = <br />van [[Georgië]]<br />[[21 Desember]] [[1991]]<br />[[26 Augustus]] [[2008]] (beperk) |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Roebel|Russiese roebel]] |geldeenheid_kode = RUB |land_kode = |tydsone = MSK |utc_afwyking = [[UTC+03:00|+3]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = ''geen'' |skakelkode = 995 34 |voetskrif = }} '''Suid-Ossetië''' ([[Osseties]]: Хуссар Ирыстон, ''Chussar Iryston''; [[Georgies]]: სამხრეთი ოსეთი, ''Samchreti Osseti''; [[Russies]]: Южная Осетия, ''Juschnaja Ossetija''), amptelik die '''Republiek Suid-Ossetië – die Staat Alanië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rferl.org/a/caucasus-report-south-ossetia-referendum-name-change/28298590.html |title=South Ossetia Referendum On Name Change Steers Clear Of Thornier Unification Issue |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |accessdate=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223134003/https://www.rferl.org/a/caucasus-report-south-ossetia-referendum-name-change/28298590.html |archive-date=23 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://oc-media.org/referendum-to-rename-south-ossetia-alania-set-for-april/ |title=Referendum to rename South Ossetia ‘Alania’ set for April |website=oc-media.org |accessdate=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416234554/https://oc-media.org/referendum-to-rename-south-ossetia-alania-set-for-april/ |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (Osseties: Республикӕ Хуссар Ирыстон / Паддзахад Аллонстон, ''Respublikæ Xussar Iryston / Paddzaxad Allonston''; Russies: Республика Южная Осетия / Государство Алания, ''Respublika Yuzhnaya Osetiya / Gosudarstvo Alaniya''), is volgens [[internasionale reg]] 'n deel van [[Georgië]], maar vorm ''[[de facto]]'' 'n onafhanklike<ref>{{en}} {{cite book |author=Olga Oliker, Thomas S. Szayna |title=Faultlines of Conflict in Central Asia and the South Caucasus: Implications for the U.S. Army |publisher=[[RAND Korporasie]] |year=2003 |isbn=0-8330-3260-7}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Emmanuel Karagiannis |title=Energy and Security in the Caucasus |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=0-7007-1481-2}}</ref> republiek,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2007/aug/07/russia.sport |title=Georgia up in arms over Olympic cash |publisher=[[The Guardian]] |author=Tom Parfitt |date=7 Augustus 2007 |accessdate=4 November 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?id=15265 |title=Kosovo wishes in Caucasus |publisher=International Relations and Security Network |author=Simon Saradzhyan |date=28 Maart 2006 |accessdate=23 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080223001504/http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?id=15265 |archive-date=23 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> sonder algemene internasionale erkenning. [[Lêer:Georgia high detail map.png|duimnael|links|’n Kaart van [[Georgië]] wat die gebiede [[Abchasië]] (groen) en Suid-Ossetië (pers) aandui, wat albei de facto onafhanklik is]] [[Lêer:South Ossetian landscape.JPG|duimnael|links|Landskap in Suid-Ossetië se Ezhawa-distrik]] Alhoewel Georgië nie beheer oor Suid-Ossetië uitoefen nie, beskou die Georgiese regering, die [[Verenigde Nasies]] en die meerderheid van die wêreld se regerings Suid-Ossetië as deel van Georgië, wie se grondwet ná dié gebied as ''die voormalige outonome distrik Suid-Ossetië'' verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=222 |title=The former autonomous district of South Ossetia |publisher=Regering van Georgia |accessdate=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527011043/http://gov.ge/index.php?lang_id=ENG |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Suid-Ossetië is in die suidelike Groter [[Kaukasus]] geleë. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Zchinwali]]. Suid-Ossetië beslaan 'n oppervlakte van 3&nbsp;900&nbsp;km² en het 'n bevolking van 56&nbsp;520 in 2022 gehad. Suid-Ossetië grens in die noorde aan die [[Rusland|Russiese]] deelgebied [[Noord-Ossetië-Alanië]]. Soms word na Suid-Ossetië, [[Abchasië]] en [[Transnistrië]] as post-Sowjetse "bevrore konfliksones" verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2006/05/mil-060523-rferl01.htm |title=OSCE: De Gucht Discusses Montenegro Referendum, Frozen Conflicts |accessdate=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130080608/https://www.globalsecurity.org/military/library/news/2006/05/mil-060523-rferl01.htm |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iasps.org/eng_editor/socor_show.php?lang=&main=&type=6&article_id=356 |title=Frozen Conflicts in the Black Sea-South Caucasus Region |publisher=IASPS Policy Briefings |date=1 Maart 2004 |accessdate=26 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605100210/http://www.iasps.org/eng_editor/socor_show.php?lang=&main=&type=6&article_id=356 |archive-date=5 Junie 2013}}</ref> Almal is lidlande van die Gemeenskap vir Demokrasie en Regte van Nasies. == Politiek == === Internasionale erkenning === [[Lêer:Abkhazia and South Ossetia international recognition.svg|duimnael|links|Internasionale erkenning van Abchasië en Suid-Ossetië: {{sleutel|#ff0000|Abchasië en Suid-Ossetië}} {{sleutel|#008800|VN-lidlande wat Abchasië en Suid-Ossetië se onafhanklikheid erken}} {{sleutel|#ff8c00|''De facto'' lande wat Abchasië en Suid-Ossetië se onafhanklikheid erken}} {{sleutel|#e6ea40|''De facto'' lande wat Suid-Ossetië se onafhanklikheid erken}} {{sleutel|#c0c0c0|Lande wat die onafhanklikheid van Abchasië en Suid-Ossetië nie erken nie}}]] ; VN-lidlande * {{vlagland|Rusland}} erken Suid-Ossetië sedert 26 Augustus 2008 ná die Suid-Ossetië-oorlog van 2008.<ref name="chinadaily.com.cn">{{en}} {{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/world/2008-09/06/content_7005202.htm |title=Russia welcomes Nicaragua's recognition of South Ossetia, Abkhazia |work=China Daily |date=6 September 2008 |accessdate=22 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118230558/http://www.chinadaily.com.cn/world/2008-09/06/content_7005202.htm |archive-date=18 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagland|Nicaragua}} erken Suid-Ossetië op 5 September 2008.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.rian.ru/world/20080904/116538071.html |title=Nicaragua recognizes South Ossetia and Abkhazia &#124; Top Russian news and analysis online &#124; 'RIA Novosti' newswire |publisher=En.rian.ru |accessdate=22 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501202433/http://en.rian.ru/world/20080904/116538071.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagland|Venezuela}} erken Suid-Ossetië op 10 September 2009.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rferl.org/content/Chavez_Visits_Russia_To_Discuss_Arms_Energy_Deals/1819273.html |title=Chavez Recognizes South Ossetia, Abkhazia As Independent – Radio Free Europe/Radio Liberty © 2009 |publisher=Rferl.org |date=10 September 2009 |accessdate=22 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821182449/http://www.rferl.org/content/Chavez_Visits_Russia_To_Discuss_Arms_Energy_Deals/1819273.html |archive-date=21 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagland|Nauru}} erken Suid-Ossetië op 16 Desember 2009.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.rian.ru/exsoviet/20091215/157242695.html |title=Pacific island recognizes Abkhazia's independence |publisher=RIA Novosti |accessdate=22 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508215546/http://en.rian.ru/exsoviet/20091215/157242695.html |archive-date=8 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagland|Sirië}} erken Suid-Ossetië op 29 Mei 2018.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rferl.org/a/georgia-syria-establishes-diplomatic-relations-with-abkhazia-south-ossetia/29257063.html |title=Georgia Severs Relations With Syria For Recognizing Abkhazia, South Ossetia |work=rferl.org |date=29 Mei 2018 |accessdate=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407200611/https://www.rferl.org/a/georgia-syria-establishes-diplomatic-relations-with-abkhazia-south-ossetia/29257063.html |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Gedeeltelik erkende en nie-erkende gebiede * {{vlagland|Abchasië}} erken Suid-Ossetië op 17 November 2006.<ref name="Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же">{{ru}} {{cite web |url=http://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html |title=Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же |publisher=Newsru |date=17 November 2006 |accessdate=22 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203203941/https://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagland|Transnistrië}} erken Suid-Ossetië op 17 November 2006.<ref name="Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же" /> ; Voormalige erkenning * {{vlagland|Tuvalu}} erken Suid-Ossetië op 18 September 2011,<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://cominf.org/node/1166489404 |title=Сообщение МИД РЮО &#124; Информационное агентство Рес |publisher=Cominf.org |date=23 September 2011 |accessdate=22 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221084527/http://cominf.org/node/1166489404 |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar neem die erkenning op 31 Maart 2014 terug.<ref>{{en}} [http://www.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=59&info_id=17401 mfa.gov.ge: ''Statement of the Georgian Foreign Ministry regarding the establishment of diplomatic and consular relations''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140331144318/http://mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=59&info_id=17401 |date=31 Maart 2014 }}</ref> == Etniese samestelling == [[Lêer:Caucasus-ethnic en.svg|duimnael|links|Etniese kaart van die [[Kaukasus]]-streek]] [[Ossetiërs]] vorm met 48&nbsp;146 inwoners die meerderheid van die bevolking (89,9 persent).<ref name="sensus">{{en}} [http://pop-stat.mashke.org/rso-ethnic2015.htm Ethnic composition of Ossetia 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706014845/http://pop-stat.mashke.org/rso-ethnic2015.htm |date= 6 Julie 2018 }}</ref> {| class="wikitable" width="40%" ! colspan=4 | Etniese samestelling van Suid-Ossetië (2015)<ref name="sensus" /> |- ! Etniese groep !! Aantal !! % |- | '''[[Ossetiërs]]'''|| '''48&nbsp;146''' || '''89,9''' |- | [[Georgiërs]] || 3&nbsp;966 || 7,4 |- | [[Russe]] || 610 || 1,1 |- | [[Armeniërs]] || 378 || 0,7 |- | Ander || 432 || 0,8 |- ! Suid-Ossetië (totaal) || 53&nbsp;532 || 100 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Ossetia|Suid-Ossetië}} * {{en}} {{Wikivoyage|South_Ossetia|Suid-Ossetië}} * {{os}} [https://presidentruo.org/ President van Suid-Ossetië] {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Suid-Ossetië}} [[Kategorie:Omstrede gebiede]] [[Kategorie:Suid-Ossetië| ]] ky5kmgtn6d1d2mp9nargsd33pzrxj6y 0 46845 2902272 2830971 2026-05-08T05:37:40Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902272 wikitext text/x-wiki {{Elementboks opskrif | getal=92 | simbool=U | naam=Uraan | links=[[Protaktinium]] | regs=[[Neptunium]] | bo=[[neodimium|Nd]] | onder=[[Unkwadbium|(Uqb)]] | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks reeks | [[Aktinied]]e }} {{Elementboks groepperiodeblok | groep=n/b | periode=7 | blok=f }} {{Elementboks voorkoms beeld |Uranium03| silwerwit metaal }} {{elementboks voorkoms | silwer-wit }} {{Elementboks atoommassa gpm | 238,02891(3) }} {{Elementboks ekonfig | &#91;[[radon|Rn]]&#93; 5f<sup>3</sup> 6d<sup>1</sup> 7s<sup>2</sup>}} {{Elementboks eperskil | 2, 8, 18, 32, 21, 9, 2 }} {{Elementboks afdeling fisieseiensk | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks fase | [[Vastestof]] }} {{Elementboks digtheid gpcm3nkt | 19,1 }} {{Elementboks smeltpunt | k=(circa) 1 405,3 | c=1 132,2 | f=2 070 }} {{Elementboks kookpunt | k=4 404 | c=1 132,2 | f=7 468 }} {{Elementboks smeltwarm kjpmol | 9,14 }} {{Elementboks verdampwarm kjpmol | 417,1 }} {{Elementboks warmtekap jpmolkteen25 | 27,665 }} {{Elementboks afdeling atoomeiensk | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks kristalstruktuur | ortorombies<br/> a:284,4pm; b:586,9pm; c:493,2pm}} {{Elementboks ruimtegroep|ruimtegroep=Cmcm|nommer=63}} {{Elementboks Strukturbericht|A20}} {{Elementboks oksiedtoest | '''6''', 5, 4, 3<ref>{{en}} ''The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements: Third Edition'' by L.R. Morss, N.M. Edelstein, J. Fuger, eds. (Netherlands: Springer, 2006.)</ref><br />(swak basiese oksied) }} {{Elementboks elektroneg pauling | 1,38 }} {{Elementboks ioonenergie2 | 597,6 | 1 420 }} {{Elementboks atoomradius pm | 156 }} {{Elementboks afdeling diverse | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{Elementboks magneties | effens [[paramagneties]] }} {{Elementboks termiesegeleiding wpmkteen300k | 27,5 }} {{Elementboks cas nommer | 7440-61-1 }} {{Elementboks isotope begin |isotopevan=uraan|daaris=y kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} {{elementboks isotope verval | mg=232 | sim=U | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=[[1 E s|68,9 jaar]] | vm=[[alpha decay|α]] | ve=5,414 | pg=228 | ps=[[torium|Th]] }} {{Elementboks isotope eindig}} {{Elementboks voetskrif | kleur1=#ff99cc | kleur2=black }} '''Uraan''' is 'n silwerwit [[metaal]]agtige [[chemiese element]] in die [[aktinied]]e reeks van die [[periodieke tabel]], met 'n [[atoomgetal]] van 92. Uraan word met die [[chemiese simbool]] '''U''' weergegee. 'n Uraan-atoom het 92 [[proton]]e en 92 [[elektron]]e. 6 van die elektrone is [[valenselektron]]e. Die uraankern bevat tussen 141 en 146 [[neutron]]e. Daar word gewoonlik 6 [[isotoop|isotope]] van uraan onderskei. Al hierdie isotope is onstabiel, maar natuurlike uraan se [[radioaktiewe verval|radioaktiwiteit]] is redelik swak, omdat die twee algemeenste isotope, [[uraan-238]] (146 neutrone) en [[uraan-235]] (143 neutrone) 'n uiters lang [[halfleeftyd]] het. Uraan het die tweede hoogste [[atoomgetal]] van elemente wat natuurlik voorkom, naas [[plutonium]]-244.<ref>{{en}} {{cite journal | doi = 10.1038/234132a0|url=http://www.nature.com/nature/journal/v234/n5325/abs/234132a0.html|title= Detection of Plutonium-244 in Nature | journal = Nature | pages = 132–134 | year = 1971 | last1 = Hoffman | first1 = D. C. | last2 = Lawrence | first2 = F. O. | last3 = Mewherter | first3 = J. L. | last4 = Rourke | first4 = F. M. | volume = 234}}</ref> Uraan se [[digtheid]] is omtrent 71% hoër as dié van [[lood]], maar nie so dig soos [[goud]] of [[iridium]] nie. In die natuur kom dit in lae konsentrasies voor (min deeltjies per miljoen) in grond, rotse en water, en word kommersieel ontgin uit uraandraende [[mineraal|minerale]] soos [[uraniniet]]. In die natuur kom uraan voor as uraan-238 (99,284%), uraan-235 (0,711%),%),<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.afrri.usuhs.mil/www/outreach/pdf/mcclain_NATO_2005.pdf |title=Health Concerns about Military Use of Depleted Uranium |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207021921/http://www.afrri.usuhs.mil/www/outreach/pdf/mcclain_NATO_2005.pdf |archive-date=7 Februarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en baie klein hoeveelhede [[uraan-234]] (0,0058%). Uraan verval stadig deur die uitstraling van 'n [[alfadeeltjie]]. Die [[halfleeftyd]] van uraan-238 is omtrent 4,47 miljard jaar en vir uraan-235 is dit 704 miljoen jaar,<ref>{{en}} {{cite web|url=http://ie.lbl.gov/toi/nucSearch.asp|title=WWW Table of Radioactive Isotopes|accessdate=20 April 2010|archive-date=27 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070427084707/http://ie.lbl.gov/toi/nucSearch.asp|url-status=dead}}</ref> wat dit nuttig maak vir die datering van die Aarde se ouderdom. Hedendaagse gebruike van uraan baat by die unieke [[atoomkern|kerneienskappe]] daarvan. Uraan-235 word geken daarvoor dat dit die enigste [[kernsplytbaar|splytbare]] [[isotoop]] is wat natuurlik voorkom. Uraan-238 is splytbaar deur vinnige neutrone en is ook [[fertiel]] (wat omgeskakel kan word na splytbare plutonium-239 in 'n [[kernreaktor]]). 'n Kunsmatige splytbare isotoop, uraan-233 kan geproduseer word vanuit natuurlike [[torium]], wat ook belangrik is vir kerntegnologie. Uraan-235, en tot 'n mindere mate uraan-233, het 'n hoër waarskynlikheid vir spontane kernsplyting as uraan-238 wanneer dit deur stadige neutrone gebombardeer word. Hierdie [[kernreaksie]] genereer die hitte in kernreaktore en voorsien die kernsplytingsmateriaal vir [[kernwapen]]s. Albei gebruike is afhanklik van die beskikbaarheid van uraan om 'n volhoubare [[kettingreaksie]] voort te bring. Verarmde uraan (uraan-238) word gebruik in kinetiese energie penetratore en in [[pantservoertuig|pantserplate]].<ref name="BuildingBlocks479">{{en}} {{Harvnb|Emsley|2001|p=479}}.</ref> Uraan word gebruik as 'n kleurmiddel in [[uraanglas]], wat 'n oranje-rooi tot lemoen-geel skynsels produseer. Dit was ook gebruik vir tinte en beskaduwing tydens vroeë [[fotografie]]. Die ontdekking van uraan in die mineraal [[Uraniniet]] (of pikblende) in 1789 kan aan [[Martin Heinrick Klaproth]] toegeskryf word. Hy het die element vernoem na die planeet [[Uranus]]. [[Eugène-Melchior Péligot]] was die eerste persoon wat die metaal geskei het, en die [[radioaktief|radioaktiewe]] eienskappe daarvan is ontdek in 1896 deur [[Henri Becquerel]]. Navorsing van [[Enrico Fermi]] en ander persone wat in 1934 begin het, het gelei tot die gebruik daarvan in die [[kernkragindustrie]] en in ''[[Little Boy]]'', die eerste kernwapen wat gebruik is in 'n oorlog. 'n Daaropvolgende [[bewapeningsresies]] gedurende die [[Koue Oorlog]] tussen die [[Verenigde State van Amerika]] en die [[Sowjetunie]] het tienduisende kernwapens geproduseer wat [[Uraanverryking|verrykte uraan]] en uraan-verarmde plutonium gebruik. Die bewaring van daardie wapens en hul kernmateriaal na die [[Ontbinding van die Sowjetunie|ineenstorting van die Sowjetunie]] in 1991 is steeds 'n voortdurende bekommernis vir gesondheid en veiligheid van die publiek.<ref>{{en}} [http://en.rian.ru/world/20100218/157925732.html "U.S. to pump money into nuke stockpile, increase security,"] ''RIA Novosti'' 18 Februarie 2010</ref> == Eienskappe == [[Lêer:Nuclear fission.svg|duimnael|links|150px| 'n Geïnduseerde kernsplytingsgeval met uraan-235.|alt=’n Diagram wat die kettingtransformasie van uraan-235 na uraan-236 na barium-141 en kripton-92 voorstel.]] Wanneer uraan [[suiwering (metallurgie)|gesuiwer]] word, is dit 'n silwer-wit, swak radioaktiewe [[metaal]], weinig sagter as [[staal]],<ref name="LANL">{{en}} {{cite book|author=C. R. Hammond|title=The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition|publisher=CRC press|year=2000|isbn = 0-8493-0481-4|url=http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elements.pdf}}</ref> sterk [[elektronegatiwiteit|elektropositief]] en 'n swak [[Geleidingsvermoë|elektriese geleier]].<ref name="SciTechEncy" /> Dit is [[pletbaarheid|pletbaar]], [[smeebaarheid|smeebaar]] en effens [[paramagnetisme|paramagneties]].<ref name="LANL" /> Uraanmetaal het 'n baie hoë [[digtheid]], omtrent 70% digter as [[lood]], maar effens minder dig as [[goud]]. Uraanmetaal reageer met byna alle [[nie-metale|nie-metaal]] elemente en hul [[chemiese verbinding]]s, met 'n reaktiwiteit wat verhoog met temperatuur.<ref name="ColumbiaEncy">{{en}} {{cite encyclopedia|title=uranium|encyclopedia=Columbia Electronic Encyclopedia|url=http://www.answers.com/uranium|publisher=Columbia University Press|edition=6th Edition}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727194715/http://www.answers.com/uranium |date=27 Julie 2011 }}</ref> [[Soutsuur]] en [[salpetersuur]] los uraan op, maar nie-oksiderende sure val die element baie stadig aan.<ref name="SciTechEncy" /> Indien dit fyn gemaal word, sal uraan met koue water reageer, en in lug word uraanmetaal bedek met 'n donker laag uraanoksied.<ref name="LANL" /> Uraan in erts word chemies onttrek en omgeskakel na [[uraandioksied]] of ander chemiese vorme wat in die industrie gebruik kan word. Uraan-235 is [[kernsplytbaar]], en die eerste isotoop wat ontdek is met hierdie eienskap. Ander natuurlike isotope kan splytbaar gemaak word, maar kom nie in die natuur in daardie toestand voor nie. Wanneer uraan-235 met stadige neutrone gebombardeer word, sal hierdie isotoop in die meeste gevalle opdeel in twee kleiner [[atoomkern]]e, die kern[[verbindingsenergie]] loslaat, en ook nog neutrone. Wanneer hierdie neutrone weer deur ander uraan-235 kerne geabsorbeer word, sal 'n kettingreaksie begin wat tot 'n ontploffing kan lei, indien die reaksie nie verstadig word deur 'n neutron bemiddelaar nie. Laasgenoemde absorbeer die vrye neutrone. So min as 7&nbsp;[[kg]] uraan-235 kan gebruik word om 'n [[atoombom]] te maak.<ref name="EncyIntel">{{en}} {{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security|publisher=The Gale Group, Inc.|title=uranium|url=http://www.answers.com/uranium}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727194715/http://www.answers.com/uranium |date=27 Julie 2011 }}</ref> Die eerste kernbom wat in oorlog gebruik is, [[Little Boy]], het staatgemaak op uraansplyting, maar die eerste kernontploffing ([[Trinity-kernwapentoets|''The gadget'']]) en die bom wat [[Nagasaki]] verwoes het ([[Fat Man]]), was plutonium bomme. Uraanmetaal het drie [[allotropie]]se vorme:<ref>{{en}} {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=KWGu-LYMYjMC&pg=PA108|page=108|title=Applications of Texture Analysis|author=A. D. Rollett|publisher=John Wiley and Sons|year=2008|isbn=0-470-40835-9}}</ref> * α ([[ortorombies]]) stabiel tot en met 660&nbsp;°C * β ([[tetragonaal]]) stabiel vanaf 660&nbsp;°C tot 760&nbsp;°C * γ ([[ruimtegesentreerde kubies]]) vanaf 760&nbsp;°C tot en met smeltpunt—dit is die mees plet- en rekbare toestand. == Toepassings == === Militêr === [[Lêer:30mm DU slug.jpg|duimnael|links|[[Verarmde uraan]] word gebruik by verskeie krygsafdelings, onder andere in hoë-digtheid penetratore.|alt= Glansende metaalsilinder met 'n skerp punt. Die algehele lengte is 9&nbsp;cm met 'n diameter van ongeveer 2&nbsp;cm.]] Uraan word hoofsaaklik in die militêre sektor gebruik in hoë-digtheid penetratore. Hierdie ammunisie bestaan gewoonlik uit 'n [[verarmde uraan]]-allooi met 1 tot 2% ander elemente. Met 'n hoë snelheidsimpak sorg die digtheid, hardheid, en vlambaarheid van die projektiel vir die vernietiging van swaar gepantserde voertuie. Tenkpantser en ander verwyderbare [[voertuigpantser]] word ook verhard met verarmde uraanplate. Die gebruik van verarmde uraan in wapens na die Persiese Golf- en Balkanoorloë het in politieke en omgewingskringe betwisbaar geraak — die gevolge van uraanverbindings in die grond is vervolgens bevraagteken (sien [[Golfoorlogsindroom]]).<ref name="EncyIntel" /> Verarmde uraan word ook gebruik as skutmateriaal in sommige houers wat radioaktiewe materiale stoor. Alhoewel die metaal op sigself radioaktief is, maak die hoë digtheid dit meer doeltreffend as [[lood]] om radiasie vanaf sterk bronne, soos [[radium]], te stop.<ref name="SciTechEncy" /> Ander gebruike van verarmde uraan sluit die volgende in: teengewigte vir vliegtuigbeheeroppervlaktes, ballas in missiel [[atmosferiese herintrede voertuig|herintrede voertuie]], en as skutmateriaal.<ref name="LANL" /> Weens uraan se hoë digtheid, word hierdie materiaal gebruik in [[traagheidsgeleidingstelsel]]s en in [[giroskoop|giroskopiese]] [[kompas]]se.<ref name="LANL" /> Verarmde uraan geniet voorkeur bo soortgelyke digte materiale weens die betreklik maklike masjieneerbaarheid, gieting, en die relatiewe lae koste daarvan.<ref name="BuildingBlocks480">{{en}} {{Harvnb|Emsley|2001|p=480}}.</ref> Die hoof risiko van blootstelling deur verarmde uraan is chemiese vergiftiging deur uraanoksied — 'n groter risiko as radioaktiewe bestraling (uraan is 'n swak [[alfaverval|alfa-uitstraler]]). Gedurende die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]], die [[Koue Oorlog]], en in 'n mindere mate na dit, was uraan gebruik as 'n bron van kernspytingsmateriaal vir die produksie van [[kernwapen]]s. Daar was hoofsaaklik twee tipes kernsplytingsbomme gebou: 'n relatief eenvoudige toestel wat uraan-235 gebruik, en 'n meer ingewikkelde meganisme wat uraan-238-afgeleide [[plutonium-239]] gebruik het. Later is 'n meer komplekse en by verre kragtige fusiebom ontwikkel: 'n plutonium gebaseerde toestel in 'n uraan-omhulsel wat veroorsaak dat 'n mengsel [[tritium]] en [[deuterium]] [[kernfusie]] ondergaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fas.org/nuke/intro/nuke/design.htm |title=Nuclear Weapon Design |publisher=Federation of American Scientists |year=1998 |accessdate=19 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828024344/http://fas.org/nuke/intro/nuke/design.htm |archive-date=28 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Siviel === [[Lêer:Kernkraftwerk Grafenrheinfeld - 2013.jpg|duimnael|Die mees sigbare burgerlike gebruik van uraan is in [[kernkragsentrale]]s; dit is 'n bron van termiese energie]] Uraan word in die siviele sektor hoofsaaklik gebruik as 'n bron van brandstof vir [[kernkragsentrale]]s. Een kilogram uraan-235 kan teoreties ongeveer 80&nbsp;[[biljoen]] [[joule]] energie (8{{e|13}}&nbsp;joule) verskaf, met die aanname dat volledige kernsplyting plaasvind, wat 3 000 [[ton]] [[steenkool]] verteenwoordig.<ref name="BuildingBlocks479" /> Kommersiële [[kernkrag]]aanlegte gebruik tipies brandstof wat verryk is tot ongeveer 3% uraan-235.<ref name="BuildingBlocks479" /> Die [[CANDU-reaktor]] is die enigste kommersiële reaktor wat die vermoë het om onverrrykte uraan te gebruik. Brandstof wat vir die V.S.A. vloot se kernskepe gebruik word is gewoonlik hoogs verryk met uraan-235 (die eksakte waardes is geklassifiseerd). In 'n [[kweekreaktor]] kan uraan-238 omgeskakel word in [[plutonium]] deur die volgende reaksie:<ref name="LANL" /> <sup>238</sup>U (n, gamma) → <sup>239</sup>U -(beta) → <sup>239</sup>Np -(beta) → <sup>239</sup>Pu. Een van die groot probleemareas rondom die gebruik van uraan in kernkragtegnologie is die verwydering daarvan. Konvensionele [[kernreaktor]]e verbruik slegs tussen 1 tot 2% uraanbrandstof. [[Lêer:U glass with black light.jpg|duimnael|links|Gloeiende uraanglas blootgestel aan [[ultraviolet]]lig.|alt=’n Glasskinkbord op 'n glasstaander. Die skinkbord gloei groen, terwyl die staander kleurloos is.]] Voor die ontdekking van radioaktiwiteit was uraan hoofsaaklik gebruik in klein hoeveelhede vir die vervaardiging van geel glas en die verglasing van potte, byvoorbeeld [[uraanglas]] en in Fiestaware. Die ontdekking en isolering van [[radium]] in uraanerts (pikblende) deur [[Marie Curie]] het aanleiding gegee tot die ontginning van uraan vir radium-ekstraksie, wat gebruik was om naggloeiende verwe vir horlosies en vliegtuigwyserplate te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.newscientist.com/article/mg15520902.900-dial-r-for-radioactive.html |title=Dial R for radioactive – 12 July 1997 – New Scientist |publisher=Newscientist.com |accessdate=12 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815110310/http://www.newscientist.com/article/mg15520902.900-dial-r-for-radioactive.html |archive-date=15 Augustus 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit het veroorsaak dat kolossale hoeveelhede uraan vir afvalproduk gelaat is, omdat ongeveer drie [[ton]] uraan verwerk moet word vir een [[gram]] radium. Hierdie afvalproduk is gestuur na die verglasingsindustrie, wat uraanverglasing goedkoop en volop gemaak het. Afgesien die verglasing in pottebakkerye, het uraanteëlvervaardiging die meeste van die gebruik opgeneem, vanwaar die groen, geel, ligpers, swart, blou, rooi en ander kleure vir gewone badkamer- en kombuisteëls. [[Lêer:Vacuum capacitor with uranium glass.jpg|duimnael|Uraanglas soos gebruik vir seëls in vakuum[[kapasitor]]e.|alt=’n Glassilinder met metaal elektrodes op albei eindpunte vir dekplate. Binne-in die glassilinder is daar 'n metaalsilinder wat gekonnekteer is aan die elektrodes.]] Uraan was ook gebruik in [[fotografie]]se chemikalieë (veral [[uraannitraat]] in die ink),<ref name="LANL" /> in lampgloeidrade, vir die voorkoms van [[kunsgebit]]te, en in die leer- en houtbedrywe as kleurmiddel. Uraansoute word gebruik as 'n [[bytstof]] in sy of wol. Uranielasetaat en uranielformaat word gebruik vir elektondigte “kleurmiddels” in [[elektronmikroskopie]], vir die kontras van biologiese eksemplare in ultradun dele en vir die [[negatiewe klad]] van [[virus]]se, geïsoleerde [[selorganelle]] en [[makromolekule]]s. Die ontdekking van radioaktiwiteit in uraan het tot die addisionele wetenskaplike en praktiese gebruike van die element gelei. Die lang [[halfleeftyd]] van die uraan-238 isotoop (4,51{{e|9}} jaar) word gebruik in die beraming van die vroegste [[vulkaniese rots]]e, en vir ander tipes [[radiometriese datering]], wat [[uraan-lood datering]] en [[uraan-torium datering]] insluit. Uraanmetaal word gebruik vir X-straal teikens wanneer hoë-energie [[X-strale]] gemaak word.<ref name="LANL" /> == Geskiedenis == === Prehistoriese, natuurlike kernsplyting === In 1972 het die Franse fisikus, [[Francis Perrin]], vyftien antieke en onaktiewe [[natuurlike kernsplytingsreaktor]]e ontdek in drie afsonderlike ertsneerslae by die [[Oklo]] myn in [[Gaboen]], [[Wes-Afrika]]. Dit staan gesamentlik bekend as die [[Natuurlike kernsplytingsreaktor|Oklo-Fossielreaktore]]. Die ertsneerslag word rondom 1,7 biljoen jaar oud beraam; dit word beweer dat op daardie stadium het uraan-235 omtrent drie persent van die totale uraan op die Aarde beslaan.<ref name="OCRWM">{{en}} {{cite web|title=Oklo: Natural Nuclear Reactors|work=Office of Civilian Radioactive Waste Management|url=http://www.ocrwm.doe.gov/factsheets/doeymp0010.shtml|accessdate=28 Junie 2006|archive-date=20 Oktober 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020201724/http://www.ocrwm.doe.gov/factsheets/doeymp0010.shtml|url-status=dead}}</ref> Die uraan-235 inhoud is hoog genoeg sodat 'n volhoubare kernsplytingskettingreaksie toegelaat is, op voorwaarde dat ander ondersteunende toetande ook bestaan. Die kapasiteit van die omliggende sediment vir die berging van [[kernafval]] is deur die V.S.A. se federale regering aangehaal as bewyse vir die lewensvatbaarheid om uitgeputte kernafval by die [[Yucca Berg Kernafval Repositorium]] te stoor.<ref name="OCRWM" /> === Gebruike voor ontdekking === Die gebruik van uraan in die natuurlike [[oksied]]vorm dateer ten minste uit die jaar 79 [[n.C.]] toe dit gebruik was vir die byvoeging van 'n gelerige kleur by [[keramiek]] verglasing.<ref name="LANL" /> Geel glas met 1% uraanoksied is in 1912 gevind in 'n [[Romeinse Ryk|Romeinse]] villa op Kaap [[Posillopo]] in die [[Golf van Napels|Baai van Napels]], [[Italië]] deur R.T. Gunther van die [[Oxford Universiteit]].<ref name="BuildingBlocks482">{{en}} {{Harvnb|Emsley|2001|p=482}}.</ref> In die beginjare van die [[Middeleeue]] was pikblende onttrek vanuit die [[Habsburg]] silwermyne in [[Jáchymov|Joachimsthal]], [[Boheme]] (nou Jáchymov in die [[Tsjeggië|Tseggiese Republiek]]), en gebruik as 'n kleurmiddel in die plaaslike [[glas]]vervaardigingsbedryf.<ref name="BuildingBlocks477" /> In die vroeë 19de eeu was die wêreld se bekendste bronne van uraanerts eens hierdie myne. === Ontdekking === [[Lêer:Becquerel plate.jpg|duimnael|regs|[[Henri Becquerel|Antoine Henri Becquerel]] het die verskynsel van [[radioaktiwiteit]] ontdek deur 'n [[fotografiese plaat]] aan uraan bloot te stel. (1896)]] Die ontdekking van uraan kan toegeskryf word aan die Duitse chemikus, [[Martin Heinrich Klaproth]]. Terwyl hy te werk was in sy ekspertimentele laboratorium in [[Berlyn]] in 1789, was Klaproth in staat om 'n gelerige verbinding in neerslagvorm (waarskynlik [[natriumdiuranaat]]) te skei deur pikblende in [[salpetersuur]] op te los, en die oplossing te neutraliseer met [[natriumhidroksied]].<ref name="BuildingBlocks477">{{en}} {{Harvnb|Emsley|2001|p=477}}.</ref> Klaproth het die fout gemaak om aan te neem dat die geel stof 'n oksied van 'n onontdekte element was. Hy het dit met [[houtskool]] verhit, 'n swart poeier verkry, en verneem die poeier is die nuut ontdekte metaal op sigself (inteendeel, daardie poeier was 'n oksied van uraan).<ref name="BuildingBlocks477" /><ref>{{de}} {{cite journal | title = Chemische Untersuchung des Uranits, einer neuentdeckten metallischen Substanz | author = [[Martin Heinrich Klaproth|M. H. Klaproth]] | journal = Chemische Annalen | volume = 2 | issue = | year = 1789 | pages = 387–403}}</ref> Hy het die nuutontdekte element na die planeet [[Uranus]] vernoem, wat [[William Herschel]] ag jaar vantevore ontdek het.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia|edition =4th edition|title =Uranium|encyclopedia =The American Heritage Dictionary of the English Language|publisher =Houghton Mifflin Company|url =http://www.answers.com/uranium}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727194715/http://www.answers.com/uranium |date=27 Julie 2011 }}</ref> In 1841 het [[Eugène-Melchior Péligot]], 'n professor van Analitiese Chemie aan die [[Conservatoire national des arts et métiers]] (Sentrale Skool van Kunste en Vervaardigings) in [[Parys]], die eerste monster uraanmetaal geskei deur [[uraantetrachloried]] te verhit met [[kalium]].<ref name="BuildingBlocks477" /><ref>{{fr}} {{cite journal| title = Recherches Sur L'Uranium | author = E.-M. Péligot|journal = Annales de chimie et de physique | volume = 5|issue = 5|year = 1842 | pages = 5–47|url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34746s/f4.table}}</ref> In 1850 is die eerste kommersiële gebruik van uraan in glas ontwikkel deur Lloyd & Summerfield van [[Birmingham]], [[Engeland]]. Uraan was nie juis gevaarlik beskou gedurende die meeste van die 19de eeu nie, wat tot baie gebruike van die element gelei het. Een van daardie gebruike van die oksied was, soos reeds genoem en nie meer 'n geheim nie, die verkleuring van erdewerke en glas. [[Henri Becquerel|Antoine Henri Becquerel]] het in 1896 [[radioaktiewe verval|radioaktiwiteit]] ontdek deur uraan te gebruik.<ref name="ColumbiaEncy" /> Becquerel het die ontdekking in [[Parys]] gemaak deur 'n monster uraansout, K<sub>2</sub>UO<sub>2</sub>(SO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>, bo-op 'n [[fotografiese plaat]] te los wat nog nie blootgestel was nie. Hy het opgemerk die plaat wat in 'n laai gelê het, het ‘mistig’ geraak.<ref name="BuildingBlocks478">{{en}} {{Harvnb|Emsley|2001|p=478}}.</ref> Hy het beslis dat 'n vorm onsigbare lig of strale wat deur die uraan uitgestraal is, het die plaat blootgestel. === Kernsplytingsnavorsing === [[Lêer:ChicagoPileTeam.png|regs|duimnael|[[Enrico Fermi]] (onder links) en die res van die span wat die eerste volhoubare, kunsmatige kettingreaksie geïnisieer het. (1942)]] 'n Span wat deur [[Enrico Fermi]] in 1934 gelei is, het waargeneem dat uraan met neutrone gebombardeer die uitstraling van [[Betaverval|beta strale]] produseer ([[elektron]]e of [[positron]]e; sien [[betadeeltjie]]).<ref name="EncyChem773" /> Die spytingsproduk was eers verkeerdelik gesien as nuwe elemente met [[atoomgetal]]le 93 an 94, wat die Dekaan van die Fakulteit van Rome, Orso Mario Corbino, ‘’[[ausonium]]’’ en ‘’[[hesperium]]’’ onderskeidelik gedoop het.<ref>{{en}} {{cite web |url = http://www.nobel.se/physics/laureates/1938/fermi-lecture.pdf |format = PDF |last = Fermi|first = Enrico |date = 12 Desember 1938 |title = Artificial radioactivity produced by neutron bombardment: Nobel Lecture |publisher = Royal Swedish Academy of Sciences }}</ref><ref>{{en}} {{cite arXiv|author = De Gregorio, A. |eprint=physics/0309046|title = A Historical Note About How the Property was Discovered that Hydrogenated Substances Increase the Radioactivity Induced by Neutrons| year = 2003| accessdate = 2009-05-05|class = physics.hist-ph}}</ref><ref>{{it}} {{cite web|author = Nigro, M,|url = http://www.brera.unimi.it/SISFA/atti/2003/312-321NigroBari.pdf|title = Hahn, Meitner e la teoria della fissione|year = 2004|accessdate = 2009-05-05|archive-date = 2009-03-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20090325120427/http://www.brera.unimi.it/SISFA/atti/2003/312-321NigroBari.pdf|url-status = dead}}</ref><ref>{{nl}} {{cite web |author=Peter van der Krogt |url=http://www.vanderkrogt.net/elements/elem/pu.html |title=Elementymology & Elements Multidict |accessdate=5 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091209023600/http://www.vanderkrogt.net/elements/elem/pu.html |archive-date= 9 Desember 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die eksperimente wat gelei het tot die ontdekking van uraan se vermoë om te splyt (uitmekaar te breek) na ligter elemente en dan die [[bindingsenergie]] vry te stel was uitgevoer deur [[Otto Hahn]] en [[Fritz Strassmann]] <ref name="EncyChem773">{{en}} {{Harvnb|Seaborg|1968|p=773}}.</ref> in Hahn se laboratorium in [[Berlyn]]. [[Lise Meitner]] en haar familielid, fisikus [[Otto Robert Frisch]], het in Febuarie 1939 die fisiese verduideliking daarvan gepubliseer, en die proses ‘[[kernsplyting]]’ benoem.<ref>{{en}} {{cite journal | title = Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction | author = [[Lise Meitner|L. Meitner]], [[Otto Frisch|O. Frisch]] | journal = Nature | volume = 143 | year = 1939 | pages = 239–240 | doi = 10.1038/224466a0 | url = http://www.atomicarchive.com/Docs/Begin/Nature_Meitner.shtml}}</ref> Gou daarna het Fermi gepostuleer dat die kernsplyting van uraan dalk genoeg neutrone kan vrylaat om 'n kernreaksie te onderhou. Sy hipotese is in 1939 bevestig, en later is daar gevind dat 'n gemiddelde van 2,5 neutrone vrygestel word vir elke splyting van die skaars uraan isotoop, uraan-235.<ref name="EncyChem773" /> Verdere werk het gevind dat die meer algemene uraan-238 isotoop kan [[kerntransmutasie|getransmuteer]] word na [[plutonium]], wat, soos uraan-235, ook splytbaar is deur termiese neutrone. Hierdie ontdekkings het talle lande gelei om aan die werk te spring met die ontwikkeling van kernwapens en [[kernkrag]]. Op 2 Desember 1942, deel van die [[Manhattan-projek]], het 'n ander span wat gelei was deur Fermi die eerste kunsmatige self-onderhoudende kettingreaksie, [[Chicago Pile-1|Chicago Stapel-1]] geïnisieer. In 'n laboratorium onder die pawiljoen van [[Staggveld]] by die [[Chicago Universiteit]], het hierdie span die regte toestande geskep vir só 'n reaksie deur 360&nbsp;[[ton]] [[grafiet]], 53&nbsp;ton uraanoksied en 5,5&nbsp;ton uraanmetaal op te hoop.<ref name="EncyChem773" /> === Bomme === [[Lêer:Atomic cloud over Hiroshima - NARA 542192 - Edit.jpg|duimnael|links|Die sampioenwolk oor [[Hiroshima]] na die werping van die uraangebaseerde atoombom met die bynaam '[[Little Boy]]'. (1945)]] Twee hooftipes atoombomme was ontwikkel deur die V.S.A. gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]]: 'n uraangebaseerde toestel (kodenaam “[[Little Boy]]”) met kernmateriaal van hoogs [[verrykte uraan]], en 'n plutoniumgebaseerde toestel (sien [[Trinity-kernwapentoets]] en [[Fat Man]]) met plutonium afgelei vanaf uraan-238. Die eerste kernwapen wat in 'n oorlog gebruik was, was die uraangebaseerde Little Boy toestel. Dit was oor die [[Japan]]nese stad [[Hiroshima]] op 6 Augustus 1945 gedetoneer. Die ontploffing was ekwivalent aan 12&nbsp;500&nbsp;ton [[Trinitrotolueen|TNT]], waarvan die rukwind en termiese golf amper 50&nbsp;000 geboue en 75&nbsp;000 mense vernietig het.<ref name="BuildingBlocks478" /> Aanvanklik was dit geglo dat uraan betreklik skaars is, en dat [[kernvermeerdering]] voorkom kan word deur al die uraanvoorrade uit te koop, maar in 'n dekade is groot uraanreserwes ontdek in baie plekke regoor die wêreld.<ref>{{en}} J.E. Helmreich, ''Gathering Rare Ores: The Diplomacy of Uranium Acquisition, 1943–1954'', Princeton UP, 1986: ch. 10</ref> === Reaktore === [[Lêer:First four nuclear lit bulbs.jpeg|duimnael|Vier gloeilampe wat skyn met elektrisiteit opgewek vanaf die eerste kunsmatige elektrisiteitsproduserende kernreaktor, [[Eksperimentele Kweekreaktor I]] (1951)]] Die [[X-10 Grafietreaktor]] by [[Oak Ridge Nasionale Laboratorium]] (ORNL) in Oak Ridge, Tennessee, voorheen bekend as die Clinton Stapel en X-10 Stapel, was die wêreld se tweede kunsmatige kenreaktor (ná Enrico Fermi se Chicago Stapel), maar die eerste reaktor wat ontwerp was vir voortdurende bedryf. Die [[Eksperimentele Kweekreaktor I]] by die [[Idaho Nasionale Laboratorium]] (INL) naby Arco, [[Idaho]] het die eerste kernreaktor geword om elektrisiteit te produseer, op 20 Desember 1951. Aanvanklik het hierdie reaktor vier 150-[[watt]] gloeilampe laat skyn, maar verbeteringe het uiteindelik die reaktor in staat gestel om krag aan die hele fasiliteit te verskaf (later was die hele dorp Arco se [[elektrisiteit]] voorsien deur kernkrag, 'n eerste in die wêreld).<ref>{{en}} {{cite web|url=http://web.em.doe.gov/tie/history.html|title=History and Success of Argonne National Laboratory: Part 1|publisher=U.S. Department of Energy, Argonne National Laboratory|year=1998|accessdate=2007-01-28|archive-date=2006-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20060926155637/http://web.em.doe.gov/tie/history.html|url-status=dead}}</ref> Die wêreld se eerste [[kernkragsentrale]] op kommersiële skaal, die [[Obninsk Kernkragsentale]] in die [[Sowjetunie]], het opwekking begin met reaktor AM-1 op 27 Junie 1954. Ander kernkragsentrales wat gevolg het was Sellafield in [[Engeland]] wat opwekking begin het op 17 Oktober 1956 <ref name="BBC">{{en}} {{cite news |title=1956:Queen switches on nuclear power |work=BBC news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/17/newsid_3147000/3147145.stm |accessdate=28 Junie 2006 |date=17 Oktober 1956 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027163058/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/17/newsid_3147000/3147145.stm |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en die [[Shippingport Atomiese Kragstasie]] in [[Pennsilvanië]] met bedryfstelling op 26 Mei 1985. Kernkrag was die eerste keer vir aandrywing gebruik deur 'n [[duikboot]] in die [[USS Nautilus]] (SSN-571) in 1954.<ref name="EncyChem773" /> === Kontaminasie en die Koue Oorlog nalatenskap === [[Lêer:Nuclear proliferation.svg|lang=af|duimnael| Kernwapenvoorraad, 1945–2014.]] Bogrondse [[kerntoets]]e deur die Sowjetunie en die V.S.A. in die 1950’s en vroeë 1960’s, en deur [[Frankryk]] en [[Israel]] in die 1970’s en 1980’s<ref name="BuildingBlocks480" /> het beduidende hoeveelhede [[kernafval]] vanaf uraan dogterisotope regoor die wêreld versprei.<ref>{{en}} {{cite journal|author = T. Warneke, I. W. Croudace, P. E. Warwick, R. N. Taylor|title = A new ground-level fallout record of uranium and plutonium isotopes for northern temperate latitudes|journal = Earth and Planetary Science Letters| year = 2002|volume = 203|issue = 3–4|pages = 1047–1057|doi = 10.1016/S0012-821X(02)00930-5}}</ref> Addisionele afval en besoedeling het voorgekom vanaf verskeie [[kern en bestraling ongelukke|kernongelukke]].<ref>{{en}} Newtan, Samuel Upton (2007). ''Nuclear War 1 and Other Major Nuclear Disasters of the 20th Century'', AuthorHouse.</ref><ref>{{en}} {{Cite web |url=http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1887705,00.html |title=The Worst Nuclear Disasters |accessdate=22 April 2010 |archive-date=26 Augustus 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826132324/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1887705,00.html |url-status=dead }}</ref> Uraanmynwerkers toon meer voorvalle van [[kanker]]. 'n Oormatige risiko van longkanker tussen die Navajo uraanmynwerkers is gedokumenteer, en skakel nou aan hul beroep.<ref>{{en}} {{cite journal|journal=New England Journal of Medicine|author=Gilliland, Frank D. MD; Hunt, William C. MS; Pardilla, Marla MSW, MPH; Key, Charles R. MD, PhD|title=Uranium Mining and Lung Cancer Among Navajo Men in New Mexico and Arizona, 1969 to 1993|url=http://journals.lww.com/joem/pages/articleviewer.aspx?year=2000&issue=03000&article=00008&type=abstract|date=Maart 2000|volume=42|issue=3|pages=278–283}}</ref> In die V.S.A. is 'n wet, die “Bestraling Blootstelling Kompensasie Wet,” in 1990 deurgevoer wat vereis dat $100 000 vir “medelye betaling” aan uraanmyners met kanker of ander respiratoriese kwale betaal moet word.<ref name="ajph.org">{{en}} [http://www.ajph.org/cgi/content/full/92/9/1410 The History of Uranium Mining and the Navajo People]</ref> Gedurende die [[Koue Oorlog]] tussen die Sowjetunie en die V.S.A. is enorme voorrade uraan bymekaargemaak en tienduisende kernwapens was geskep deur verrykte uraan, en gemaakte plutonium vanaf uraan. Sedert die ineenstorting van die Sowjetunie in 1991, word daar beraam dat ongeveer 540 ton hoogs verrykte wapens graaduraan (genoeg om 40 000 kernplofkoppe te maak) gestoor is in fasiliteite met dikwels onvoldoende bewaking in die [[Rusland|Russiese Federasie]] en ander vorige Sowjetstate.<ref name="EncyIntel" /> Polisie in [[Asië]], [[Europa]] en [[Suid-Amerika]] het ten minste in 16 gevalle vanaf 1993 tot 2005 gesmokkelde bomgraad uraan- of plutonium[[kernspioenasie|vragte onderskep]], die meeste afkomstig vanaf eens Sowjetbronne.<ref name="EncyIntel" /> vanaf 1993 tot 2005 het die V.S.A. ongeveer $550 [[miljoen]] gespandeer vir die beveiliging van uraan en plutonium voorrade in Rusland.<ref name="EncyIntel" /> Hierdie geld was gebuik vir die verbetering en sekuriteitsverhoging by navorsing- en stoorfasiliteite. Die ''Scientific American'' het in Februarie 2006 gerapporteer dat sommige van hierdie fasiliteite se sekuriteit hewig vervalle kettingskakelomheinings beslaan. Volgens 'n onderhoud in die artikel het een van hierdie fasiliteite monsters verrykte (wapengraad) uraan in 'n besemkas gestoor voor die verbeteringsprojek; 'n ander het boekgehou van die kernplofkopvoorraad deur die bewaring van indekskaarte in 'n skoenboks.<ref name="thwarting">{{en}} Glaser, Alexander and von Hippel, Frank N. "Thwarting Nuclear Terrorism" Scientific American Magazine, Februarie 2006</ref> == Voorkoms == === Bioties en abioties === [[Lêer:Pichblende.jpg|duimnael|regs|Uraniet, ook bekend as pikblende, is die mees algemene erts wat ontgin word vir die ekstrasie van uraan.]] Uraan is 'n element wat natuurlik voorkom, en gevind word in lae konsentrasies in alle rotse, grond en water. Uraan is ook die element met die hoogste [[atoomgetal]] wat natuurlik op die aarde voorkom in beduidende hoeveelhede, en word altyd gevind in verbinding met ander elemente.<ref name="LANL" /> Saam met ander elemente met hoër atoomgetalle as dié van [[yster]], word dit net natuurlik gevorm in [[supernova]]s.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nasa.gov/worldbook/supernova_worldbook_prt.htm |title=WorldBook@NASA: Supernova |publisher=NASA |accessdate=19 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123235352/http://www.nasa.gov/worldbook/supernova_worldbook_prt.htm |archive-date=23 November 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die verval van uraan, [[torium]] en [[kalium isotope|kalium-40]] in die [[aardmantel]] word beskou as die hoofbron van hitte<ref>{{en}} {{cite journal|url=http://www.newscientist.com/channel/earth/mg18725103.700|title=First measurements of Earth's core radioactivity|publisher=New Scientist |author=Biever, Celeste|date=27 Julie 2005}}</ref><ref>{{en}} {{cite web|url=http://physicsworld.com/cws/article/news/17436|title=Potassium-40 heats up Earth's core|publisher=physicsweb|date=7 Mei 2003|accessdate=14 Januarie 2007|archive-date=13 Januarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113003915/http://physicsworld.com/cws/article/news/17436|url-status=dead}}</ref> wat die [[Struktuur van die Aarde|buitense kern]] 'n vloeistof hou en die mantel konveksie dryf, wat op sy beurt weer [[plaattektoniek]] veroorsaak. Uraan se gemiddelde konsentrasie in die [[Aarde]] se [[Aardkors|kors]] is (afhangend van die bron) 2 tot 4 dele per miljoen,<ref name="SciTechEncy">{{en}} {{cite encyclopedia|edition =5th edition|title =Uranium|encyclopedia =The McGraw-Hill Science and Technology Encyclopedia|publisher =The McGraw-Hill Companies, Inc.|url =http://www.answers.com/uranium}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727194715/http://www.answers.com/uranium |date=27 Julie 2011 }}</ref><ref name="BuildingBlocks480" /> of omtrent 40 keer meer volop as [[silwer]].<ref name="ColumbiaEncy" /> Daar word bereken dat die aarde se kors vanaf die oppervalk tot sowat 25&nbsp;km afwaarts bevat 10<sup>17</sup>&nbsp;kg uraan, terwyl die [[oseaan]] dalk ongeveer 10<sup>13</sup>&nbsp;kg kan bevat.<ref name="SciTechEncy" /> Die konsentrasie van uraan in grond strek van 0,7 tot 11 dele per miljoen (en tot 15 dele per miljoen in landbougrond, weens die gebruik van fosfaat [[kunsmis]]) en die konsentrasie in seewater is 3 dele per miljard.<ref name="BuildingBlocks480" /> Uraan is meer oorvloedig as [[antimoon]], [[tin]], [[kadmium]], [[kwik]], of [[silwer]], en is omtrent so volop soos [[arseen]] of [[molibdeen]].<ref name="LANL" /><ref name="BuildingBlocks480" /> Uraan word gevind in honderde tipes minerale, wat uraniniet (die mees algemene uraan[[erts]]), [[karnotiet]], [[autuniet]], [[uranofaan]], [[toberniet]], en [[koffiniet]] insluit.<ref name="LANL" /> In uraanryke ertse kom beduidende hoeveelhede uraankonsentrasies voor, soos [[fosfaat]]klipneerslae, en minerale soos [[ligniet]]- en [[monasiet]]sande<ref name="LANL" /> (dit word kommersieel herwin vanuit bronne met so min as 0,1% uraan<ref name="ColumbiaEncy" />). [[Lêer:Citrobacter freundii.jpg|duimnael|''[[Citrobacter]]'' spesies kan uraankonsentrasies tot 300 keer hoër as die omliggende omgewing bevat.]] Daar is bewys dat sommige baterieë soos [[Shewanella putrefaciens|''S. putrefaciens'']] en [[Geobacter|''G. metallireducens'']] uraan(VI) kan reduseer tot uraan(IV).<ref>{{en}} {{cite journal|doi=10.1016/j.oregeorev.2004.10.003|title=Evidence of uranium biomineralization in sandstone-hosted roll-front uranium deposits, northwestern China|year=2005|last1=Min|first1=M|last2=Xu|first2=H|last3=Chen|first3=J|last4=Fayek|first4=M|journal=Ore Geology Reviews|volume=26|pages=198}}</ref> Sommige organismes, soos die korsmos ''Trapelia involuta'' of [[mikroörganisme]]s soos die [[bakterie]] ''[[Citrobacter]]'', kan konsentrasies uraan absorbeer tot 300 keer hoër as hul omgewing. .<ref>{{en}} {{Harvnb|Emsley|2001|pp=476 and 482}}.</ref> ''Citrobacter'' spesies absorbeer [[uraniel]]ione wanneer [[gliserolfosfaat]] (of ander soortgelyke organiese fosfate) aan hulle gegee word. Na een dag kan een gram bakterieë bekors word met nege gram uranielfosfaatkristalle; dit skep die moontlikheid dat hierdie organismes in [[biogeneeskunde]] tot die [[radioaktiewe kontaminasie|onbesoedeling]] van uraan-gekontamineerde water gebruik kan word.<ref name="BuildingBlocks477" /><ref>{{en}} {{cite journal | title = Uranium bioaccumulation by a Citrobacter sp. as a result of enzymically mediated growth of polycrystalline {{chem|HUO|2|PO|4}} | author = L. E. Macaskie, R. M. Empson, A. K. Cheetham, C. P. Grey, A. J. Skarnulis | journal = Science | volume = 257 | issue = 5071 | year = 1992 | pages = 782–784 | doi = 10.1126/science.1496397 | pmid = 1496397}}</ref> In die natuur vorm uraan(VI) 'n hoogs oplosbare karbonaat [[kompleks (chemie)|komplekse]] by hoë pH’s (basies). Dit lei tot 'n verhoging in vervoerbaarheid en beskikbaarheid van uraan om vanaf kernafval na grond en ondergrondse water te beweeg, wat kan lei tot gesondheidsgevare. Dit is egter moeilik om uraan in die fosfaatvorm te presipiteer indien oortollige karbonaat teenwoordig is by 'n alkaliese pH. Daar is gevind dat 'n ''Sphingomonas'' sp. stam 'n hoë aktiwiteit alkaliese fosfatase kan uitdruk, wat al toegepas is vir die biopresipitasie van uraan in uranielfosfaat spesies vanuit alkaliese oplossings. Die presipitasie vermoë was verhoog deur die fosfatase proteïen in ''E. coli'' oormatig uit te druk.<ref>{{en}} {{cite journal |author=K.S. Nilgiriwala, A. Alahari, A. S. Rao & S.K. Apte |date=September 2008 |title=Cloning and overexpression of an alkaline phosphatase PhoK from ''Sphingomonas'' sp. BSAR-1 for uranium bioprecipitation from alkaline solutions |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=74 |issue=17 |pages=5516–5523 |issn=1098-5336 |doi=10.1128/AEM.00107-08 |pmid=18641147 |pmc=2546639 }}</ref> [[Plant]]e absorbeer sommige uraan vanuit grond. Droë-gewig konsentrasies uraan in plante wissel van 5 tot 60 dele per miljard, en as wat verkry word uit verbrande hout kan konsentrasies tot 4 dele per miljoen bevat.<ref name="BuildingBlocks477" /> Droë-gewig konsentrasies uraan in [[voedsel]]plante is tipies laer met een tot twee [[mikro]]gram per dag, wat ingeneem word deur dit wat mense eet.<ref name="BuildingBlocks477" /> === Produksie en ontginning === [[Lêer:Yellowcake.jpg|180px|links|duimnael|[[Geelkoek]] is 'n gekonsentreerde mengsel uraanoksiedes wat verder verwerk word om suiwer uraan te onttrek.]] Uraanproduksie wêreldwyd het in 2006 39&nbsp;655 [[ton]] behaal, waarvan 25% ontgin is in [[Kanada]]. Ander belangrike lande wat uraan myn is [[Australië]] (19,1%), [[Kasakstan]] (13,3%), [[Niger]] (8,7%), [[Rusland]] (8,6%), en [[Namibië]] (7,8%). Uraanerts word gemyn met verskeie metodes: [[oopgroefmyn|oopgroef]], [[ondergrondse myn (sagte rots)|ondergronds]], [[in situ loging]], en deur [[boorgatmyn]]e.<ref name="BuildingBlocks479" /> Lae graad uraanerts wat ontgin is in 2006 bevat tipies 0,01 tot 0,25% uraanoksides. Omvangryke ekstaksiemetodes moet toegepas word om metaal van die erts te skei.<ref name="EncyChem774">{{en}} {{Harvnb|Seaborg|1968|p=774}}.</ref> Hoë graad erts wat gevind word in die [[Athabasca Kom]], [[Saskatchewan]], Kanada kan tot 23% uraanoksiedes op 'n gemiddelde basis bevat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.investcom.com/moneyshow/uranium_athabasca.htm |title=Athabasca Basin, Saskatchewan |accessdate=4 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523152153/http://www.investcom.com/moneyshow/uranium_athabasca.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Uraanerts word verbrysel en verwerk tot 'n fyn poeier en dan geloog met óf 'n [[suur]] óf 'n [[alkali]]. Die uitgeloogde produk word dan onderwerp aan verskeie stappe van [[presipitering]], [[oplosmiddel]] [[ekstraksie]], en [[ioonuitruiling]]. Die mengsel wat verkry word, genaamd [[geelkoek]], bevat ten minste 75% uraanoksides. Geelkoek word dan [[kalsinasie|gekalsineer]] om onsuiwerhede van te malingsproses te verwyder voor verdere verwerking.<ref>{{en}} {{cite book|url=http://books.google.co.jp/books?id=F7p7W1rykpwC&pg=PA75|pages=74–75|title=Hydrometallurgy in extraction processes, Volume 1|author=C. K. Gupta, T. K. Mukherjee|publisher=CRC Press|year=1990|isbn=0-8493-6804-9}}</ref> Kommersiële graad uraan kan geproduseer word deur die [[redoksreaksie|reduksie]] van uraan[[halied]]e met 'n [[alkalimetaal]] of 'n [[alkali-aard metaal]].<ref name="LANL" /> Uraanmetaal kan ook voorberei word deur [[elektoliese]] van KU<sub>5</sub> of [[uraantetrafloried]], opgelos in 'n gesmelte [[kalsiumchloried]] en [[natriumchloried]] oplossing.<ref name="LANL" /> Baie suiwer uraan word geproduseer deur die [[termiese ontbinding]] van uraanhaliedes in 'n warm filament.<ref name="LANL" /> === Bronne en reserwes === Ekonomiese uraanbronne sal vir ongeveer 100 jaar teen die 2006 verbruikingstempo voortbestaan, terwyl dit verwag word dat omtrent dubbel daardie hoeveelheid nog ontdek moet word. Met herverwerking en herwinning kan hierdie reserwes 'n nog vir duisende jare lewer.<ref name="autogenerated1">{{en}} {{cite web |url=http://www.world-nuclear-news.org/ENF_Exploration_drives_uranium_resources_up_17_0206082.html |title=Exploration drives uranium resources up 17%<!-- Bot generated title --> |publisher=World-nuclear-news.org |accessdate=12 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526221819/https://www.world-nuclear-news.org/ENF_Exploration_drives_uranium_resources_up_17_0206082.html |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar word beraam dat 5,5 miljoen ton uraanerts reserwes ekonomies ontginbaar is teen US$59/lb,<ref name="autogenerated1" /> terwyl 35 miljoen ton geklassifiseer word as mineraalhulpbonne (redelike vooruitsigte vir uiteindelike ekonomiese ontginning).<ref name="IAEAResourcesDemand" /> 'n Beraamde, bykomende 4,6 miljard ton uraan word gevind in [[seewater]] ([[Japan]]nese wetenskaplikes in die 1980’s het bewys dat die ekstraksie van uraan vanuit seewater deur [[ioonuitruiling]] te gebruik is tegnies moontlik).<ref name="UseaWater">{{en}} {{cite web |title=Uranium recovery from Seawater |url=http://www.jaea.go.jp/jaeri/english/ff/ff43/topics.html |accessdate=3 September 2008 |publisher=Japan Atomic Energy Research Institute |date=23 Augustus 1999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307184415/http://www.jaea.go.jp/jaeri/english/ff/ff43/topics.html |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="stanfordCohen">{{en}} {{cite web |title=How long will nuclear energy last? |url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/cohen.html |accessdate=29 Maart 2007 |date=12 Februarie 1996 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523152157/http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/cohen.html |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Uraaneksplorasie neem toe met US$200 miljoen wat wêreldwyd gespandeer is in 2005, 'n 54% toename op die vorige jaar.<ref name="IAEAResourcesDemand" /> Hierdie tendens het deur 2006 aangehou, toe eksplorasie-uitgawes tot oor $774 miljoen opgeskiet het, 'n toename oor 250% in vergelyking met 2004. Australië besit 23% van die wêreld se uraanreserwes,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf75.html |title=Supply of Uranium |archive-url=https://web.archive.org/web/20130212223705/http://www.world-nuclear.org/info/inf75.html |archive-date=12 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die wêreld se grootste enkele uraanneerslag is geleë by die Olimpiese Dam Myn in [[Suid-Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |title=Uranium Mining and Processing in South Australia |url=http://www.uraniumsa.org/processing/processing.htm |accessdate=14 Januarie 2007 |publisher=South Australian Chamber of Mines and Energy |year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523152137/http://www.uraniumsa.org/processing/processing.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige kernbrandstowwe word verkry vanuit gedemonteerde kernwapens.<ref>{{en}} [http://www.world-nuclear.org/info/inf13.html Military Warheads as a Source of Nuclear Fuel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224155717/http://www.world-nuclear.org/info/inf13.html |date=24 Februarie 2013 }}</ref> === Voorraad === [[Lêer:Uranium production world.PNG|duimnael|regs|Uraanproduksie in 2005.]] In 2005 het sewentien lande gekonsentreerde uraanoksiedes geproduseer, met [[Kanada]] (27,9% van die wêreld se produksie) en [[Australië]] (22,8%) die wêreld se grootste produsente, asook [[Kasakstan]] (10,5%), [[Rusland]] (8,0%), [[Namibië]] (7,5%), [[Niger]] (7,4%), [[Oesbekistan]] (5,5%), die [[V.S.A.]] (2,5%), [[Argentinië]] (2,1%), [[Oekraïne]] (1,9%) en [[Volksrepubliek China|China]] (1,7%) wat noemenswaardige hoeveelhede produseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.uxc.com/fuelcycle/uranium/production-uranium.html |title=World Uranium Production |publisher=UxC Consulting Company, LLC |accessdate=11 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306125243/http://www.uxc.com/fuelcycle/uranium/production-uranium.html |archive-date=6 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Kasakstan neem produksie gedurig toe, en mag selfs die wêreld se grootse produsent raak met 'n verwagte produksie van 12&nbsp;826&nbsp;ton vir 2009, in vergelyking met Kanada en Australië se verwagte 11&nbsp;100&nbsp; en 9&nbsp;430&nbsp; ton onderskeidelik.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://mithridates.blogspot.com/2008/07/kazakhstan-to-surpass-canada-as-worlds.html |title=Page F30: Kazakhstan to surpass Canada as the world's largest producer of uranium by last year (2009)|publisher=Mithridates.blogspot.com |author=Posted by Mithridates |date=24 Julie 2008 |accessdate=12 September 2008}}</ref><ref>{{tr}} {{cite web |url=http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=717292 |title=ZAMAN GAZETESİ [İnternetin İlk Türk Gazetesi&#93; - Kazakistan uranyum üretimini artıracak<!- Bot generated title -> |publisher=Zaman.com.tr |date= |accessdate=2008-09-12 |archive-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113013838/http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=717292 |url-status=dead }}</ref> Daar word geglo dat die beslissende hoeveelheid beskikbare uraan genoegsaam vir ten minste die volgende 85 jaar sal wees,<ref name="IAEAResourcesDemand">{{en}} {{cite web |title=Global Uranium Resources to Meet Projected Demand |url=http://www.iaea.org/NewsCenter/News/2006/uranium_resources.html |accessdate=29 Maart 2007 |publisher=International Atomic Energy Agency |year=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805201113/http://www.iaea.org/newscenter/news/2006/uranium_resources.html |archive-date= 5 Augustus 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> alhoewel sommige studies toon dat onderbelegging in die laat twintigste eeu voorsieningsprobleme in die 21ste eeu kan veroorsaak.<ref name="MITfuelSupply">{{en}} {{cite web |title=Lack of fuel may limit U.S. nuclear power expansion |url=http://web.mit.edu/newsoffice/2007/fuel-supply.html |accessdate=29 Maart 2007 |publisher=Massachusetts Institute of Technology |date=21 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105182812/http://web.mit.edu/newsoffice/2007/fuel-supply.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kenneth S. Deffeyes en Ian D. MacGregor het dit uitgewys dat uraanneerslae blykbaar in 'n logaritmiese-normale verspreiding voorkom. Daar is 'n 300-voudige toename in die herwinbare uraanhoeveelhede vir elke tienvoudige toename in die ertsgraad.<ref>{{en}} {{cite web | url = http://www.osti.gov/energycitations/product.biblio.jsp?osti_id=6665051<!-- abstract --> | title = World Uranium Resources | author = Kenneth S. Deffeyes and Ian D. MacGregor | publisher = Scientific American | date = 1980-01-01 | page = 66 | accessdate = 2008-04-21 }}</ref> Dit beteken dat daar is min hoëgraad-erts beskikbaar teenoor direk eweredige laegraad-erts in 'n meerdere mate. == Verbindings == === Oksidasietoestande en oksiedes === ==== Oksiedes ==== [[Lêer:U3O8lattice.jpg|duimnael|[[Triuraan-oktaoksied]] (voorgestel in die diagram) en [[uraandioksied]] is die mees algemene uraanoksiedes.]] Gekalsineerde uraan ''geelkoek'' wat geproduseer word in baie groot meule bevat 'n verspreiding van uraanoksied spesies in die verskeie vorme wat strek van die mees tot minste geoksideerde toestand. Deeltjies met kort residensie tye in 'n kalsieeroond sal gewoonlik minder geoksideerd wees as dié met langer residensie tye, of deeltjies wat in die skoorsteenskroptoring herwin word. Daar word gewoonlik na 'n uraaninhoud van U<sub>3</sub>O<sub>8</sub> verwys, wat dateer uit die dae van die [[Manhattan-projek]] toe U<sub>3</sub>O<sub>8</sub> gebruik was as 'n analitiese chemie standaard vir verslae. [[Fases van materie|Fase verhoudings]] in die uraan-suurstof stelsel is redelik kompleks. Die mees geoksideerde toestand van uraan is uraan(IV) en uraan(VI), asook hul twee ooreenstemmende [[oksied]]es wat onderskeidelik [[uraandioksied]] (UO<sub>2</sub>) en [[uraantrioksied]] (UO<sub>3</sub>) heet.<ref name="EncyChem779">{{en}} {{Harvnb|Seaborg|1968|p=779}}.</ref> Ander [[uraanoksied|uraanoksides]] soos uraanmonoksied (UO) en uraanperoksied (UO<sub>4</sub>•2H<sub>2</sub>O) bestaan ook. Die mees algemene vorm van uraanoksied is [[triuraanoktaoksied]] (U<sub>3</sub>O<sub>8</sub>) en UO<sub>2</sub>.<ref name="ANL-Chem">{{en}} {{cite web|url=http://web.ead.anl.gov/uranium/guide/ucompound/forms/index.cfm|title=Chemical Forms of Uranium|accessdate=2007-02-18|publisher=Argonne National Laboratory|archive-date=2006-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20060922180607/http://web.ead.anl.gov/uranium/guide/ucompound/forms/index.cfm|url-status=dead}}</ref> Albei oksied vorme is [[vastestof|vastestowwe]] met 'n lae oplosbaarheid in water, en relatief stabiel oor 'n wye reeks omgewingstoestande. Triuraanoktaoksied is (afhangende van die toestande) die mees stabiele vorm van uraan en is ook die mees algemene vorm wat in die natuur voorkom. Uraandioksied is die vorm wat algemeen as 'n kernreaktorbrandstof gebruik word.<ref name="ANL-Chem" /> By omgewingstemperature sal UO<sub>2</sub> geleidelik omskakel in U<sub>3</sub>O<sub>8</sub>. Die stabiliteit van uraanoksides maak dit die voorkeur vorm vir uraanberging en verwydering.<ref name="ANL-Chem" /> ==== Waterige chemie ==== Soute van al vier uraan oksidasie toestande is water[[oplosbaarheid|oplosbaar]] en word bestudeer in [[waterige oplossing]]s. Die [[oksidasie]] toestande is: U<sup>3+</sup> (rooi), U<sup>4+</sup> (groen), UO<sub>2</sub><sup>+</sup> (onstabiel), en UO<sub>2</sub><sup>2+</sup> (geel).<ref name="EncyChem778">{{en}} {{Harvnb|Seaborg|1968|p=778}}.</ref> 'n Klein hoeveelheid [[vastestof]] en half[[metaal]]verbindings, soos UO en US, bestaan vir die oksidasietoestand uraan(II), maar geen eenvoudige ione kom voor nie. Ione van U<sup>3+</sup> maak [[waterstof]] vry vanuit [[water]] en word dus baie onstabiel beskou. Die UO<sub>2</sub><sup>2+</sup>-ioon verteenwoordig die uraan(VI) toestand en kom voor in verbindings soos [[uranielkarbonaat]], [[uranielchloried]] en [[uranielsulfaat]]. UO<sub>2</sub><sup>2+</sup> vorm ook [[chemiese kompleks]]e met verskeie [[organiese verbindings|organiese]] [[chelasie|chelaat]]-agente, soos [[uranielasetaat]] – die mees algemene vorm.<ref name="EncyChem778" /> ==== Kabonate ==== [[Lêer:Uranium pourdaix diagram in water.png|duimnael|links|240px|Die [[Pourbaix diagram]] vir uraan in 'n nie-kompleksvormende waterige medium (byvoorbeeld [[perchloorsuur]] / [[natriumhidroksied]]).<ref name="medusa" />]] [[Lêer:Uranium pourdiax diagram in carbonate media.png|duimnael|regs|240px|Die [[Pourbaix diagram]] vir uraan in 'n karbonaat oplossing.<ref name="medusa">{{en}} Ignasi Puigdomenech, ''Hydra/Medusa Chemical Equilibrium Database and Plotting Software'' (2004) KTH Royal Institute of Technology, freely downloadable software at [http://www.kemi.kth.se/medusa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929153029/http://www.kemi.kth.se/medusa/|date=29 September 2007}}</ref>]] Die wisselwerking van kabonaat anione met uraan(VI) veroorsaak dat die [[Pourbaix diagram]] noemenswaardig gewysig word indien die medium vanaf 'n wateroplossing na oplossing wat karbonaat bevat verander. Terwyl die meerderheid karbonate onoplosbaar in water is, is uraankarbonate soms wel oplosbaar in water. Dit is so omdat 'n U(VI) [[katioon]] kan bind met twee terminale oksides en drie of meer karbonate om 'n anioonkompleks te vorm. ==== Die effek van pH ==== [[Lêer:Uranium fraction diagram with no carbonate.png|duimnael|links|240px|’n Diagram wat die relatiewe konsentrasies van verskillende chemiese vorme van uraan toon in 'n nie-kompleksvormende waterige medium (byvoorbeeld [[perchloorsuur]] / [[natriumhidroksied]]).<ref name="medusa" />]] [[Lêer:Uranium fraction diagram with carbonate present.png|duimnael|regs|240px|’n Diagram wat die relatiewe konsentrasies van verskillende chemiese vorme van uraan toon in 'n waterige kabonaat oplossing.<ref name="medusa" />]] Die uraanfraksie diagramme met die teenwoordigheid van karbonate illustreer dit verder: wanneer die pH van 'n uraan(VI) oplossing vermeerder, sal die uraan omgeskakel word na 'n hidreerde uraanoksied hidroksied en by hoë pH’s sal dit 'n anioniese hidroksiedkompleks word. Wanneer karbonate bygevoeg word, sal uraan omgeskakel word na 'n reeks karbonaatkomplekse indien die pH vermeerder. Een gevolg van hierdie reaksies is die toename in oplosbaarheid van uraan in 'n pH reeks van 6 tot 8 'n verskynsel wat 'n invloed het op die langtermyn stabiliteit van uitgeputte uraandioksied kernbrandstowwe. === Hidrides, karbides, en nitrides === Uraan wat verhit word in die teenwoordigheid van [[waterstof]] by 'n temperatuur van 250 tot 300&nbsp;°C reageer om [[uraanhidried]] te vorm. By hoër temperature sal die waterstof omkeerbaar verwyder word. Hierdie eienskap van uraan maak uraanhidrides geskik as 'n begin-materiaal vir die vervaardiging van reaktiewe met verskeie ander [[karbiede]]-, [[nitriede]]-, en [[haliede]]verbindings.<ref name="EncyChem782">{{en}} {{Harvnb|Seaborg|1968|p=782}}.</ref> Twee kristal veranderinge van uraanhidried betaan: 'n α vorm verkrygbaar teen lae temperature, en 'n β vorm wat geskep word teen temperature bo 250&nbsp;°C.<ref name="EncyChem782" /> Albei [[uraankarbied|uraankarbides]] en [[uraannitried|uraannitrides]] is realtief [[inert]]e [[halfmetaal]]agtige verbindings wat minimaal oplosbaar is in [[suur|sure]], reageer met water, en kan verbrand in [[lug]] om U<sub>3</sub>O<sub>8</sub> te vorm.<ref name="EncyChem782" /> Karbides van uraan sluit uraanmonokarbied (UC), uraandikarbied (UC <sub>2</sub>), en diuraantrikarbied (U<sub>2</sub>C<sub>3</sub>) in. UC en UC<sub>2</sub> word gevorm deur [[koolstof]] by gesmelte uraan te voeg, of deur die uraanmetaal aan [[koolstofmonoksied]] by hoë termperature bloot te stel. U<sub>2</sub>C<sub>3</sub> is stabiel onder 1 800&nbsp;°C, en word voorberei deur 'n verhitte mengsel UC en UC<sub>2</sub> onder meganiese spanning te onderwerp.<ref name="EncyChem780">{{en}} {{Harvnb|Seaborg|1968|p=780}}.</ref> Uraannitrides word verkry deur die direkte blootstelling van die metaal aan [[stikstof]] insluitend unraanmononitried (UN), uraandinitried (UN<sub>2</sub>) en diuraantrinitried (U<sub>2</sub>N<sub>3</sub>).<ref name="EncyChem780" /> === Halides === [[Lêer:Uranium-hexafluoride-2D-V2.svg|duimnael|[[Uraanheksafluoried]] is die voermateriaal wat gebruik word om uraan-235 vanuit natuurlike uraan te skei.]] Alle uraanfluoride word geskep deur [[uraantetrafluoried]] te gebruik (UF<sub>4</sub>); UF<sub>4</sub> word self voorberei deur die hidrofluorinering van uraandioksied.<ref name="EncyChem782" /> Die reduksie van UF<sub>4</sub> met waterstof teen 'n temperatuur van 1 000&nbsp;°C produseer uraantrifluoried UF<sub>3</sub>. Onder die korrekte toestande – temperatuur en druk – sal die reaksie tussen soliede UF<sub>4</sub> met [[uraanheksafluoried]]gas (UF<sub>6</sub>) intermediêre fluorides vorm soos U<sub>2</sub>F<sub>9</sub>, U<sub>4</sub>F<sub>17</sub> en UF<sub>5</sub>.<ref name="EncyChem782" /> Teen kamertemperatuur het UF<sub>6</sub> 'n hoë [[dampdruk]], wat dit gebruiklik maak in die [[gasdiffusie]] proses om uraan-235 vanuit die meer algemene uraan-238 isotoop te skei. Hierdie verbinding kan voorberei word uit uraandioksied en uraanhidried deur die volgende proses:<ref name="EncyChem782" /> : UO<sub>2</sub> + 4 HF → UF<sub>4</sub> + 2 H<sub>2</sub>O (500&nbsp;°C, endotermies) : UF<sub>4</sub> + F<sub>2</sub> → UF<sub>6</sub> (350&nbsp;°C, endotermies) Die gevormde UF<sub>6</sub>, 'n wit vastestof, is hoogs [[chemiese reaksie|reaktief]] (by fluorinering, sublimeer maklik (vorm byna 'n [[ideale gas|perfekte gasdamp]])), en is die mees vlugtige verbinding van uraan wat bestaan.<ref name="EncyChem782" /> Een metode om [[uraantetrachloried]] (UCl<sub>4</sub>) te berei is deur die reaksie tussen [[chloor]] met uraanmetaal of uraanhidried. Die reduksie van UCl<sub>4</sub> in die teenwoordigheid van waterstof produseer uraantricloried (UCl<sub>3</sub>) terwyl hoër uraanchlorides geproduseer word deur die reaksie met bykomstige chloor.<ref name="EncyChem782" /> Alle uraanchlorides reageer met water en lug. Bromides en jodides van uraan word gevorm deur die direkte reaksie van [[broom]] en [[jodium]], ooreenkomstig, of deur die addisie van UH<sub>3</sub> by die betrokke element se sure.<ref name="EncyChem782" /> Bekende voorbeelde sluit die volgende in: UBr<sub>3</sub>, UBr<sub>4</sub>, UI<sub>3</sub> en UI<sub>4</sub>. Uraanoksihalides is wateroplosbaar en sluit UO<sub>2</sub>F<sub>2</sub>, UOCl<sub>2</sub>, UO<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub> en UO<sub>2</sub>Br<sub>2</sub> in. Die stabiliteit van oksihalides verminder soos die [[atoommassa]] van die halide komponent toeneem.<ref name="EncyChem782" /> == Minerale == * [[Uraniniet]] * [[Autuniet]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == ''Volledige bronnelys inligting vir werke aangehaal'' * {{en}} {{cite book |year=2001 |chapter=Uranium |url=http://books.google.com/books?id=j-Xu07p3cKwC&printsec=frontcover |title=Nature's Building Blocks: An A to Z Guide to the Elements |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |isbn=0-19-850340-7 |authorlink=John Emsley |first=John |last=Emsley |pages=476–482 }} * {{en}} {{cite book |title=The Encyclopedia of the Chemical Elements |chapter=Uranium |year=1968 |authorlink=Glenn T. Seaborg |first=Glenn T. |last=Seaborg |publisher=Reinhold Book Corporation |location=Skokie, [[Illinois]] |pages=773–786 |id=LCCCN 68-29938}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Uranium|Uraan}} {{Wikt|uraan}} * {{en}} [http://www.atsdr.cdc.gov/csem/uranium/ ATSDR Case Studies in Environmental Medicine: Uranium Toxicity] U.S. Department of Health and Human Services * {{en}} {{cite web|url=http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/phs150.html|title=Public Health Statement for Uranium|publisher=CDC}} * {{en}} [http://www.lbst.de/publications/studies__e/2006/EWG-paper_1-06_Uranium-Resources-Nuclear-Energy_03DEC2006.pdf Uranium Resources and Nuclear Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506100854/http://www.lbst.de/publications/studies__e/2006/EWG-paper_1-06_Uranium-Resources-Nuclear-Energy_03DEC2006.pdf |date= 6 Mei 2013 }} * {{en}} [http://www.epa.gov/radiation/radionuclides/uranium.html U.S. EPA: Radiation Information for Uranium] * {{en}} [http://world-nuclear.org/education/uran.htm "What is Uranium?" from World Nuclear Association] * {{en}} [http://www.eia.doe.gov/fuelnuclear.html Nuclear fuel data and analysis from the U.S. Energy Information Administration] * {{en}} [http://www.uxc.com/ Current market price of uranium] * {{en}} [http://www.antenna.nl/wise/uranium/umaps.html World Uranium deposit maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050409193439/http://www.antenna.nl/wise/uranium/umaps.html |date= 9 April 2005 }} * {{en}} [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Uranium Annotated bibliography for uranium from the Alsos Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051214080409/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FUranium |date=14 Desember 2005 }} * {{en}} [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@na+@rel+uranium,+radioactive NLM Hazardous Substances Databank—Uranium, Radioactive] * {{en}} [http://environment.newscientist.com/article/mg19726396.200-pacman-molecule-chews-up-uranium-contamination.html 'Pac-Man' molecule chews up uranium contamination – earth – 17 January 2008 – New Scientist Environment] * {{en}} [http://viewer.zmags.com/showmag.php?mid=pfgsh#/page34/ Mining Uranium at Namibia's Langer Heinrich Mine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221222926/http://viewer.zmags.com/showmag.php?mid=pfgsh#/page34/ |date=21 Februarie 2014 }} * {{en}} [http://www.nymex.com/UX_pre_agree.aspx Uranium futures market] * {{en}} [http://www.world-nuclear-news.org/ World Nuclear News] * {{en}} [https://www.webelements.com/uranium/ webelements.com Uraan] {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Artikels wat geproeflees moet word]] [[Kategorie:Uraan| ]] eom1hkizs98b8m7e6mn38lagqqzj7y4 0 50783 2902230 2772690 2026-05-07T22:38:58Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902230 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Zinedine Zidane<!--Do not add order of merits per Template:Infobox person.--> | image = [[Beeld:Zinedine Zidane by Tasnim 03.jpg|senter|raamloos]] | caption = Zidane in 2017 | full_name = Zinedine Yazid Zidane<ref>{{cite web |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=57218 |title=Acta del Partido celebrado el 12 de mayo de 2019, en San Sebastián-Donostia |trans-title=Minutes of the Match held on 12 May 2019, in San Sebastián-Donostia |publisher=Royal Spanish Football Federation |access-date=14 June 2019 |language=es |archive-date=14 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214051813/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=57218 |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1972|6|23|df=yes}}<ref name="espn">{{cite web |title=Zinedine Zidane Profile |website=ESPN Soccernet |url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/player/bio/_/id/11066/zinedine-zidane&cc=4716?ver=global |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628234948/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/player/bio/_/id/11066/zinedine-zidane%26cc%3D4716?ver=global |archive-date=28 June 2011}}</ref> | birth_place = [[Marseille]], Frankryk | height = 1.85 m<ref>{{cite web |url=http://www.juventus.com/en/players/player_profile/0,2377,5,00.html |title=Zinedine Zidane |website=Juventus F.C. |archive-url=https://web.archive.org/web/20000613074033/http://www.juventus.com/en/players/player_profile/0,2377,5,00.html |archive-date=13 June 2000}}</ref> | position = Aanvallende middelvelder | currentclub = | youthyears1 = 1981–1982 | youthclubs1 = AS Foresta | youthyears2 = 1982–1983 | youthclubs2 = US Saint-Henri | youthyears3 = 1983–1987 | youthclubs3 = SO Septèmes-les-Vallons | youthyears4 = 1987–1989 | youthclubs4 = [[AS Cannes|Cannes]] | years1 = 1989–1992 | clubs1 = [[AS Cannes|Cannes]] | caps1 = 61 | goals1 = 6 | years2 = 1992–1996 | clubs2 = [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] | caps2 = 139 | goals2 = 28 | years3 = 1996–2001 | clubs3 = [[Juventus FC|Juventus]] | caps3 = 151 | goals3 = 24 | years4 = 2001–2006 | clubs4 = [[Real Madrid]] | caps4 = 155 | goals4 = 37 | totalcaps = 506 | totalgoals = 95 | nationalyears1 = 1987–1988 | nationalteam1 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk O/16]] | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | nationalyears2 = 1988–1989 | nationalteam2 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk O/17]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 1989–1990 | nationalteam3 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk O/18]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 1990–1994 | nationalteam4 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk O/21]] | nationalcaps4 = 20 | nationalgoals4 = 3 | nationalyears5 = 1994–2006 | nationalteam5 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps5 = 108 | nationalgoals5 = 31 | manageryears1 = 2014–2016 | managerclubs1 = [[Real Madrid|Real Madrid B]] | manageryears2 = 2016–2018 | managerclubs2 = [[Real Madrid]] | manageryears3 = 2019–2021 | managerclubs3 = [[Real Madrid]] }} '''Zinedine Yazid Zidane''' (gebore op 23 Junie 1972 in [[Marseille]]) is 'n [[Frankryk|Frans]]-[[Algerië|Algerynse]] sokkerafrigter en voormalige professionele sokkerspeler.<ref>{{cite web | title=Zinedine Zidane wins the crown again | publisher=fifa.com | url=http://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902000/index.html | access-date=15 Maart 2013 | archive-date=23 Februarie 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130223133632/http://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902000/index.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Zidane's lasting legacy |publisher=bbc.co.uk |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/teams/france/5147908.stm |first=Jonathan |last=Stevenson |date=10 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331155913/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/teams/france/5147908.stm |archive-date=31 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy word beskou as die beste Franse sokkerspeler ooit en oor die algemeen een van die beste sokkerspelers ooit. Hy het op die aanvallende middelvelder-posisie gespeel. Gedurende sy professionele loopbaan, het hy vir AS Cannes, Girondins de Bordeaux, [[Juventus Football Club|Juventus]] en [[Real Madrid]] gespeel. Hy het 108 wedstryde vir die Franse nasionale span gespeel en die 1998 Wêreldbeker en 2000 Europese Kampioenskap gewen. Hy is drie keer verkies as die Wêreldsokkerspeler van die Jaar en het die [[UEFA Champions League]] en nasionale kampioenskappe in beide Spanje en Italië gewen. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zidane, Zinedine}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] 81979gfcfth48onq0afbm8n1j5lm5cz 0 52302 2902178 2653603 2026-05-07T17:28:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902178 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Outonome Provinsie Bozen - Suid-Tirol'''<br/>'''Autonome Provinz Bozen – Südtirol'''</big> ([[Duits]])<br/><big>'''Provincia Autonoma di Bolzano – Alto Adige'''</big> ([[Italiaans]])<br /><big>'''Provinzia Autonoma de Bulsan-Südtirol'''</big> ([[Ladinies]]) |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" style="padding-top: 0.5em;" |- | width="170" align="center" | [[Lêer:Flag of South Tyrol.svg|140px]] | width="170" align="center" | [[Lêer:Suedtirol CoA.svg|70px]] |- | width="170" align="center" | <small>([[Vlag van Suid-Tirol]])</small> | width="170" align="center" | <small>([[Wapen van Suid-Tirol]])</small> |} |- | align=center colspan=2 style="background: #ffffff;" | [[Lêer:Map Province of Bolzano.svg|180px|Ligging van Suid-Tirol in Italië]]<br /><small>Ligging van Suid-Tirol in Italië</small> |- | align=center colspan=2 style="background: #ffffff;" | [[Lêer:Übersichtskarte Südtirol.png|250px|Kaart van Suid-Tirol]]<br /><small>Kaart van Suid-Tirol</small> |- | '''[[Amptelike taal|Amptelike tale]]''' (Sensus 2011) | [[Duits]] <small>(62,3%)</small>, [[Ladinies]] <small>(4,1%)</small>, [[Italiaans]] <small>(23,4%)</small> |- | '''[[Hoofstad]]''' | [[Bolzano]] (Bozen) |- | '''Grootste stad''' | [[Bolzano]] (Bozen) |- | '''[[Eerste Minister]]''' (''Landeshauptmann'')|| Arno Kompatscher (SVP) |- | '''[[Oppervlakte]]'''<br />&nbsp;- Totaal||7&nbsp;400 vk km |- | '''[[Bevolking]]'''<br />&nbsp;- Totaal (31 Maart 2019) <br />&nbsp;- [[Bevolkingsdigtheid]] ||531&nbsp;342<br /> 71,8/vk km |} [[Lêer:Brennerpass from north.JPG|duimnael|links|Die Brenner-bergpas, geleë naby die grens tussen [[Oostenryk]] en [[Italië]], verbind [[Europa]] noord van die [[Alpe]] met die Mediterreense suide]] [[Lêer:Untere Eisacktal aus St Oswald Kastelruth.jpg|duimnael|links|Laer Eisack-vallei met Brenner-snelweg]] [[Lêer:Sterzing Altstadt.JPG|duimnael|links|Oostenryks-Alpynse en Romaanse kulturele invloede en leefstyle versmelt in Suid-Tirol tot 'n unieke eenheid: die historiese middestad van Sterzing (Italiaans: Vipiteno)]] [[Lêer:Neumarkt, Andreas-Hofer-Straße (HDR).jpg|duimnael|links|Arkades in Neumarkt]] [[Lêer:Schloss runkelstein südtirol - 8.jpg|duimnael|links|Fresko's in die [[Runkelstein-kasteel]] met die oudste Europese uitbeelding van 'n hoofse [[dans]]geselskap]] [[Lêer:Sonnenuntergang mit Blick auf die Drei Zinnen (cropped).jpg|duimnael|links|Sononder oor die Drei Zinnen-rotsformasie in die Alpynse Dolomiete-bergreeks wat sowat 'n derde van Suid-Tirol se oppervlakte beslaan]] [[Lêer:Gruppo_del_Sella.jpg|duimnael|links|Suidaansig van die bergpiek Piz Ciavazes (2 828 m bo seevlak, regs) en die sogenaamde Sellatorings (links) in die Dolomiete-reeks]] [[Lêer:Kronplatzgipfel mit dem Eingang des MMM Corones (03).jpg|duimnael|links|Kronplatz-bergpiek met die ingang tot die ''Messner Mountain Museum Corones''<br /><small>''Ontwerp: Zaha Hadid Architects, Londen''</small>]] [[Lêer:Chor de dlieja de Urtijëi.jpg|duimnael|links|Kerkkoor van die Rooms-Katolieke St. Ulrich-parogierkerk in Gröden tydens die Fees van die Heilige Hart in 2009]] '''Suid-Tirol''' of '''Suid-Tirool''' ([[Duits]]: ''Südtirol'', [[Italiaans]]: ''Alto Adige'', [[Ladinies]]: ''Südtirol''), amptelik '''Outonome Provinsie Bozen - Suid-Tirol''' ([[Duits]]: ''Autonome Provinz Bozen – Südtirol'', [[Italiaans]]: ''Provincia Autonoma di Bolzano – Alto Adige'', [[Ladinies]]: ''Provinzia Autonóma de Balsan/Bulsan'') is 'n merendeels Duitssprekende streek in [[Italië|Noord-Italië]] waaraan in 1972 uitgebreide outonomie toegestaan is, geleë in die [[Alpe]]bergreeks langs die belangrike Brennerroete. Dit grens aan [[Oostenryk]] in die noorde en [[Switserland]] in die noordweste. Suid-Tirol se bevolking is op 31 Maart 2019 op 531&nbsp;342 beraam. Die streek het 'n oppervlakte van 7&nbsp;400 km². Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Bolzano]]. Die amptelike tale is Duits, Ladinies en Italiaans. Suid-Tirol het voor 1918 deel uitgemaak van [[Tirol]] in [[Oostenryk-Hongarye]] en ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] onder Italiaanse bewind gekom. Suid-Tirol vorm saam met [[Trentino]] die outonome gewes Trentino-Suid-Tirol. Suid-Tirol word deur 'n sterk streekskultuur gekenmerk wat sy historiese wortels in die kolonisasie deur Alperomaanse en Beierse setlaars en die historiese bande met die Duitssprekende taal- en kultuurgebied in die noorde, met name Oostenryk waarvan dit tot 1919 deel uitgemaak het. Die Europese proses van verreikende samewerking en vereniging het die noue samewerking met ander dele van die historiese gebied Tirol anderkant die Oostenrykse grens vergemaklik. Met die stigting van die sogenaamde Europastreek Tirol-Suid-Tirol-Trentino is eerste stappe in die rigting van institusionele samesluiting onderneem. Die grootste deel van Suid-Tirol, wat onder die welvarendste streke in Italië en die hele [[Europese Unie]] gereken word, het 'n landelike karakter. Tradisioneel was landbou die belangrikste ekonomiese bedryf. Vanaf die middel van die 20ste eeu het dienstesektore soos handel, vervoer en toerisme 'n opswaai getoon. == Bevolking == Suid-Tirol het 'n trikulturele bevolking van meer as 'n halfmiljoen, waarvan 69,1 persent Duitssprekende Tirolers, 26,5 persent Italiaans- en 4,4 persent Ladiniessprekendes (nasate van die oorspronklike Retoromaanse bevolking wat veral in die Dolomietevalleie saamgetrek is). Nedersettings met 'n oorwegend Italiaanssprekende bevolking sluit Bozen (Bolzano) en dorpe suid daarvan soos Leifers, Salurn, Branzoll en Pfatten in. 98 persent van die Suid-Tiroolse bevolking is lidmate van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. == Boukuns == Naas 'n groot aantal historiese kerkgeboue, kloosters, kastele en groot plaashuise, wat die streek se wisselvallige geskiedenis weerspieël, het innovasies met 'n eietydse vormtaal, wat gebruik maak van inheemse boumateriale en die doelwit van harmoniese integrasie van geboue in die omliggende landskap nastreef, hul stempel op die Suid-Tiroolse boukuns afgedruk. Die manier, waarop argitekte en boumeesters die uitdagings van 'n Alpynse bergagtige terrein die hoof bied, wek internasionale belangstelling. In 2004 is die Argitektuurstigting Suid-Tirol (''Architekturstiftung Südtirol / Fondazione Architettura Alto Adige'') in die lewe geroep wat hom vir die handhawing van 'n hoë gehalte in die plaaslike boukuns en die volhoubare ontwikkeling van stedelike en landelike gebiede beywer.<ref>[https://stiftung.arch.bz.it/de/stiftung/ueber-uns/ ''Architekturstiftung Südtirol: Wir über uns. Besoek op 8 September 2019'']{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Argitektuur ---- * {{de}} [https://www.suedtirol.info/de/erleben/kultur-sehenswuerdigkeiten/architektur ''Südtirol Info: Architektur in Südtirol''] * {{de}} [https://www.detail.de/artikel/neue-architektur-in-suedtirol-2006-2012-6491/ ''Detail: Neue Architektur in Südtirol 2006-2012''] * {{en}} [https://www.dezeen.com/tag/south-tyrol/ ''Dezeen: South Tyrol''] * {{de}} [https://www.burgeninstitut.com/ ''Südtiroler Burgeninstitut''] {{Normdata}} [[Kategorie:Trentino-Suid-Tirol]] c8smxyvgboohvia4wuz0elp45s3ek3k 0 53010 2902109 2252384 2026-05-07T13:08:44Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902109 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Soweto-strykkwartet<br />Soweto String Quartet | beeld = Soweto String Quartet00.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Die Soweto-strykkwartet tydens 'n optrede in Ruimsig se Botaniese tuin in Johannesburg. | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = [[Soweto]] ([[Suid-Afrika]]) | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Kwêla, Mbaqanga, Jazz, Pop | beroep = | instrument = | jare_aktief = ~1994 — nou | etiket = | assosiasies = | webwerf = [http://www.sowetostringquartet.co.za sowetostringquartet.co.za] | huidige_lede = Reuben Khemese<br />Makhosini Mnguni<br />Sandile Khemese<br />Thami Khemese | gewese_lede = }} Die '''Soweto-strykkwartet''' (Engels: ''Soweto String Quartet'') is 'n [[strykkwartet]] vanuit [[Soweto]] in [[Suid-Afrika]] wat bestaan uit: ''Reuben Khemese'', ''Makhosini Mnguni'', ''Sandile Khemese'' en ''Thami Khemese''. Hulle begin in 1992 om voltyds op te tree nadat hulle op President [[Mandela]] se inhuldiging gespeel het, waarna Mandela hulle vir hul werk geprys het. Hulle musiek is 'n kombinasie van kwêla, [[Mbaqanga]], Afrika-[[Jazz]] met [[Klassieke musiek|klassieke]] invloede. == Geskiedenis == Hul debuutalbum ''Zebra Crossing'', wat in [[1994]] uitgereik is, het 'n sensasie veroorsaak toe dit in [[1995]] die [[Suid-Afrikaanse Musiekpryse|SAMA-prys]] gewen het vir beste nuweling, beste instrumentale album en beste [[Popmusiek|popalbum]] van die jaar.<ref name=Beyond_SA_Music>{{cite book |last1=Mojapelo |first1=Max |last2=Galane |first2=Sello |title= Beyond Memory: Recording the History, Moments and Memories of South African Music |date= 2008 |publisher= African Minds |location= Somerset-Wes |isbn= 978-1-920299-28-6 |pages= 134 |edition=1st |url= https://books.google.co.za/books?id=x-KW9f02oNMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}}</ref> == Diskografie == * Zebra Crossing (1994) * Renaissance (1996) * Millennia (1998) * Rhythms of Africa (1999) * Four (2001)<ref name="Discogs_SSQ">{{cite web |url=https://www.discogs.com/artist/885307-Soweto-String-Quartet |title=Discogs: Soweto String Quartet Discography |access-date=29 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022225239/https://www.discogs.com/artist/885307-Soweto-String-Quartet |archive-date=22 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Our World (2003) * A Soweto String Quartet Christmas (2006) * Collections (2007) * Speel Afrikaanse Treffers (2007) * Speel Afrikaanse Treffers, Vol. 2 (2013) * Plays Gospel (2014)<ref name=lastfm>{{cite web |url=https://www.last.fm/music/Soweto+String+Quartet/+albums |title=Soweto String Quartet – Albums |accessdate=7 April 2017 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] == Bronne == * [http://www.cama.org.za/CAMA/webcomponents/php/gen_Musician.php?id=43 CAMA - Soweto String Quartet] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.sowetostringquartet.co.za/ Die Soweto-strykkwartet se webtuiste] * http://southafrica.co.za/soweto-string-quartet.html === Musiekvideo's === * [https://www.youtube.com/watch?v=MufiAgwQN1w ''Millenia'' op YouTube] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZslKWWanG1w ''Njilo njilo'' op YouTube] * [https://www.youtube.com/watch?v=YBJfPL_RUNQ ''Soweto String Quartet speel Afrikaanse treffers'' op YouTube]. {{saadjie|Musiekgroep}} {{Normdata}} [[Kategorie:Soweto]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] jqk41i85zvcaebih6n9afo9e52uyotj 0 54643 2902187 2542585 2026-05-07T17:59:58Z Aliwal2012 39067 2902187 wikitext text/x-wiki {{Tabel_distrikte_van_Suid-Afrika |naam=Joe Gqabi |provinsie=[[Oos-Kaap]] |kode=DC14 |tipe=Distriksmunisipaliteit |munisipaliteite=[[Elundini Plaaslike Munisipaliteit|Elundini]], [[Senqu Plaaslike Munisipaliteit|Senqu]], [[Walter Sisulu Plaaslike Munisipaliteit|Walter Sisulu]] |hoofstad=[[Barkly-Oos]] |burgemeester=NP Mposelwa ([[African National Congress|ANC]]) |bevolking=349 768 <small>(2011)</small> |tale=[[Xhosa]], [[Suid-Sotho]], [[Afrikaans]] |area= 25 663 |beeld_ligging=Map_of_the_Eastern_Cape_with_Ukhahlamba_highlighted_(2011).svg }} Die '''Joe Gqabi-distriksmunisipaliteit''' (voorheen bekend as '''Drakensberg-distriksraad''' en later ook '''Ukhahlamba-distriksmunisipaliteit''') is een van die 6 distriksmunisipaliteite in die [[Oos-Kaap]]. Die setel van die munisipaliteit is in [[Barkly-Oos]]. Die meeste inwoners in die munisipale gebied is [[Xhosa]]sprekend. Die munisipaliteit se kode is DC14. [[Lêer:Map of the Eastern Cape with municipalities named and districts shaded (2016).svg|duimnael|380px|links|Kaart van die Oos-Kaap met Joe Gqabi-distrik in blou aangedui.]] == Geografie == === Plaaslike munisipaliteite === Die munisipaliteit bestaan uit die volgende plaaslike munisipaliteite: {| class="wikitable" !Plaaslike munisipaliteit !Kode !Bevolking !% |- |[[Elundini Plaaslike Munisipaliteit|Elundini]] ||EC141 ||138 141 ||39.50% |- |[[Senqu Plaaslike Munisipaliteit|Senqu]] ||EC142 ||134 150 ||38.35% |- |[[Walter Sisulu Plaaslike Munisipaliteit|Walter Sisulu]] ||EC145 ||77 477 ||22.15% |} === Bure === Die munisipaliteit word as volg begrens: {{Geografiese ligging |Senter = Joe Gqabi |Noord = [[Xhariep-distriksmunisipaliteit|Xhariep]] (DC16) |Noordwes = |Noordoos = [[Lesotho]] |Oos = [[Alfred Nzo-distriksmunisipaliteit|Alfred Nzo]] (DC44) |Wes = [[Pixley ka Seme-distriksmunisipaliteit|Pixley ka Seme]] (DC7) |Suidwes = |Suid = [[Chris Hani-distriksmunisipaliteit|Chris Hani]] (DC13) |Suidoos = [[O.R. Tambo-distriksmunisipaliteit|O.R. Tambo]] (DC15) }} == Demografie == Die volgende statistiek is van die sensus in 2011. === Tale === {| class="wikitable" !Taal !Bevolking !% |- |[[Xhosa]] ||244 021 ||70.47% |- |[[Suid-Sotho]] ||69 889 ||20.18% |- |[[Afrikaans]] ||20 329 ||5.87% |- |[[Engels]] ||5 696 ||1.64% |- |Gebaretaal ||2 124 ||0.61% |- |[[Ander tale van Suid-Afrika|Ander]] ||1 319 ||0.38% |- |[[Zoeloe]] ||875 ||0.25% |- |[[Ndebele]] ||603 ||0.17% |- |[[Noord-Sotho]] ||592 ||0.17% |- |[[Tswana]] ||471 ||0.14% |- |[[Tsonga]] ||153 ||0.04% |- |[[Venda (taal)|Venda]] ||141 ||0.04% |- |[[Swazi]] ||77 ||0.02% |} === Geslag === {| class="wikitable" !Geslag !Bevolking !% |- |Vroulik ||184 325 ||52.70% |- |Manlik ||165 443 ||47.30% |} === Etniese groepering === {| class="wikitable" !Etniese groepering !Bevolking !% |- |Swart ||328 002 ||93.78% |- |Kleurling ||12 177 ||3.48% |- |Blank ||8 277 ||2.37% |- |Asiaties ||632 ||0.18% |} === Ouderdom === {| class="wikitable" !Ouderdom !Bevolking !% |- |00 - 04 ||35 279 ||10.34% |- |05 - 09 ||45 321 ||13.28% |- |10 - 14 ||51 410 ||15.06% |- |15 - 19 ||46 355 ||13.58% |- |20 - 24 ||28 543 ||8.36% |- |25 - 29 ||19 533 ||5.72% |- |30 - 34 ||16 274 ||4.77% |- |35 - 39 ||15 584 ||4.57% |- |40 - 44 ||14 915 ||4.37% |- |45 - 49 ||12 997 ||3.81% |- |50 - 54 ||11 073 ||3.24% |- |55 - 59 ||9 131 ||2.68% |- |60 - 64 ||9 828 ||2.88% |- |65 - 69 ||9 700 ||2.84% |- |70 - 74 ||6 694 ||1.96% |- |75 - 79 ||3 824 ||1.12% |- |80 - 84 ||3 312 ||0.97% |- |85 - 89 ||962 ||0.28% |- |90 - 94 ||402 ||0.12% |- |95 - 99 ||138 ||0.04% |- |100 plus ||62 ||0.02% |} == Politiek == === Verkiesingsuitslae === Verkiesingsuitslae vir die munisipaliteit in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2004]]. * Bevolking 18 en ouer: 180 079 [52.76% van die totale bevolking] * Totale stemme: 114 530 [33.55% van die totale bevolking] * Stempersentasie: 63.60% van die persentasie van die stemgeregtigdes {| class="wikitable" !Party !Stemme !% |- |[[African National Congress|ANC]] ||97 560 ||85.18% |- |[[United Democratic Movement|UDM]] ||7 924 ||6.92% |- |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ||4 357 ||3.80% |- |[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]] ||1 344 ||1.17% |- |[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]] ||732 ||0.64% |- |[[Onafhanklike Demokrate|OD]] ||584 ||0.51% |- |[[Nuwe Nasionale Party|NNP]] ||434 ||0.38% |- |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ||429 ||0.37% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|SOPA]] ||156 ||0.14% |- |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ||153 ||0.13% |- |[[Azanian People's Organisation|Azapo]] ||150 ||0.13% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|EMSA]] ||125 ||0.11% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|PJC]] ||116 ||0.10% |- |[[United Christian Democratic Party|UCDP]] ||116 ||0.10% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|NA]] ||84 ||0.07% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|TOP]] ||65 ||0.06% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|UF]] ||65 ||0.06% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|CDP]] ||44 ||0.04% |- |[[Minority Front|MF]] ||37 ||0.03% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|NLP]] ||28 ||0.02% |- |[[Keep It Straight and Simple Party|KISS]] ||27 ||0.02% |- ! Totaal ||114 530 ||100.00% |} == Verwysings == {{Verwysings}} * [http://www.joegqabi.gov.za// Joe Gqabi-dm webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402223129/http://www.joegqabi.gov.za/ |date= 2 April 2012 }} * [http://www.demarcation.org.za/ Munisipale Afbakeningsraad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426025726/http://www.demarcation.org.za/ |date=26 April 2009 }} * [http://census2011.adrianfrith.com/place/214 '''Joe Gqabi''' sensus 2011] * [http://www.elections.org.za/Elections2004_Static.asp OVK 2004 verkiesingsuitslae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516003357/http://www.elections.org.za/Elections2004_static.asp |date=16 Mei 2006 }} {{Distrikte van Suid-Afrika}} {{Oos-Kaapse Munisipaliteite}} [[Kategorie:Distrikte van Suid-Afrika]] rep5dvc0gkszmt8ppj0dvvssd2t20lr 0 54944 2902180 1824933 2026-05-07T17:54:33Z Aliwal2012 39067 Johannes Phumani Phungula Mun 2902180 wikitext text/x-wiki {{Tabel_Plaaslike Munisipaliteite_van_Suid-Afrika |naam=Johannes Phumani Phungula |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |distriksmunisipaliteit=[[Harry Gwala-distriksmunisipaliteit|Harry Gwala]] |kode=KZN434 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=Noleen Joanne Peterson |hoofstad=[[Ixopo]] |bevolking=101 691 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Engels]] |area= 1 604 |beeld_ligging=Map of KwaZulu-Natal with Ubuhlebezwe highlighted (2011).svg }} Die '''Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit''' (voorheen uBuhlebezwe Munisipaliteit) is een van die plaaslike munisipaliteite in die [[Harry Gwala-distriksmunisipaliteit]] in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Ixopo]] (setel) {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in KwaZulu-Natal]] sqjbu173zbljqg1gakbluym24cvute9 2902181 2902180 2026-05-07T17:56:07Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[UBuhlebezwe Plaaslike Munisipaliteit]] na [[Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit]] geskuif: Korrekte titel: Naam het verander sedert 2025 2902180 wikitext text/x-wiki {{Tabel_Plaaslike Munisipaliteite_van_Suid-Afrika |naam=Johannes Phumani Phungula |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |distriksmunisipaliteit=[[Harry Gwala-distriksmunisipaliteit|Harry Gwala]] |kode=KZN434 |tipe=Plaaslike Munisipaliteit |burgemeester=Noleen Joanne Peterson |hoofstad=[[Ixopo]] |bevolking=101 691 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Engels]] |area= 1 604 |beeld_ligging=Map of KwaZulu-Natal with Ubuhlebezwe highlighted (2011).svg }} Die '''Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit''' (voorheen uBuhlebezwe Munisipaliteit) is een van die plaaslike munisipaliteite in die [[Harry Gwala-distriksmunisipaliteit]] in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. == Nedersettings == Nedersettings in die munisipaliteit: * [[Ixopo]] (setel) {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in KwaZulu-Natal]] sqjbu173zbljqg1gakbluym24cvute9 0 56364 2902313 2881051 2026-05-08T09:34:45Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902313 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Nieu-Seeland | Artikel = | Beeld = Flag of New Zealand.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111010 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = 12 Junie 1902<ref>{{de}} {{cite book |author=W. Smith, O. Neubecker |title=Wappen und Flaggen aller Nationen |publisher=Battenberg |location=München |year=1980 |ISBN=3-87045-183-1}}</ref> | Ontwerp = ’n Blou Britse vaandel en vier rooi sterre van die Suiderkruis met ’n wit fraiing op die wapperkant. | Ontwerper = Albert Hastings Markham | Beeld2 = Naval Ensign of New Zealand.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = Vlootvaandel | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 000001 | Simbool2 = | Verhouding2 = 1:2 | Goedgekeur_op2= 10 Junie 1968 | Ontwerp2 = ’n Wit Britse vaandel en vier rooi sterre van die Suiderkruis op die wapperkant. | Ontwerper2 = | Beeld3 = Civil Ensign of New Zealand.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = Burgerlike vaandel | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 000100 | Simbool3 = | Verhouding3 = 1:2 | Goedgekeur_op3= | Ontwerp3 = ’n Rooi Britse vaandel en vier wit sterre van die Suiderkruis op die wapperkant. | Ontwerper3 = }} Die '''nasionale vlag van [[Nieu-Seeland]]''' ([[Engels]]: ''flag of New Zealand''; [[Maori (taal)|Maori]]: ''te haki o Aotearoa'') is in 1869 ontwerp en amptelik op 12 Junie 1902 aanvaar.<ref>{{en}} {{cite book |author=Alison Drench |title=Essential Dates – A Timeline of New Zealand History |publisher=Random House |location=Auckland |year=2005 |ISBN=1-86941-689-9 |pages=130}}</ref> Die vlag staan ook bekend as die Nieu-Seelandse vaandel<ref name="wet">{{en}} {{cite web |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1981/0047/latest/whole.html#DLM52200 |title=Flags, Emblems, and Names Protection Act 1981 No 47 (as at 03 June 2017), Public Act |publisher=Nieu-Seelandse Wetgewing |accessdate=6 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506164211/http://www.legislation.govt.nz/act/public/1981/0047/latest/whole.html#DLM52200 |archive-date=6 Mei 2013 |url-status=live}}</ref> en is gebaseer op die Britse Blou vlootvaandel. Dit vertoon ’n blou veld met die ''Union Jack'' in die skildhoek en op die wapperkant vier gesentreerde rooi sterre met wit fraiings wat die [[Suiderkruis]] verteenwoordig.<ref name="vlae">{{en}} {{cite web |url=http://www.mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags |title=Flags |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |date=23 Julie 2010 |accessdate=27 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227043301/http://www.mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags |archive-date=27 Desember 2015}}</ref> Nieu-Seeland se eerste vlag, die vlag van die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland, is in 1834 aangeneem, ses jaar voor Nieu-Seeland se afstigting van [[Nieu-Suid-Wallis]] en die stigting van ’n eie kolonie ná die ondertekening van die [[Verdrag van Waitangi]] in 1840. Die vlag is deur ’n vergadering van [[Maori's|Maori]]-hoofmanne by Waitangi in 1834 gekies en het uit ’n Sint Joriskruis met ’n ander kruis in die skildhoek met vier sterre op ’n blou veld bestaan. Met die stigting van die kolonie in 1841 het die gebruik van Britse vaandels begin. Die huidige vlag is ontwerp en aanvaar in 1869 vir gebruik deur die kolonie se skepe en het ná goedkeuring deur [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|koning Edward VII]] in 1902 die amptelike vlag geword. Dit vertoon die Britse Blou Vaandel met ’n gestileerde voorstelling van die Suiderkruis daarop wat die vier grootste sterre uitbeeld. Elke ster verskil effens van die ander in grootte. Die ''Union Jack'' in die skildhoek herinner aan Nieu-Seeland se koloniale bande met die [[Verenigde Koninkryk]] en sy lidmaatskap in die [[Britse Statebond]].<ref name="vlae" /> Die verhouding van die vlag is 1:2 en die kleure is rooi (Pantone 186C), blou (Pantone 280C) en wit.<ref name="vlae" /> Die verhouding en kleure is identies aan die ''Union Jack''. Sedert die 1970’s word daar ’n vlagdebat oor ’n verandering van die vlag gevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-35878485 |title=The tangled tale of New Zealand's flag debate |publisher=[[BBC]] |author=Anna Jones |date=24 Maart 2016 |accessdate=31 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531113710/https://www.bbc.com/news/world-asia-35878485 |archive-date=31 Mei 2019 |url-status=live}}</ref> In 2016 is ’n bindende referendum in twee fases oor ’n vlagverandering gehou. Die tweede stemming is op 24 Maart beëindig en die land het met 57% tenoor 43% gekies om die huidige vlag te behou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-35888474 |title=New Zealand votes to keep current flag |publisher=[[BBC]] |date=24 Maart 2016 |accessdate=18 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618180120/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-35888474 |archive-date=18 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> == Ontwerp == Die amptelike vlag van Nieu-Seeland word gedefinieer in Nieu-Seeland se Vlagwet van 1981. === Bestanddele === <gallery mode="packed" caption="Bestanddele van die vlag van Nieu-Seeland" style="font-size:105%; line-height:1.3; width:225px; width:22em; float:right; border: 1px solid #a2a9b1; clear:right;"> Flags of the Union Jack.svg|<small>Vlae wat die ''Union Jack'' vorm</small> Southern Cross (New Zealand).svg|<small>[[Suiderkruis]]</small> </gallery> Die vlag van Nieu-Seeland gebruik twee prominente kenmerke:<ref name="MCH">{{en}} {{cite web |url=https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/description-and-dimensions |title=Description and dimensions |publisher=Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=30 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130122309/https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/description-and-dimensions |archive-date=30 Januarie 2018 |url-status=live}}</ref> * Die ''Union Jack'' (of ''Union Flag'')<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.flaginstitute.org/wp/british-flags/the-union-jack-or-the-union-flag/ |title=The Union Jack or The Union Flag? |publisher=The Flag Institute |author=Bruce Nicolls |accessdate=13 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613075402/http://www.flaginstitute.org/wp/british-flags/the-union-jack-or-the-union-flag |archive-date=13 June 2013 |url-status=live}}</ref> * Die [[Suiderkruis]] (of Crux) In sy oorspronklike gebruik as die vlag van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland]] kombineer die ''Union Jack'' drie heraldiese kruise wat die [[lande van die Verenigde Koninkryk]] verteenwoordig (soos in 1801 saamgestel):<ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=qV83AAAAMAAJ&pg=PA74 |title=The European Magazine: And London Review |volume=39 |publisher=Philological Society of London |year=1801 |page=74 |accessdate=25 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125210918/https://books.google.com/books?id=qV83AAAAMAAJ&pg=PA74 |archive-date=25 Januarie 2020 |url-status=live}}</ref> * Die rooi [[Sint Joriskruis]] van [[Engeland]] * Die wit skuinse [[Sint Andrieskruis]] van [[Skotland]] * Die rooi skuinse [[Sint Patrickkruis]] van [[Ierland]] Die ''Union Jack'' verwys na Nieu-Seeland se geskiedenis as ’n Britse kolonie.<ref name="Wilson1">{{en}} {{cite encyclopedia |url=https://teara.govt.nz/en/photograph/2574/the-new-zealand-flag |title=The New Zealand flag |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=John Wilson |date=16 September 2016 |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141456/https://teara.govt.nz/en/photograph/2574/the-new-zealand-flag |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> Die Suiderkruis is die helderste konstellasie sigbaar in die [[Suidelike Halfrond]] en word reeds sedert die vroeë dae van Britse kolonisering in dié lande gebruik om [[Australië]] en Nieu-Seeland te verteenwoordig.<ref name="Wassilieff">{{en}} {{cite web |url=https://teara.govt.nz/en/southern-cross/page-1 |title=Southern Cross – A national icon |publisher=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=Maggy Wassilieff |date=12 Junie 2006 |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143434/https://teara.govt.nz/en/southern-cross/page-1 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> Die vier sterre is vyfpuntig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/nz.html#descr |title=Description of the flag |publisher=Flags of the World |author=Sam Lockton en António Martins |date=22 Junie 2005 |accessdate=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601023625/https://www.crwflags.com/fotw/flags/nz.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens word in die [[Maori-mitologie]] na die Suiderkruis as ''Māhutonga'' verwys,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://maoridictionary.co.nz/word/3522 |title=Māhutonga |publisher=Te Aka Online Māori Dictionary |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142432/http://maoridictionary.co.nz/word/3522 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> ’n opening in ''Te Ikaroa'' (die [[Melkweg]]) waardeur stormwinde ontsnap het.<ref name="Wassilieff" /> In teenstelling met ander [[Suiderkruisvlae]] soos dié van [[Vlag van Australië|Australië]], [[Vlag van Brasilië|Brasilië]], [[Vlag van Papoea-Nieu-Guinee|Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Vlag van Samoa|Samoa]] vertoon Nieu-Seeland se vlag nie die ''Epsilon Crucis'', die kleinste van die Suiderkruissterre, nie. === Simboliek === Die vlag moet reghoekig wees en sy lengte tweekeer langer as sy breedte wat dit ’n verhouding van 1:2 gee.<ref name="vlae" /> Dit vertoon ’n koningsblou agtergrond met ’n ''Union Jack'' in die skildhoek en vier gesentreerde vyfpuntige sterre op die wapperkant.<ref name="MCH" /> Die presiese kleure is bepaal as Pantone 186 C (rooi), Pantone 280 C (blou) en wit.<ref name="vlae" /> Volgens die Departement van Kultuur en Erfenis, die staatsdepartement wat vir die vlag verantwoordelik is, herinner die koningsblou agtergrond “aan die blou see en lug wat ons omring” en die sterre “dui op [[Nieu-Seeland]] se plek in die Suidelike Stille Oseaan”.<ref name="vlae" /> Die geskiedeniswebwerf van die Nieu-Seelandse regering verklaar: “Sy koningsblou agtergrond is afgelei van die vaandel van die Koninklike Vloot se Blou Eskader.”<ref name="nzhistory2">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/politics/flags-of-new-zealand |title=Flags of New Zealand Page 1 – Introduction |publisher=Departement van Kultuur en Erfenis |date=16 Oktober 2019 |accessdate=30 Augustus 2021}}</ref> <center>[[Lêer:Flag of New Zealand construction.svg|350px|senter|Konstruksieblad vir die ontwerp van die Nieu-Seelandse vlag. Die hoogte van die vlag is twee maal die breedte daarvan]]</center> Die kennisgewing wat op 27 Junie 1902 in die Nieu-Seelandse Staatskoerant verskyn het, gee ’n tegniese beskrywing van die sterre en hul posisies op die Nieu-Seelandse vaandel:<ref name="MCH" /> {{Blockquote|Die middelpunte van die sterre wat die lang tak van die kruis vorm, moet op ’n vertikale lyn op die vlag wees, halfpad tussen die ''Union Jack'' en die buitenste rand van die vlag, en ewe ver van sy boonste en onderste rande; en die afstand tussen die middelpunte van die sterre moet gelyk wees aan ses-en-dertig sestigstes van die vaandel se vlagpaalkant. Die middelpunte van die sterre wat die kort tak van die kruis vorm, moet op ’n lyn wees wat die vertikale tak teen ’n hoek van 82 daarmee sny, en wat van naby die onderste vlaghoek van die ''Union Jack'' na die boonste vlaghoek van die vaandel styg, met sy snypunt met die vertikale lyn ver van die middelpunt van die boonste ster van die kruis twaalf-sestigstes van die hys van die vaandel. Die afstand van die middelpunt van die naaste ster aan die buitenste rand van die vlag vanaf die kruispunt moet gelyk wees aan twaalf-sestigstes van die vlagpaalkant van die vaandel, en die afstand van die middelpunt van die naaste ster aan die ''Union Jack'' vanaf die kruispunt moet gelyk wees aan veertien-sestigstes van die vlagpaalkant van die vaandel. Die naaste ster aan die wapperkant van die vaandel moet vyf-sestigstes meet, die ster bo-aan die kruis en die naaste ster aan die ''Union Jack'' moet elk ses-sestigstes meet, en die ster onderaan die kruis moet sewe-sestigstes van die vlagpaalkant van die vaandel oor hul onderskeie rooi punte meet, en die breedte van die wit fraiings van die verskeie sterre moet in alle gevalle gelyk wees aan een honderd-en-twintigste van die vlagpaalkant van die vaandel. }} === Kleure === [[Lêer:NZ flag Photo.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse vlag wapper in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]]] {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of New Zealand.svg|40px]]<br />Kleurskema ! style="background:#000066; width:100px; color:white;"| Blou ! style="background:#CC0000; width:100px; color:white;"| Rooi ! style="background:#FFFFFF; width:100px; color:black;"| Wit |- | Pantone || 280 C || 186 C || Veilig |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || 0-0-102 || 204-0-0 || 255-255-255 |- | [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] || #000066 || #CC0000 || #FFFFFF |- | CMYK || C100-M70-Y0-K20 || C0-M100-Y80-K5 || C0-M0-Y0-K0 |} == Geskiedenis == === Vroeë vlae in Nieu-Seeland === Maori’s het nie vlae gehad totdat die Europeërs hulle aan Nieu-Seeland bekendgestel het nie, toe hulle hulle spoedig aangeneem en deel van hul kultuur gemaak het.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |url=https://teara.govt.nz/en/nga-haki-maori-and-flags |title=Ngā haki – Māori and flags |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=Malcolm Mullholland |date=20 Junie 2012 |accessdate=29 November 2024}}</ref> Sommige Maori’s het tradisionele geweefde materiale soos ''paki'' aan hul skepe geheg wanneer hulle by internasionale handel betrokke was.<ref name=ICOMOS>{{en}} {{cite journal |date=April 2016 |title=New Zealand's earliest 'flags' have origins in the Hokianga |url=https://icomos.org.nz/wp-content/uploads/2016/11/ICOMOS-NZ-News-2016-04.pdf |journal=ICOMOS New Zealand News |pages=11 |accessdate=21 Julie 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die behoefte aan ’n vlag vir Nieu-Seeland het die eerste keer duidelik geword toe die handelskip ''Sir George Murray'', wat by Horeke in Hokianga gebou is, in 1830 in die hawe van [[Sydney]] deur doeane-amptenare in beslag geneem is. Die skip het sonder ’n vlag geseil wat ’n skending van die Britse seevaartwette was. In dié tyd was Nieu-Seeland nie ’n kolonie nie en het die land ook geen vlag besit nie. Onder die passasiers was twee belangrike Maori-leiers, moontlik Patuone en Taonui. Die skip se aanhouding is dus as ’n vernedering van die Maori-volk beskou. Tensy ’n vlag gekies is, sou die doeane voortgaan om skepe in beslag te neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/united-tribes-flag |title=United Tribes flag |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |date=28 Junie 2012 |accessdate=31 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531205141/https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/united-tribes-flag |archive-date=31 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ná dié insident is die skip in 1831 opgeveil en deur Thomas McDonnell gekoop. Hy het onder ’n Sint Joriskruis met ’n blou skildhoek en daarin ’n halfmaan gevaar. ''The Sydney Herald'' het na dié vlag as “die Nieu-Seelandse kleure” verwys, maar dit kon ook net McDonnell se huisvlag gewees het.<ref name=ICOMOS /> === Vlag van die Verenigde Stamme === [[Lêer:The flag post by the treaty house - Waitangi.jpg|duimnael|links|Die vlagpaal van Waitangi op die [[Noordeiland]] vertoon (van links na regs) die vlag van die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland, die vlootvaandel van Nieu-Seeland en die ''Union Jack'', soos afgeneem op 5 Februarie 2006, een dag voor Waitangi-dag]] [[Lêer:Flag of Maori King 1862.jpg|duimnael|Vlae van die Maori-konings, 1857]] [[Lêer:Flag of the Māori King, 1863.jpg|duimnael|Vlag van die Maori-koning, 1863]] Die eerste vlag van Nieu-Seeland is op 9 Maart (of 20 Maart) 1834 aanvaar ná ’n verkiesing deur die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland, ’n vergadering van Maori-leiers wat deur die Britse inwoner James Busby in Waitangi belê is. Die Verenigde Stamme het later die [[onafhanklikheid]]sverklaring van Nieu-Seeland in Waitangi in 1835 afgekondig. Drie vlae is voorgestel, almal is ontwerp deur die sendeling Henry Williams, wat ’n belangrike rol by die vertaling van die verdrag van Waitangi in 1840 gespeel het. Die leiers het twee andere voorstelle wat die ''Union Jack'' ingesluit het, ten gunste van ’n gemodifiseerde Sint Joriskruis of die Wit Vaandel, wat deur Henry Williams se Sendinggenootskap-skepe gebruik is, afgekeur.<ref name="nzhistory_taming">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/taming-the-frontier/united-tribes-flag |title=United Tribes flag |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |date=19 November 2010 |accessdate=25 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525032714/https://nzhistory.govt.nz/culture/taming-the-frontier/united-tribes-flag |archive-date=25 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Fitzgerald">{{en}} {{cite book |author=Caroline Fitzgerald |title=Te Wiremu – Henry Williams: Early Years in the North |publisher=Huia Press |year=2011 |isbn=978-1-86969-439-5}} 231</ref> Hierdie vlag het bekend geword as dié één van die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/politics/flags-of-new-zealand/united-tribes-flag |title=Flags of New Zealand: United Tribes flag |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |date=20 Maart 2010 |accessdate=22 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122030408/https://nzhistory.govt.nz/politics/flags-of-new-zealand/united-tribes-flag |archive-date=22 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is amptelik in die Staatskoerant van [[Nieu-Suid-Wallis]] in Augustus 1835 gepubliseer met ’n algemene beskrywing sonder ’n omsoming of die aantal van die punte op die sterre. Die behoefte aan ’n vlag is as dringend beskou, nie net omdat Nieu-Seelandse skepe in Sydney in beslag gelê is weens die niegebruik van ’n nasionale vlag nie, maar ook as simbool van onafhanklikheid, wat deur die Maori-leiers verklaar is. Die vlag word nog steeds aan die Waitanga-vlagpaal gehys en is sigbaar op Waitangi-dag, elke 6 Februarie.<ref name="nzhistory">{{en}} {{cite web |url=http://history-nz.org/colonisation2.html |title=The colonisation of New Zealand |publisher=New Zealand in History |author=Robbie Whitmore |year=2006 |accessdate=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104192603/http://history-nz.org/colonisation2.html |archive-date=4 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Proposed flag of New Zealand 1834.svg| {{FIAV|proposal}} Voorgestelde vlag nie deur Maori’s geneem nie; dit bevat die ''Union Jack'' en het nie voldoende rooi in nie Lêer:UnitedTribesUnofficial.svg| {{FIAV|proposal}} Aanvanklike ontwerp van die vlag van die Verenigde Stamme Lêer:Flag of the United Tribes of New Zealand.svg| {{FIAV|normal}} Die vlag van die Verenigde Stamme van Nieu-Seeland </gallery> === Union Jack === {{Hoofartikel|Vlag van die Verenigde Koninkryk}} [[Lêer:HekeFlagstaff.jpg|duimnael|upright|Hōne Heke kap die ''Union Jack'' se vlagpaal by Kororāreka in 1844]] Ná die ondertekening van die verdrag van Waitangi is die Britse ''Union Jack'' gebruik, terwyl die voormalige vlag van die Verenigde Stamme nog steeds gebruik is deur ’n aantal Nieu-Seelandse skepe en in baie gevalle ook op land. So het die “New Zealand Company” in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] voortgegaan om die vlag van die Verenigde Stamme te gebruik, totdat goewerneur William Hobson in Mei 1840 ’n klein gewapende mag gestuur het (na aanleiding van sy verklaring van Britse soewereiniteit).<ref name="nzhistory" /><ref>{{en}} {{cite book|publisher=DNZB|last=Simpson|first=K. A.|id=1h29|title=Hobson, William – Biography}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=43}}</ref> Die ''Union Jack'' was as simbool van die Britse gesag die teiken van die vlagpaaloorlog wat in 1844 begin het en volgens sommige geskiedkundiges die begin van die [[Nieu-Seelandse Oorloë]] was. Die ''Union Jack'' was die “meerderwaardige vlag” en is tot in 1965 bo die Nieu-Seelandse vlag gehys.<ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=48}}</ref> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the United Kingdom.svg| {{FIAV|historical}} Die ''Union Jack'', Nieu-Seeland se vlag van 1840 tot 1902 Lêer:Flag of the Governor of New Zealand (1868–1874).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Nieu-Seelandse goewerneur, 1868 tot 1874 Lêer:Flag of the Governor of New Zealand (1874–1908).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Nieu-Seelandse goewerneur, 1874 tot 1908 </gallery> === Vlae gebaseer op verskeie blou vaandels === [[Lêer:Albert Hastings Markham.jpg|duimnael|upright|Die eerste luitenant Albert Hastings Markham, ontwerper van die vlag van Nieu-Seeland]] Tydens die [[inval van die Waikato]] (Julie 1863 tot April 1864) van die [[Nieu-Seelandse Oorloë]] het die Britse magte besef dat hulle koloniale skepe benodig om teen die Maori’s te veg. Die koloniale regering het daarna vaartuie bekom wat met [[Britse Vloot]]-offisiere beman was. Die skepe was onder plaaslike en nie Admiraliteitsbeheer nie. ’n Gewapende skip, die ''Victoria'' wat in besit was van die kolonie [[Victoria (Australië)|Victoria]], het versterking na Nieu-Seeland vervoer vir die veldtog en deelgeneem aan bombardemente van Maori’s. Die Britse regering was bekommerd oor die ontwikkeling van sy kolonies se eie vlote wat nie onder die beheer van die Koninklike Vloot se Admiraliteit was nie.<ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=51}}</ref> Dit het daartoe gelei dat die Britse parlement die Koloniale Vlootverdedigingswet van 1865 goedgekeur het,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzlii.org/nz/legis/imp_act_1881/cnda186528a29vc14242/ |title=Colonial Naval Defence Act 1865 |publisher=Nieu-Seelandse Regsinligtingsinstituut |date=1865 |accessdate=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417015122/http://www.nzlii.org/nz/legis/imp_act_1881/cnda186528a29vc14242/ |archive-date=17 April 2019 |url-status=live}}</ref> wat die koloniale regerings toegelaat het om skepe te besit, ook vir militêre doeleindes, onder die bepaling dat hulle onder die bevel van die Koninklike Vloot sou moes wees.<ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=52}}</ref> In 1866 het die Britse Admiraliteit kolonies aangeraai, wanneer hulle skepe besit wat onder die wet val, hulle ’n gewysigde blou vaandel met ’n koloniale kenteken moes gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=50}}</ref> Nieu-Seeland het destyds nie ’n eie koloniale kenteken of ’n wapen gehad nie en dus is in 1867 net die letters “NZ” vir die Engelse naam ''New Zealand'' by die Blou Vaandel bygevoeg<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.flaggenlexikon.de/fneuseel.htm |title=Flagge Neuseeland |publisher=Flaggenlexikon |author=Volker Preuß |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009113222/https://www.flaggenlexikon.de/fneuseel.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> volgens ’n dekreet deur goewerneur [[George Grey]] op 15 Januarie 1867.<ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=54}}</ref> In 1869 het die eerste luitenant van die Royal Navy-skip ''HMS Blanche'', Albert Hastings Markham, ’n ontwerp vir ’n nasionale vaandel voorgelê aan Sir George Bowen, die goewerneur van Nieu-Seeland. Dit het gevolg op ’n versoek deur Bowen aan Markham om met ’n nuwe vlagontwerp vorendag te kom na aanleiding van ’n versoek aan Bowen deur die koloniale kantoor.<ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=55}}</ref> Sy ontwerp, wat die Suiderkruis gebruik, is op 23 Oktober 1869 goedgekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.museums.norfolk.gov.uk/polar/markham.htm |title=Rear-Admiral Sir Albert Hastings Markham |publisher=Norfolk Museums and Archeology Service |accessdate=2 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602123145/http://www.museums.norfolk.gov.uk/polar/markham.htm |archive-date=2 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is aanvanklik net op regeringskepe gebruik, maar is in ’n oplewing van [[patriotisme]] ná die [[Tweede Vryheidsoorlog|Anglo-Boereoorlog]] aanvaar as die ''[[de facto]]'' nasionale vlag in 1902. Om die verwarring tussen die verskillende ontwerpe van die vlag te beëindig, het die liberale regering die ''New Zealand Ensign Act 1901'' goedgekeur, wat deur [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|koning Edward VII]] op 24 Maart 1902 aanvaar is<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbvex.it/oceanpag/nzel.html |title=New Zealand Signalling Ensign |publisher=www.rbvex.it |accessdate=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124214757/http://www.rbvex.it/oceanpag/nzel.html |archive-date=24 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |author=Malcolm Mulholland |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |date=2016|url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |accessdate=31 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731170141/https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |archive-date=31 Julie 2020 |url-status=live |page=66}}</ref> en die vlag as Nieu-Seeland se nasionale vlag verklaar. Medaljes wat toegeken is aan soldate wat in die Tweede Vryheidsoorlog geveg het, bevat die ontwerp van die vlag van die Verenigde Stamme,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/south-african-war-medal |title=South African War medal |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |date=18 Augustus 2014 |accessdate=8 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008132932/https://nzhistory.govt.nz/media/photo/south-african-war-medal |archive-date=8 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat daarop dui dat dié vlag destyds wyd gebruik is in Nieu-Seeland. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Government Ensign of the United Kingdom.svg| Die Blou Vaandel Lêer:Flag of New Zealand Government Ships 1867.svg| {{FIAV|historical}} Die vlag van Nieu-Seeland, 1867 tot 1869. Ook gebruik as vlootvaandel in 1867 Lêer:New Zealand Code Signals Flag (1899).gif| Seinvlag, 1899<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/new-zealand-signalling-flag |title=New Zealand Signalling Flag |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009113222/https://nzhistory.govt.nz/media/photo/new-zealand-signalling-flag |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> </gallery> === Vertoning tydens geveg === Een van die eerste bekende vertonings van die Nieu-Seelandse nasionale Blou Vaandel tydens ’n geveg was by Quinn's Post tydens die [[Slag van Gallipoli]] in 1915. Dit was egter nie amptelik vertoon nie. Die vlag is na Nieu-Seeland teruggebring deur Private John Taylor, Canterbury Bataljon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/quinns-post-flag |title=New Zealand flag from Quinn's Post |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=21 Julie 2025}}</ref> Die eerste keer dat die vlag van Nieu-Seeland tydens ’n seegeveg en die eerste amptelike keer ooit getoon is, was op die HMNZS ''Achilles'' tydens die [[Slag van die Rio de la Plata]] in 1939.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/auckland-star/1940/2/23/9 |title=The "Diggers' " flag, the New Zealand Ensign, flying at the masthead of Achills during the naval battle |publisher=Auckland Star |volume=LXXI |issue=46 |date=23 Februarie 1940 |page=9 |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009113221/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/auckland-star/1940/2/23/9 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Vlagwet en protokol == [[Lêer:Silver-fern.jpg|duimnael|links|Die silwervaring (''Cyathea dealbata'') is ’n nasionale simbool van Nieu-Seeland en word onder andere deur die [[All Blacks]] en die [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Black Caps]] gebruik]] [[Lêer:New Zealand flag half mast.jpg|duimnael|upright|Die Nieu-Seelandse vlag op halfstok op die Matariki-gebou by die [[Universiteit van Canterbury]] nadat [[Edmund Hillary|Sir Edmund Hillary]] oorlede is]] Die ''Flags, Emblems, and Names Protection Act 1981'' bepaal die gebruik van die nasionale vlag en al die ander amptelike vlae.<ref name="wet" /> Hierdie wet kan, soos die meeste ander wette, deur ’n eenvoudige meerderheid in die parlement gewysig of herroep word.<ref name="Buschbacher">{{en}} {{cite journal |author=Sigrid Brigitte Buschbacher |date=2005 |title=Protection of public symbols in New Zealand and the United States of America: Flag burning versus freedom of expression |url=https://cdn.auckland.ac.nz/assets/nzpglejournal/Subscribe/Documents/2005-2/3%20Siggi's%20Final.pdf |accessdate=29 Januarie 2018 |url-status=live |journal=The New Zealand Postgraduate Law e-Journal |publisher=University of Auckland Law School |issue=2 |pages=3–4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129083239/https://cdn.auckland.ac.nz/assets/nzpglejournal/Subscribe/Documents/2005-2/3%20Siggi's%20Final.pdf |archive-date=29 Januarie 2018}}</ref> Afdeling 5(2) van die wet bepaal dat die vlag “die simbool van die koninkryk, die regering en die mense van Nieu-Seeland” is. Afdeling 11(1) beskryf twee oortredings: verandering van die vlag sonder wettige magtiging, en die gebruik, vertoon, beskadiging of vernietiging van die vlag in of binne sig van ’n openbare plek met die doel om dit te onteer.<ref name="wet" /> Die Minister van Kuns, Kultuur en Erfenis het die gesag om voor te skryf wanneer en hoe die vlag gehys moet word en wat die standaardgroottes, afmetings, verhoudings en kleure moet wees.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |url=https://teara.govt.nz/en/flags/page-5 |title=Flag law and protocol |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=Kerryn Pollock |date=20 April 2016 |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143606/https://teara.govt.nz/en/flags/page-5 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> In sy raadgewende rol het die Ministerie van Kultuur en Erfenis riglyne uitgereik om persone te help met die gebruik van die vlag. Geen toestemming is nodig om die vlag te hys nie en dit mag op elke dag van die jaar vertoon word — regerings- en openbare geboue met vlagpale word veral aangemoedig om gedurende werksure die vlag te hys. Dit moet egter nooit in ’n verwaarloosde toestand gebruik word nie.<ref name="protocol">{{en}} {{cite web |url=https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/flying-new-zealand-flag |title=Flying the New Zealand Flag |publisher=Departement van Kultuur en Erfenis |date=30 November 2017 |accessdate=8 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142638/https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/flying-new-zealand-flag |archive-date=12 June 2018 |url-status=live}}</ref> Van November 1941 tot Oktober 1984 het die Seremonie van die Eerbetoon aan die Vlagregulasies 1941 van staatskole vereis om Waitangi-, Anzac-, Ryks-, die Monarg se verjaars-, Trafalgar-, Wapenstilstands- en Dominion-dae te herdenk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzlii.org/nz/legis/num_reg/cohtfr1941403/ |title=Ceremony Of Honouring The Flag Regulations 1941 |publisher=Nieu-Seelandse Regsinligtingsinstituut |accessdate=31 Desember 2023}}</ref> In 1984 is die koste van vlae en pale op $340&nbsp;000 beraam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/flags-schools |title=Flags in schools |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=18 September 2021}}</ref> In teenstelling met ander lande het Nieu-Seeland geen amptelike “Vlagdag” nie.<ref name="Buschbacher" /> Die hys van vlae kan op sekere herdenkingsdae aangemoedig word na goeddunke deur die Minister van Kuns, Kultuur en Erfenis.<ref name="protocol" /> Die vlag word gewoonlik slegs deur sekere hooggeplaaste amptenare as ’n voertuigvlag gebruik, waaronder die eerste minister en ander ministers; ambassadeurs en hoë kommissarisse (wanneer oorsee) en die Weermaghoof. In hierdie gevalle word geen onderskeidende kenteken of rande op die vlag gebruik nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/displaying-new-zealand-flag |title=Displaying the New Zealand Flag |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612144013/https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/displaying-new-zealand-flag |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> Die vlag word halfstok gehys – altyd na goeddunke deur die Minister van Kuns, Kultuur en Erfenis – om ’n tydperk van rou aan te dui. Noemenswaardige geleenthede waar die vlag halfstok gehys is, sluit in die dood van die voormalige eerste minister [[David Lange]], die dood en staatsbegrafnis van die bergklimmer [[Edmund Hillary|Sir Edmund Hillary]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/half-masting-new-zealand-flag-occasions |title=Half-masting the New Zealand Flag occasion |publisher=Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142838/https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/half-masting-new-zealand-flag-occasions |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> en die dood van [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth II]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mch.govt.nz/new-zealand-flag-fly-half-mast-mark-death-her-majesty-elizabeth-ii-queen-new-zealand |title=New Zealand Flag to fly at half-mast to mark the death of Her Majesty Elizabeth II, Queen of New Zealand |publisher=Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=24 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524112609/https://mch.govt.nz/new-zealand-flag-fly-half-mast-mark-death-her-majesty-elizabeth-ii-queen-new-zealand |archive-date=24 Mei 2023 |url-status=live}}</ref> Wanneer die vlag halfstok gehys word, moet dit tot ’n herkenbare halfstokposisie laat sak word om die voorkoms van ’n vlag wat per ongeluk van die bokant van die vlagpaal afgeval het te vermy; die vlag moet ten minste een keer sy hoogte van die bokant van die vlagpaal af wees.<ref name="protocol" /> == Vlagdebat == === Aansoek vir verankering === In Maart 1994 het die eerste minister van Nieu-Seeland, Jim Bolger, verklaar dat hy die verandering in ’n Nieu-Seelandse [[republiek]] sal ondersteun.<ref name="bolger">{{en}} {{cite web |url=http://www.republic.org.nz/node/29#1994 |title=History of Republicanism in New Zealand – 1994 |publisher=New Zealand Republic |date=12 Januarie 2015 |accessdate=2 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112171707/http://www.republic.org.nz/node/29 |archive-date=12 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In reaksie hierop het die Christen-demokratiese parlementslid Graeme Lee ’n ''Vlae-, Liedere-, Embleme- en Namebeskermingswysigingswetsontwerp'' aangekondig.<ref name="lee_bill">{{en}} {{cite web |url=http://www.bennion.co.nz/mlr/1994/sep.html |title=Maori Law Review – New Zealand |publisher=Maori Law Review |date=September 1994 |accessdate=20 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920122358/http://www.bennion.co.nz/mlr/1994/sep.html |archive-date=20 September 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Indien die wetsontwerp aangeneem is, sou dit die wet, wat die vlag en die volkslied van Nieu-Seeland vaslê, slegs met ’n meerderheid van 65 persent in die parlement veranderbaar maak. Die wetsontwerp het sy eerste lesing geslaag, maar is verslaan in die tweede lesing met 26 teenoor 37 stemme.<ref name="flagbill">{{en}} {{cite web |url=http://www.scoop.co.nz/stories/PA1008/S00083/bill-advocates-consultative-debate-on-new-flag.htm |title=Bill advocates consultative debate on new flag |publisher=Scoop.co.nz |date=5 Augustus 2010 |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009113222/http://www.scoop.co.nz/stories/PA1008/S00083/bill-advocates-consultative-debate-on-new-flag.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Vlagvoorstelle === [[Lêer:Laffare1.jpg|duimnael|Die silwervaring-vlag wapper soms langs die huidige vlag van Nieu-Seeland, soos hier in Wellington]] Die debat oor die behoud of verandering van die Nieu-Seelandse vlag het voor Mei 1973 begin, toe ’n opdrag om die vlag te verander nie deur die Arbeidersparty by hul nasionale konferensie aanvaar is nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.flaginstitute.org/pdfs/John%20Moody.pdf |title=Past Attempts to Change New Zealand's Flag |publisher=Nieu-Seelandse Vlagvereniging |author=John Moody |format=pdf |accessdate=21 Julie 2025}}</ref> In November 1979 het die minister van binnelandse sake, Allan Highet, voorgestel dat die ontwerp van die vlag verander behoort te word en het ’n kunstenaar gesoek wat ’n nuwe vlag, met die silwervaring op, sal ontwerp. Die voorstel het egter min ondersteuning gekry.<ref name="highet_flag">{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/nz!.html |title=New Zealand – Proposals for a new flag |publisher=Flags of the World |date=29 September 2006 |accessdate=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601023621/https://www.crwflags.com/fotw/flags/nz!.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1998 het die eerste minister Jenny Shipley die oproep van die minister van kulturele sake, Marie Hasler, om ’n verandering van die vlag gesteun. Shipley het saam met die Nieu-Seelandse Toerismeraad die kwasi-nasionale silwervaring-vlag, wat ’n wit silwervaring op ’n swart agtergrond vertoon, as ’n moontlike alternatiewe vlag na die voorbeeld van [[Vlag van Kanada|Kanada se Esdoringblaarvlag]] ondersteun. Op 5 Augustus 2010 het Charles Chauvel, parlementslid van die Arbeidersparty, ’n wetsontwerp vir ’n raadplegende kommissie geloods deur ’n referendum oor die vlag van Nieu-Seeland aan te kondig.<ref name="flagbill" /> In Februarie 2015 is berig dat Nieu-Seeland moontlik ’n vlagreferendum kan hou voor die einde van die jaar en dat ’n besluit vroeg in 2016 geneem kan word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/world/south-pacific/65737167/null |title=Fiji to beat NZ on flag change |publisher=Stuff |author=Michael Field |date=3 Februarie 2015 |accessdate=21 Julie 2025}}</ref> === Voorgestelde vlae === <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Silver fern flag.svg| Die silwervaring-vlag Lêer:Koru flag.svg| {{FIAV|proposal}} [[Friedensreich Hundertwasser]] se “Koru-vlag”, 1983 Lêer:Aaron Nicholson's New Zealand Flag.svg| {{FIAV|proposal}} Aaron Nicholson se ontwerp, 2000 Lêer:NZflag proposal-dignan.svg| {{FIAV|proposal}} James Dignan se ontwerp, 2002 Lêer:Kyle Lockwood's New Zealand Flag.svg| {{FIAV|proposal}} Kyle Lockwood se ontwerp, 2004 Lêer:Helen Clark's New Zealand Flag.svg| {{FIAV|proposal}} [[Helen Clark]] se ontwerp, 2007 Lêer:John Traft's New Zealand Flag.svg| {{FIAV|proposal}} John Traft se ontwerp, 2008 Lêer:Kibblesworthnewzealandflag.svg| {{FIAV|proposal}} Adam Kibbey se ontwerp, 2009 </gallery> === Referendums in 2015–16 === [[Lêer:Five proposed New Zealand flags.jpg|duimnael|links|Die vyf voorgestelde vlae wapper in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]]]] [[Lêer:John Key February 2015.jpg|duimnael|upright|Premier John Key in Februarie 2015]] Op 11 Maart 2014 het die destydse eerste minister, John Key, tydens ’n toespraak sy voorneme vir ’n [[referendum]] oor die aanneming van ’n nuwe vlag tydens die volgende parlementêre termyne aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2014/mar/11/new-zealand-to-hold-referendum-on-new-post-colonial-flag |title=New Zealand to hold referendum on new, ‘post-colonial’ flag |publisher=[[The Guardian]] |accessdate=21 Julie 2025 |date=25 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225130714/https://www.theguardian.com/world/2014/mar/11/new-zealand-to-hold-referendum-on-new-post-colonial-flag |archive-date=25 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-26524132 |title=New Zealand to hold referendum on national flag |publisher=[[BBC]] |date=11 Maart 2014 |accessdate=5 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205024042/https://www.bbc.com/news/world-asia-26524132 |archive-date=5 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Na aanleiding van die Nasionale Party se herverkiesing is die details van die twee referendums aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.beehive.govt.nz/release/first-steps-taken-towards-flag-referendum |title=First steps taken towards flag referendum |publisher=Nieu-Seelandse Regering |date=29 Oktober 2014 |accessdate=3 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203145547/https://www.beehive.govt.nz/release/first-steps-taken-towards-flag-referendum |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste referendum is ingestel vir November 2015, waarin kiesers vir een van vyf voorgestelde ontwerpe kon stem. In die tweede referendum van Maart 2016 kon die kiesers tussen die verkose ontwerp en die huidige vlag kies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://dpmc.govt.nz/our-programmes/special-programmes/flag-consideration-project |title=The NZ flag — your chance to decide |publisher=Nieu-Seelandse Regering |accessdate=12 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512041745/https://dpmc.govt.nz/our-programmes/special-programmes/flag-consideration-project |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die geval dat die vlag verander sou word, het die Nieu-Seelandse vlagreferendumswet bepaal dat die huidige vlag (beskryf as die “1902-vlag”) van Nieu-Seeland in gebruik sou bly en erken is “as ’n vlag van historiese belang”.<ref name="bill">{{en}} {{cite web |url=http://legislation.govt.nz/bill/government/2015/0008/latest/DLM6405450.html?search=ts_act%40bill%40regulation%40deemedreg_Flag+Referendum+Bill_resel_25_a&p=1 |title=New Zealand Flag Referendums Bill – amendments |publisher=Parlementêre Raadskantoor |date=2015 |accessdate=21 Julie 2025}}</ref> Amptelike dokumente wat die huidige vlag toon, soos bestuurderslisensies, sou geldig bly en vervang word deur vanselfsprekend (soos hernuwing van bestuurderslisensies).<ref name="bill" /> Op 11 Desember 2015 is die voorlopige uitslae van die eerste referendum aangekondig. Die blou en swart ontwerp met ’n silwervaring en rooi sterre was die verkose vlag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-35059898 |title=New Zealand chooses new flag as preliminary winner |publisher=[[BBC]] |date=11 Desember 2015 |accessdate=19 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519232926/https://www.bbc.com/news/world-asia-35059898 |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2015/12/15/asia/new-new-zealand-flag/ |title=Would you replace the New Zealand flag with this? |publisher=[[CNN]] |author=James Griffiths |date=15 Desember 2015 |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009113224/https://edition.cnn.com/2015/12/15/asia/new-new-zealand-flag/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie vlagontwerp het die tweede referendum nie gewen nie nadat die uitslae getoon het dat die huidige vlag gekies is as die vlag van Nieu-Seeland. 56,6% was ten gunste van die huidige vlag, met ’n stempersentasie van 67,3%. 43,2% was ten gunste van die Lockwood-ontwerp.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11611333&ref=NZH_Tw |title=Flag referendum: John Key defends $26m flag vote as critics accuse him of dividing country |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=24 Maart 2016 |accessdate=21 Julie 2025}}</ref> === Uitslae === {| class="wikitable" |+ Eerste Nieu-Seelandse vlagreferendum in November–Desember 2015 (finale uitslae)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.electionresults.govt.nz/2015_flag_referendum1/results-by-count-report.html |title=First Referendum on the New Zealand Flag -- Final Results by Count Report |publisher=Nieu-Seelandse Verkiesingskommissie |date=15 Desember 2015 |accessdate=18 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518215823/https://www.electionresults.govt.nz/2015_flag_referendum1/results-by-count-report.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- style="background:#e9e9e9;" ! rowspan="2" style="width:20%;"| Ontwerp !! colspan="2" style="width:20%;"| Eerste stemming !! colspan="2" style="width:20%;"| Tweede stemming !! colspan="2" style="width:20%;"| Derde stemming !! colspan="2" style="width:20%;"| Laaste stemming |- style="background:#e9e9e9;" ! Stemme !! % !! Stemme !! % !! Stemme !! % !! Stemme !! % |- style="text-align:right;background:#cfc;" | style="text-align:left;"| [[Lêer:NZ flag design Silver Fern (Black, White & Blue) by Kyle Lockwood.svg|30px|raam]] '''Ontwerp A''' | 559&nbsp;587 | 40,15 | 564&nbsp;660 | 40,85 | '''613&nbsp;159''' | '''44,77''' | '''670&nbsp;790''' | '''50,58''' |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| [[Lêer:NZ flag design Silver Fern (Red, White & Blue) by Kyle Lockwood.svg|30px|raam]] Ontwerp E | '''580&nbsp;241''' | '''41,64''' | '''584&nbsp;442''' | '''42,28''' | 607&nbsp;070 | 44,33 | 655&nbsp;466 | 49,42 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| [[Lêer:NZ flag design Red Peak by Aaron Dustin.svg|30px|raam]] Ontwerp B | 122&nbsp;152 | 8,77 | 134&nbsp;561 | 9,73 | 149&nbsp;321 | 10,90 | colspan="2" | n.v.t. |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| [[Lêer:NZ flag design Silver Fern (Black & White) by Alofi Kanter.svg|30px|raam]] Ontwerp D | 78&nbsp;925 | 5,66 | 98&nbsp;595 | 7,13 | colspan="4" | n.v.t. |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| [[Lêer:NZ flag design Koru (Black) by Andrew Fyfe.svg|30px|raam]] Ontwerp C | 52&nbsp;710 | 3,78 | colspan="6" | n.v.t. |- style="background:#e9e9e9;text-align:right;" | style="text-align:left;"| '''Totaal''' | '''1&nbsp;393&nbsp;615''' | '''100,00''' | '''1&nbsp;382&nbsp;258''' | '''100,00''' | '''1&nbsp;369&nbsp;550''' | '''100,00''' | '''1&nbsp;326&nbsp;256''' | '''100,00''' |- style="text-align:right;" | colspan=3 style="text-align:left;"| Nieoordraagbare stemme | 11&nbsp;357 | 0,73 | 24&nbsp;065 | 1,56 | 67&nbsp;359 | 4,35 |- style="text-align:right;" | colspan=7 style="text-align:left;"| Informele stemme | 149&nbsp;747 | 9,68 |- style="text-align:right;" | colspan=7 style="text-align:left;"| Ongeldige stemme | 3&nbsp;372 | 0,22 |- style="text-align:right;" | colspan=7 style="text-align:left;"| '''Totale stemme uitgebring''' | '''1&nbsp;546&nbsp;734''' | '''100,00''' |- style="background:#e9e9e9;text-align:right;" | colspan=7 style="text-align:left;"| Stempersentasie | colspan=2| 48,78 |} [[Lêer:New Zealand flag referendum two 2016.svg|duimnael|400px|Uitslae volgens kiesafdelings: {{columns |col1 = {{sleutel|#5141FF|> 60% ten gunste van die nuwe ontwerp}} {{sleutel|#9995FF|> 50–59% ten gunste van die nuwe ontwerp}} |col2 = {{sleutel|#F9999E|> 50–59% ten gunste van die huidige vlag}} {{sleutel|#FB4249|> 60% ten gunste van die huidige vlag}}}}]] {| class="wikitable" |+ Tweede Nieu-Seelandse vlagreferendum in Maart 2016<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.electionresults.govt.nz/2016_flag_referendum2/ |title=Second Referendum on the New Zealand Flag Preliminary Result |publisher=Nieu-Seelandse Verkiesingskommissie |date=24 Maart 2016 |accessdate=15 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115102629/https://electionresults.govt.nz/2016_flag_referendum2/ |archive-date=15 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- style="background:#e9e9e9;" ! rowspan="2"| Ontwerp !! colspan="2"| Stemme |- style="background:#e9e9e9;" ! Aantal !! % |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| [[Lêer:NZ flag design Silver Fern (Black, White & Blue) by Kyle Lockwood.svg|30px|raam]] Opsie 1 (alternatiewe vlag) | 915&nbsp;008 | 43,26 |- style="text-align:right;background:#cfc;" | style="text-align:left;"| [[Lêer:Flag of New Zealand.svg|30px|border]] Opsie 2 (huidige vlag) | 1&nbsp;200&nbsp;003 | 56,74 |- style="background:#e9e9e9;text-align:right;" | style="text-align:left;"| '''Totaal''' | '''2&nbsp;115&nbsp;011''' | '''100,00''' |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| Informele stemme | 4&nbsp;942 | 0,23 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| Ongeldige stemme | 4&nbsp;554 | 0,21 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;"| '''Totale stemme uitgebring''' | '''2&nbsp;124&nbsp;507''' | '''100,00''' |- style="background:#e9e9e9;text-align:right;" | style="text-align:left;"| Stempersentasie | colspan=2| 67,26 |} == Rooi vaandel == ’n Rooi weergawe van die vlag, wat amptelik die Rooi Vaandel genoem word en die bynaam ''red duster'' (“rooi stofdoek”) dra,<ref name="Thomas">{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/national/87788648/flags-of-new-zealand-the-official-ones-and-the-distant-relatives |title=Flags of New Zealand: the official ones, and the distant relatives |publisher=Stuff |author=Rachel Thomas |date=2 Januarie 2017 |accessdate=5 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705205614/https://www.stuff.co.nz/national/87788648/flags-of-new-zealand-the-official-ones-and-the-distant-relatives |archive-date=5 Julie 2018 |url-status=live}}</ref> is in 1903 aangeneem om deur nieregeringsskepe gebruik te word.<ref name="other flags">{{en}} {{cite encyclopedia |url=https://teara.govt.nz/en/flags/page-3 |title=Flags – Other flags |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=Kerryn Pollock |date=30 April 2006 |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141912/https://teara.govt.nz/en/flags/page-3 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> Dit is tydens albei wêreldoorloë op Nieu-Seelandse handelskepe gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/new-zealand-red-ensign |title=New Zealand Red Ensign |publisher=Departement van Kultuur en Erfenis |accessdate=5 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705233211/https://nzhistory.govt.nz/media/photo/new-zealand-red-ensign |archive-date=5 Julie 2018 |url-status=live}}</ref> Die Rooi Vaandel is soms verkeerdelik op land gehys in die oortuiging dat dit die nasionale vlag is.<ref name="Thomas" /> Vanweë die Maori’s se lang afkeuring van rooi as ’n vlagkleur<ref name="other flags" /> mag volgens die ''Flags, Emblems, and Names Protection Act 1981'' die Rooi Vaandel nie op land met ’n Maori-teenwoordigheid gehys word nie.<ref name="wet" /> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Civil Ensign of New Zealand.svg| {{FIAV|normal}} Die Rooi Vaandel word meestal as ’n burgerlike vaandel gebruik </gallery> == Ander vlae == {{Sienook|Vlae van deelstate en gebiede van Australië}} [[Lêer:Tino Rangatiratanga flag against sky 2024.jpg|duimnael|links|’n ''tino rangatiratanga''-teen die sonlig]] [[Lêer:Tino rangatiratanga flag on Harbour Bridge.jpg|duimnael|Nieu-Seeland se vlag saam met die ''tino rangatiratanga'', die nasionale vlag van die Maori’s, op Waitangi-dag in [[Auckland]], 2012]] Die vlag wat oor die algemeen die ''tino rangatiratanga'' ([[Maori (taal)|Maori]] vir “volkome soewereiniteit”) genoem word, is in 1989 ontwerp. Dit word as ’n nasionale vlag van die Maori’s beskou.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |url=https://teara.govt.nz/en/flags/page-2 |title=Flags – Māori flags |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |author=Kerryn Pollock |date=30 April 2006 |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143446/https://teara.govt.nz/en/flags/page-2 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> Daar is twee amptelike vlae wat, wanneer hulle onder die gepaste omstandighede gehys word, voorrang geniet bo die nasionale vlag van Nieu-Seeland: * Die koningin se persoonlike Nieu-Seelandse vlag, wat in 1962 aangeneem is, vertoon die [[wapen van Nieu-Seeland]] in ’n vaandelvorm, versier met ’n rondel wat die letter “E” en ’n kroon vertoon. Die persoonlike vlag was deurlopend gehys op enige gebou waarin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth II]] haar bevind het en is deur enige skip gebruik wat die koningin in Nieu-Seelandse gebiedswaters vervoer het.<ref name="other flags" /> Sedert die dood van die koningin word die vlag nie meer gebruik nie. * Die vlag van die Nieu-Seelandse goewerneur-generaal word deurlopend in teenwoordigheid van die goewerneur-generaal gehys. Die vlag is in sy huidige vorm in 2008 aangeneem en vertoon ’n blou vaandel met ’n skild op die Nieu-Seelandse wapen omring deur ’n kroon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gg.govt.nz/office-governor-general/conditions-appointment/governor-generals-flag |title=The Governor-General's Flag |publisher=Goewerneur-generaal van Nieu-Seeland |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140702/https://www.gg.govt.nz/office-governor-general/conditions-appointment/governor-generals-flag |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live}}</ref> Daarbenewens beskik die Polisie, Brandweerdiens, Doeanediens en die Verdedigingsmag oor hul eie vlae.<ref name="other flags" /> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Australasian team for Olympic games.svg| {{FIAV|historical}} Olimpiese vlag van [[Australasië]], [[Olimpiese Somerspele 1908|1908]] en [[Olimpiese Somerspele 1912|1912]] Lêer:Royal Standard of New Zealand (1962–2022).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth II]] in Nieu-Seeland, 1962 tot 2022 Lêer:Flag of the Governor-General of New Zealand.svg| Vlag van die Goewerneur-Generaal van Nieu-Seeland Lêer:Civil Air Ensign of New Zealand.svg| Vaandel van die Nieu-Seelandse Burgerlike Lugvaart Lêer:Air Force Ensign of New Zealand.svg| Vaandel van die [[Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag]] Lêer:Roundel of New Zealand.svg| Kokarde van die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag Lêer:Flag of New Zealand Police.svg| Vlag van die Nieu-Seelandse Polisiediens Lêer:Flag of the New Zealand Fire Service.jpg| Vlag van die Nieu-Seelandse Brandweerdiens Lêer:Flag of New Zealand Customs Service.png| Vlag van die Nieu-Seelandse Doeanediens Lêer:New Zealand Yacht Ensign.svg| Nieu-Seelandse Seiljagklubvaandel Lêer:Flag of Chatham Islands.svg| {{FIAV|defacto}} Nieamptelike [[vlag van die Chathameilande]] Lêer:Flag of the Cook Islands.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Cookeilande]] Lêer:Tino Rangatiratanga Maori sovereignty movement flag.svg| {{FIAV|normal}} ''Tino rangatiratanga'', die nasionale vlag van die Maori<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/national-māori-flag |title=The National Maori Flag |publisher=Nieu-Seelandse Departement van Kultuur en Erfenis |date=26 Mei 2015 |accessdate=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601223131/https://mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags/national-m%C4%81ori-flag |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lêer:NZ-Takitimu-Flag.svg| Voorbeeld van ’n Maori-vlag met die stamnaam daarop, gebaseer op die Britse Rooi Vaandel Lêer:Flag of Niue.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Niue]] Lêer:Flag of the Ross Dependency (unofficial).svg| {{FIAV|defacto}} Nieamptelike vlag van die [[Ross-Afhanklikheid]] Lêer:Flag of Tokelau.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Tokelau]] </gallery> == Subnasionale vlae == === Munisipale vlae === Sommige van die Nieu-Seelandse munisipaliteite beskik oor hul eie vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Auckland.svg| {{FIAV|historical}} [[Auckland]], 1980 tot 2010 Lêer:Flag of Christchurch.svg| {{FIAV|normal}} [[Christchurch]] Lêer:Flag of Dunedin.svg| {{FIAV|normal}} [[Dunedin]] Lêer:Flag of Hamilton, New Zealand.svg| {{FIAV|normal}} [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] Lêer:Flag of Invercargill (coat of arms).svg| {{FIAV|normal}} [[Invercargill]] Lêer:Flag of Napier.svg| {{FIAV|normal}} [[Napier, Nieu-Seeland|Napier]] Lêer:Nelson flag.svg| {{FIAV|normal}} [[Nelson, Nieu-Seeland|Nelson]] Lêer:Flag of Palmerston North.svg| {{FIAV|normal}} [[Palmerston North]] Lêer:Flag of Wellington.svg| {{FIAV|normal}} [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] </gallery> == Verwante vlae == {{Hoofartikel|Suiderkruisvlae}} [[Lêer:Flag of Australia.svg|duimnael|Die [[vlag van Australië]] is nou verwant aan die Nieu-Seelandse vlag]] Die vlag van Nieu-Seeland is in 1902 aanvaar en die eerste nasionale vlag wat die sterre van die Suiderkruis gebruik en bly eiesoortig as die enigste nasionale vlag wat slegs die sterre van die konstellasie wat eintlik die kruis self vorm insluit. Die Australiese vlag, wat in 1903 aanvaar is, gebruik die ''Union Jack'' in die skildhoek en die Suiderkruis op die wapperkant. Die kruis op die Nieu-Seelandse vlag is saamgestel uit die vier primêre sterre van die Suiderkruis, elk ’n rooi vyfpuntige ster met ’n wit fraiing. Die Australiese vlag vertoon ses wit sterre, waarvan vyf sewepuntig is (die Gemenebesster) en ’n vyfpuntige ster, ''Epsilon Crucis'', die kleiner ster van die Suiderkruis wat nie deel van die werklike kruis self vorm nie is ook ingesluit. Australië se vlag vertoon ’n groot Gemenebesster onder die ''Union Jack'' omdat dit ’n simbool van Australië is. Die Nieu-Seelandse vlagkleure is effens donkerder as die Australiese s’n. Baie andere vlae bevat ook die Suiderkruis as ’n embleem, sommige dateer so lank terug soos die nasionale koloniale vlag van Australië van 1823/24. Die nasionale vlae van [[Vlag van Brasilië|Brasilië]], [[Vlag van Papoea-Nieu-Guinee|Papoea-Nieu-Guinee]] en [[Vlag van Samoa|Samoa]] vertoon ook die Suiderkruis. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Brazil.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Brasilië]] Lêer:Flag of Papua New Guinea.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Papoea-Nieu-Guinee]] Lêer:Flag of Samoa.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Samoa]] </gallery> == Soortgelyke vlae == <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Fiji.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Fidji]] Lêer:Flag of Tuvalu.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Tuvalu]] </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Wapen van Nieu-Seeland]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite web |url=https://www.silverfernflag.org/uploads/1/0/2/2/10222610/nz_flag_facts_malcolm_mulholland.pdf |title=New Zealand Flag Facts |publisher=New Zealand Flag Consideration Panel |author=Malcolm Mulholland |date=2016 |accessdate=21 Julie 2025}} * {{en}} {{cite book |author=Alison Drench |title=Essential Dates – A Timeline of New Zealand History |publisher=Random House |location=Auckland |year=2005 |ISBN=1-86941-689-9}} * {{de}} {{cite book |author=W. Smith, O. Neubecker |title=Wappen und Flaggen aller Nationen |publisher=Battenberg |location=München |year=1980 |ISBN=3-87045-183-1}} * {{en}} {{cite web |author=Bernard John Foster |title=Flags |publisher=Alexander Hare McLintock |work=An Encyclopaedia of New Zealand |location=Wellington |year=1966 |url=https://teara.govt.nz/en/1966/flags |accessdate=21 Julie 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of New Zealand|Vlae van Nieu-Seeland}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/nz.html Nieu-Seeland] by ''Flags of the World''. * {{en}} [http://www.mch.govt.nz/nz-identity-heritage/flags Ministry of Culture and Heritage – New Zealand Flag] * {{en}} [http://www.flaginstitute.org/wp/ The Flag Institute, United Kingdom] * {{en}} [http://www.teara.govt.nz/en/1966/flags An Encyclopaedia of New Zealand (1966)] * {{en}} [http://www.legislation.govt.nz/act/public/1981/0047/latest/DLM51358.html Flags, Emblems, and Names Protection Act 1981] * {{en}} [http://www.nzflag.com/ NZFlag.com Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201072945/http://www.nzflag.com/ |date=1 Februarie 2010}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-New-Zealand|title=Flag of New Zealand|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Julie 2025}} {{Oseaniëvlae}} {{Vlae van Nieu-Seeland}} {{Unievlag}} {{Normdata}} {{de-vertaal|Flagge Neuseelands}} {{en-vertaal|Flag of New Zealand}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Nieu-Seeland]] [[Kategorie:Vlae van Nieu-Seeland| ]] gqbed8j1pxiofm2fpolwswc4masovh4 10 56866 2902189 2847425 2026-05-07T18:04:38Z Aliwal2012 39067 Johannes Phumani Phungula Mun 2902189 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks |name = KwaZulu-Natal Munisipaliteite |state = autocollapse |title = [[Munisipaliteite van Suid-Afrika|Munisipaliteite]] van [[KwaZulu-Natal]] |image = [[Lêer:Map of KwaZulu-Natal with districts labelled (2011).svg|220px]] |above = |group1 = Metropolitaanse Munisipaliteite |list1 = [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit|eThekwini]] |group2 = Distriktsmunisipaliteite en<br/>hul Plaaslike Munisipaliteite |list2 = {{Navigasieboks|subgroup | group1 = [[Ugu-distriksmunisipaliteit|Ugu]] | list1 = [[Ray Nkonyeni Plaaslike Munisipaliteit|Ray Nkonyeni]] · [[uMdoni Plaaslike Munisipaliteit|uMdoni]] · [[Umzumbe Plaaslike Munisipaliteit|Umzumbe]] · [[uMuziwabantu Plaaslike Munisipaliteit|uMuziwabantu]] · [[Vulamehlo Plaaslike Munisipaliteit|''Vulamehlo (ontbind in 2016)'']] | group2 = [[uMgungundlovu-distriksmunisipaliteit|uMgungundlovu]] | list2 = [[uMshwathi Plaaslike Munisipaliteit|uMshwathi]] · [[uMngeni Plaaslike Munisipaliteit|uMngeni]] · [[Mpofana Plaaslike Munisipaliteit|Mpofana]] · [[Impendle Plaaslike Munisipaliteit|Impendle]] · [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit|Msunduzi]] · [[Mkhambathini Plaaslike Munisipaliteit|Mkhambathini]] · [[Richmond Plaaslike Munisipaliteit|Richmond]] | group3 = [[uThukela-distriksmunisipaliteit|uThukela]] | list3 = [[Alfred Duma Plaaslike Munisipaliteit|Alfred Duma]] · [[Inkosi Langalibalele Plaaslike Munisipaliteit|Inkosi Langalibalele]] · [[Okhahlamba Plaaslike Munisipaliteit|Okhahlamba]] | group4 = [[uMzinyathi-distriksmunisipaliteit|uMzinyathi]] | list4 = [[Endumeni Plaaslike Munisipaliteit|Endumeni]] · [[Msinga Plaaslike Munisipaliteit|Msinga]] · [[Nquthu Plaaslike Munisipaliteit|Nquthu]] · [[uMvoti Plaaslike Munisipaliteit|uMvoti]] | group5 = [[Amajuba-distriksmunisipaliteit|Amajuba]] | list5 = [[Dannhauser Plaaslike Munisipaliteit|Dannhauser]] · [[eMadlangeni Plaaslike Munisipaliteit|eMadlangeni]] · [[Newcastle Plaaslike Munisipaliteit|Newcastle]] | group6 = [[Zululand-distriksmunisipaliteit|Zululand]] | list6 = [[AbaQulusi Plaaslike Munisipaliteit|AbaQulusi]] · [[eDumbe Plaaslike Munisipaliteit|eDumbe]] · [[Nongoma Plaaslike Munisipaliteit|Nongoma]] · [[Ulundi Plaaslike Munisipaliteit|Ulundi]] · [[uPhongolo Plaaslike Munisipaliteit|uPhongolo]] | group7 = [[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit|Umkhanyakude]] | list7 = [[Jozini Plaaslike Munisipaliteit|Jozini]] · [[Groot Vyf Hlabisa Plaaslike Munisipaliteit|Groot Vyf Hlabisa]] · [[Mtubatuba Plaaslike Munisipaliteit|Mtubatuba]] · [[uMhlabuyalingana Plaaslike Munisipaliteit|uMhlabyalingana]] | group8 = [[King Cetshwayo-distriksmunisipaliteit|King Cetshwayo]] | list8 = [[Mbonambi Plaaslike Munisipaliteit|Mbonambi]] · [[uMhlathuze Plaaslike Munisipaliteit|uMhlathuze]] · [[Ntambanana Plaaslike Munisipaliteit|Ntambanana]] · [[uMlalazi Plaaslike Munisipaliteit|uMlalazi]] · [[Mthonjaneni Plaaslike Munisipaliteit|Mthonjaneni]] · [[Nkandla Plaaslike Munisipaliteit|Nkandla]] | group9 = [[iLembe-distriksmunisipaliteit|iLembe]] | list9 = [[KwaDukuza Plaaslike Munisipaliteit|KwaDukuza]] · [[Mandeni Plaaslike Munisipaliteit|Mandeni]] · [[Maphumulo Plaaslike Munisipaliteit|Maphumulo]] · [[Ndwedwe Plaaslike Munisipaliteit|Ndwedwe]] | group10 = [[Harry Gwala-distriksmunisipaliteit|Harry Gwala]] | list10 = [[Dr Nkosazana Dlamini-Zuma Plaaslike Munisipaliteit|Dr Nkosazana Dlamini-Zuma]] · [[Groter Kokstad Plaaslike Munisipaliteit|Groter Kokstad]] · [[Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit|Johannes Phumani Phungula]] · [[Umzimkhulu Plaaslike Munisipaliteit|Umzimkhulu]] }} }} <noinclude> [[Kategorie:Aardrykskundige reekssjablone]] </noinclude> fd6zztw5f3h1n4roh4w1fw19qi09mjg 0 57423 2902299 2477797 2026-05-08T07:22:30Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902299 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Politieke party | party_naam = Verenigde Nasionale Suidwes-party | afkorting = UNSWP | party_logo = | logobeskrywing = | logo_onderskrif = | leier = | slagspreuk = | gestig = [[1 April]] [[1927]] | ontbind = [[1975]] | samesmelting_van = | afgestig_van = | voorafgegaan = | samesmelting_met = | opgevolg = | nuusbrief = | hoofkwartiere = [[Windhoek]] | studente_vleuel = | jeugvleuel = | ideologie = | nasionaal = | internasionaal = | kleure = | webwerf = }} Die '''Verenigde Nasionale Suidwes-party''' ([[Duits]]: ''Vereinigte Nationale Südwestpartei'', [[Engels]]: ''United National South West Party'') was die [[Suidwes-Afrika]]anse eweknie van die [[Suid-Afrika]]anse [[Verenigde Party]], hoewel die party agt jaar voor die V.P. ontstaan het en in 1971 daarmee saamgesmelt het. Die party het aan verkiesings vir die Suidwes-Afrikaanse Wetgewende Vergadering deelgeneem en vanaf die instelling in 1950 van ses [[Volksraad van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]]setels vir Suidwes-Afrika ook aan vyf Suid-Afrikaanse algemene verkiesings, naamlik in 1953, 1958, 1961, 1966 en 1970. Die party kon, ondanks goeie organisasie en die geesdriftige ondersteuning van meer as 40% van die Suidwes-kiesers van die verkiesings van 1950 tot 1961, nooit daarin slaag om 'n verteenwoordiger na die Volksraad te stuur nie. == Ontstaan == [[Lêer:Suidwes-Afrikaner.jpg|duimnael|300px|In Suidwes het ''[[Die Suidwes-Afrikaner]]'' veel langer 'n [[Afrikaans]]e mondstuk vir die VP gebly as sy eweknieë in [[Suid-Afrika]], waarvan die laaste die Sondagkoerant ''[[Sondagstem]]'' was wat in [[1967]] gesluit het. Hier is die koerant se personeel voor Unie-Volkspers se kantoor in [[Windhoek]] in 1949.]] Die [[Verenigde Party]] se eweknie in [[Suidwes-Afrika]] het onder heel ander omstandighede as in die [[Unie van Suid-Afrika]] gefunksioneer. Ingevolge die Wet op die Grondwet van Suidwes-Afrika van 1925 het die Suid-Afrikaanse Parlement 'n Wetgewende Vergadering aan die mandaatgebied toegestaan. So het die vae partypatrone van voorheen meer bepaalde vorm vir verkiesings aangeneem. Die Duitsers was saamgetrek in die [[Deutscher Bund]] terwyl die Suid-Afrikaners na gelang van hul politieke oortuigings in die Unie verdeel was tussen die [[Nasionale Party]] van Suidwes-Afrika en die Suidwes-party (die geesgenoot van die [[Suid-Afrikaanse Party]] in die Unie). Laasgenoemde partye was bewus van die krag van die Deutscher Bund en bereik dus 'n ooreenkoms om saam te werk tydens die verkiesing vir die Wetgewende Vergadering van 1926. Dit was egter onsuksesvol en die koalisie verloor die verkiesing.<ref>{{Cite web |url=http://africanelections.tripod.com/na.html |title=Interessante maar foutiewe uitslae van vroeë verkiesings vir die Wetgewende Vergadering |access-date=19 September 2011 |archive-date= 8 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208025416/http://africanelections.tripod.com/na.html |url-status=dead }}</ref> Hulle is toe daartoe gedwing om saam te smelt en stig op [[31 Januarie]] [[1927]] die Verenigde Nasionale Suidwes-party in [[Windhoek]]. Die party verbind hom tot die ekonomiese vooruitgang van die gebied en sy inlywing by Suid-Afrika en wen so die verkiesing van 1929. == NP herleef == [[Lêer:VNSWP.jpg|duimnael|links|Adv. [[J.G.N. Strauss]] spreek in Augustus 1950 'n vergadering in [[Windhoek]] toe.]] Die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Deutscher Bund van baie van sy invloed ontneem en daarom verdwyn die grootste samebindende faktor van die VNSWP. Die Nasionale Party word weer in Suidwes in die lewe geroep, maar het swak gebly totdat sy eweknie in die Suide die mag in 1948 kon oorneem. Met die verhoogde status wat in 1949 aan Suidwes toegeken is toe dr. Malan wetgewing deurgevoer het wat die gebied as 't ware die Unie se vyfde provinsie gemaak het, het die NP die VNSWP verslaan deur al ses setels vir die [[Volksraad van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]], albei verkose plekke in die Unie-Senaat en 15 uit die 18 kiesafdelings van die Wetgewende Vergadering te wen. Uiteindelik het die VNSWP ook die drie plekke in die Wetgewende Vergadering verloor, hoewel sy organisasie onder leiding van J.P. de M. Nieuhaus, wat deur die VP in [[Natal]] as hul verteenwoordiger in die Senaat benoem is uit dankbaarheid vir die werk in Suidwes, lewenskragtig gebly het. Die Suidwes-party smelt op [[16 November]] [[1971]] saam met die Verenigde Party in Suid-Afrika met sy bevoegdheid soortgelyk aan dié van 'n provinsie in die Republiek. Sen. Nieuhaus is verkies tot voorsitter van die party in Suidwes. Hy het sy plek in die Senaat verloor toe die liggaam na die verkiesing van April 1974 hersaamgestel is. == 1950-verkiesing == [[Lêer:Japie Basson.jpg|duimnael|upright|[[Japie Basson]], 'n ondersteuner van die [[Verenigde Party]] in [[Suid-Afrika]], het die kiesafdeling [[Namib (kiesafdeling)|Namib]] in 1950 se eerste verkiesing vir die [[Nasionale Party]] gewen met 'n meerderheid van 441 teen sy VNSWP-teenstander, M.J. Kritzinger. In 1953 wen hy, weer vir die NP, met 554 stemme en in 1958 met 689. Hierna skors die NP hom omdat hy hom uitgespreek het teen die party se rassebeleid. Hy stig die [[Nasionale Unie]], wen in 1961 in die [[Johannesburg]]se kiesafdeling [[Bezuidenhout]] en smelt sy party daarna saam met die [[Verenigde Party]].]] Die [[Nasionale Party]] onder leiding van dr. [[D.F. Malan]] wou na sy skrale oorwinning in 1948 sy posisie in die Suid-Afrikaanse Parlement bestendig. Reeds onder die bewind van genl. [[Jan Smuts]] was daar voorstelle dat Suidwes-Afrika regstreekse verteenwoordiging in die Parlement moes kry. Malan het die wetgewing deurgevoer en gehoop om so sy skrale meerderheid te verhoog. Die wetgewing is in 1949 deurgevoer en het aan [[Suidwes-Afrika]] ses setels in die [[Volksraad van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] en vier in die Senaat (waarvan twee verkose en twee genomineer) gegee het. Die getal kiesers in die Suidwes-kiesafdelings was gemiddeld net die helfte van dié in Suid-Afrika. Met hierdie stap het dr. Malan onteenseglik aan die buitewêreld gesê dat hy Suidwes-Afrika as 'n vyfde provinsie van Suid-Afrika beskou. Dit was in antwoord op die [[Verenigde Nasies]] se besluit in 1946 dat genl. Smuts nie Suidwes-Afrika by die Unie mag inlyf nie. Die ses kiesafdelings was [[Windhoek (kiesafdeling)|Windhoek]], [[Namib (kiesafdeling)|Namib]], [[Karas (kiesafdeling)|Karas]], [[Etosha (kiesafdeling)|Etosha]], [[Middelland (kiesafdeling)|Middelland]] en [[Omaruru (kiesafdeling)|Omaruru]]. Terselfdertyd is die destydse Wetgewende Vergadering, gedeeltelik benoem, omskep in 'n nuwe met 18 verkose lede. Die VP, wat die wetgewing oor die regstreekse verteenwoordiging van Suidwes tydens sy bewind aangevoer het, was gekant teen die hoë getal setels wat buite verhouding tot die blanke bevolking van die mandaatgebied was, maar wou nie die kiesers daar vervreem deur dit heftig teen te staan nie. Die party het boonop gehoop sy leiers se deelname aan die besetting van die eertydse Duitse kolonie in 1915 sou in hul guns tel. Die verkiesing in Suidwes is op [[30 Augustus]] [[1950]] gehou. Die VP-regering het altyd stryd gevoer teen alle pogings van die Verenigde Nasies om Suidwes onder voogdy van die VN te plaas, maar het nietemin ingestem om jaarlikse verslae oor die gebied aan die wêreldliggaam voor te lê. Nadat die eerste verslag van die NP heftig gekritiseer is, het die nuwe regering besluit om die gebruik te staak. In 1949 besluit die VN om die Wêreldhof om 'n adviserende mening oor die Unie se internasionale verpligtinge in verband met Suidwes te nader. Die meerderheidsuitspraak in Julie 1950 het beslis die Unie was nie wetlik verplig om die gebied onder die VN se voogdy te plaas nie, maar dat die VN tog toesig oor die gebied moes hou soos die ou Volkebond dit gedoen het. Die woelinge oor Suidwes-Afrika op die wêreldtoneel het aan die Nasionaliste voldoende skietgoed gegee om die Verenigde Nasionale Suidwes-party (VNSWP) wat onafhanklik van die VP sou staan tot 1971, maar nietemin die steun van die Suid-Afrikaanse opposisie geniet het, oortuigend te verslaan. Die NP se slagkreet was dat hy nie voor die VN sou buk nie en ook nie die gebied "vir die wolwe" sou gooi nie. Die kiesers het Nasionaliste in al ses kiesafdelings vir die [[Volksraad van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] verkies en 15 uit 18 vir die Wetgewende Vergadering. Albei verkose senatore was Nasionaliste wat saam met die twee benoemdes die regering se gevaarlike klein meerderheid in die hoërhuis met vier vergroot het. Anders as in Suid-Afrika in 1948 sowel as in 1953 het die meeste Suidwes-kiesers vir die Nasionale Party gestem, naamlik 12&nbsp;434 (55,4%) vergeleke met 10&nbsp;003 (44,6%) vir die VNSWP. Dit het aan die regering 'n baie gemakliker meerderheid van 13 in die [[Volksraad van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] besorg. In al die Suidwes-kiesafdelings, buiten Etosha waar die party 'n meerderheid van 846 behaal het, het die party naelskraaps gewen. In Karas was sy meerderheid 67, Middelland 229, Namib 441, Omaruru 584 en Windhoek 234. == Latere verkiesings == [[Lêer:Suidwes-Afrikaner voorblad.JPG|duimnael|''[[Die Suidwes-Afrikaner]]'', mondstuk van die [[Verenigde Party]] in Suidwes-Afrika.]] Vanaf 1953 is die verkiesing in Suid-Afrika en Suidwes-Afrika gelyktydig gehou. In 1953 het die NP 13&nbsp;305 (56,6%) stemme op hom verenig en die VNSWP 10&nbsp;021 (42,6%). Die NP-meerderheid in Etosha was 1&nbsp;205, Karas 238, Middelland 272, Namib 554, Omaruru 826 en Windhoek 189. Teen 1958 het die NP sy houvas versterk met 'n meerderheid van 1&nbsp;334 in Etosha, 449 in Karas, 604 in Middelland, 689 in Namib, 1&nbsp;204 in Omaruru en 506 in Windhoek. In daardie jaar het die NP 16&nbsp;390 (58,2%) stemme gekry en die VNSWP 11&nbsp;568 (41,1%). Die party het algaande agteruitgegaan en in 1970, die laaste verkiesing waaraan hy as selfstandige party deelgeneem het, net vier van die ses setels betwis en net 28,8% van die stemme gekry. == Sien ook == * [[Andries de Wet]] == Bronne == * [[Anna Böeseken|Böeseken, dr. A.J.]], Krüger, dr. D.W. en Kieser, dr. A. 1953. ''Drie eeue. Die verhaal van ons vaderland''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel. * [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] 1978. ''The making of a nation. A history of the Union of South Africa, 1910-1961''. Johannesburg & London: Macmillan. * Potgieter, D.J. (red.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * [[Beaumont Schoeman|Schoeman, B.M.]] 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies. * Van der Spuy, D.C. (hoofred.). 1975. ''Amptelike Jaarboek van die Republiek van Suid-Afrika 1975'' (Eerste Uitgawe). Pretoria: Departement van Inligting. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Politieke partye in Namibië]] [[Kategorie:Voormalige politieke partye]] m34ca5yjwc9qbhj82c01312wjaek5es 0 64975 2902310 2899992 2026-05-08T09:27:13Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902310 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Toshiro Mifune | Beeld = Toshiro Mifune 1954 Scan10003 160913.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Toshiro Mifune in 1954 | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[1 April]] [[1920]] | Geboorteplek = [[Qingdao]] ([[Volksrepubliek Sjina|Sjina]]) | Nasionaliteit = [[Japan|Japannees]] | Sterftedatum = [[24 Desember]] [[1997]] | Sterfteplek = Mitaka, [[Tokio]] ([[Japan]]) | Beroep = [[Akteur]] | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 0001536 | Toekennings = }} '''Toshiro Mifune''' ([[Japannees]]: 三船 敏郎 ''Mifune Toshirō'', gebore [[1 April]] [[1920]] in [[Qingdao]], [[Volksrepubliek Sjina|Sjina]], oorlede [[24 Desember]] [[1997]] in [[Tokio]], [[Japan]]) was 'n Japannese akteur wat in ongeveer 170 rolprente verskyn het. Hy is veral bekend vir sy samewerking van 16 rolprente (1948–1965) met [[Akira Kurosawa]]. Hy het onder meer Miyamoto Musashi vertolk in Hiroshi Inagaki se Samurai-trilogie, sowel as in 'n vroeëre Inagaki-rolprent; Lord Toranaga in die minireeks Shōgun; en Admiraal [[Isoroku Yamamoto]] in drie verskillende rolprente. == Vroeë lewe == [[Lêer:Actor Mifune Toshiro.jpg|duimnael|170px|links|Toshiro Mifune（1930-40's）]] Toshiro Mifune is gebore op 1 April 1920 in [[Qingdao]], [[Shandong]], [[Volksrepubliek Sjina|Sjina]], wat destyds nog onder Japannese besetting was na die oorname van die stad uit die Duitse koloniale bewind tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. In die hoop om hul beheer oor die streek te behou, het die Japannese regering 'n groot garnisoen gehandhaaf en Japannese burgers aangemoedig om daarheen te trek met beloftes van belangrike en lonende werk. Onder die Japannese wat daar gewoon het voordat die Republiek Sjina die stad in 1922 oorgeneem het, was Toshiro se ouers, wat as metodiste-[[Sendeling|sendelinge]] gewerk het.<ref name="akirakurosawa.info" /><ref name="newsfinder" />Mifune het grootgeword met sy ouers en twee jonger broers en susters in [[Dalian]], [[Liaoning|Fengtian]], en, van 4 tot 19 jaar oud, in [[Mantsjoekwo]].<ref name="Wise" /> In sy jeugjare het Mifune in die fotografiewinkel van sy vader Tokuzo gewerk, 'n kommersiële fotograaf en invoerder wat uit die noorde van Japan geëmigreer het. Nadat hy as Japannese burger die eerste 19 jaar van sy lewe in Sjina deurgebring het, is hy opgeneem in die Japannese Keiserlike leër se lugvaartafdeling, waar hy tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die lugfoto-eenheid gedien het.<ref name="jasper sharp" /> == Vroeë werk == [[Lêer:Shubun poster Toshiro Mifune.jpg|duimnael|links|Toshirō Mifune]] In 1947 het een van Mifune se vriende wat vir die fotografieafdeling van Toho Productions gewerk het, voorgestel dat Mifune aansoek moet doen om ook daar te werk. Hy is aanvaar vir 'n pos as assistent-kameraman. Rondom hierdie tyd het 'n groot aantal Toho-akteurs, na 'n uitgerekte staking, vertrek om hul eie maatskappy, Shin Toho, te stig. Toho reël daarna 'n "nuwe gesigte" -wedstryd om nuwe talent te vind. Mifune se vriende het sonder sy medewete namens hom 'n aansoek en 'n foto ingedien. Hy is aanvaar, saam met 48 ander (uit ongeveer 4000 aansoekers), en is toegelaat om 'n skermtoets vir Kajirō Yamamoto af te lê. Hy is opdrag gegee om [[woede]] na te boots, en hy het uit sy oorlogstydse ervarings geput. Yamamoto het van Mifune gehou en hom aanbeveel aan die regisseur Senkichi Taniguchi. Dit het gelei tot Mifune se eerste rol in ''Shin Baka Jidai''. Mifune het die bekende regisseur [[Akira Kurosawa]] die eerste keer teëgekom toe Toho Studios, die grootste filmproduksiemaatskappy in Japan, 'n massiewe talentondersoek gedoen het, waartydens honderde voornemende akteurs oudisies afgelê het voor 'n span beoordelaars. Kurosawa sou die geleentheid oorspronklik oorslaan, maar het opgedaag toe Hideko Takamine hom vertel van een akteur wat veral belowend gelyk het. Kurosawa skryf later dat hy die oudisie betree het om "'n jong man vasgevang in 'n gewelddadige waansin in die kamer te sien draai&nbsp;... dit was net so skrikwekkend soos om na 'n gewonde dier te kyk wat probeer loskom. Ek was betower." Toe Mifune, uitgeput, sy toneel klaarmaak, gaan sit hy en gee die beoordelaars 'n onheilspellende blik. Hy het die kompetisie verloor, maar Kurosawa was beïndruk. "Ek is 'n persoon wat selde deur akteurs beïndruk is," het hy later gesê. "Maar in die geval van Mifune was ek heeltemal oorweldig."<ref name="tcm" /> == Einde van sy lewe == [[Lêer:三船敏郎の墓・神奈川県川崎市・春秋苑.JPG|duimnael|regs|Die Mifune-graftombe in Kawasaki, Kanagawa]] In 1992 het die stadige agteruitgang van sy gesondheid begin. In 1995 het hy in sy laaste rolprent verskyn. In dieselfde jaar is hy met [[kanker|pankreaskanker]] gediagnoseer. Daarna het sy fisiese en geestelike gesondheid vinnig agteruitgaan. Hy sterf in 1997 in [[Tokio]], [[Japan]], na verskeie van sy organe ingee. Mifune was 77 jaar oud. == Filmografie == Mifune het in ongeveer 170 rolprente verskyn.<ref>{{Cite web |date=25 Junie 2015 |title=Mifune to Receive Star on Walk of Fame in 2016 |url=http://rafu.com/2015/06/mifune-to-receive-star-on-walk-of-fame-in-2016/ |access-date=24 April 2023 |website=Rafu Shimpo |language=en-US}}</ref> In 2015 het Steven Okazaki ''Mifune: The Last Samurai'', 'n dokumentêre program oor Mifune se lewe en loopbaan, vrygestel.<ref>{{cite web|url=http://nerdreactor.com/2016/10/19/trailer-for-seven-samurais-toshiro-mifune-documentary-released/|title=Trailer for Seven Samurai's Toshiro Mifune documentary released - Nerd Reactor|date=19 Oktober 2016|access-date=29 November 2018|archive-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928073820/https://nerdreactor.com/2016/10/19/trailer-for-seven-samurais-toshiro-mifune-documentary-released/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.ew.com/article/2016/09/22/magnificent-seven-original-seven-samurai|title='Seven Samurai' is So Much More Than the Original 'Magnificent Seven'|magazine=Entertainment Weekly|access-date=29 November 2018}}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> As gevolg van onder andere variasies in vertalings uit die [[Japannees]], verskil baie van die rolprenttitels. Die titels hieronder is diè wat die algemeenste voorkom in die Verenigde State, met die oorspronklike Japannese titel wat daaronder in hakies aangetoon word. Mifune se filmografie bestaan grootliks uit Japannese vervaardigings, tensy anders vermeld (sien Notas-kolom). === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! Jaar ! Titel ! Rol ! Regisseur ! Notas |- | rowspan=3|1947 || ''Snow Trail''<br>(銀嶺の果て) ||Ejima<br>(江島) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''These Foolish Times''<br>([[:ja:新馬鹿時代|新馬鹿時代]] 前篇) || Genzaburō Ōno<br>(大野源三郎) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''These Foolish Times Part 2''<br>(新馬鹿時代 後篇) || Genzaburō Ōno<br>(大野源三郎) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | 1948 || ''Drunken Angel''<br>(醉いどれ天使) || Matsunaga<br>(松永) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | rowspan=3|1949 || ''The Quiet Duel''<br>(静かなる決闘) ||Kyōji Fujisaki<br>(藤崎恭二) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Jakoman and Tetsu''<br>([[:ja:ジャコ万と鉄#1949年版|ジャコ萬と鉄]]) || Tetsu<br>(鐵) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Stray Dog''<br>(野良犬) || Speurder Murakami<br>(村上刑事) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |rowspan=5|1950 || ''Conduct Report on Professor Ishinaka''<br>(石中先生行状記) || Teisaku Nagasawa<br>(長沢貞作) || Mikio Naruse<br>(成瀬 巳喜男) || |- |''Scandal''<br>(醜聞) || Ichirō Aoe<br>(青江一郎)|| [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |''Engagement Ring''<br>([[:ja:婚約指環|婚約指環]]) || Takeshi Ema<br>(江間猛) || Keisuke Kinoshita<br>(木下 惠介) || |- |''Rashomon''<br>(羅生門) || Tajōmaru<br>(多襄丸) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Escape from Prison''<br>([[:ja:脱獄 (映画)|脱獄]]) ||Shinkichi<br>(新吉) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | rowspan=8|1951 || ''Beyond Love and Hate''<br>([[:ja:愛と憎しみの彼方へ|愛と憎しみの彼方へ]]) ||Gorō Sakata<br>(坂田五郎) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Elegy''<br>([[:ja:悲歌 (映画)|悲歌]]) || Aanklaer Daisuke Toki<br>(土岐大輔検事) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''The Idiot''<br>(白痴) || Denkichi Akama<br>(赤間伝吉) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Pirates''<br>(海賊船) || Tora<br>(虎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- |''Meeting of the Ghost Après-Guerre''<br>([[:ja:戦後派お化け大会|戦後派お化け大会]]) ||Kenji Kawakami<br>(川上謙二) || Kiyoshi Saeki<br>(佐伯清) || Spesiale verskyning |- | ''Conclusion of Kojiro Sasaki:<br>Duel at Ganryu Island''<br>(完結 佐々木小次郎 巌流島決闘) ||Musashi Miyamoto<br>(宮本武蔵) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Life of a Horsetrader''<br>(馬喰一代) || Yonetarō Katayama<br>(片山米太郎) || Keigo Kimura || |- | ''Who Knows a Woman's Heart''<br>(女ごころ誰が知る) || Mizuno<br>(水野) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | rowspan=8|1952 || ''Vendetta for a Samurai''<br>(荒木又右衛門 決闘鍵屋の辻) || Mataemon Araki<br>(荒木又右衛門) || Kazuo Mori<br>(森 一生) || |- | ''Foghorn''<br>(霧笛) || Chiyokichi<br>(千代吉) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Life of Oharu''<br>(西鶴一代女) || Katsunosuke<br>(勝之介) ||Kenji Mizoguchi<br>(溝口 健二) || |- | ''Golden Girl''<br>(金の卵) || || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) ||Ondersteunende rol |- | ''Sword for Hire''<br>(戦国無頼) || Hayatenosuke Sasa<br>(佐々疾風之介) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Tokyo Sweetheart''<br>([[:ja:東京の恋人 (1952年の映画)|東京の恋人]]) || Kurokawa<br>(黒川) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || |- | ''Swift Current''<br>(激流) || Shunsuke Kosugi<br>(小杉俊介) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Man Who Came to Port''<br>(港へ来た男) || Gorō Niinuma<br>(新沼五郎) || Ishirō Honda<br>(本多 猪四郎) || |- | rowspan=4|1953 || ''My Wonderful Yellow Car''<br>([[:ja:吹けよ春風|吹けよ春風]]) || Matsumura<br>(松村) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Last Embrace''<br>(抱擁) || Shinkichi/Hayakawa<br>(伸吉 / 早川) || Masahiro Makino<br>(マキノ 雅弘) || |- | ''Sunflower Girl''<br>(ひまわり娘) || Ippei Hitachi<br>(日立一平) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || Oorspronklik oorsee vrygestel as ''Love in a Teacup''<ref name=TohoStory>{{cite book|title=The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography|last1=Galbraith|first1=Stuart IV|publisher=Scarecrow Press|date=May 16, 2008|isbn=978-0810860049|page=92}}</ref> |- | ''Eagle of the Pacific''<br>(太平洋の鷲) ||1ste Luitenant Jōichi Tomonaga<br>([[:ja:友永丈市|友永丈市]]大尉) || Ishirō Honda<br>(本多 猪四郎) || |- | rowspan=4|1954 || ''[[Seven Samurai]]''<br>(七人の侍) || Kikuchiyo<br>(菊千代) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''The Sound of Waves''<br>([[:ja:潮騒 (1954年の映画)|潮騒]]) || Skipper of the Utashima-maru<br>(歌島丸の船長) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Samurai I : Musashi Miyamoto''<br>(宮本武蔵) || Musashi Miyamoto (Takezō Shinmen)<br>(宮本武蔵 (新免武蔵)) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Black Fury''<br>(密輸船) || Eiichi Tsuda<br>(津田栄一) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | rowspan=6|1955 || ''The Merciless Boss: A Man Among Men''<br>(顔役無用 男性No．1) || "Buick" Maki<br>(ビュイックの牧) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''All Is Well''<br>(天下泰平) || Daikichi Risshun<br>(立春大吉) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | ''All Is Well Part 2''<br>(続天下泰平) || Daikichi Risshun<br>(立春大吉) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | ''No Time for Tears''<br>(男ありて) ||Mitsuo Yano<br>(矢野光男) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''Samurai II: Duel at Ichijoji Temple''<br>(続宮本武蔵 一乗寺の決斗) || Musashi Miyamoto<br>(宮本武蔵) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''I Live in Fear''<br>(生きものの記録) || Kiichi Nakajima<br>(中島喜一) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | rowspan=7|1956 || ''Samurai III: Duel at Ganryu Island''<br>(宮本武蔵 完結篇 決闘巌流島) || Musashi Miyamoto<br>(宮本武蔵) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Rainy Night Duel''<br>(黒帯三国志) || Masahiko Koseki<br>(小関昌彦) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Underworld''<br>(暗黒街) || Hoofinspekteur Kumada<br>(熊田捜査主任) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- | ''Settlement of Love''<br>(愛情の決算) || Shuntarō Ōhira<br>(大平俊太郎) || Shin Saburi<br>(佐分利 信) || |- | ''A Wife's Heart''<br>(妻の心) || Kenkichi Takemura<br>(竹村健吉) || Mikio Naruse<br>(成瀬 巳喜男) || |- | ''Scoundrel''<br>(ならず者) || Kanji<br>(寛次) || Nobuo Aoyagi (青柳信雄) || |- | ''Rebels on the High Seas''<br>(囚人船) || Tokuzō Matsuo<br>(松尾徳造) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=7|1957 || ''Throne of Blood''<br>(蜘蛛巣城) || Taketoki Washizu<br>(鷲津武時) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''A Man in the Storm''<br>(嵐の中の男) || Saburō Watari<br>(渡三郎) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Be Happy, These Two Lovers''<br>(この二人に幸あれ) || Toshio Maruyama<br>(丸山俊夫) || Ishirō Honda<br>(本多 猪四郎) || |- | ''Yagyu Secret Scrolls Part 1''<br>(柳生武芸帳) || Tasaburō Kasumi<br>(霞の多三郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''A Dangerous Hero''<br>(危険な英雄) || Atleet Kawada<br>(川田選手) || Hideo Suzuki || |- | ''The Lower Depths''<br>(どん底) || Sutekichi (die dief)<br>(捨吉 (泥棒)) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Downtown''<br>(下町) || Yoshio Tsuruishi<br>(鶴石芳雄) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || |- | rowspan=7|1958 || ''Yagyu Secret Scrolls Part 2''<br>(柳生武芸帳 双龍秘剣) || Tasaburō Ōtsuki<br>(大月多三郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Holiday in Tokyo''<br>([[:ja:東京の休日 (1958年の映画)|東京の休日]]) || Tenkai's nephew Jirō<br>(天海の甥·二郎) || Kajirō Yamamoto<br>(山本 嘉次郎) || |- |'' Muhomatsu, The Rikshaw Man''<br>(無法松の一生) || Matsugorō Tomishima<br>(富島松五郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Yaji and Kita on the Road''<br>(弥次喜多道中記) || Toshinoshin Taya<br>(田谷敏之進) || Yasuki Chiba<br>(千葉泰樹) || |- | ''All About Marriage''<br>(結婚のすべて) || Onderwyser <br>(演出家) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) ||Kamee |- | ''Theater of Life''<br>([[:ja:人生劇場 青春篇#東宝·杉江敏男監督版|人生劇場 青春篇]]) || Hishakaku<br>(飛車角) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- |''The Hidden Fortress''<br>(隠し砦の三悪人) || Generaal Rokurota Makabe<br>(真壁六郎太) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | rowspan=5|1959 || ''Boss of the Underworld''<br>([[:ja:暗黒街の顔役 (1959年の映画)|暗黒街の顔役]]) || Daisuke Kashimura<br>(樫村大助) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''Samurai Saga''<br>(或る剣豪の生涯) || Heihachirō Komaki<br>(駒木兵八郎) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Saga of the Vagabonds''<br>(戦国群盗伝) || Rokurō Kai<br>(甲斐六郎) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- |''Desperado Outpost''<br>([[:ja:独立愚連隊|独立愚連隊]]) ||Battalion Commander Kodama<br>(児玉大尉) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''The Three Treasures''<br>(日本誕生) || Prins Takeru Yamato/Prins Susano'o<br>(日本武尊/須佐之男命) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=6|1960 || ''The Last Gunfight''<br>([[:ja:暗黒街の対決|暗黒街の対決]]) || Detective Saburō Fujioka<br>(藤丘三郎刑事) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''The Gambling Samurai''<br>(国定忠治) || Chūji Kunisada<br>(国定忠治) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''Storm Over the Pacific''<br>(ハワイ·ミッドウェイ大海空戦 太平洋の嵐) || Tamon Yamaguchi<br>(山口多聞) || Shūe Matsubayashi<br>(松林 宗恵) || |- | ''Man Against Man''<br>([[:ja:男対男|男対男]]) || Kaji<br>(梶) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | ''The Bad Sleep Well''<br>(悪い奴ほどよく眠る) || Kōichi Nishi<br>(西幸一) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Salaryman Chushingura Part 1''<br>([[:ja:サラリーマン忠臣蔵|サラリーマン忠臣蔵]]) || Kazuo Momoi<br>(桃井和雄) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | rowspan=5|1961 || ''The Story of Osaka Castle''<br>(大坂城物語) || Mohei<ref>{{cite book|author=Stuart Galbraith IV|title=The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography|url=https://books.google.com/books?id=f7o8pq6G_dYC&pg=PA168|date=16 Mei 2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1-4616-7374-3|page=177}}</ref><br>(茂兵衛) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Salaryman Chushingura Part 2''<br>([[:ja:続サラリーマン忠臣蔵|続サラリーマン忠臣蔵]]) || Kazuo Momoi<br>(桃井和雄) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || |- | ''Yojimbo''<br>(用心棒) || Sanjūrō Kuwabata<br>(桑畑三十郎) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |''The Youth and his Amulet''<br>([[:ja:ゲンと不動明王#映画版|ゲンと不動明王]]) || Fudō Myō-ō<br>(不動明王) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Ánimas Trujano''|| Ánimas Trujano || Ismael Rodríguez || Meksikaanse vervaardiging |- | rowspan=4|1962 || ''Sanjuro''<br>(椿三十郎) || Sanjūrō Tsubaki<br>(椿三十郎) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Tatsu''<br>(どぶろくの辰) || Tatsu<br>(辰) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''Three Gentlemen Return from Hong Kong''<br>([[:ja:続·社長洋行記|続·社長洋行記]]) || Cho Chishō (Zhang Zhizhang)<br>(張知章 <small>(カメオ出演)</small>) || Toshio Sugie<br>(杉江敏男) || Kamee |- | ''Chushingura: Hana no Maki, Yuki no Maki'' (''Chushingura: Story of Flower, Story of Snow'')<br>(忠臣蔵 花の巻·雪の巻) || Genba Tawaraboshi<br>(俵星玄蕃) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=4|1963 || ''Attack Squadron!''<br>(太平洋の翼) ||Lt. Colonel Senda<br>(千田中佐) || Shūe Matsubayashi<br>(松林 宗恵) || |- | ''High and Low''<br>(天国と地獄) || Kingo Gondō<br>(権藤金吾) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- | ''Legacy of the 500,000''<br>([[:ja:五十万人の遺産|五十万人の遺産]]) ||Takeichi Matsuo<br>(松尾武市 兼 製作 兼 監督) || Toshiro Mifune<br>(三船 敏郎) || Ook regisseur en vervaardiger |- | ''The Lost World of Sinbad''<br>(大盗賊) || Sukezaemon Naya (Sukezaemon Luzon)<br>(菜屋助左衛門 (呂宋助左衛門)) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || |- | 1964 || ''Whirlwind''<br>(士魂魔道 大龍巻) || Morishige Akashi<br>([[:ja:明石全登|明石守重]]) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | rowspan=5|1965 || ''Samurai Assassin''<br>(侍) || Tsuruchiyo Niiro<br>(新納鶴千代) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''Red Beard''<br>(赤ひげ) || Dr. Kyojō Niide (Red Beard)<br>(新出去定医師 (赤ひげ)) || [[Akira Kurosawa]]<br>(黒澤明) || |- |''Sanshiro Sugata''<br>([[:ja:姿三四郎 (映画)#1965年版|姿三四郎]]) || Shōgorō Yano<br>(矢野正五郎) || Seiichirô Uchikawa<br>(内川清一郎) || |- | ''The Retreat from Kiska''<br>([[:ja:太平洋奇跡の作戦 キスカ|太平洋奇跡の作戦 キスカ]]) || Majoor General Omura<br>(大村少将) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''Fort Graveyard''<br>([[:ja:血と砂 (1965年の映画)|血と砂]]) || Sersant Kosugi<br>(小杉曹長) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || ook vervaardiger |- | rowspan=5|1966 || ''Rise Against the Sword''<br>([[:ja:暴れ豪右衛門|暴れ豪右衛門]]) || Shinobu no Gōemon<br>(信夫の豪右衛門) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || |- | ''The Sword of Doom''<br>(大菩薩峠) || Toranosuke Shimada<ref>{{cite book|author=Stuart Galbraith IV|title=The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography|url=https://books.google.com/books?id=f7o8pq6G_dYC&pg=PA168|date=16 Mei 2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1-4616-7374-3|page=227}}</ref><br>(島田虎之助) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''The Adventure of Kigan Castle''<br>([[:ja:奇巌城の冒険|奇巌城の冒険]]) || Ōsumi<br>(大角) || Senkichi Taniguchi<br>(谷口 千吉) || ook vervaardiger |- | ''The Mad Atlantic''<br>([[:ja:怒涛一万浬|怒涛一万浬]]) || Heihachirō Murakami<br>(村上平八郎) || Jun Fukuda<br>(福田 純) || ook uitvoerende vervaardiger |- | ''Grand Prix'' || Izō Yamura<br>(矢村以蔵) || John Frankenheimer ||VSA vervaardiging |- | rowspan=2|1967 || ''Samurai Rebellion''<br>(上意討ち 拝領妻始末) || Isaburō Sasahara<br>(笹原伊三郎) || Masaki Kobayashi<br>(岡本 喜八) || ook vervaardiger |- | ''Japan's Longest Day''<br>(日本のいちばん長い日) || Korechika Anami<br>(阿南惟幾) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | rowspan=4|1968 || ''The Sands of Kurobe''<br>(黒部の太陽) || Satoshi Kitagawa<br>(北川覚) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || |- | ''Admiral Yamamoto''<br>([[:ja: 連合艦隊司令長官 山本五十六|連合艦隊司令長官 山本五十六]]) || Isoroku Yamamoto<br>(山本五十六) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''The Day the Sun Rose''<br>([[:ja:祇園祭 (1968年の映画)|祇園祭]]) || Kumaza<br>(熊左) || Daisuke Itō<br>(伊藤 大輔) en Tetsuya Yamanouchi (山内鉄也) || |- | ''Hell in the Pacific'' ||Kaptein Tsuruhiko Kuroda<br>(黒田鶴彦大尉) || John Boorman ||VSA vervaardiging |- | rowspan=5|1969 || ''Samurai Banners''<br>(風林火山) || Kansuke Yamamoto<br>(山本勘助) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || ook vervaardiger |- | ''Safari 5000''<br>([[:ja:栄光への5000キロ|栄光への5000キロ]]) || Yūichirō Takase<br>(高瀬雄一郎) || Koreyoshi Kurahara<br>(蔵原惟繕) || |- | ''The Battle of the Japan Sea''<br>([[:ja:日本海大海戦|日本海大海戦]]) || Heihachirō Tōgō<br>(東郷平八郎) || Seiji Maruyama<br>(丸山誠治) || |- | ''Red Lion''<br>(赤毛) || Akage no Gonzō<br>(赤毛の権三 兼 製作) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || ook vervaardiger |- | ''Shinsengumi''<br>(新選組) || Isami Kondō<br>(近藤勇 兼 製作) || Tadashi Sawashima<br>(沢島 忠) || ook vervaardiger |- | rowspan=5|1970 || ''Zatoichi Meets Yojimbo''<br>(座頭市と用心棒) || Daisaku Sasa<br>(佐々大作) || Kihachi Okamoto<br>(岡本 喜八) || |- | ''Bakumatsu''<br>([[:ja:幕末 (映画)|幕末]]) || Shōjirō Gotō<br>(後藤象二郎) || Daisuke Itō (伊藤 大輔) || |- | ''Machibuse'' (''Incident at Blood Pass'')<br>(待ち伏せ) || Tōzaburō Shinogi <br>(鎬刀三郎 兼 製作) || Hiroshi Inagaki<br>(稲垣 浩) || ook vervaardiger |- | ''The Walking Major''<br>([[:ja:ある兵士の賭け|ある兵士の賭け]]) || Tadao Kinugasa<br>(衣笠忠夫) || Keith Larsen || |- | ''The Militarists''<br>(激動の昭和史 軍閥) || Isoroku Yamamoto<br>(山本五十六) || Hiromichi Horikawa (堀川 弘通) || |- | rowspan="2"|1971 || ''Red Sun'' ||Jūbei Kuroda<br>(黒田重兵衛) || Terence Young ||Franse, Italiaanse en Spaanse vervaardiging |- | ''Morning for Two''<br>二人だけの朝 || geen || Takeshi Matsumori || slegs vervaardiger |- | rowspan=2|1975 || ''Paper Tiger'' || Ambassadeur Kagoyama<br>(カゴヤマ大使) || Ken Annakin ||Britse vervaardiging |- | ''The New Spartans'' || Tweede Wêreldoorlog-veteraan|| Jack Starrett ||Britse en Wes-Duitse vervaardiging; onvoltooid |- | 1976 || ''Midway'' || Isoroku Yamamoto<br>(山本五十六) || Jack Smight ||VSA vervaardiging (Engelse stem deur Paul Frees) |- | rowspan=2|1977 || ''Proof of the Man''<br>(人間の証明) || Yōhei Kōri<br>(郡陽平) || Junya Satō<br>(佐藤 純彌) || Spesiale verskyning |- | ''Japanese Godfather: Ambition''<br>([[:ja:日本の首領#日本の首領 野望篇|日本の首領 野望篇]]) || Kōsuke Ōishi<br>(大石剛介) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || |- | rowspan=6|1978 || ''Shogun's Samurai''<br>(柳生一族の陰謀) || Yoshinao Tokugawa<br>(徳川義直) || Kinji Fukasaku<br>(深作 欣二) || |- | ''Shag''<br>([[:ja:犬笛 (小説)#映画|犬笛]]) || Kaptein Takeo Murata<br>(村田武雄船長) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || ook uitvoerende vervaardiger |- | ''Ogin-sama''<br>([[:ja:お吟さま (1978年の映画)|お吟さま]]) || Hideyoshi Toyotomi<br>(豊臣秀吉) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || |- | ''The Fall of Ako Castle''<br>(赤穂城断絶) || Chikara Tsuchiya<br>([[:ja:土屋逵直|土屋主税]])|| Kinji Fukasaku<br>(深作 欣二) || |- | ''Japanese Godfather: Conclusion''<br>([[:ja:日本の首領#日本の首領 完結篇|日本の首領 完結篇]]) || Kōsuke Ōishi<br>(大石剛介) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || |- | ''Lord Incognito''<br>([[:ja:水戸黄門 (1978年の映画)|水戸黄門]]) || Sakuzaemon Okumura<br>(奥村作左衛門) || Tetsuya Yamanouchi (山内鉄也) || |- | rowspan=4|1979 || ''Winter Kills'' || Keith (sekretaris)<br>(キース (秘書)) || William Richert ||VSA vervaardiging |- | ''The Adventures of Kosuke Kindaichi''<br>([[:ja:金田一耕助の冒険|金田一耕助の冒険]]) || Kōsuke Kindaichi XI<br>(11代目[[:ja:金田一耕助|金田一耕助]]) || Nobuhiko Obayashi<br>(大林 宣彦) || |- | ''Onmitsu Doshin: The Edo Secret Police<br>([[:ja:大江戸捜査網#映画『隠密同心·大江戸捜査網』|隠密同心·大江戸捜査網]])'' || Sadanobu Matsudaira<br>(松平定信) || Akinori Matsuo<br>(松尾昭典) ||ook vervaardiger |- | ''1941'' || [[Kommandeur]] Akiro Mitamura<br>(アキロー·ミタムラ中佐) || [[Steven Spielberg]] ||VSA vervaardiging |- | rowspan=2|1980 || ''The Battle of Port Arthur''<br>([[:ja:二百三高地#映画|二百三高地]]) || [[Meiji|Keiser Meiji]]<br>(明治天皇) || Toshio Masuda<br>(舛田 利雄) || |- | ''Shogun''<br>(将軍 SHOGUN) || Toranaga Yoshii<br>(吉井虎長) || Jerry London || Mede-vervaardiging tussen die Verenigde State en Japan; verkorte rolprent van die minireeks |- | rowspan=2|1981 || ''Inchon!'' || Saitō-san<br>(斉藤さん) || Terence Young ||VSA vervaardiging |- | ''The Bushido Blade'' ||[[Kommandeur]] Fukusai Hayashi<br>(江戸幕府の特命全権大使·林復斎) || Tsugunobu Kotani<br>(小谷承靖) ||Mede-vervaardiging tussen Japan, die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk |- | rowspan=2|1982 || ''The Challenge'' || Toru Yoshida<br>(吉田徹) || John Frankenheimer ||VSA vervaardiging |- | ''Conquest''<br>([[:ja:制覇|制覇]]) ||Masao Tadokoro<br>(田所政雄) || Sadao Nakajima<br>(中島貞夫) || |- | rowspan=2|1983 || ''Battle Anthem''<br>([[:ja:日本海大海戦 海ゆかば|日本海大海戦 海ゆかば]]) || Heihachirō Tōgō<br>(東郷平八郎) || Toshio Masuda<br>(舛田 利雄) || |- | ''Theater of Life''<br>(人生劇場) || Hyōtarō Aonari<br>(青成瓢太郎)|| Junya Satō<br>(佐藤 純彌)<br>Sadao Nakajima<br>(中島貞夫)<br>en Kinji Fukasaku<br>(深作 欣二)||Spesiale verskyning |- | 1984 || ''The Miracle of Joe Petrel''<br>(海燕ジョーの奇跡) || Visserman<br>(漁師) || Toshiya Fujita<br>(藤田 敏八) || |- | 1985 || ''Legend of the Holy Woman''<br>([[:ja:聖女伝説|聖女伝説]]) || Kōzō Kanzaki<br>(神崎弘造) || Tōru Murakawa<br>(村川透) ||Spesiale verskyning |- | 1986 || ''Song of the Genkai Sea''<br>([[:ja:玄海つれづれ節|玄海つれづれ節]]) || Kyūbei Matsufuji<br>(松藤九兵衛) || Masanobu Deme<br>(出目昌伸) || |- | rowspan=3|1987 || ''Shatterer''|| Murai<br>(村井) || Tonino Valerii ||Italiaanse en Japannese mede-vervaardiging |- | ''Tora-san Goes North''<br>(男はつらいよ 知床慕情) || Junkichi Ueno<br>(上野順吉) || Yoji Yamada<br>(山田 洋次) || |- | ''Princess from the Moon''<br>(竹取物語) || Taketori-no-Miyatsuko<br>(竹取の造) || Kon Ichikawa<br>(市川 崑) || |- | rowspan=3|1989 || ''Death of a Tea Master''<br>(千利休 本覺坊遺文) || Sen no Rikyū<br>(千利休) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || |- | ''The Demon Comes in Spring''<br>([[:ja:春来る鬼|春来る鬼]]) || Kukkune no jî<br>(くっくねの爺) || Akira Kobayashi<br>(小林 旭) || |- | ''CF Girl''<br>(CFガール) || Shūichirō Hase<br>(長谷周一郎) || Izo Hashimoto<br>(橋本 以蔵) || |- | rowspan=2|1991 || ''Strawberry Road''<br>([[:ja:ストロベリーロード#映画|ストロベリーロード]]) || Taoka<br>(田岡) || Koreyoshi Kurahara<br>(蔵原惟繕) || |- | ''Journey of Honor''<br>([[:ja:兜 KABUTO|兜 KABUTO]]) || Ieyasu Tokugawa<br>(徳川家康) || Gordon Hessler || Mede-vervaardiging tussen Japan, die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk |- | 1992 || ''Shadow of the Wolf''<br>(AGAGUK) || Kroomak || Jacques Dorfmann en Pierre Magny ||Mede-vervaardiging tussen Kanada en Frankryk |- | 1994 || ''Picture Bride'' || Kayo Hatta || The Benshi<br>(弁士) ||VSA vervaardiging |- | 1995 || ''Deep River''<br>(深い河) || Tsukada<br>(塚田) || Kei Kumai<br>(熊井 啓) || Finale filmrol |} Die Deense rolprent ''Mifune'' (uit 1999) is vernoem na die akteur. === Televisie === Alle programme is oorspronklik uitgesaai in Japan, met die uitsondering van ''Shōgun'', wat in September 1980 uitgesaai is in die Verenigde State, voordat dit van 30 Maart tot 6 April 1981 uitgesaai is in Japan deur TV Asahi. {| class="wikitable sortable" |- ! Datum(s) ! Titel ! Rol ! Notas |- | 1967.05.11 || ''He of the Sun'' <br /> ([[:ja:太陽のあいつ|太陽のあいつ]])|| Hyself||1 episode |- | 1968–1969 || ''Five Freelance Samurai'' <br /> ([[:ja:五人の野武士|五人の野武士]]) || Jirō Yoshikage Funayama <br/> ([[:ja:五人の野武士|五人の野武士]])||6 episodes <br /> {{small|[Ep. 1,2,14,15,17,26]}} |- | 1971 || ''Daichūshingura'' <br /> (大忠臣蔵)|| Kuranosuke Ōishi <br/> (大石内蔵助)||Al 52 episodes |- | 1972–1974 || ''Ronin of the Wilderness'' <br /> (荒野の素浪人) || Kujūrō Tōge <br /> (峠九十郎)||Al 104 episodes, oor twee seisoene; ook vervaardiger |- | 1973 || ''Yojimbo of the Wilderness'' <br /> ([[:ja:荒野の用心棒 (テレビドラマ)|荒野の用心棒]])|| Kujūrō Tōge <br /> (峠九十郎)||5 episodes |- | 1975 || ''The Sword, the Wind, and the Lullaby'' <br /> ([[:ja:剣と風と子守唄|剣と風と子守唄]])|| Jūzaburō Toride <br /> (砦十三郎)||Al 27 episodes |- | 1976 || ''The Secret Inspectors'' <br /> ([[:ja:隠し目付参上|隠し目付参上]]) || Naizen-no-shō Tsukumo/Izu-no-kami Nobuakira Matsudaira {{small|(tweeledige rolle)}} <br /> (九十九内膳正 / [[:ja:松平信明 (三河吉田藩主)|松平伊豆守信明]] {{small|(二役)}} || 10 episodes <br /> {{small|[Ep. 1,2,3,4,7,10,11,18,22,26]}} |- | 1976 || ''Ronin in a Lawless Town'' <br /> ([[:ja:人魚亭異聞 無法街の素浪人|人魚亭異聞 無法街の素浪人]]) || Mister Danna <br /> (ミスターの旦那)||Al 23 episodes |- | 1977.07.16 || ''Ōedo Sōsamō'' <br /> (大江戸捜査網) || Yūgen Ōtaki <br /> (大滝幽玄)||1 episode |- | 1978|| ''Falcons of Edo'' <br /> ([[:ja:江戸の鷹 御用部屋犯科帖|江戸の鷹 御用部屋犯科帖]]) || Kanbei Uchiyama <br /> (内山勘兵衛) ||Al 38 episodes |- | 1979.04.02 || ''Edo o Kiru IV'' <br /> (江戸を斬るIV) || Shūsaku Chiba <br /> (千葉周作) ||1 episode, tydens 'n spesiale verskyning <br /> {{small|[Ep. 8]}} |- | 1979 || ''Prosecutor Saburo Kirishima'' <br /> ([[:ja:検事霧島三郎#MBS版|検事霧島三郎]]) ||Hoofaanklaer Mori <br /> (森検事正) || |- | 1979 || ''Akō Rōshi'' <br /> (赤穂浪士) || Sakon Tachibana <br /> (立花左近) ||1 episode |- | 1979–1980 || ''Fangs of Edo'' <br /> ([[:ja:江戸の牙|江戸の牙]]) || Gunbei Asahina <br /> (朝比奈軍兵衛) ||3 episodes <br/ > {{small|[Ep. 1, 17, 26]}} |- | 1979 || ''Hideout in Room 7'' <br /> ([[:ja:駆け込みビル7号室|駆け込みビル7号室]]) || Gōsuke Saegusa <br /> (三枝剛介) || |- | 1980 || ''Shōgun'' || Toranaga Yoshii||Al 5 dele |- | 1980.12.27 || ''It's 8 O'Clock! Everybody Gather 'Round'' <br /> ([[:ja:8時だョ!全員集合|8時だョ!全員集合]]) ||Hyself || 1 episode |- | 1981 || ''Sekigahara'' <br/ > ([[:ja:関ヶ原 (テレビドラマ)|関ヶ原]]) || Sakon Shima <br /> (島左近) ||Al 3 dele |- | 1981–1982 || ''Ten Duels of Young Shingo'' <br /> ([[:ja:新吾十番勝負#1981年-1982年フジテレビ版|新吾十番勝負]]) || Tamon Umei <br /> (梅井多聞)||Twee van drie dele <br />{{small|[Dele 1 en 2]}} |- | 1981.07.09 || ''My Daughter! Fly on the Wings of Love and Tears'' <br /> (娘よ！ 愛と涙の翼で翔べ)|| || TV-film |- | 1981.09.29 || ''Tuesday Suspense Theater: The Spherical Wilderness'' <br /> ([[:ja:火曜サスペンス劇場|火曜サスペンス劇場]] [[:ja:球形の荒野#1981年版|球形の荒野]]) || Kenichirō Nogami <br /> (野上顕一郎) ||TV-film |- | 1981–1982 || ''Bungo Detective Story'' <br /> ([[:ja:文吾捕物帳|文吾捕物帳]]) || Shūsaku Chiba <br /> (千葉周作) ||5 episodes <br /> {{small|[Ep. 5,10,13,18,26]}} |- | 1981–1983 || ''The Lowly Ronin'' <br /> ([[:ja:素浪人罷り通る|素浪人罷り通る]]) || Lowly Ronin Shūtō Shunka <br /> (素浪人 春夏秋冬)||TV-film reeks, al 6 dele |- | 1982.09.19 || ''The Happy Yellow Handkerchief'' <br /> ([[:ja:幸福の黄色いハンカチ#TBSドラマ版|幸福の黄色いハンカチ]]) || Kenzō Shima <br /> (島謙造) ||1 episode <br /> {{small|[Ep. 4]}} |- | 1983 || ''The Brave Man Says Little'' <br /> ([[:ja:勇者は語らず いま、日米自動車戦争は|勇者は語らず いま、日米自動車戦争は]]) || Ryūzō Kawana <br /> (川奈龍三) ||Al 4 episodes |- | 1983.11.03 || ''The Women of Osaka Castle'' <br />([[:ja:女たちの大坂城|女たちの大坂城]]) || Tokugawa Ieyasu <br /> (徳川家康) || TV-film |- | 1983.11.10 || ''The Secret of Cruel Valley'' <br /> (魔境 殺生谷の秘密) || [[Rōnin]] || TV-film |- | 1984 || ''Sanga Moyu'' (''The Burning Mountain River'') <br /> ([[:ja:山河燃ゆ|山河燃ゆ]]) || Otoshichi Amō <br /> (天羽乙七) || |- | 1984.04.02 || ''Okita Soji: Swordsman of Fire'' <br /> (燃えて、散る 炎の剣士 沖田総司) || Shūsai Kondō <br /> ([[:ja:近藤周助|近藤周斎]]) ||TV-film |- | 1984.08.26 || ''Toshiba Sunday Theater #1442: Summer Encounter'' <br /> ([[:ja:東芝日曜劇場|東芝日曜劇場]] 第1442回 夏の出逢い) || Takeya Ōnuki <br /> (大貫剛也) ||TV-film |- | 1987.09.10 || ''Masterpiece Jidaigeki:<br>National Advisor Breakthrough! Hikozaemon Geki'' <br /> ([[:ja:傑作時代劇|傑作時代劇]] 天下の御意見番罷り通る！彦左衛門外記) || Hikozaemon Ōkubo <br /> (大久保彦左衛門) || 1 episode <br /> {{small|[Ep. 21]}} |- | 1990.04.20 || ''Heaven and Earth: Dawn Episode'' <br /> ([[:ja:天と地と#日本テレビ版|天と地と～黎明編]]) ||Nagao Tamekage <br /> (長尾為景) ||TV-film |} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="akirakurosawa.info">{{Cite web|title = 95 years ago today: Actor Toshiro Mifune born|url = http://akirakurosawa.info/2015/04/01/95-years-ago-today-actor-toshiro-mifune-born/ |website = Akira Kurosawa info|accessdate = 2015-11-05}}</ref> <ref name="newsfinder">{{Cite web|title = Toshiro Mifune presented in Arts section|url = http://www.newsfinder.org/site/more/toshiro_mifune/|website = News finder|accessdate = 2015-11-05|archive-date = 2016-03-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304123327/http://www.newsfinder.org/site/more/toshiro_mifune/|url-status = dead}}</ref> <ref name="Wise">{{cite book|title= International Stars at War| first1 = James E. | last1 = Wise Jr.| first2 = Scott | last2 = Baron|page=132}}</ref> <ref name="jasper sharp">{{cite book|last1=Sharp|first1= Jasper |title=Historical Dictionary of Japanese Cinema|date=2011|publisher= Scarecrow Press|location= Lanham, MD |isbn= 978-0-81085795-7 |pages= 162–65 |url= https://books.google.com/books?id=oAYsyZRRqzcC |accessdate=19 Julie 2015}}</ref> <ref name="tcm">{{cite web|url=http://www.tcm.com/thismonth/article.jsp?cid=136021&mainArticleId=160926|title=Rashomon|author=|date=|website=Turner Classic Movies|accessdate=29 November 2018}}</ref> }} == Eksterne skakels == {{Commonscat|Toshirō Mifune}} * [https://web.archive.org/web/20110605223258/http://www.bfi.org.uk/features/kurosawa/mifune.html Toshiro Mifune: Biografiese besonderhede en geselekteerde filmografie] by die Britse Filminstituut * {{IMDb name|id=0001536|name=Toshirô Mifune}} * [http://www.geraldpeary.com/interviews/mno/mifune.html Toshiro Mifune onderhoud] deur Gerald Peary op ''The Globe and Mail'', 6 Junie 1986 * {{official website|http://www.mifuneproductions.co.jp}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mifune, Toshiro}} [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 1997]] [[Kategorie:Japannese akteurs]] 5bciiccdcscp4nilltpf3fmgb05mjdy 0 65564 2902110 2869467 2026-05-07T13:11:58Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2902110 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Ouhout | image = Leucosidea sericea00.jpg | image_caption = ''Leucosidea sericea'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | subfamilia = [[Rosoideae]] | tribus = [[Sanguisorbeae]] | subtribus= [[Agrimoniinae]] | genus = '''''Leucosidea''''' | genus_authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]] | species = '''''L. sericea''''' | national_number = 145 | binomial = ''Leucosidea sericea'' | binomial_authority = Eckl. & Zeyh. }} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Ouhout | image = | taxon = Leucosidea sericea | authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) | synonyms = }} [[Lêer:Leucosidea sericea01.jpg|duimnael|links|Blomme en blare van 'n ouhout in Johannesburg.]] Die '''Ouhout''' (''Leucosidea sericea'') is 'n [[boom]] wat in die oostelike gedeelte van [[Suid-Afrika]] voorkom, maar nie aan die kus nie. Die naam is afgelei van die [[hout]] van die boom wat stadig brand, soos ou verrotte hout. Die boom het kwasterige en verdraaide stamme. Dit is inheems aan [[Zimbabwe]]<ref>{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |title=Flora van Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713011704/https://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |archive-date=13 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]], [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213002345/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |archive-date=13 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|ouhout}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] c3rnciqsi5w7lpel713jt8vpu79f9x8 2902112 2902110 2026-05-07T13:15:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902112 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Ouhout | image = | taxon = Leucosidea sericea | authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) | synonyms = }} Die '''Ouhout''' (''Leucosidea sericea'') is 'n [[boom]] wat in die oostelike gedeelte van [[Suid-Afrika]] voorkom, maar nie aan die kus nie. Die naam is afgelei van die [[hout]] van die boom wat stadig brand, soos ou verrotte hout. Die boom het kwasterige en verdraaide stamme. Dit is inheems aan [[Zimbabwe]]<ref>{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |title=Flora van Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713011704/https://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |archive-date=13 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]], [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213002345/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |archive-date=13 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == <gallery> Leucosidea sericea00.jpg Leucosidea sericea01.jpg|Blomme en blare van 'n ouhout in Johannesburg.]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|ouhout}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 7gk92c4ahsxemxucpmww8hwe6sm91o5 2902114 2902112 2026-05-07T13:32:32Z Aliwal2012 39067 standaardiseer met kleinletter 2902114 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Ouhout | image = | taxon = Leucosidea sericea | authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) | synonyms = }} Die '''ouhout''' (''Leucosidea sericea'') is 'n [[boom]] wat in die oostelike gedeelte van [[Suid-Afrika]] voorkom, maar nie aan die kus nie. Die naam is afgelei van die [[hout]] van die boom wat stadig brand, soos ou verrotte hout. Die boom het kwasterige en verdraaide stamme. Dit is inheems aan [[Zimbabwe]]<ref>{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |title=Flora van Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713011704/https://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |archive-date=13 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]], [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213002345/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |archive-date=13 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == <gallery> Leucosidea sericea00.jpg Leucosidea sericea01.jpg|Blomme en blare van 'n ouhout in Johannesburg.]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|ouhout}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] pliy4dlqpy0i07gat6r3k78wlu1wbmm 0 65695 2902346 2851994 2026-05-08T11:25:13Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2902346 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | EOO = >500 000 | name = Bosboomvaring | status = | image = Cyathea Capenis - TreeFern - Cape Town.JPG | image_width = 230px | image_caption = ''Cyathea capensis'' in Kaapstad | national_number = 2<ref name="iSpot_trees">{{cite web |url=http://www.ispotnature.org/TreesSA |title=iSpot: South African Tree Common Names |access-date=16 Junie 2017 |language=sv |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621164532/http://www.ispotnature.org/TreesSA |archive-date=21 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Pteridophyta]] | classis = [[Pteridopsida]] | ordo = [[Cyatheales]] | familia = [[Cyatheaceae]] | genus = ''[[Cyathea]]'' | subgenus = ''[[Cyathea subg. Cyathea|Cyathea]]'' | sectio = ''[[Cyathea sect. Alsophila|Alsophila]]'' | species = '''''C. capensis''''' | binomial = ''Cyathea capensis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] ''fil.'') J. E. Smith, 1793 | subdivision_ranks = [[Subspesie]] | subdivision = *''C. c. capensis'' <small>(Linnaeus ''fil.'') J. E. Smith, 1793</small> *''C. c. polypodioides'' <small>(Swartz) Conant, 1983</small> | synonyms = *''Polypodium capense'' <small>Linnaeus ''fil.'', 1781</small> *''Hemitelia capensis'' <small>(Linnaeus ''fil.'') Kaulfuss, 1824</small> *''Alsophila capensis'' <small>(Linnaeus ''fil.'') J. Smith, 1842</small> *''Cyathea polypodioides'' <small>Swartz, 1817</small> }} Die '''bosboomvaring''' (''Cyathea capensis'') - voorheen bekend as ''Alsophila capensis'' - is 'n [[boomvaring]] in die genus ''[[Cyathea]]'', een van slegs twee [[spesie]]s in [[Suid-Afrika]]. Die boom word tot 3 meter hoog en die blare 2 tot 3 m lank. Die plant groei in immergroen woude en kom voor vanaf [[Knysna]] ooswaarts deur [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]] tot in [[Limpopo]]. Die blaartjies se rande is fyn getand; aan die onderkant is daar een sonus per lob. Die blaarbasis is in die laer blaartjies gewysig om fyn wortelagtige ''aflebieë'' te vorm. Die boom se FSA-nommer is 2.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Sien ook == {{Commons-kategorie|Cyathea capensis}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronne == * ''Algemene gids tot BOME''. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alsophila]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] r4fsl4fc7qsxbcgixygz21qwsjwgbin 0 65696 2902344 2860401 2026-05-08T11:24:39Z Oesjaar 7467 /* Sien ook */ Verbeter 2902344 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Grasveldboomvaring | image = | status = LC | status_system = iucn3.1 | genus = Alsophila (plant) | species = dregei | authority = [[Gustav Kunze|Kunze]], 1836 | range_map = | range_map_caption = | synonyms = * ''Cyathea dregei'' <small>Kunze</small> }} Die '''grasveldboomvaring''' (''Alsophila dregei'') is 'n [[boomvaring]] in die genus ''[[Alsophila]]'', een van slegs twee [[spesie]]s in [[Suid-Afrika]]. Die boom word 3 tot 5 m hoog en die blare 2 tot 3 m lank. Die plant groei op die rande van immergroen woude en kom voor vanaf [[Knysna]] ooswaarts deur [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]] tot in [[Limpopo]]. Die blaartjies se rande is nie fyn getand nie en geen ''aflebieë'' is aanwesig nie. Daar is verskeie sori met wollerige hare op elke blaartjielob. Die boom se FSA-nommer is 1.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> Die plant het drie subspesies:<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:17532740-1</ref> * ''Alsophila dregei var. dregei'' * ''Alsophila dregei var. polyphlebia'' <small>(Baker) Benl</small> * ''Alsophila dregei var. segregata'' <small>(Baker) Benl</small> == Galery == <gallery> Lêer:Cyathea dregei, gerolde blaar, Louwsburg.jpg|Ontvouende blaar Lêer:Cyathea dregei, blaardetail, Louwsburg.jpg|Blaardetail </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * Watter Boom is dit? Eugene Moll. 2013. {{ISBN|978-1-77007-832-1}} == Sien ook == {{Commonskat|Cyathea dregei}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Alsophila]] szspzzoy77u2jsdrs65tiz45n4u8hq2 2902351 2902344 2026-05-08T11:34:25Z Oesjaar 7467 /* Sien ook */ Verbeter 2902351 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Grasveldboomvaring | image = | status = LC | status_system = iucn3.1 | genus = Alsophila (plant) | species = dregei | authority = [[Gustav Kunze|Kunze]], 1836 | range_map = | range_map_caption = | synonyms = * ''Cyathea dregei'' <small>Kunze</small> }} Die '''grasveldboomvaring''' (''Alsophila dregei'') is 'n [[boomvaring]] in die genus ''[[Alsophila]]'', een van slegs twee [[spesie]]s in [[Suid-Afrika]]. Die boom word 3 tot 5 m hoog en die blare 2 tot 3 m lank. Die plant groei op die rande van immergroen woude en kom voor vanaf [[Knysna]] ooswaarts deur [[KwaZulu-Natal]], [[Mpumalanga]] tot in [[Limpopo]]. Die blaartjies se rande is nie fyn getand nie en geen ''aflebieë'' is aanwesig nie. Daar is verskeie sori met wollerige hare op elke blaartjielob. Die boom se FSA-nommer is 1.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> Die plant het drie subspesies:<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:17532740-1</ref> * ''Alsophila dregei var. dregei'' * ''Alsophila dregei var. polyphlebia'' <small>(Baker) Benl</small> * ''Alsophila dregei var. segregata'' <small>(Baker) Benl</small> == Galery == <gallery> Lêer:Cyathea dregei, gerolde blaar, Louwsburg.jpg|Ontvouende blaar Lêer:Cyathea dregei, blaardetail, Louwsburg.jpg|Blaardetail </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * Watter Boom is dit? Eugene Moll. 2013. {{ISBN|978-1-77007-832-1}} == Sien ook == {{Commonskat|Cyathea dregei}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Alsophila]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] rbr5gyqxadvfnr4qdyvw1scijb34gif 0 65951 2902116 2883717 2026-05-07T13:37:57Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2902116 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = Wildepopulier |image = Macaranga capensis, twyg en blare, Krantzkloof NR.jpg |image_caption = Loof van ''M. capensis'' |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malpighiales]] |familia = [[Euphorbiaceae]] |subfamilia = [[Acalyphoideae]] |tribus = [[Acalypheae]] |subtribus = '''Macaranginae''' |genus = '''''Macaranga''''' |species = '''''M. capensis''''' |binomial = ''Macaranga capensis'' |binomial_authority = (Baill.) Sim |}} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Wildepopulier | image = | taxon = Macaranga capensis | authority = (Baill.) Sim, (1907) | synonyms =* ''Macaranga bachmannii'' <small>Pax</small> * ''Macaranga inopinata'' <small>Prain</small> * ''Macaranga multiglandulosa'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> * ''Macaranga ruwenzorica'' <small>Pax</small> * ''Macaranga usambarica'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> * ''Mallotus capensis'' <small>(Baill.) Müll.Arg.</small> * ''Mappa capensis'' <small>Baill.</small> }} Die '''wildepopulier''' (''Macaranga capensis'') is 'n [[boom]] wat deel van die Euphorbiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ethiopië]], [[Gaboen]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]].<ref>{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=134990 |title=Flora of Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801201635/http://zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=134990 |archive-date=1 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Suid-Afrika kom die boom in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]], langs die kus vanaf die [[Groot-Keirivier]] tot teen aan Mosambiek voor. Die blare is groot en skildvormig. Die blaarsteel (petiolus) is lank en dun en is eeder aan die onderkant van die blaar as die rand vasgeheg. Daar is drie tot vier prominente hoofare wat van dié punt uitstraal. Die are is digharig aan die onderkant van die blaar. Die vrug lyk soos 'n klein, klewerige kapsule en is omtrent 4&nbsp;mm in deursnee. Die vrug bars hoorbaar oop om 'n enkele saad, bedek met 'n vlesige rooi tot perserige aril, te onthul. Die spesie staan ook as die ''riviermakaranga'' en die ''vals-populier'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=595-1] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:351068-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Macaranga]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Gaboen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 7x65ij3akzobsu45hboqrmm6k8dy1uj 2902117 2902116 2026-05-07T13:38:23Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Ai! 2902117 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = Wildepopulier |image = Macaranga capensis, twyg en blare, Krantzkloof NR.jpg |image_caption = Loof van ''M. capensis'' |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malpighiales]] |familia = [[Euphorbiaceae]] |subfamilia = [[Acalyphoideae]] |tribus = [[Acalypheae]] |subtribus = '''Macaranginae''' |genus = '''''Macaranga''''' |species = '''''M. capensis''''' |binomial = ''Macaranga capensis'' |binomial_authority = (Baill.) Sim |}} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Wildepopulier | image = | taxon = Macaranga capensis | authority = (Baill.) Sim, (1907) | synonyms =* ''Macaranga bachmannii'' <small>Pax</small> * ''Macaranga inopinata'' <small>Prain</small> * ''Macaranga multiglandulosa'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> * ''Macaranga ruwenzorica'' <small>Pax</small> * ''Macaranga usambarica'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> * ''Mallotus capensis'' <small>(Baill.) Müll.Arg.</small> * ''Mappa capensis'' <small>Baill.</small> }} Die '''wildepopulier''' (''Macaranga capensis'') is 'n [[boom]] wat deel van die Euphorbiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ethiopië]], [[Gaboen]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]].<ref>{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=134990 |title=Flora of Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801201635/http://zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=134990 |archive-date=1 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Suid-Afrika kom die boom in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]], langs die kus vanaf die [[Groot-Keirivier]] tot teen aan Mosambiek voor. Die blare is groot en skildvormig. Die blaarsteel (petiolus) is lank en dun en is eeder aan die onderkant van die blaar as die rand vasgeheg. Daar is drie tot vier prominente hoofare wat van dié punt uitstraal. Die are is digharig aan die onderkant van die blaar. Die vrug lyk soos 'n klein, klewerige kapsule en is omtrent 4&nbsp;mm in deursnee. Die vrug bars hoorbaar oop om 'n enkele saad, bedek met 'n vlesige rooi tot perserige aril, te onthul. Die spesie staan ook as die ''riviermakaranga'' en die ''vals-populier'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=595-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:351068-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Macaranga]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Gaboen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 098k8bbcf2hrlv9uqe3ekc7ec8pmpbq 2902122 2902117 2026-05-07T13:41:54Z Oesjaar 7467 Vervang taksoboks met spesieboks. 2902122 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Wildepopulier | image = | taxon = Macaranga capensis | authority = (Baill.) Sim, (1907) | synonyms =* ''Macaranga bachmannii'' <small>Pax</small> * ''Macaranga inopinata'' <small>Prain</small> * ''Macaranga multiglandulosa'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> * ''Macaranga ruwenzorica'' <small>Pax</small> * ''Macaranga usambarica'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> * ''Mallotus capensis'' <small>(Baill.) Müll.Arg.</small> * ''Mappa capensis'' <small>Baill.</small> }} Die '''wildepopulier''' (''Macaranga capensis'') is 'n [[boom]] wat deel van die Euphorbiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ethiopië]], [[Gaboen]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]].<ref>{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=134990 |title=Flora of Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801201635/http://zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=134990 |archive-date=1 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Suid-Afrika kom die boom in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]], langs die kus vanaf die [[Groot-Keirivier]] tot teen aan Mosambiek voor. Die blare is groot en skildvormig. Die blaarsteel (petiolus) is lank en dun en is eeder aan die onderkant van die blaar as die rand vasgeheg. Daar is drie tot vier prominente hoofare wat van dié punt uitstraal. Die are is digharig aan die onderkant van die blaar. Die vrug lyk soos 'n klein, klewerige kapsule en is omtrent 4&nbsp;mm in deursnee. Die vrug bars hoorbaar oop om 'n enkele saad, bedek met 'n vlesige rooi tot perserige aril, te onthul. Die spesie staan ook as die ''riviermakaranga'' en die ''vals-populier'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=595-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:351068-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Macaranga]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Gaboen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 24oasxgv08dvx3ni8hgahzdl3fvdv9h 0 66067 2902124 2877641 2026-05-07T13:54:00Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2902124 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = Swartapiesdoring |other_names = {{en}} Black monkey thorn<ref>{{cite book | last = Van Wyk | first = Piet | title = Field guide to the TREES of the Kruger National Park| publisher = Struik | location = Kaapstad | date = 2008 | page = 60 | isbn = 978-1-77007-759-1}}</ref> |image = |status = LC |status_system = iucn3.1 |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Fabales]] |familia = [[Fabaceae]] |genus = ''[[Senegalia]]'' |species = '''''S. burkei''''' |binomial = ''Senegalia burkei'' |binomial_authority = (Benth.) Kyal. & Boatwr., (2013) |national_number = 161 <ref name="ist">{{cite web |url=http://iscantree.co.za/senegalia-burkei-swart-apiesdoring-black-monkey-thorn/ |title=iScanTree: Senegalia burkei – Swart apiesdoring / Black monkey thorn |access-date=12 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529132025/http://iscantree.co.za/senegalia-burkei-swart-apiesdoring-black-monkey-thorn/ |archive-date=29 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |synonyms = * ''Acacia burkei'' <small>Benth.</small> * ''Acacia ferox'' <small>Benth.</small> |}} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swartapiesdoring | image = | taxon = Senegalia burkei | authority = (Benth.) Kyal. & Boatwr., (2013) | synonyms = * ''Acacia burkei'' <small>Benth.</small> * ''Acacia ferox'' <small>Benth.</small> }} Die '''Swartapiesdoring''' (''Senegalia burkei''), voorheen bekend as ''Acacia burkei'',<ref name="pza">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/senegalia-burkei |title=PlantZAfrica.com (SANBI): Senegalia burkei (Benth.) Kyal. & Boatwr. ( = Acacia burkei Benth.) |access-date=12 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009114116/http://pza.sanbi.org/senegalia-burkei |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> is 'n [[boom]] wat in [[Noordwes]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] en in die noorde van [[KwaZulu-Natal]] in [[Suid-Afrika]] voorkom. Dit is ook [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Eswatini]], [[Mosambiek]] en [[Zimbabwe]]. Die boom is een van die groter [[spesie]]s in die [[genus]] en word tot 30&nbsp;m hoog. Die [[blom]]me word in dun, [[wit]] are gedra en die peule is tot 16&nbsp;cm lank. Die dorings is klein, gekrom en [[bruin]] tot [[swart]]erig en groei net onder die [[blare]]. Die boom se FSA-nommer is 161.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15469-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77130763-1 Plants of the World Online] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Senegalia]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] f0as7d5ayikk0lidft1x71bt5z4qtzq 2902125 2902124 2026-05-07T13:54:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902125 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Swartapiesdoring | image = | taxon = Senegalia burkei | authority = (Benth.) Kyal. & Boatwr., (2013) | synonyms = * ''Acacia burkei'' <small>Benth.</small> * ''Acacia ferox'' <small>Benth.</small> }} Die '''Swartapiesdoring''' (''Senegalia burkei''), voorheen bekend as ''Acacia burkei'',<ref name="pza">{{cite web |url=http://pza.sanbi.org/senegalia-burkei |title=PlantZAfrica.com (SANBI): Senegalia burkei (Benth.) Kyal. & Boatwr. ( = Acacia burkei Benth.) |access-date=12 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009114116/http://pza.sanbi.org/senegalia-burkei |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> is 'n [[boom]] wat in [[Noordwes]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]] en in die noorde van [[KwaZulu-Natal]] in [[Suid-Afrika]] voorkom. Dit is ook [[inheems]] aan [[Angola]], [[Botswana]], [[Eswatini]], [[Mosambiek]] en [[Zimbabwe]]. Die boom is een van die groter [[spesie]]s in die [[genus]] en word tot 30&nbsp;m hoog. Die [[blom]]me word in dun, [[wit]] are gedra en die peule is tot 16&nbsp;cm lank. Die dorings is klein, gekrom en [[bruin]] tot [[swart]]erig en groei net onder die [[blare]]. Die boom se FSA-nommer is 161.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15469-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77130763-1 Plants of the World Online] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Senegalia]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] ka2ljjyxm3d0n141jeiz9q28jfx0zcn 0 66193 2902267 2880293 2026-05-08T04:57:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902267 wikitext text/x-wiki :''Vir die politieke party sien [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)]]'' {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = uMkhonto we Sizwe | beeld = Flag of the African National Congress.svg | beeld_byskrif = MK se oorlogsvlag | gestig = [[1961]] | ontbind = [[1 Augustus]] [[1990]] | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = | organisasie = | onderdeel van = [[African National Congress]], [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] | tipe = Paramilitêr | spesialisasie = | kommandostruktuur = [[Nelson Mandela]], [[Oliver Tambo]], [[Walter Sisulu]], [[Joe Slovo]], [[Lennox Lagu]], [[Joe Modise]], [[Chris Hani]], [[Raymond Mhlaba]], [[Moses Mabhida]], [[Ronnie Kasrils]] | aantal = | hoofkwartier = | leuse = | mars = | kleur = Swart, groen, goud | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''uMkhonto we Sizwe''' (afgekort: '''MK'''; [[Xhosa]]: [uˈmkʰonto we ˈsizwe], letterlik: "Spies van die Nasie") was die bewapende militêre vleuel van die [[African National Congress]] en die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]]. Die ANC en die SAKP het MK gebruik om teen die [[apartheid]]sregime van [[Suid-Afrika]] te veg. MK is in 1960 gestig met [[Nelson Mandela]] as een van die stigterslede.<ref name=mk>{{cite web|url=http://www.anc.org.za/ancdocs/history/manifesto-mk.html|title=Manifesto of Umkhonto we Sizwe|publisher=African National Congress|date=16 Desember 1961|accessdate=30 Desember 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061217090228/http://www.anc.org.za/ancdocs/history/manifesto-mk.html|archivedate=17 Desember 2006|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Zulu warrior.jpg|duimnael|links|upright|Die spies van 'n [[Zoeloe]]kryger – simbool van die MK]] Aanvanklik beperk MK sy aksies tot [[sabotasie]], maar verander in 1961 sy taktiek na [[guerrilla-oorlog|guerrilla-aanvalle]] in stedelike gebiede, insluitend die plant van bomme en gewapende optredes. MK word daarna deur beide die Suid-Afrikaanse regering en die [[Verenigde State van Amerika]] as 'n terroriste-organisasie geklassifiseer en verbied.<ref>{{Cite web |url=http://www.anc.org.za/themes.php?t=Umkhonto%20we%20Sizwe |title=argiefkopie |access-date=16 Desember 2014 |archive-date=20 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150220033111/http://anc.org.za/themes.php?t=Umkhonto%20we%20Sizwe |url-status=dead }}</ref> MK het 30 jaar bestaan, tot die afskaffing van die apartheidsregime. Dit is nie bekend hoeveel mense deur aksies van MK om die lewe gebring of gewond is nie. Op 1 Augustus 1990 staak MK sy aktiwiteite en word in 1994 in die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] opgeneem. == Motivering vir stigting == Volgens Nelson Mandela was al die stigterslede van die ''uMkhonto we Sizwe'', insluitende hyself, ook lede van die ANC. In sy beroemde "''I Am Prepared to Die''" toespraak het Mandela die motivering uiteengesit wat gelei het tot die vorming van die uMkhonto we Sizwe:<ref>{{cite web|url=http://www.anc.org.za/show.php?id=3430|title=Nelson Mandela's Statement from the Dock at the Rivonia Trial|access-date=21 Januarie 2015|archive-date=20 Maart 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320024433/http://anc.org.za/show.php?id=3430|url-status=dead}}</ref> "Aan die begin van Junie 1961, na 'n lang en angstige beoordeling van die Suid-Afrikaanse situasie, het ek en sommige kollegas tot die gevolgtrekking gekom dat [[geweld]] in hierdie land onvermydelik is, dat dit onrealisties en verkeerd sou wees vir Afrika-leiers om aan te hou preek vir vrede en nie-geweld in 'n tyd toe die regering met geweld aan ons vreedsame eise voldoen het. Daar is nie maklik tot hierdie gevolgtrekking gekom nie. Eers toe alles anders misluk het, toe alle kanale van vreedsame protes vir ons gesluit is, is die besluit geneem om gewelddadige vorme van politieke stryd aan te pak en uMkhonto we Sizwe te vorm. Ons het dit nie gedoen omdat ons so 'n koers wou hê nie, maar slegs omdat die regering ons geen ander keuse gelaat het nie. In die Manifes van uMkhonto, gepubliseer op 16 Desember 1961, wat uitstalling AD is, het ons gesê: Die tyd kom in die lewe van enige nasie wanneer daar net twee keuses oorbly - onderwerp of veg. Daardie tyd het nou in Suid-Afrika aangebreek. Ons sal ons nie onderwerp nie, en ons het geen ander keuse as om met alle middele in ons vermoë terug te slaan ter verdediging van ons volk, ons toekoms en ons vryheid nie. Ten eerste het ons geglo dat geweld deur die Afrika-volk onvermydelik geword het as gevolg van die regering se beleid, en dat tensy daar verantwoordelike leiding gegee word om die gevoelens van ons volk te kanaliseer en te beheer, daar uitbrake van [[terrorisme]] sal wees wat 'n intensiteit van bitterheid en vyandigheid tussen die verskillende rasse van hierdie land wat nie eens deur [[oorlog]] voortgebring word nie. Tweedens het ons gemeen dat daar geen geweld vir die Afrikavolk sou wees sonder geweld om te slaag in hul stryd teen die beginsel van wit oppergesag nie. Alle wettige maniere om teen hierdie beginsel teë te spreek, is deur wetgewing gesluit, en ons is in 'n posisie geplaas waarin ons óf 'n permanente minderwaardigheid moes aanvaar óf die regering moes oorneem. Ons het gekies om die wet te trotseer. Ons het eers die wet oortree op 'n manier wat die gebruik van geweld vermy het; toe daar teen hierdie vorm van protes wetgewing aanvaar is, en toe die regering 'n gewelddadige poging aangewend het om teenkanting teen sy beleid te vernietig, het ons eers besluit om met geweld te antwoord." Die manifes waarna Mandela verwys het, wat deur die vervolging tydens sy verhoor as bewysstuk AD aangebied is,<ref>{{cite web|url=http://www.historicalpapers.wits.ac.za/?inventory_enhanced/U/Collections&c=210586/R/AD1844-A5-2|title=State vs Nelson Mandela and 9 Others (Rivonia Trial), Alphabetical Exhibits List|publisher=University of the Witwatersrand|access-date=11 Maart 2016|archive-date=11 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311071013/http://www.historicalpapers.wits.ac.za/?inventory_enhanced/U/Collections&c=210586/R/AD1844-A5-2|url-status=dead}}</ref>bevat die verklarings: "Ons lede is gewapen en opgeleide vryheidsvegters, nie 'terroriste' nie. Ons veg vir [[demokrasie]] - meerderheidsregering - die reg van die Afrikane om Afrika te regeer. Ons veg vir 'n Suid-Afrika waarin daar vrede en harmonie en gelyke regte vir alle mense sal wees. Ons is nie rassiste nie, soos die wit onderdrukkers is. Die African National Congress het 'n boodskap van vryheid vir almal wat in ons land woon."<ref>{{cite web |url=http://public.wsu.edu/~wldciv/world_civ_reader/world_civ_reader_2/umkhonto.html |title=Paul Brians |publisher=Public.wsu.edu |access-date=29 April 2013 |archive-date= 4 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104210651/http://public.wsu.edu/~wldciv/world_civ_reader/world_civ_reader_2/umkhonto.html |url-status=dead }}</ref> Die doel was om slegs teen harde teikens soos kragmaste op te tree en enige letsel of lewensverlies te vermy.<ref>{{cite book |last1=Goldberg |first1=Denis |title=A Life for Freedom |date=2016 |publisher=University Press of Kentucky |isbn =9780813166858 |page =66}}</ref> == Binnelandse veldtog == ===1960s—1970s=== In Junie 1961 stuur Mandela 'n brief aan Suid-Afrikaanse koerante wat die regering waarsku dat 'n [[sabotasie]]-veldtog van stapel gestuur sal word, tensy die regering instem om 'n nasionale grondwetlike konvensie op te roep.<ref name="law2.umkc.edu">Douglas O. Linder (2010). [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/mandela/mandelaaccount.html The Nelson Mandela (Rivonia) Trial: An Account] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019143449/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/mandela/mandelaaccount.html |date=19 Oktober 2018 }}.</ref> Vanaf 16 Desember 1961 is die veldtog van ''uMkhonto we Sizwe'' met Mandela as leier van stapel gestuur, met bomaanvalle op regeringsdoelwitte en beplanning vir moontlike [[guerrilla-oorlogvoering]].<ref>{{cite web |url=http://www.findingdulcinea.com/news/on-this-day/June/Nelson-Mandela-Sentenced-to-Life-in-Prison.html |title=On This Day: Nelson Mandela Sentenced to Life in Prison |publisher=Findingdulcinea.com |access-date=29 April 2013 |archive-date=13 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413035313/http://www.findingdulcinea.com/news/on-this-day/June/Nelson-Mandela-Sentenced-to-Life-in-Prison.html |url-status=dead }}</ref> Die eerste teiken van die veldtog was 'n elektriese substasie. MK het in die volgende agtien maande ander sabotasie-aksies onderneem. Die regering beweer dat meer sabotasie-aksies uitgevoer is en tydens die [[Rivonia-verhoor]] sal die beskuldigdes in totaal aangekla word van 193 dade van sabotasie.<ref>{{cite web |url=http://www.anc.org.za/show.php?id=73 |title=Umkhonto we Sizwe – timeline |publisher=Anc.org.za |access-date=29 April 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213144529/http://www.anc.org.za/show.php?id=73 |archive-date=13 Desember 2013 |df=dmy-all }}</ref> Die sabotasie het aanvalle op regeringsposte, masjiene en kraggeriewe, en oesverbranding ingesluit.<ref name="law2.umkc.edu"/> In 1962 is Mandela na [[Algerië]], [[Egipte]] en [[Ghana]] om internasionale steun vir die groep te kry. Na sy terugkeer na Suid-Afrika het [[Joe Slovo]] glo gekla dat hulle "Mandela as 'n Kommunis na Afrika gestuur het en hy 'n Afrika-nasionalis teruggekry het."<ref>{{cite web|url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21569372-how-conspiratorial-past-affects-present-day-good-guys-were-often-bad|title=South African history: The good guys were often bad - The Economist|work=The Economist|access-date=21 Januarie 2015}}</ref> In Desember 1962 het Looksmart Ngudle en [[Denis Goldberg]] gehelp om 'n oefenkamp te organiseer wat in [[Mamre]] buite [[Kaapstad]] gehou is, wat later as die eerste MK-opleidingsentrum in Suid-Afrika erken is; dit moes egter vroeg laat vaar word weens die belangstelling van die veiligheidspolisie.<ref>{{cite book |last1=Goldberg |first1=Denis |title=A Life for Freedom |date=2016|isbn =9780813166858 |publisher=University Press of Kentucky |pages =71–26}}</ref> Die vroeë 1970's was op baie maniere 'n laagtepunt vir die ANC, ook op militêre gebied. Pogings om ''uMkhonto we Sizwe'' binne Suid-Afrika te herbou, het baie verliese tot gevolg gehad, hoewel sommige lede, waaronder [[Chris Hani]], vir 'n lang tydperk ongemerk kon bly. Die [[Soweto-opstand]] van 1976 het gelei tot 'n groot uittog van jong swart mans en vroue. Hulle is angstig om terug te slaan op die apartheidsregime en het die grens na [[Rhodesië]] oorgesteek om militêre opleiding te soek. Terwyl MK 'n leër kon herbou - een wat in staat was om gesogte teikens soos die raffinaderye in [[Sasolburg]] aan te val (met hulp van die Provisionele [[Ierse Republikeinse Leër]])<ref>{{cite web|url=http://www.organizedrage.com/2011/08/pira-helped-anc-plan-1980-attack-on.html|title=ORGANIZED RAGE: PIRA helped ANC plan 1980 attack on apartheid South Africa's major oil refinery in Sasolburg.|work=organizedrage.com}}</ref> == Bekende MK-lede == * [[Tatamkhulu Afrika]] * [[Chris Hani]] * [[Ronnie Kasrils]] * [[Nelson Mandela]] * [[Robert McBride]] * [[Joe Modise]] * [[Siphiwe Nyanda]] * [[Joe Slovo]] * [[Marion Sparg]] * [[Jacob Zuma]] * [[Thabo Mbeki]] * [[Govan Mbeki]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{de}} Nelson Mandela: ''Der lange Weg zur Freiheit. Autobiographie''. Verlag S. Fischer 1994, {{ISBN|3-10-047404-X}}. * {{en}} Tsepe Motumi: ''Umkhonto we Sizwe - Structure, Training and Force Levels (1984 to 1994)''. In: ''African Defence Review''. Issue No 18, 1994 ([http://www.sahistory.org.za/archive/umkhonto-we-sizwe-structure-training-and-force-levels-1984-1994-tsepe-motumi aanlyn]) * {{en}} Rocky Williams: ''The other armies: A brief historical overview of Umkhonto We Sizwe (MK), 1961–1994''. In: ''Military History Journal.'' Vol. 11, No. 5, Juni 2000. The South African Military History Society. ([http://samilitaryhistory.org/vol115rw.html aanlyn]) {{Waarheid-en-versoeningskommissie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Apartheid]] [[Kategorie:Politieke organisasies in Suid-Afrika]] bl40i12ily99l4ug229qgohvt7qtf24 0 66495 2902131 2863631 2026-05-07T14:19:55Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2902131 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kinaboom | image = Rauvolfia_caffra_stem_leaves.JPG | image_caption = ''Rauvolfia caffra'', stam en blare. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Gentianales]] | familia = [[Apocynaceae]] | genus = ''[[Rauvolfia]]'' | species = '''''R. caffra''''' | binomial = ''Rauvolfia caffra'' | binomial_authority = [[Otto Wilhelm Sonder|Sond.]] | synonyms = ''R. natalensis'' }} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kinaboom | image = | taxon = Rauvolfia afra | authority = [[Otto Wilhelm Sonder|Sond.]], (1850) | synonyms =* ''Rauvolfia afra var. natalensis'' <small>Stapf ex Hiern<small> * ''Rauvolfia goetzei'' <small>Stapf<small> * ''Rauvolfia gonioclada'' <small>K.Schum. ex Stapf<small> * ''Rauvolfia inebrians'' <small>K.Schum.<small> * ''Rauvolfia mayombensis'' <small>Pellegr.<small> * ''Rauvolfia natalensis'' <small>Sond.<small> * ''Rauvolfia obliquinervis'' <small>Stapf<small> * ''Rauvolfia ochrosioides'' <small>K.Schum.<small> * ''Rauvolfia oxyphylla'' <small>Stapf<small> * ''Rauvolfia tchibangensis'' <small>Pellegr.<small> * ''Rauvolfia verticillata'' <small>A.Chev.<small> * ''Rauvolfia welwitschii'' <small>Stapf<small> }} Die '''kinaboom''' (''Rauvolfia afra'') is 'n klein tot middelslag [[boom]]. Die boom kom noord van [[Oos-Londen]] tot in [[Gauteng]], [[Mpumalanga]], en [[Limpopo]] voor. Hulle word altyd naby water gevind aan stroom-oewers. In Engels staan die boom bekend as die ''Quinine-tree''. == Blare == Die blare word in kranse van drie tot vyf gedra en die blaarrande neig om met die blaarsteel saam te smelt. == Vrugte == Die vrugte word in pare on enkel gedra en is vlesig, ongeveer 13&nbsp;cm in deursnee. Die vrugte word swart en verrimpel wanneer hulle ryp is. == Medisinale waarde == Die sap van die boom is melkerig, dun en bitter. Dit was voorheen teem [[malaria]] gebruik maar word tans as ondoeltreffend beskou. Die wortelbas bevat reserpien wat as kalmeermiddel gebruik word en ook teen hoë bloeddruk. == Galery == <gallery> Lêer:Rauvolfia_caffra_leaves_fruit.JPG‎|Blare en vrugte. Lêer:Rauvolfia caffra IMG 2606.JPG| </gallery> == Sien ook == {{commonskat|Rauvolfia caffra}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=986-1 REDLIST Sanbi] * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:81519-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Rauvolfia]] qf4ra5l6gpmygapy3r0zo6lewjuj840 2902132 2902131 2026-05-07T14:20:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902132 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kinaboom | image = Rauvolfia_caffra_stem_leaves.JPG | image_caption = ''Rauvolfia caffra'', stam en blare. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Gentianales]] | familia = [[Apocynaceae]] | genus = ''[[Rauvolfia]]'' | species = '''''R. caffra''''' | binomial = ''Rauvolfia caffra'' | binomial_authority = [[Otto Wilhelm Sonder|Sond.]] | synonyms = ''R. natalensis'' }} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kinaboom | image = | taxon = Rauvolfia afra | authority = [[Otto Wilhelm Sonder|Sond.]], (1850) | synonyms =* ''Rauvolfia afra var. natalensis'' <small>Stapf ex Hiern</small> * ''Rauvolfia goetzei'' <small>Stapf</small> * ''Rauvolfia gonioclada'' <small>K.Schum. ex Stapf</small> * ''Rauvolfia inebrians'' <small>K.Schum.</small> * ''Rauvolfia mayombensis'' <small>Pellegr.</small> * ''Rauvolfia natalensis'' <small>Sond.</small> * ''Rauvolfia obliquinervis'' <small>Stapf</small> * ''Rauvolfia ochrosioides'' <small>K.Schum.</small> * ''Rauvolfia oxyphylla'' <small>Stapf</small> * ''Rauvolfia tchibangensis'' <small>Pellegr.</small> * ''Rauvolfia verticillata'' <small>A.Chev.</small> * ''Rauvolfia welwitschii'' <small>Stapf</small> }} Die '''kinaboom''' (''Rauvolfia afra'') is 'n klein tot middelslag [[boom]]. Die boom kom noord van [[Oos-Londen]] tot in [[Gauteng]], [[Mpumalanga]], en [[Limpopo]] voor. Hulle word altyd naby water gevind aan stroom-oewers. In Engels staan die boom bekend as die ''Quinine-tree''. == Blare == Die blare word in kranse van drie tot vyf gedra en die blaarrande neig om met die blaarsteel saam te smelt. == Vrugte == Die vrugte word in pare on enkel gedra en is vlesig, ongeveer 13&nbsp;cm in deursnee. Die vrugte word swart en verrimpel wanneer hulle ryp is. == Medisinale waarde == Die sap van die boom is melkerig, dun en bitter. Dit was voorheen teem [[malaria]] gebruik maar word tans as ondoeltreffend beskou. Die wortelbas bevat reserpien wat as kalmeermiddel gebruik word en ook teen hoë bloeddruk. == Galery == <gallery> Lêer:Rauvolfia_caffra_leaves_fruit.JPG‎|Blare en vrugte. Lêer:Rauvolfia caffra IMG 2606.JPG| </gallery> == Sien ook == {{commonskat|Rauvolfia caffra}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=986-1 REDLIST Sanbi] * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:81519-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Rauvolfia]] k6nwnb3oxuf7orv6ul9i3zulgzckelg 2902133 2902132 2026-05-07T14:21:55Z Oesjaar 7467 Vervang taksoboks met spesieboks. 2902133 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Kinaboom | image = | taxon = Rauvolfia afra | authority = [[Otto Wilhelm Sonder|Sond.]], (1850) | synonyms =* ''Rauvolfia afra var. natalensis'' <small>Stapf ex Hiern</small> * ''Rauvolfia goetzei'' <small>Stapf</small> * ''Rauvolfia gonioclada'' <small>K.Schum. ex Stapf</small> * ''Rauvolfia inebrians'' <small>K.Schum.</small> * ''Rauvolfia mayombensis'' <small>Pellegr.</small> * ''Rauvolfia natalensis'' <small>Sond.</small> * ''Rauvolfia obliquinervis'' <small>Stapf</small> * ''Rauvolfia ochrosioides'' <small>K.Schum.</small> * ''Rauvolfia oxyphylla'' <small>Stapf</small> * ''Rauvolfia tchibangensis'' <small>Pellegr.</small> * ''Rauvolfia verticillata'' <small>A.Chev.</small> * ''Rauvolfia welwitschii'' <small>Stapf</small> }} Die '''kinaboom''' (''Rauvolfia afra'') is 'n klein tot middelslag [[boom]]. Die boom kom noord van [[Oos-Londen]] tot in [[Gauteng]], [[Mpumalanga]], en [[Limpopo]] voor. Hulle word altyd naby water gevind aan stroom-oewers. In Engels staan die boom bekend as die ''Quinine-tree''. == Blare == Die blare word in kranse van drie tot vyf gedra en die blaarrande neig om met die blaarsteel saam te smelt. == Vrugte == Die vrugte word in pare on enkel gedra en is vlesig, ongeveer 13&nbsp;cm in deursnee. Die vrugte word swart en verrimpel wanneer hulle ryp is. == Medisinale waarde == Die sap van die boom is melkerig, dun en bitter. Dit was voorheen teem [[malaria]] gebruik maar word tans as ondoeltreffend beskou. Die wortelbas bevat reserpien wat as kalmeermiddel gebruik word en ook teen hoë bloeddruk. == Galery == <gallery> Lêer:Rauvolfia_caffra_leaves_fruit.JPG‎|Blare en vrugte. Lêer:Rauvolfia caffra IMG 2606.JPG| Rauvolfia_caffra_stem_leaves.JPG|Stam en blare. </gallery> == Sien ook == {{commonskat|Rauvolfia caffra}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=986-1 REDLIST Sanbi] * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:81519-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Rauvolfia]] ahg0vgavppw4eb1wk4yk1y13xt1a13v 0 78253 2902167 1899888 2026-05-07T16:24:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902167 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Stuart Berry | beeld = | beeldgrootte = | byskrif = | vollenaam = Stuart Berry | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1982|6|10}} | geboorteplek = [[Durban]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = | gewig = | gewig_opdatering = | beroep = | familie = | skool = | universiteit = | ru_skeidsregkomps = [[Superrugby]]<br />[[Curriebeker]]<br />Internasionaal | ru_skeidsregweds = 12<br /><br />4 | ru_skeidsregjare = 2011–<br />2011–<br />2013– | ru_skeidsregopdatering = 1 Februarie 2015 | url = }} '''Stuart Berry''' (gebore op [[10 Junie]] [[1982]] te [[Durban]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] premierpaneel [[skeidsregter]].<ref>[http://www.sarugby.co.za/playerprofile.aspx?id=29801&category=&leagueid=0 SA Rugby profiel]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Besoek op 13 Julie 2013.</ref> Hy hanteer plaaslike [[Superrugby]]- en [[Curriebeker]]-wedstryde. == Kollegas == * [[Quinton Immelman]] * [[Craig Joubert]] * [[Jason Jaftha]] * [[Marius Jonker]] * [[Jaco Peyper]] * [[Rasta Rasivhenge]] * [[Lourens van der Merwe]] * [[Pro Legoete]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:Berry, Stuart}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyskeidsregters]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] o8ogjo3jwflqexga9nxx8bylqzlzevx 0 85461 2902244 2810390 2026-05-08T01:12:15Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902244 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Matthew McConaughey | Beeld = Matthew McConaughey 2019 (48648344772).jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = McConaughey in 2019 | Geboortenaam = Matthew David McConaughey | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1969|11|4}} | Geboorteplek = Uvalde, [[Texas]], [[VSA]] | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1991–nou | Noemenswaardige rolprente = ''Lone Star'', ''A Time to Kill'', ''Reign of Fire'', ''Dallas Buyers Club'' | Webwerf = http://www.matthewmcconaughey.com/ | imdb = 0000190 | Toekennings = Sien onder Filmografie }} '''Matthew David McConaughey''' (geb. [[4 November]] [[1969]] in Uvalde, [[Texas]]) is ’n [[VSA|Amerikaanse]] akteur. Hy het die eerste keer aandag getrek met sy spel in die komedie ''Dazed and Confused'' (1993), en het daarna in prente gespeel soos ''Texas Chainsaw Massacre: The Next Generation'' (1994), ''A Time to Kill'' (1996) en [[Steven Spielberg]] se historiese drama ''Amistad''. In die 2000's het hy in verskeie romantiese dramas gespeel soos ''The Wedding Planner'' (2001) en ''How to Lose a Guy in 10 Days''. Sedert 2010 was hy in ernstiger rolle, soos dié in ''The Lincoln Lawyer'', ''Bernie'', ''Killer Joe'', ''Mud'' en ''The Wolf of Wall Street''. In 2013 het hy die rol vertolk van ’n cowboy wat met [[vigs]] gediagnoseer word in ''Dallas Buyers Club''. Vir laasgenoemde het hy in 2014 verskeie pryse gewen, onder meer die [[Golden Globe]] en [[Oscar]]. Hy het ook saam met [[Woody Harrelson]] in die TV-speurreeks ''True Detective'' gespeel. == Vroeë lewe == McConaughey, die jongste van drie seuns, is in Uvalde, [[Texas]], gebore. Sy pa, James Donald McConaughey, was ’n vulstasie-eienaar wat eens vir die [[NFL]] [[Amerikaanse voetbal]] gespeel het<ref>{{cite web|url=http://www.databasefootball.com/teams/teamyear.htm?tm=GNB&yr=1953&lg=nfl|title=1953 Green Bay Packers|accessdate=24 Mei 2013|publisher=databasefootball.com|archive-date= 8 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130408062212/http://databasefootball.com/teams/teamyear.htm?tm=GNB&yr=1953&lg=nfl|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-kramerfamily.com/1953PACKERS.html |title=The 1953 Green Bay Packers |access-date=24 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602000828/http://www.the-kramerfamily.com/1953PACKERS.html |archive-date= 2 Junie 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/66/Matthew-McConaughey.html |title=Matthew McConaughey Biography (1969–) |publisher=Filmreference.com |access-date=6 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608080426/http://www.filmreference.com/film/66/Matthew-McConaughey.html |archive-date=8 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>[http://www.austinwomanmagazine.com/all-in-the-family All in the Family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504212543/http://www.austinwomanmagazine.com/all-in-the-family |date= 4 Mei 2012 }}. Austin Woman Magazine (2012-04-26). Besoek op 2013-08-25.</ref> en sy ma, Mary Kathleen "Kay" (geb. McCabe), was ’n kindertuinonderwyseres en skrywer. Sy ouers is verskeie kere geskei en weer met mekaar getroud.<ref name="marriage">{{cite web | publisher=ABC7news.com | title=Barbara Walters' Oscar Special | url=http://abclocal.go.com/kgo/story?section=entertainment&id=3949579 | accessdate=15 April 2006 | archive-date= 4 Desember 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071204064645/http://abclocal.go.com/kgo/story?section=entertainment&id=3949579 | url-status=dead }}</ref> Hy het [[Skotland|Skotse]], [[Engeland|Engelse]], [[Ierland|Ierse]], [[Swede|Sweedse]] en [[Duitsland|Duitse]] bloed.<ref>{{cite news |title=Biography for Matthew McConaughey |url=http://www.imdb.com/name/nm0000190/bio |access-date=17 Oktober 2013 |newspaper=imdb |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221130717/https://www.imdb.com/name/nm0000190/bio |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> McConaughey het in Longview, Texas, gewoon waar hy op hoërskool was en in die jaarboek as "die aantreklikste leerling" aangewys is. Hy het in 1988 vir ’n jaar in Warnervale in [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Australië]], gebly as ’n uitruilstudent.<ref name="exchange">{{cite web |title=ONE news |work=McConaughey credits Australian town |url=http://tvnz.co.nz/view/page/425826/696966 |access-date=22 Desember 2006 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205042252/http://tvnz.co.nz/view/page/425826/696966 |archive-date= 5 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Daarna het hy aan die Universiteit van Texas studeer,<ref>{{cite web |url=http://www.studenthousingplanet.com/2009/03/the-castilian-dorm-serving-the-university-of-texas-receives-upgrades-prcom.html |title=The Castilian Dorm Serving the University of Texas Receives Upgrades (PR.com) |publisher=Student Housing Planet |date=26 Maart 2009 |accessdate=16 Oktober 2009 |archive-date=12 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912071435/http://www.studenthousingplanet.com/2009/03/the-castilian-dorm-serving-the-university-of-texas-receives-upgrades-prcom.html |url-status=dead }}</ref> waar hy in 1993 ’n BA-graad behaal het in radio-en-TV-rolprente.<ref>[http://utdirect.utexas.edu/registrar/degv.WBX Degrees and Dates of Attendance: McConaughey, Matthew D.]. University of Texas at Austin</ref> == Loopbaan == === 1991–2000 === McConaughey het in 1991 begin toneelspeel en in verskeie TV-advertensies verskyn voordat hy in Richard Linklater se [[rolprent]] ''Dazed and Confused'' verskyn het. Dit het goeie resensies gekry.<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/dazed_and_confused/ |title=Dazed and Confused Movie Reviews, Pictures |publisher=Rotten Tomatoes |access-date=5 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310054152/https://www.rottentomatoes.com/m/dazed_and_confused/ |archive-date=10 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n paar kleiner rolle in ''Angels in the Outfield'', ''Texas Chainsaw Massacre: The Next Generation'' en ''Boys on the Side'', het hy sy deurbraak gemaak as die regsgeleerde Jake Brigance in die 1996-prent ''A Time to Kill'', wat gebaseer was op die [[John Grisham]]-roman met dieselfde naam. Laat in die 1990's het McConaughey hoofrolle vertolk in onder meer ''Contact'', ''Amistad'', ''The Newton Boys'', ''EDtv'' en ''U-571''. === 2001–2011 === [[Lêer:Matthew McCoonaughey at the Dallas Buyers Club.jpg|duimnael|links|175px|McConaughey by die première van ''Dallas Buyers Club'' op [[Toronto]] se internasionale rolprentfees.]] Teen die vroeë 2000's het hy dikwels romantiese rolle vertolk in prente soos ''The Wedding Planner'' en ''How to Lose a Guy in 10 Days''. Albei dié prente was ’n sukses by die loket. Hy het in dié tyd ook gespeel in ''Tiptoes'', ''Two for the Money'' en ''Frailty''. In 2005 het hy saam met [[Penélope Cruz]] in die prent ''Sahara'' gespeel en in dieselfde jaar is hy aangewys as die tydskrif ''People'' se "Sexyste man in die wêreld".<ref>[http://www.people.com/people/package/custom/0,,1113899,00.html "2005 Sexiest Man of the Year"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120213301/http://www.people.com/people/package/custom/0,,1113899,00.html |date=20 November 2012 }}. ''People''. Besoek op 19 Mei 2008.</ref> In 2006 was hy saam met [[Sarah Jessica Parker]] in die romantiese komedie ''Failure to Launch'', asook in ''We Are Marshall''. Hy het [[Owen Wilson]] vervang in [[Ben Stiller]] se ''Tropic Thunder'' ná Wilson se [[selfmoord]]poging.<ref>{{Cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20057720,00.html |title=Matthew McConaughey to Replace Owen Wilson in Film |access-date= 4 Maart 2014 |archive-date=28 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428175310/http://www.people.com/people/article/0,,20057720,00.html |url-status=dead }}</ref> === Vanaf 2012 === [[Lêer:McConaugheyAlves2010-Crop.jpg|duimnael|150px|McConaughey en sy vrou, Camilla Alves, in 2010.]] Nadat hy vir ’n rukkie nie toneelgespeel het nie, het McConaughey in kleiner, onafhanklike prente meer uitdagende rolle vertolk en groot lof daarvoor gekry. In 2012 het hy teenoor [[Channing Tatum]] gespeel in ''Magic Mike'', wat gebaseer is op Tatum se vroeë lewe. Die regisseur was [[Steven Soderbergh]]. Daarna het hy saam met [[Shirley MacLaine]] in die prent ''Bernie'' gespeel. In Junie 2012 is McConaughey genooi om by die Academy of Motion Picture Arts and Sciences aan te sluit.<ref>{{cite web |last=Thompson |first=Arienne |title=McConaughey, Spencer invited to join Academy |url=http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2012/06/mcconaughey-chastain-invited-to-join-academy-/1#.UemMNtJM-So |work=USA Today |access-date=19 Julie 2013 |date=29 Junie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217162233/http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2012/06/mcconaughey-chastain-invited-to-join-academy-/1 |archive-date=17 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2013 het hy die rol van Ron Woodroof gespeel in die prent ''Dallas Buyers Club''. Die prent het groot lof gekry en McConaughey het verskeie pryse daarvoor gekry, onder meer ’n Golden Globe en Oscar. Hy moes meer as 17&nbsp;kg vir die rol verloor.<ref>{{cite web |last=Ellwood |first=Gregory |title=Matthew McConaughey reveals how he lost 38 pounds and ponders a 'Magic Mike' sequel |url=http://www.hitfix.com/awards-campaign/oscar-contender-matthew-mcconaughey-reveals-how-he-lost-38-pounds-and-ponders-a-magic-mike-sequel |access-date=16 April 2013 |work=[[HitFix]] |date=14 November 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107220418/http://www.hitfix.com/awards-campaign/oscar-contender-matthew-mcconaughey-reveals-how-he-lost-38-pounds-and-ponders-a-magic-mike-sequel |archive-date= 7 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> McConaughey speel saam met Woody Harrelson in die 2014-TV-reeks ''True Detective''.<ref>{{cite web |last=Andreeva |first=Nellie |title=HBO Picks Up Matthew-Woody Series ‘True Detective’ With Eight-Episode Order |url=http://www.deadline.com/2012/04/hbo-picks-up-matthew-mcconaughey-woody-harrelson-series-true-detective/ |publisher=Deadline Hollywood |access-date=26 Junie 2012 |date=30 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701114818/http://www.deadline.com/2012/04/hbo-picks-up-matthew-mcconaughey-woody-harrelson-series-true-detective/ |archive-date=1 Julie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vroeg in 2013 is dit bevestig dat hy die hoofrol speel in [[Christopher Nolan]] se [[wetenskapsfiksie]]prent ''Interstellar'', wat in November 2014 uitgereik was.<ref name="COLLIDER.com">{{cite web |url=http://collider.com/matthew-mcconaughey-christopher-nolan-interstellar/ |title=Matthew McConaughey Confirmed to Lead Christopher Nolan’s Inierstellar |first=Matt |last=Goldberg |date=3 April 2013 |publisher=collider.com |access-date=3 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217163721/https://collider.com/matthew-mcconaughey-christopher-nolan-interstellar/ |archive-date=17 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige resensente noem sy terugkeer na prente en sy aanvaarding van meer ingewikkelde rolle die "McConaissance".<ref>{{cite web |last=Rachel |first=Syme |title=The McConaissance |url=http://www.newyorker.com/online/blogs/culture/2014/01/the-mcconaissance.html |publisher=The New Yorker |access-date=19 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719014358/http://www.newyorker.com/online/blogs/culture/2014/01/the-mcconaissance.html |archive-date=19 Julie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Persoonlike lewe == McConaughey het die [[Brasilië|Brasiliaanse]] model en TV-persoonlikheid [[Camila Alves]] in 2006 ontmoet.<ref name=us-june2012>{{cite news |title=Matthew McConaughey Marries Camila Alves! |url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/matthew-mcconaughey-marries-camila-alves-2012106 |work=Us Weekly |date=10 Junie 2012 |first=Beth Anne |last=Macaluso |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306211744/http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/matthew-mcconaughey-marries-camila-alves-2012106 |archive-date=6 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle is op 9 Junie 2012 in Austin, Texas, getroud en woon steeds daar.<ref>{{cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20602475,00.html |title=Matthew McConaughey, Camila Alves Wedding |work=People |date=9 Junie 2012 |access-date=10 Junie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830004036/http://www.people.com/people/article/0,,20602475,00.html |archive-date=30 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=Matthew McConaughey and Camila Alves Getting Married in Top-Secret Texas Wedding—This Weekend! |publisher=[[E!]] |date=8 Junie 2012 |url=http://www.eonline.com/news/Matthew_McConaughey_and_Camila_Alves_Getting_Married_in_Top-Secret_Texas_WeddingmdashThis_Weekend/322058 |first=Melanie |last=Bromley |first2=Marc |last2=Malkin |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120613180834/http://www.eonline.com/news/Matthew_McConaughey_and_Camila_Alves_Getting_Married_in_Top-Secret_Texas_WeddingmdashThis_Weekend/322058 |archive-date=13 Junie 2012 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Maart 2014 }}</ref> Hulle het saam drie kinders, Levi, Vida en Livingston.<ref>{{cite web |url=http://celebritybabies.people.com/2012/12/28/matthew-mcconaughey-welcomes-son-livingston/ |title=Matthew and Camila McConaughey Welcome Son Livingston |date=28 Desember 2012 |work=People |access-date=30 Desember 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810152550/http://celebritybabies.people.com/2012/12/28/matthew-mcconaughey-welcomes-son-livingston/ |archive-date=10 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable sortable" |- ! Jaar ! Titel ! Rol ! Notas |- |rowspan=2|1993 | ''My Boyfriend's Back'' | Man #2 | |- | ''Dazed and Confused'' | David Wooderson | |- |rowspan=2|1994 | ''Angels in the Outfield'' | Ben Williams | |- | ''Texas Chainsaw Massacre: The Next Generation'' | Vilmer Slaughter | |- |rowspan=2|1995 | ''Boys on the Side'' | Offisier Abe Lincoln | |- | ''Glory Daze'' | | |- |rowspan=3|1996 | ''A Time to Kill'' | Jake Tyler Brigance | MTV Movie Award vir beste nuwe talent |- | ''Lone Star'' | Buddy Deeds | |- | ''Larger than Life'' | Tip Tucker | |- |rowspan=2|1997 | ''Amistad'' | Roger Sherman Baldwin | |- | ''Contact'' | Palmer Joss | |- |rowspan=2| 1998 | ''Making Sandwiches'' | Bud Hoagie | Kortprent |- | ''The Newton Boys'' | Willis Newton | |- | 1999 | ''EDtv'' | Ed "Eddie" Pekurny | |- | 2000 | ''U-571'' | Lt. Andrew Tyler | |- | 2001 | ''The Wedding Planner'' | Steve "Eddie" Edison | |- |rowspan=3|2002 | ''Reign of Fire'' | Denton Van Zan | |- | ''Thirteen Conversations About One Thing'' | Troy | Florida Film Critics Circle Award vir beste span |- | ''Frailty'' | "Fenton/Adam Meiks" | |- |rowspan=2|2003 | ''Tiptoes'' | Steven Bedalia | |- | ''How To Lose a Guy In 10 Days'' | Benjamin Barry | |- |rowspan=3|2005 | ''Two for the Money'' | Brandon Lang | |- | ''Sahara'' | Dirk Pitt | |- |''Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D'' | Al Bean | Stem |- |rowspan=2|2006 | ''We Are Marshall'' | Jack Lengyel | |- | ''Failure to Launch'' | Tripp | |- |rowspan=3|2008 | ''Fool's Gold'' | Ben "Finn" Finnegan | |- | ''Tropic Thunder'' | Rick Peck | |- | ''Surfer, Dude'' | Steve Addington | |- | 2009 | ''Ghosts of Girlfriends Past'' | Connor Mead | |- |rowspan=2|2011 |''The Lincoln Lawyer'' | Mickey Haller | |- | ''Bernie'' | Danny Buck Davidson | Austin Film Critics Association-ereprys<br />Central Ohio Film Critics Association-prys<br />National Society of Film Critics Award – beste byspeler<br />New York Film Critics Circle Award vir beste byspeler |- |rowspan=4|2012 | ''Killer Joe'' | Killer Joe Cooper | Austin Film Critics Association-ereprys<br />Central Ohio Film Critics Association-prys<br />Saturn-prys |- | ''The Paperboy'' | Ward James | Austin Film Critics Association-ereprys<br />Central Ohio Film Critics Association-prys |- | ''Mud'' | Mud | Central Ohio Film Critics Association-prys<br />Oklahoma Film Critics Circle-prys<br />Premios días de cine-prys |- | ''Magic Mike'' | Dallas | Austin Film Critics Association-ereprys<br />Central Ohio Film Critics Association-prys<br />Independent Spirit-prys vir beste byspeler<br />National Society of Film Critics-prys vir beste byspeler<br />New York Film Critics Circle-prys vir beste byspeler |- |rowspan=2|2013 | ''Dallas Buyers Club'' | Ron Woodroof | Oscar vir beste akteur<br />Alliance of Women Film Journalists-prys<br />Broadcast Film Critics Association-prys<br />Central Ohio Film Critics Association-prys<br />Dallas–Fort Worth Film Critics Association-prys<br />Denver Film Critics Society-prys<br />Detroit Film Critics Society-prys<br />Dorian-prys<br />Palm Springs International Film Festival-prys<br />Golden Globe-prys<br />Gotham-prys<br />Hollywood Film Festival-prys<br />Independent Spirit-prys<br />Las Vegas Film Critics Society-prys<br />Nevada Film Critics Society-prys<br />Oklahoma Film Critics Circle-prys<br />Phoenix Film Critics Society-prys<br />Rome Film Festival-prys<br />Satellite-prys<br />Screen Actors Guild-prys<br />Southeastern Film Critics Association-prys<br />Verskeie benoemings |-Irish Film & Television Awards | ''The Wolf of Wall Street'' | Mark Hanna | Central Ohio Film Critics Association-prys<br />Oklahoma Film Critics Circle-prys |- | 2014 | ''[[Interstellar]]'' | Cooper | |- |} === Televisie === {| class="wikitable sortable" |- ! Jaar ! Titel ! Rol ! Notas |- | 1992 | ''Unsolved Mysteries'' | Larry Dickens | Episode #5.12 |- | 1999 | ''King of the Hill'' | Rad Thidbodeaux | Stem<br />Episode: The Wedding of Bobby Hill |- | 2000 | ''Sex and the City'' | Homself | Episode: "Escape from New York" |- | 2010–2012 | ''Eastbound & Down'' | Roy McDaniel / Texas Scout | 3 episodes |- | 2014 | ''True Detective'' | Rustin "Rust" Cohle | 8 episodes<br />Uitvoerende vervaardiger |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.bullz-eye.com/movies/interviews/2008/matthew_mcconaughey.htm 2008-onderhoud met Bullz-Eye.com] * {{Imdb naam|190}} {{Commons-kategorie inlyn}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Matthew McConaughey|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mcconaughey, Matthew}} [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 3sqykzjyjnxl94o4qbbaj8emrkehzkh 0 86001 2902175 2042541 2026-05-07T17:10:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902175 wikitext text/x-wiki {{Suid-Afrikaanse Politiek}} Die '''[[Suid-Afrika]]anse algemene verkiesing van 1984''' het in Augustus 1984 in [[Suid-Afrika]] plaasgevind om [[Kleurling]]- en [[Indiër]]-verteenwoordigers vir hulle onderskeie huise in die driekamerparlement te kies. Dit volg na die [[Suid-Afrikaanse referendum van 1983]] waartydens Blanke kiesers met 'n twee-derde meerderheid ten gunste van die instelling van 'n driekamerparlement gestem het. == Verloop == Die verkiesing van bruinmense vir die [[Raad van Verteenwoordigers van Suid-Afrika|Raad van Verteenwoordigers]] het op [[22 Augustus]] plaasgevind. Die Arbeidersparty onder leiding van eerwaarde [[Allan Hendrickse]] wen die verkiesing en palm 76 van die 80 setels in. Die verkiesing van Indiërs vir die [[Raad van Afgevaardigdes van Suid-Afrika|Raad van Afgevaardigdes]] is op [[28 Augustus]] gehou. Die "National People's Party" verower 18 van die 40 setels.<ref name=AED>{{en}} [http://africanelections.tripod.com/za.html#1984_House_of_Delegates_Election Elections in South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607021412/http://africanelections.tripod.com/za.html#1984_House_of_Delegates_Election |date= 7 Junie 2011 }}, African Elections Database</ref> Die verkiesing is deur die "United Democratic Front" geopponeer en is deur boikotte en protesaksie gekenmerk.<ref name=AED/> Na afloop van die verkiesing reik die [[Verenigde Nasies]] resolusie 554 van 1984 uit wat die verkiesing as onregverdig en ongeldig bestempel, omdat dit die Blanke minderheidsregering in stand hou. Ander het dit weer as 'n belangrike stap in die proses van demokratisering van die Suid-Afrikaanse samelewing beskou. == Resultate == === Raad van Verteenwoordigers === [[Lêer:South African House of Representatives 1984.svg|duimnael|Setels in die [[Raad van Verteenwoordigers van Suid-Afrika|Raad van Verteenwoordigers]] na die 1984-verkiesing {{sleutel|#8D0000|[[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1969)|Arbeidersparty]]: 76 setels}} {{sleutel|#FFCA08|[[Volkskongres Party]]: 2 setels}} {{sleutel|#AE954C|[[Vryheidsparty (Suid-Afrika)|Vryheidsparty]]: 1 setel}} {{sleutel|#DDDDDD|Onafhanklikes: 1 setel}}]] {| class=wikitable style=text-align:right !Party !Stemme !% !Setels |- |align=left|[[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1969)|Arbeidersparty]]|| || ||76 |- |align=left|[[Volkskongres Party (Suid-Afrika)|Volkskongres Party]]|| || ||2 |- |align=left|[[Vryheidsparty (Suid-Afrika)|Vryheidsparty]]|| || ||1 |- |align=left|Onafhanklikes|| || ||1 |- |align=left|Bedorwe/blanko stemme|| ||–||– |- |align=left|'''Totaal'''|| || ||'''80''' |- |align=left|Geregistreer/stempersentasie|| ||30,9||– |- |align=left colspan=4|Bron: [http://africanelections.tripod.com/za.html#1984_House_of_Representatives_Election African Elections Database] |} === Raad van Afgevaardigdes === [[Lêer:House of Delegates 1984.png|duimnael|Setels in die [[Raad van Afgevaardigdes van Suid-Afrika|Raad van Afgevaardigdes]] na die 1984-verkiesing {{sleutel|#DC143C|[[Nasionale Volksparty (Suid-Afrika, 1981)|Nasionale Volksparty]]: 18 setels}} {{sleutel|#FF0000|[[Solidariteit]]: 17 setels}} {{sleutel|#DDDDDD|Onafhanklikes: 5 setels}}]] {| class=wikitable style=text-align:right !Party !Stemme !% !Setels |- |align=left|[[Nasionale Volksparty (Suid-Afrika, 1981)|Nasionale Volksparty]]|| || ||18 |- |align=left|[[Solidariteit]]|| || ||17 |- |align=left|[[Progressiewe Onafhanklikheidsparty]]|| || ||1 |- |align=left|Onafhanklikes|| || ||4 |- |align=left|Bedorwe/blanko stemme|| ||–||– |- |align=left|'''Totaal'''|| || ||'''40''' |- |align=left|Geregistreer/stempersentasie|| ||16,2||– |- |align=left colspan=4|Bron: [http://africanelections.tripod.com/za.html#1984_House_of_Delegates_Election African Elections Database] |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:1984]] [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] 8x899mpoc07xp7kyqp2m425y5p0oio6 0 87164 2902091 2872842 2026-05-07T12:42:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902091 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon |naam = Frederick Sleigh Roberts |gebore = 30 September 1832 |oorlede = 14 November 1914 (82 jaar oud) |beeld = Earl Roberts of Kandahar.jpg |byskrif = |bynaam = Bobs |geboorteplek = [[Kanpur|Cawnpore]], [[Brits-Indië]] |sterfteplek = Saint-Omer, [[Frankryk]] |lojaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} |tak = [[Lêer:Flag of the British Army.svg|22px]] Britse leër |diensjare = 1851–1904 |rang = Veldmaarskalk |eenheid = Koninklike artillerie |poste = Kuram veldkrag<br />Kaboel en Kandahar veldkragte<br />Goewerneur van Natal<br />Hoof-bevelvoerder van die Britse magte in Suid-Afrika<br />Hoof-Bevelvoerder in Madras<br />Hoof-Bevelvoerder, Indië<br />Hoof-Bevelvoerder, Ierland<br />Bevel van die Britse troepe in die [[Tweede Vryheidsoorlog]]<br />Hoof-Bevelvoerder van die magte |oorloë = Indiese rebellie van 1857 * Beleg van Delhi * Beleg van Lucknow Umbeyla-veldtog<br /> Britse ekspedisie na [[Abessinië]] * Slag van Magdala Lushai-veldtog (1871–1872)<br /> Tweede Anglo-Afghaanse Oorlog * Slag van Charasiab * Slag van Peiwar Kotal * Beleg van die Sherpur-inkwartiering * Slag van Kandahar [[Tweede Vryheidsoorlog]] * [[Beleg van Kimberley]] * [[Slag van Paardeberg]] * [[Slag van Poplar Grove]] * [[Slag van Donkerhoek]] * [[Slag van Bergendal]] |toekennings = ''Victoria Cross''<br />''Knight of the Order of the Garter''<br />''Knight of the Order of St Patrick''<br />''Knight Grand Cross of the Order of the Bath''<br />''Member of the Order of Merit''<br />''Knight Grand Commander of the Order of the Star of India''<br />''Knight Grand Commander of the Order of the Indian Empire''<br />''Knight of the Order of St John'' |familie = |anderwerk = }} '''Frederick Sleigh Roberts''' ([[30 September]] [[1832]] – [[14 November]] [[1914]]) was 'n Britse soldaat wat in Cawnpore, [[Indië]] gebore is. In 1858, reeds op 25-jarige leeftyd, word die [[Victoriakruis]] aan hom toegeken na sy diens tydens die Indiese Opstand. In 1885 word hy tot opperbevelhebber van Indië bevorder. In 1895 word hy tot maarskalk bevorder en teen die einde van 1899 word hy bevelvoerder in [[Suid-Afrika]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Gedurende [[Oktober]] [[1900]] is hy terug na [[Engeland]] as opperbevelhebber van die [[Britse Leër]]. In Suid-Afrika word hy opgevolg deur [[Herbert Kitchener]]. Hy het baie moeite gedoen om waarskuwings te rig teen Duitse militarisme. Hy is in [[1914]] oorlede. == Militêre loopbaan == Voordat Roberts tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] die bevel oor die Britse magte oorgeneem het, het hy hom reeds verskeie kere as 'n voortreflike soldaat onderskei. Hy trek soldate uit die [[Britse Ryk]] en herorganiseer die vervoer- en voorradesamestelling. Daarna begin hy sukses behaal; eers neem hy generaal [[Piet Cronje|Piet Cronjé]] gevange saam met 4 000 man by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] in Februarie [[1900]]. Hy stel ook die [[Verskroeideaardebeleid]] in. As aanvoerder van die Britse magte in Suid-Afrika het hy onder meer [[Bloemfontein]], [[Pretoria]] en [[Johannesburg]] beset, waarop die [[Vrystaat]] en [[Transvaal]] amptelik as Britse gebiede geannekseer is. Hy verslaan generaal [[Louis Botha]] by [[Slag van Donkerhoek]] en verdryf hom tot in die destydse [[Oos-Transvaal]]. Toe die oorlog amper verby was, het hy 10 000 man na [[Kandahar]] laat marsjeer en die groot Afgaanse leër wat die dorp aangeval het, verslaan. Toe die oorlog in [[1880]] beëindig is, het hy generaal geword en is 'n ridderskap aan hom toegeken. Na die dood van sir [[George Pomeroy Colley|George Colley]] tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] in [[Transvaal]] is Roberts in [[1881]] as bevelvoerder van die Britse magte in Suid-Afrika aangestel. Net na sy aankoms het hy na Engeland teruggekeer omdat vrede intussen gesluit is. Van [[1885]] tot [[1893]] was hy opperbevelhebber in Indië en in [[1895]] is hy tot veldmaarskalk bevorder. In [[1900]], toe hy reeds 67 jaar oud was, het Roberts in die [[Kaapprovinsie|Kaap]] aangekom om die bevel oor die Britse magte by sir Redvers Buller oor te neem, nadat die Britte tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] swaar verliese teen die Boeremagte gely het. Roberts se enigste seun het in Desember [[1899]] in [[Natalse Regeringspoorweë|Natal]] gesneuwel. Roberts het flankbewegings bo frontaanvalle as militêre strategie verkies. Op [[27 Februarie]] [[1900]] het hy en Kitchener genl. Cronjé by [[Paardeberg]] tot oorgawe gedwing. Ondanks aanvalle deur die Boeremagte het hy daarin geslaag om na Bloemfontein op te ruk en hy het die stad op 13 Maart beset. Op 25 Mei het hy die Vrystaat amptelik as Britse gebied geannekseer en 'n paar dae later, op 31 Mei, het hy Johannesburg binnegeval en Pretoria op 5 Junie beset. Transvaal is op 1 September geannekseer en kort daarna was die grootste deel van die spoorlyn na [[Delagoabaai]], waarvandaan die Boere hulle voorrade gekry het, in Britse hande. Toe die Boere hulle egter nie wou oorgee nie en 'n bewegingsoorlog begin het, is plaashuise afgebrand en is die dakloses in kampe gehuisves. Kitchener het die beleid van verskroeide aarde na Roberts se vertrek verder gevoer, waarna die kampe as [[konsentrasiekamp]]e bekend geword het. Onder die indruk dat die oorlog byna verby was, het Roberts die bevel op [[29 November]] aan [[Herbert Kitchener|Kitchener]] oorhandig en na [[Engeland]] vertrek. So seker was hy van sy saak dat hy verskeie afdelings Britse soldate huis toe gestuur het, waardeur die Britse mag in Suid-Afrika verswak is. In Engeland het Roberts 'n heldeontvangs gekry. Die graafskap is aan hom toegeken en in Januarie [[1901]] het hy opperbevelhebber van die Britse leër geword totdat die pos in [[1904]] afgeskaf is. Tot aan die einde van sy lewe het hy in verskillende militêre rade gedien. Hy was een van die eerste bevelvoerders wat die gedagte van verpligte militêre opleiding gesteun het. Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in [[1914]] is hy as opperkolonel van die buitelandse magte aangestel. In dié hoedanigheid het hy die Indiese soldate wat in [[Frankryk]] geveg het, gaan besoek en is hy op [[14 November]] [[1914]] op [[St. Omaars]] oorlede. Sy boek oor sy vroeëre lewe, ''Forty years in India'', het in [[1897]] verskyn. == Bronnelys == * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0908409656}}, volume 24, bl. 32 * ''[[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]]''. [[Eric Rosenthal]]. 1967 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roberts, Frederick Sleigh}} [[Kategorie:Britse militariste]] [[Kategorie:Maarskalke]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1832]] [[Kategorie:Sterftes in 1914]] tm8pgsm2ryvlla4vebuo1iea3ijfxr6 0 88773 2902309 2881505 2026-05-08T09:26:49Z Nikolai Kurbatov 125512 /* As regisseur */ 2902309 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Akira Kurosawa<br />黒澤 明 | Beeld = Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg | Beeldgrootte = 200 | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Akira Kurosawa in 1953 op die stel van ''Seven Samurai''. | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{geboortedatum|1910|3|23}} | Geboorteplek = [[Tokio]], [[Japan]] | Nasionaliteit = | Sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1910|3|23|1998|9|6}} | Sterfteplek = Tokio, Japan | Skool = | Universiteit = | Beroep = Rolprentregisseur, {{nowrap|-vervaardiger}} en <br />-draaiboekskrywer | Aktiewe jare = 1936–1993 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 0000041 | Toekennings = }} '''Akira Kurosawa''' ([[Japannees]]: 黒澤 明, 23 Maart 1910&nbsp;– 6 September 1998) was ’n [[Japan]]nese rolprentregisseur, {{nowrap|-vervaardiger}} en {{nowrap|-draaiboekskrywer}}. Hy word beskou as een van die belangrikste en invloedrykste rolprentmakers in die geskiedenis van die [[rolprent]]wese; hy het 30 rolprente geregisseer in sy loopbaan van 57 jaar. == Loopbaan == Kurosawa het in 1936 in die rolprentbedryf betrokke geraak ná ’n kort loopbaan as skilder. Nadat hy jare lank as mede-regisseur en draaiboekskrywer gewerk het, het hy sy debuut as regisseur in 1943 tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] gemaak met die gewilde aksieprent ''Sanshiro Sugata'' (ook bekend as ''Judo Saga''). Ná die oorlog het ''Drunken Angel'' (1948) hom ’n gerekende regisseur in [[Japan]] gemaak. Een van die hoofspelers was die toe onbekende akteur [[Toshiro Mifune]]. Die twee mans het later nog 15 prente saam gemaak. Sy vrou, [[Yōko Yaguchi]], het ook in een van sy prente gespeel. ''Rashomon'', waarvan die première in Augustus 1950 in [[Tokio]] was, weer met Mifune in, het op 10 September 1951 in ’n verrassende wending die [[Goue Leeu]] op die [[Venesiese Rolprentfees]] gewen en is daarna in [[Europa]] en [[Noord-Amerika]] uitgereik. Die sukses van die prent het gemaak dat die Weste vir die eerste keer kennis geneem het van Japannese rolprente, en dit het weer gelei tot die erkenning van ander Japannese rolprentmakers. Regdeur die 1950's en vroeë 1960's het Kurosawa sowat een prent per jaar geregisseer, onder meer ’n paar wat goed ontvang is soos ''Ikiru'' (1952), ''Seven Samurai'' (1954) en ''Yojimbo'' (1961). Ná die middel 1960's het hy baie minder produktief geraak, maar sy latere werk het sy laaste twee epiese prente ingesluit: ''Kagemusha'' (1980) en ''Ran'' (1985). Hy het nog pryse gewen, onder meer die [[Palme d'Or]] vir ''Kagemusha'' – meer dikwels oorsee as in Japan. In 1990 het hy die [[62ste Oscar-toekenningsaand|Oscar ontvang]] vir sy lewensbydrae tot die rolprentbedryf.<ref>{{cite web |url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&TN=AAtrans&RF=WebReportPermaLink&MF=oscarsmsg.ini&NP=255&BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&QY=find+acceptorlink+%3D062-25 |title=Academy Award Acceptance Speech Database |accessdate=13 Junie 2010 |archive-date=17 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&TN=AAtrans&RF=WebReportPermaLink&MF=oscarsmsg.ini&NP=255&BU=http://aaspeechesdb.oscars.org/index.htm&QY=find+acceptorlink+%3D062-25 |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=HRiBBehTnZU |title=Akira Kurosawa Tribute with George Lucas, Steven Spielberg |date=19 November 2008 |access-date=28 Junie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307034824/https://www.youtube.com/watch?v=HRiBBehTnZU |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is ná sy dood deur die tydskrif ''AsianWeek'' en [[CNN]] aangewys as "Asiër van die Eeu" in die kategorie Kuns, Letterkunde en Kultuur. Hy is genoem "een van die (vyf) mense wat in die afgelope 100 jaar die meeste bygedra het tot die verbetering van [[Asië]]".<ref>{{cite web|url=http://www-cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|title=ASIANOW&nbsp;– Asiaweek&nbsp;– Asian of the Century&nbsp;– Kurosawa Akira&nbsp;– 12/10/99|accessdate=18 Junie 2010|archive-date= 3 Junie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603092605/http://www-cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|url-status=dead}}</ref> == Filmografie == Van Kurosawa se werk sluit in: === As regisseur === {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 90%;" |- ! Jaar !! Engelse titel !! Japannees !! Transliterasie |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1943 | ''Sanshiro Sugata'' (''Judo Saga'') | 姿三四郎 | ''Sanshiro Sugata'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1944 | ''The Most Beautiful'' | 一番美しく | ''Ichiban utsukushiku'' |- | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1945 | ''Sanshiro Sugata Part II'' (''Judo Saga 2'') | 續姿三四郎 | ''Zoku Sugata Sanshirō'' |- style="background:#efefef;" | ''The Men Who Tread on the Tiger's Tail'' | 虎の尾を踏む男達 | ''Tora no o wo fumu otokotachi'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1946 | ''No Regrets for Our Youth'' | わが青春に悔なし | ''Waga seishun ni kuinashi'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1947 | ''One Wonderful Sunday'' | 素晴らしき日曜日 | ''Subarashiki nichiyōbi'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1948 | ''Drunken Angel'' | 酔いどれ天使 | ''Yoidore tenshi'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1949 | ''The Quiet Duel'' | 静かなる決闘 | ''Shizukanaru kettō'' |- | ''Stray Dog'' | 野良犬 | ''Nora inu'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1950 | ''Scandal'' | 醜聞 | ''Sukyandaru'' (''Shūbun'') |- | ''Rashomon'' | 羅生門 | ''Rashomon'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1951 | ''The Idiot'' | 白痴 | ''Hakuchi'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1952 | ''Ikiru'' (''To Live'') | 生きる | ''Ikiru '' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1954 | ''[[Seven Samurai]]'' | 七人の侍 | ''Shichinin no samurai'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1955 | ''I Live in Fear'' (''Record of a Living Being'') | 生きものの記録 | ''Ikimono no kiroku'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1957 | ''Throne of Blood'' (''Spider Web Castle'') | 蜘蛛巣城 | ''Kumonosu-jō'' |- | ''The Lower Depths'' | どん底 | ''Donzoko'' |- style="background:#efefef;" | style=background:#efefef; | 1958 | ''The Hidden Fortress'' | 隠し砦の三悪人 | ''Kakushi toride no san akunin'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1960 | ''The Bad Sleep Well'' | 悪い奴ほどよく眠る | ''Warui yatsu hodo yoku nemuru'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1961 | ''Yojimbo'' (''The Bodyguard'') | 用心棒 | ''Yōjinbō'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1962 | ''Sanjurō'' | 椿三十郎 | ''Tsubaki Sanjūrō'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1963 | ''High and Low'' (''Heaven and Hell'') | 天国と地獄 | ''Tengoku to jigoku'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1965 | ''Red Beard'' | 赤ひげ | ''Akahige'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1970 | ''Dodesukaden'' | どですかでん | ''Dodesukaden'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1975 | ''Dersu Uzala'' | デルス・ウザーラ | ''Dersu Uzala'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1980 | ''Kagemusha'' (''The Shadow Warrior'') | 影武者 | ''Kagemusha'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1985 | ''Ran'' | 乱 | ''Ran'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1990 | ''Dreams'' (''Akira Kurosawa's Dreams'') | 夢 | ''Yume'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1991 | ''Rhapsody in August'' | 八月の狂詩曲 | ''Hachigatsu no rapusodī '' (''Hachigatsu no kyōshikyoku'') |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1993 | ''Madadayo'' (''Not Yet'') | まあだだよ | ''Mādadayo'' |} === As vervaardiger === Vir die volgende prente wat Kurosawa geregisseer het, het hy ook krediet as vervaardiger ontvang: * ''Stray Dog'' (assistent-vervaardiger) * ''Throne of Blood'' (mede-vervaardiger) * ''The Lower Depths'' (vervaardiger) * ''The Hidden Fortress'' (mede-vervaardiger) * ''The Bad Sleep Well'' (mede-vervaardiger) * ''Yojimbo'' (mede-vervaardiger) * ''Sanjuro'' (mede-vervaardiger) * ''High and Low'' (mede-vervaardiger) * ''Red Beard'' (mede-vervaardiger) * ''Dodesukaden'' (uitvoerende vervaardiger en vervaardiger) * ''Kagemusha'' (vervaardiger) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|id=0000041|naam=Akira Kurosawa}} * {{Commons-kategorie inlyn|Akira Kurosawa}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Akira Kurosawa|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kurosawa, Akira}} [[Kategorie:Japannese skrywers]] [[Kategorie:Draaiboekskrywers]] [[Kategorie:Rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1910]] [[Kategorie:Sterftes in 1998]] 3x3swbj2diqblufdpcdib8ovevycxqv 0 90397 2902253 2827968 2026-05-08T02:13:27Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Bafta-pryse */ 2902253 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Robert de Niro | Beeld = Robert De Niro at Cannes 2025 at a Photocall 06.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = De Niro in 2025 | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1943|8|17}} | Geboorteplek = [[New York-stad]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State van Amerika]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, regisseur, vervaardiger | Aktiewe jare = 1959 - nou | Noemenswaardige rolprente = Sien teks. | Webwerf = | imdb = 0000134 | Toekennings = }} '''Robert de Niro''' (gebore [[17 Augustus]] [[1943]]) is 'n [[VSA|Amerikaanse]] akteur, regisseur, vervaardiger en stemkunstenaar. Van sy bekendste rolprente is: ''Mean Streets'' (1973), ''The Godfather: Part II'' (1974), ''[[Taxi Driver]]'' (1976), ''The Deer Hunter'' (1978) en meer onlangs ''Casino'' (1995) en ''The Good Shepherd'' (2006). == Biografie == [[Lêer:RobertdeNiro26.JPG|duimnael|links|180px|Robert de Niro in 1988]] De Niro is op [[17 Augustus]] [[1943]] in die [[New York Stad|New Yorkse]] buurt Greenwich Village gebore. Hy is die seun van die skilder en beeldhouer Robert de Niro sr. en Virginia Admiral. Sy ouers skei toe hy slegs twee jaar oud was. Daarna woon hy saam met sy moeder in Little Italy ([[Manhattan]]). Sy pa het binne loopafstand gewoon en hulle het mekaar gereeld gesien. Op tienjarige ouderdom kry hy sy eerste toneelervaring in 'n skoolproduksie, waar hy die rol van die lafhartige leeu in die ''The Wizard of Oz'' vertolk. Op 14 verlaat hy middelbare skool om 'n lid van 'n straatbende te word. Hierna kry hy toneelopleiding aan die ''Stella Adler Conservatory of Acting'' en by Lee Strasberg se ''Actor's Studio''. Hy maak sy debuut as rolprentakteur in 1963 op 20-jarige ouderdom in ''The Wedding Party'', maar dit is eers in 1969 vrygestel. == Pryse en benoemings == === Oscar-pryse === * Wen: Beste Ondersteunende Akteur, ''The Godfather Part II'' (1974) * Benoem: Beste Akteur, ''Taxi Driver'' (1976) * Benoem: Beste Akteur, ''The Deer Hunter'' (1978) * Wen: Beste Akteur, ''Raging Bull'' (1980) * Benoem: Beste Akteur, ''Awakenings'' (1990) * Benoem: Beste Akteur, ''Cape Fear'' (1991) === Bafta-pryse === * Benoem: Beste Nuweling, ''The Godfather Part II'' (1976) * Benoem: Beste Akteur, ''Taxi Driver'' (1977) * Benoem: Beste Akteur, ''The Deer Hunter'' (1979) * Benoem: Beste Akteur, ''Raging Bull'' (1982) * Benoem: Beste Akteur, ''The King of Comedy'' (1984) * Benoem: Beste Akteur, ''[[Goodfellas]]'' (1990) == Eksterne skakels == * {{Imdb naam|id=0000134}} * {{Commonskat-inlyn|Robert De Niro}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Niro, Robert}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] abu1as2kz0mk69nmd97ulv6zbbqoy1g 0 90555 2902085 2777962 2026-05-07T12:37:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902085 wikitext text/x-wiki In '''attribuutkomposita''' is daar 'n [[passing]] van die bepaler op ten minste een van die ensiklopediese eienskappe van die kern.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2014. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Komtemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 171-208)</ref> Dit beteken dat dit 'n bepaalde kwaliteit uitdruk en dus 'n [[Byvoeglike naamwoord|adjektiwiese]] funksie het. Indien die bepaler dan 'n nomen is, dan druk die nomen 'n bepaalde kwaliteit uit eerder as om te dui op iets konkreets. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Morfologie (taalkunde)]] ckiemw0vgj453o1z4yh86iz56bibrlk 0 93580 2902159 2886708 2026-05-07T15:36:47Z Liadtalker 1234 207324 2902159 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Iran | Artikel = | Beeld = State flag of Iran (1964–1980).svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = Driekleurvlag | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = {{FIAV|sinister}} | Verhouding = 4:7 | Goedgekeur_op = [[29 Julie]] [[1980]]<ref name="FOTW-Iran">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/ir.html |title=Iran |accessdate=27 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/19991013053357/http://crwflags.com/fotw/flags/ir.html |archive-date=13 Oktober 1999 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | Ontwerp = ’n Horisontale driekleur in groen, wit en rooi met die Irannese embleem in rooi op die middelste wit baan. Die takbir (“الله اکبر”) verskyn 22 keer op die binnerande van die groen en rooi bane. | Ontwerper = }} Die '''nasionale vlag van [[Iran]]''' is op [[29 Julie]] [[1980]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n horisontale driekleur in groen, wit en rooi met die Irannese embleem in rooi op die middelste wit baan. Die [[takbir]] ({{ar}} “الله اکبر”, {{af}} “God is Groot”) verskyn 22 keer op die binnerande van die groen en rooi bane. == Ontwerp == === Kleure === [[Lêer:Flag of Iran (official).svg|duimnael|Vlag met kompas-en-reguit konstruksie]] Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Lêer:Flag of Iran.svg|30px]]<br />Kleurskema ! style="background:#239F40FF; width:200px" | {{Kleur|white|Groen}} ! style="background:#FFFFFF; width:200px" | {{Kleur|black|Wit}} ! style="background:#DA0000FF; width:200px" | {{Kleur|white|Rooi}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' | <code>35/159/64</code> || <code>255/255/255</code> || <code>218/0/0</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' | <code>#239f40ff</code> || <code>#FFFFFF</code> || <code>#da0000ff</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>78/0/60/38</code> || <code>0/0/0/0</code> || <code>0/100/100/15</code> |} == Geskiedenis == Vlae, standaarde en baniere was nog altyd belangrike nasionale en imperiale simbole vir Iraniërs in tye van oorlog en vrede. [[Xenophon]] het geskryf dat [[Kores die Grote]] se standaard ’n goue arend met oopgespreide vlerke aan ’n lang steel was. Hoewel die hemelliggaam en dierefiguur langdurige en onafhanklike geskiedenisse in Irannese heraldiek het, is die bekendste simbool van Iran in die afgelope eeue die Leeu-en-son-motief wat ’n grafiese uitbeelding van die astrologiese kofigurasie van die [[Planete in astrologie#Son|son]] in die sterreteken [[Leeu (sterreteken)|Leo]] is. Laat in die negentiende eeu is die leeu-en-son-motief gekombineer met ’n kromswaardmotief en op ’n driekleur van groen, wit en rooi gesuperponeer. Hierdie vlag het met klein wysigings die amptelike vlag gebly tot die [[Irannese Rewolusie]] in 1979. === Achaemenidiese Ryk === {{Hoofartikel|Achaemenidiese Ryk}} Gedurende die Achaemenidiese era, veral in die tyd van Kores die Grote, was die Persiese imperiale vlag vierkantig en soos ’n vlieër in vier gelyke driehoeke verdeel met twee kleure afwisselend. In die opgrawings by [[Persepolis]] het argeoloë op ’n standaard afgekom waarop ’n goue arend of ''sjahbaz'' met oopgespreide vlerke afgebeeld is. Die huidige oortuiging is dat dit die amptelike simbool van Iran onder Kores die Grote en sy opvolgers was. === Sassanidiese Ryk === {{Hoofartikel|Sassanidiese Ryk}} [[Lêer:Baydad.jpg|duimnael|Derafsj Kaviani in munt van plaaslike Persiese ryk wat gedurende die Seleukidiese tydperk naby [[Persepolis]] opgeduik het.<ref>{{en}} {{cite web |last=Wiesehöfer |first=Josef |title=Frataraka |url=http://www.iranicaonline.org/articles/frataraka |work=Encyclopædia Iranica |accessdate=22 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611155108/http://www.iranicaonline.org/articles/frataraka |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] Tydens die Sassanidiese Ryk was die imperiale vlag ’n vierkantige stuk leer oordek met ’n dun sylaag waarop juwele versier is met ’n vierpuntige ster in die middel wat die vier uithoeke van die wêreld aangedui het. Dit is dieselfde ster as ''Akhtare Kaviani'' (“die Kaviaanse ster”) waarna [[Ferdowsi]] in die epiese ''Sjanama'' (“Boek van Konings”) verwys. Die vlag was groter as die oorspronklike Derafshe Kaviani-skort en is van ’n spies gehang waarvan die punt bo uitgesteek het. Aan die onderste rand was geel, magenta en skarlakenrooi tossels met groot pendantjuwele. Die vlag is vernietig deur die invallende [[Moslem]]se [[Arabiere]] na die beslissende nederlaag van die Sassanide tydens die Moslemse verowering van Persië. === Islamitiese Iran === Die Sassanidiese staat het geval met die opkoms van ’n [[Islam]]itiese ryk in die [[Midde-Ooste]]. Aangesien Islam die figuurlike en uitdruklike simbole as afgodery streng verbied, is alle tradisionele embleme wat in Irannese vlae gebruik is, weggelaat. Gedurende hierdie periode het Iran een spesifieke vlag gebruik nie maar Islamitiese baniere is wyd in gebruik geneem. === Ghaznawid-dinastie === {{Hoofartikel|Ghaznawide}} [[Mahmud van Ghazni]] (998–1030) het die simboliese uitdrukking op die Irannese vlag heringestel; die weergawe wat hy ontwerp het, het ’n goue skyf op ’n swart agtergrond bevat. ’n Tweede vlag wat aan die Ghaznawid-dinastie toegeskryf word is ’n silwer sekelmaan en pou op ’n groen agtergrond.<ref>{{en}} [http://flagspot.net/flags/tr_imp.html flagspot.net] URL op 1 Oktober 2007 besoek</ref> === Safawide-dinastie === {{Hoofartikel|Safawidiese Ryk}} [[Lêer:Safavids' Flag 1715 AD.jpg|duimnael|Vlag van Iran gedra deur die Persiese afvaardiging gedurende Mohammed Reza Beg se besoek aan [[Paleis van Versailles|Versailles]], Augustus 1715]] Die Safawide-dinastie (1501–1736) het drie groen vlae gebruik, elk met ’n ander embleem. Ismail I, die eerste Safawide-koning, het ’n groen vlag met ’n goue skyf gebruik. In 1524 het Tahmasp I die skyf met ’n simbool van ’n skaap en son vervang; hierdie ontwerp is tot 1576 gebruik. Ismail II was daarna die eerste om die leeu-en-son-motief te gebruik wat in goud op ’n groen baan geborduur is. Hierdie ontwerp was in gebruik tot aan die einde van die Safawide-tydperk. Gedurende hierdie periode het die leen en son die twee pilare van die gemeenskap (die staat en geloof) voorgestel. Hoewel verskeie ''alams'' en baniere deur Safawide gebruik is (veral tydens die heerskappy van die eerste twee konings) het die leen en son teen die tyd van Sjah Abbas I een van die gewildste embleme van Iran geword. Die Safawidiese interpretasie van die simbool was na oorlewering ’n kombinasie van geskiedkundige legendes soos die ''Sjanameh'', stories van profete en ander Islamitiese bronne. Vir die Safawide het die koning (''[[sjah]]'') twee funksies gehad: hy was heerser en ’n heilige. Hierdie dubbelrol is gesien as die koning se erfenis wat afgelei is van [[Djamsjid]], die mitiese stigter van die antieke Persiese koninkryk, en [[Ali]], die eerste [[Sjia]] Imam. Djamsjid is geassosieer met die son en Ali met die leeu (van sy bynaam “Leeu van God”). Die korrespondensie is moontlik oorspronklik gebaseer op ’n geleerde interpretasie van verwysings in die ''Sjanameh'' na “die Seun van Iran” en “die Maan van die Turaniërs”. Sedert die sekelmaan as die dinastiese (en uiteindelik nasionale) embleem van die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse sultans]], die nuwe vorste van [[Sultanaat van Rûm|Rûm]], aanvaar is het die Safawide van Iran, wat ’n behoefte aan ’n embleem gehad het, die leen-en-son-motief gekies. In die Safawidiese wêreld het die son voorts ook ’n belangrike betekenis gehad omdat hulle tyd deur ’n sonkalender bepaal is, in teenstelling met die Arabies-Islamitiese maankalenderstelsel. In die [[diereriem]] word die son ook aan Leo gekoppel; vir die Safawide het die leeu en son die dubbele betekenis van die heerser en heilige figuur van die ''sjah'' (Djamsjid en Ali) oorgedra, die heuglike astrologiese konfigurasie wat die kosmiese paar en die aardse – koning en ''imam'' – byeenbring. Ten opsigte van die Safawide se begrip van die leeu-en-son-motief het Shahbazi voorgestel dat “die Safawide die leeu as voorstelling van Imam ʿAlī geherinterpreteer het en die son as tiperend van die ‘glorie van geloof’, ’n plaasvervanger vir die antieke ''farr-e dīn''.” Hulle het die antieke konsep van Godgegewe glorie (''farr'') heringestel om hul heerskappy te regverdig en het hierdie eienskappe aan Ali toegedig terwyl die koning se genealogie deur die Sjiitiese vierde imam se moeder na die koninklike huis van Sassanide teruggespoor is. === Afsjaride-dinastie === Die Afsjaride-dinastie het twee koninklike standaarde gehad, een met rooi, wit en blou bane en een met rooi, wit, blou en geel bane. Nadir Sjah se persoonlike vlag was ’n geel wimpel met ’n rooi fraiing en ’n leeu-en-son-motief in die middel. Al drie hierdie vlae was driehoekig.<ref name=xvi /><ref name=kavehfarrokh /> Nadir Sjah het die kleur groen bewustelik vermy omdat groen geassosieer is met Sjiisme en die Safawide-dinastie.<ref name=iranica /> Die vlootadmiraal se vlag was ’n wit agtergrond met ’n rooi Persiese swaard in die middel.<ref>{{en}} Nādir Shāh's Campaigns in 'Omān, 1737–1744 deur Laurence Lockhart, ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', Universiteit van Londen, Vol. 8, No. 1 (1935), bl. 157–171</ref> === Zand-dinastie === Die staatsvlag van die Zand-dinastie was ’n wit driehoekige wimpel met ’n groen fraiing en ’n goue leeu-en-son in die middel.<ref name=kavehfarrokh /> === Vroeë Kadjar-dinastie === [[Lêer:Iranian flag in the early 19th century.jpg|duimnael|Vlag van Iran gedurende [[Fath Ali Sjah]] se heerskappy in die vroeë 19de eeu, afgebeeld deur Drouville]] In teenstelling met hul Zand- en Afsjaride-voorgangers het Kadjar-regeerders reghoekige vlae gebruik. Die vlag van Mohammad Khan Kadjar was rooi met ’n goue leeu-en-son in ’n dofgeel skyf.<ref name=xvi>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_per16.html#qaj |title=Persië (Iran) van XVI tot XVIIIde eeu |accessdate=11 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001045/https://www.fotw.info/flags/ir_per16.html |archive-date=2 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fath Ali Sjah het ’n leeu op ’n eenvoudige rooi baan as sy oorlogsvlag gebruik. Die hoofembleem was ’n leeu liggend voor ’n son maar ’n ontwerp met ’n gaande leeu met ’n swaard in die klou is ook gebruik.<ref name=kavehfarrokh>{{en}} {{cite web |url=http://www.kavehfarrokh.com/news/the-lion-and-sun-motif-of-iran-a-brief-analysis/ |title=Die Leeu-en-Son-Motief van Iran: ’n Kort Ontleding |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109204837/http://kavehfarrokh.com/news/the-lion-and-sun-motif-of-iran-a-brief-analysis/ |archive-date= 9 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Daar was ’n groen weergawe van die vlag in tye van vrede en ’n wit weergawe vir diplomatieke doeleindes.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf |title=Irannese Vlag, ’n Kort Geskiedenis (Engelse weergawe) |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314231917/http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf |archive-date=14 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende Mohammad Sjah se heerskappy is die twee verskillende leeu-embleme in ’n enkele vlag gekombineer wat ’n gaande leeu met ’n swaard in die klou voor ’n son uitgebeeld het.<ref name=kavehfarrokh /><ref name=iranica>{{en}} {{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i |title=Encyclopædia Iranica: Vlae i. van Persië |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527205810/http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Onder Naser al-Din Sjah was die basiese vlag wit met ’n dik groen fraiing aan drie sye met ’n leeu-embleem in die middel.<ref name=xix>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_per19.html |title=Persië (Iran) in die XIXde eeu |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403060225/https://www.fotw.info/flags/ir_per19.html |archive-date= 3 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{fr}} {{cite book |last=Le Gras |first=M. A. |title=Album des pavillons, guidons et flammes de toutes les puissances maritimes |publisher= Dépôt des Cartes et Plans de la Marine |location=Paris |year= 1858}}</ref> Daar was ook ’n burgerlike vaandel met ’n groen-en-rooi fraiing en ’n vlootvaandel wat dieselfde as die burgerlike vaandel gelyk het met ’n leeu-en-son-motief in die middel.<ref name=xix /><ref name=Qajar /> === Post-grondwetlike Rewolusie === [[Lêer:Flag of Iran before 1979 Revolution.svg|duimnael|Vlag van die [[Pahlavi-dinastie]] voor die [[Irannese Rewolusie|1979-Rewolusie]]]] Die eerste weergawe van die moderne Irannese driekleur is aanvaar in die nadraai van die Irannese Grondwetlike Rewolusie van 1906.<ref name=Qajar>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp05.html |title=Irannese Ryk (Kadjar-dinastie, 1905–1925) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021203040142/https://www.fotw.info/flags/ir_imp05.html |archive-date= 3 Desember 2002 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die aanvullende fundamentele wette van 7 Oktober 1907 het ’n driekleur vlag in groen, wit en rooi met ’n leeu-en-son-motief in die middel beskryf.<ref>{{ws| [[s:Iran Constitution of 1906|Irannese Grondwet van 1906]]}}</ref> ’n Dekreet van 4 September 1910 het die presiese besonderhede van die embleem uitgelê insluitend die vorm van die leeu se stert (“soos ’n S in skuinsskrif”) en die posisie en grootte van die leeu, swaard en die son.<ref>{{en}} {{citation |last1=Najmabadi |first1=Afsaneh |title=Vroue met snorre en mans sonder baarde: Gender en Seksuele vrese van ’n moderne Iran |publisher=Universiteit van Kalifornië Pers |year=2005 |page=86}}</ref> Gedurende hierdie periode was die vlag se kleure vaal met die rooi wat pienkerig voorgekom het. Daar was drie variante van die vlag in gebruik. Die staatsvlag was ’n driekleur met die leeu-en-son-motief in die middel. Die nasionale vlag en burgerlike vaandel was ’n eenvoudige driekleur sonder embleem. Die vlootvaandel en oorlogsvlag was soortgelyk aan die staatsvlag maar die embleem was omring deur ’n krans met ’n kroon daarbo. Al drie vlae se verhouding was 1:3.<ref name="Qajar" /> Die vlag is twee maal gedurende die [[Pahlavi-dinastie]]. In 1933 is die kleure donkerder gemaak en die ontwerp effens verander. Die son se gelaatstrekke is verwyder en die Kianikroon op die vlootvaandel is vervang met die Pahlavi-kroon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp25.html |title=Flags of the World: Irannese Keiserryk (Pahlavi-dinastie, 1925–1964) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021202213809/https://www.fotw.info/flags/ir_imp25.html |archive-date= 2 Desember 2002 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 1964 is die vlagverhouding verander van 1:3 na 4:7 en die embleem op die vlootvaandel is verklein om binne die wit baan te pas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp64.html |title=Flags of the World: Irannese Keiserryk (Pahlavi-dinastie, 1964–1979) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402165704/https://www.fotw.info/flags/ir_imp64.html |archive-date= 2 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Na die [[Irannese Rewolusie]] het die Interimregering van Iran die kroon van die vlootvaandel af verwyder. Die ou staats- en nasionale vlae het tot 29 Julie 1980 onveranderd gebly toe die moderne Irannese vlag aanvaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://flagspot.net/flags/ir_tra79.html |title=Flags of the World: Iran: Oorgangstydperk (1979–1980) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221162804/https://flagspot.net/flags/ir_tra79.html |archive-date=21 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ten spyte van die leeu-en-son-motief se betekenis in Sjiisme en die son se verbintenis met [[Ali]], die eerste Imam van die Sjiiete, het die motief die “onderdrukkende verwesterende monargie” wat vervang moes word verteenwoordig.<ref>{{en}} {{citation |last=Babayan |first=Kathryn |title=Mystics, Monarchs, and Messiahs: Cultural Landscapes of Early Modern Iran |publisher=Harvard College |year=2002 |page=491 |isbn=0-932885-28-4 |url=http://books.google.com/books?id=WLoUePLTdfgC&pg=PA491&dq=lion%20and%20sun#v=onepage&q=lion%20and%20sun&f=false}}</ref> Om daardie rede is die Rooi Leeu-en-Son Vereniging verander na die Rooi Sekelmaan Vereniging. Die leeu-en-son-vlag word tans deur Irannese gemeenskappe in ballingskap gebruik as simbool teen die Islamitiese Republiek, soortgelyk aan die gebruik van die Suid-Viëtnamese vlag deur [[Viëtnamese]] uitgewekenes. Sommige politieke groeperinge in Iran insluitend monargiste en die Volksmoedjahedien gebruik dit ook steeds. In [[Los Angeles]] en ander stede met groot Irannese uitgeweke gemeenskappe is die leeu-en-son kenmerkend en verskyn dit op Irannese vlae en souvenirs, soveel so dat dit meer gebruik word as gedurende die jare van die monargie in Iran self waar die skoon driekleur gewoonlik gebruik is.<ref name=Najmabadi>{{en}} {{citation |last=Najmabadi |first=Afsaneh |title=Gender and Sexual Anxieties of Iranian Modernity |publisher=University of California Press |year=2005 |chapter=II |isbn=0-520-24262-9}}</ref> <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Standard of Cyrus the Great (White).svg| {{FIAV|historical}} Standaard van Kores die Grote, 559 tot 529 v.C. Lêer:Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Sassanidiese Ryk, 224 tot 651 Lêer:Flag of Persia (1502–1524).png| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie onder Ismail I, 1502 tot 1524 Lêer:Flag of Shah Tahmasp I.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie onder Tahmasp I, 1524 tot 1576 Lêer:Safavid Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie na Ismail II, 1576 tot 1732 Lêer:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg| {{FIAV|historical}} ’n Imperiële standaard van die Afsjaride-dinastie Lêer:Afsharid Imperial Standard (4 Stripes).svg| {{FIAV|historical}} ’n Imperiële standaard van die Afsjaride-dinastie Lêer:Nadir Shah Flag.svg| {{FIAV|historical}} Nadir Sjah se vlag Lêer:PersiaNavalFlagAfsharidPeriod.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van die Afsjaride-periode Lêer:Zand Dynasty flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Zand-dinastie Lêer:Flag of Agha Mohammad Khan.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Mohammad Khan Lêer:War Flag of Fath Ali Shah.svg| {{FIAV|historical}} Oorlogsvlag van Faht Ali Sjah <!--Lêer:Fath Ali Shah Flag 1.svg | {{FIAV|historical}} Diplomatieke vlag van Faht Ali Sjah--> Lêer:Peace Flag of Fath Ali Shah (with sword).svg| {{FIAV|historical}} Vredesvlag van Faht Ali Sjah Lêer:Mohammad Shah Qajar Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag in gebruik tydens Mohammad Sjah se heerskappy Lêer:Amir Kabir Flag.svg| {{FIAV|historical}} Driekleurvlag ontwerp deur Amir Kabir Lêer:Early 20th Century Qajar Flag.svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran tot 1906 Lêer:Qajar Civil Ensign.svg| {{FIAV|historical}} Burgerlike vaandel van Iran tot 1906 Lêer:Qajar Naval Ensign.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran tot 1906 Lêer:Tricolour Flag of Iran (1886).svg| {{FIAV|historical}} Driekleurvlag van 1886 Lêer:Naval Ensign of Iran (1907–1933).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:State flag of Persia (1907–1933).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:Civil flag of Persia (1907–1933).svg|{{FIAV|historical}} Burgerlike vlag van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1933 tot 1964 Lêer:State flag of Iran (1933–1964).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1933 tot 1964 Lêer:Naval Ensign of Iran (1964-1979).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1964 tot 1979 Lêer:Civil flag of Iran (1964–1980).svg| {{FIAV|historical}} Burgerlike vlag van Iran, 1964 tot 1980 Lêer:State flag of Iran (1964–1980).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1964 tot 1980 Lêer:Naval Ensign of Iran (1979–1980).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1979 tot 1980 </gallery></center> == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg| Vlag van die Islamitiese Rewolusionêre Wagkorps Lêer:Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg| Vlag van die Irannese Wetstoepassingskrag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg| Vlag van die Irannese Gewapende magte Lêer:Ceremonial flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg| Seremoniële vlag van die Irannese Gewapende magte Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg| Vlag van die Irannese grondmag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Air Defense Force.svg| Vlag van die Irannese lugmag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg| Vlag van die Irannese vloot </gallery></center> === Soortgelyke vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Iran with standardized lion and sun.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die moderne [[Persiese Ryk]] (Irannese monargie tot 1979) Lêer:Flag of Kurdistan.svg|{{FIAV|normal}} [[Vlag van Koerdistan]], sedert 1992 Lêer:Flag of Tajikistan.svg|{{FIAV|normal}} [[Vlag van Tadjikistan]], sedert 1992 </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Iran|Vlae van Iran}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ir.html Iran] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Iran|title=Flag of Iran|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Mei 2019}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Iran}} [[Kategorie:Iran]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Iran]] azyrzy6tsj16fmnmqfxlyyclonv8d26 2902160 2902159 2026-05-07T15:39:07Z Liadtalker 1234 207324 2902160 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Iran | Artikel = | Beeld = State flag of Iran (1964–1980).svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = Driekleurvlag | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = {{FIAV|sinister}} | Verhouding = 4:7 | Goedgekeur_op = [[29 Julie]] [[1980]]<ref name="FOTW-Iran">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/ir.html |title=Iran |accessdate=27 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/19991013053357/http://crwflags.com/fotw/flags/ir.html |archive-date=13 Oktober 1999 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | Ontwerp = ’n Horisontale driekleur in groen, wit en rooi met die Irannese embleem in rooi op die middelste wit baan. Die takbir (“الله اکبر”) verskyn 22 keer op die binnerande van die groen en rooi bane. | Ontwerper = }} Die '''nasionale vlag van [[Iran]]''' is op [[29 Julie]] [[1980]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n horisontale driekleur in groen, wit en rooi met die Irannese embleem in rooi op die middelste wit baan. Die [[takbir]] ({{ar}} “الله اکبر”, {{af}} “God is Groot”) verskyn 22 keer op die binnerande van die groen en rooi bane. == Ontwerp == === Kleure === [[Lêer:Flag of Iran (official).svg|duimnael|Vlag met kompas-en-reguit konstruksie]] Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Lêer:State flag of Iran (1964–1980).svg|30px]]<br />Kleurskema ! style="background:#239F40FF; width:200px" | {{Kleur|white|Groen}} ! style="background:#FFFFFF; width:200px" | {{Kleur|black|Wit}} ! style="background:#DA0000FF; width:200px" | {{Kleur|white|Rooi}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' | <code>35/159/64</code> || <code>255/255/255</code> || <code>218/0/0</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' | <code>#239f40ff</code> || <code>#FFFFFF</code> || <code>#da0000ff</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>78/0/60/38</code> || <code>0/0/0/0</code> || <code>0/100/100/15</code> |} == Geskiedenis == Vlae, standaarde en baniere was nog altyd belangrike nasionale en imperiale simbole vir Iraniërs in tye van oorlog en vrede. [[Xenophon]] het geskryf dat [[Kores die Grote]] se standaard ’n goue arend met oopgespreide vlerke aan ’n lang steel was. Hoewel die hemelliggaam en dierefiguur langdurige en onafhanklike geskiedenisse in Irannese heraldiek het, is die bekendste simbool van Iran in die afgelope eeue die Leeu-en-son-motief wat ’n grafiese uitbeelding van die astrologiese kofigurasie van die [[Planete in astrologie#Son|son]] in die sterreteken [[Leeu (sterreteken)|Leo]] is. Laat in die negentiende eeu is die leeu-en-son-motief gekombineer met ’n kromswaardmotief en op ’n driekleur van groen, wit en rooi gesuperponeer. Hierdie vlag het met klein wysigings die amptelike vlag gebly tot die [[Irannese Rewolusie]] in 1979. === Achaemenidiese Ryk === {{Hoofartikel|Achaemenidiese Ryk}} Gedurende die Achaemenidiese era, veral in die tyd van Kores die Grote, was die Persiese imperiale vlag vierkantig en soos ’n vlieër in vier gelyke driehoeke verdeel met twee kleure afwisselend. In die opgrawings by [[Persepolis]] het argeoloë op ’n standaard afgekom waarop ’n goue arend of ''sjahbaz'' met oopgespreide vlerke afgebeeld is. Die huidige oortuiging is dat dit die amptelike simbool van Iran onder Kores die Grote en sy opvolgers was. === Sassanidiese Ryk === {{Hoofartikel|Sassanidiese Ryk}} [[Lêer:Baydad.jpg|duimnael|Derafsj Kaviani in munt van plaaslike Persiese ryk wat gedurende die Seleukidiese tydperk naby [[Persepolis]] opgeduik het.<ref>{{en}} {{cite web |last=Wiesehöfer |first=Josef |title=Frataraka |url=http://www.iranicaonline.org/articles/frataraka |work=Encyclopædia Iranica |accessdate=22 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611155108/http://www.iranicaonline.org/articles/frataraka |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] Tydens die Sassanidiese Ryk was die imperiale vlag ’n vierkantige stuk leer oordek met ’n dun sylaag waarop juwele versier is met ’n vierpuntige ster in die middel wat die vier uithoeke van die wêreld aangedui het. Dit is dieselfde ster as ''Akhtare Kaviani'' (“die Kaviaanse ster”) waarna [[Ferdowsi]] in die epiese ''Sjanama'' (“Boek van Konings”) verwys. Die vlag was groter as die oorspronklike Derafshe Kaviani-skort en is van ’n spies gehang waarvan die punt bo uitgesteek het. Aan die onderste rand was geel, magenta en skarlakenrooi tossels met groot pendantjuwele. Die vlag is vernietig deur die invallende [[Moslem]]se [[Arabiere]] na die beslissende nederlaag van die Sassanide tydens die Moslemse verowering van Persië. === Islamitiese Iran === Die Sassanidiese staat het geval met die opkoms van ’n [[Islam]]itiese ryk in die [[Midde-Ooste]]. Aangesien Islam die figuurlike en uitdruklike simbole as afgodery streng verbied, is alle tradisionele embleme wat in Irannese vlae gebruik is, weggelaat. Gedurende hierdie periode het Iran een spesifieke vlag gebruik nie maar Islamitiese baniere is wyd in gebruik geneem. === Ghaznawid-dinastie === {{Hoofartikel|Ghaznawide}} [[Mahmud van Ghazni]] (998–1030) het die simboliese uitdrukking op die Irannese vlag heringestel; die weergawe wat hy ontwerp het, het ’n goue skyf op ’n swart agtergrond bevat. ’n Tweede vlag wat aan die Ghaznawid-dinastie toegeskryf word is ’n silwer sekelmaan en pou op ’n groen agtergrond.<ref>{{en}} [http://flagspot.net/flags/tr_imp.html flagspot.net] URL op 1 Oktober 2007 besoek</ref> === Safawide-dinastie === {{Hoofartikel|Safawidiese Ryk}} [[Lêer:Safavids' Flag 1715 AD.jpg|duimnael|Vlag van Iran gedra deur die Persiese afvaardiging gedurende Mohammed Reza Beg se besoek aan [[Paleis van Versailles|Versailles]], Augustus 1715]] Die Safawide-dinastie (1501–1736) het drie groen vlae gebruik, elk met ’n ander embleem. Ismail I, die eerste Safawide-koning, het ’n groen vlag met ’n goue skyf gebruik. In 1524 het Tahmasp I die skyf met ’n simbool van ’n skaap en son vervang; hierdie ontwerp is tot 1576 gebruik. Ismail II was daarna die eerste om die leeu-en-son-motief te gebruik wat in goud op ’n groen baan geborduur is. Hierdie ontwerp was in gebruik tot aan die einde van die Safawide-tydperk. Gedurende hierdie periode het die leen en son die twee pilare van die gemeenskap (die staat en geloof) voorgestel. Hoewel verskeie ''alams'' en baniere deur Safawide gebruik is (veral tydens die heerskappy van die eerste twee konings) het die leen en son teen die tyd van Sjah Abbas I een van die gewildste embleme van Iran geword. Die Safawidiese interpretasie van die simbool was na oorlewering ’n kombinasie van geskiedkundige legendes soos die ''Sjanameh'', stories van profete en ander Islamitiese bronne. Vir die Safawide het die koning (''[[sjah]]'') twee funksies gehad: hy was heerser en ’n heilige. Hierdie dubbelrol is gesien as die koning se erfenis wat afgelei is van [[Djamsjid]], die mitiese stigter van die antieke Persiese koninkryk, en [[Ali]], die eerste [[Sjia]] Imam. Djamsjid is geassosieer met die son en Ali met die leeu (van sy bynaam “Leeu van God”). Die korrespondensie is moontlik oorspronklik gebaseer op ’n geleerde interpretasie van verwysings in die ''Sjanameh'' na “die Seun van Iran” en “die Maan van die Turaniërs”. Sedert die sekelmaan as die dinastiese (en uiteindelik nasionale) embleem van die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse sultans]], die nuwe vorste van [[Sultanaat van Rûm|Rûm]], aanvaar is het die Safawide van Iran, wat ’n behoefte aan ’n embleem gehad het, die leen-en-son-motief gekies. In die Safawidiese wêreld het die son voorts ook ’n belangrike betekenis gehad omdat hulle tyd deur ’n sonkalender bepaal is, in teenstelling met die Arabies-Islamitiese maankalenderstelsel. In die [[diereriem]] word die son ook aan Leo gekoppel; vir die Safawide het die leeu en son die dubbele betekenis van die heerser en heilige figuur van die ''sjah'' (Djamsjid en Ali) oorgedra, die heuglike astrologiese konfigurasie wat die kosmiese paar en die aardse – koning en ''imam'' – byeenbring. Ten opsigte van die Safawide se begrip van die leeu-en-son-motief het Shahbazi voorgestel dat “die Safawide die leeu as voorstelling van Imam ʿAlī geherinterpreteer het en die son as tiperend van die ‘glorie van geloof’, ’n plaasvervanger vir die antieke ''farr-e dīn''.” Hulle het die antieke konsep van Godgegewe glorie (''farr'') heringestel om hul heerskappy te regverdig en het hierdie eienskappe aan Ali toegedig terwyl die koning se genealogie deur die Sjiitiese vierde imam se moeder na die koninklike huis van Sassanide teruggespoor is. === Afsjaride-dinastie === Die Afsjaride-dinastie het twee koninklike standaarde gehad, een met rooi, wit en blou bane en een met rooi, wit, blou en geel bane. Nadir Sjah se persoonlike vlag was ’n geel wimpel met ’n rooi fraiing en ’n leeu-en-son-motief in die middel. Al drie hierdie vlae was driehoekig.<ref name=xvi /><ref name=kavehfarrokh /> Nadir Sjah het die kleur groen bewustelik vermy omdat groen geassosieer is met Sjiisme en die Safawide-dinastie.<ref name=iranica /> Die vlootadmiraal se vlag was ’n wit agtergrond met ’n rooi Persiese swaard in die middel.<ref>{{en}} Nādir Shāh's Campaigns in 'Omān, 1737–1744 deur Laurence Lockhart, ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', Universiteit van Londen, Vol. 8, No. 1 (1935), bl. 157–171</ref> === Zand-dinastie === Die staatsvlag van die Zand-dinastie was ’n wit driehoekige wimpel met ’n groen fraiing en ’n goue leeu-en-son in die middel.<ref name=kavehfarrokh /> === Vroeë Kadjar-dinastie === [[Lêer:Iranian flag in the early 19th century.jpg|duimnael|Vlag van Iran gedurende [[Fath Ali Sjah]] se heerskappy in die vroeë 19de eeu, afgebeeld deur Drouville]] In teenstelling met hul Zand- en Afsjaride-voorgangers het Kadjar-regeerders reghoekige vlae gebruik. Die vlag van Mohammad Khan Kadjar was rooi met ’n goue leeu-en-son in ’n dofgeel skyf.<ref name=xvi>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_per16.html#qaj |title=Persië (Iran) van XVI tot XVIIIde eeu |accessdate=11 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001045/https://www.fotw.info/flags/ir_per16.html |archive-date=2 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fath Ali Sjah het ’n leeu op ’n eenvoudige rooi baan as sy oorlogsvlag gebruik. Die hoofembleem was ’n leeu liggend voor ’n son maar ’n ontwerp met ’n gaande leeu met ’n swaard in die klou is ook gebruik.<ref name=kavehfarrokh>{{en}} {{cite web |url=http://www.kavehfarrokh.com/news/the-lion-and-sun-motif-of-iran-a-brief-analysis/ |title=Die Leeu-en-Son-Motief van Iran: ’n Kort Ontleding |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109204837/http://kavehfarrokh.com/news/the-lion-and-sun-motif-of-iran-a-brief-analysis/ |archive-date= 9 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Daar was ’n groen weergawe van die vlag in tye van vrede en ’n wit weergawe vir diplomatieke doeleindes.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf |title=Irannese Vlag, ’n Kort Geskiedenis (Engelse weergawe) |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314231917/http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf |archive-date=14 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende Mohammad Sjah se heerskappy is die twee verskillende leeu-embleme in ’n enkele vlag gekombineer wat ’n gaande leeu met ’n swaard in die klou voor ’n son uitgebeeld het.<ref name=kavehfarrokh /><ref name=iranica>{{en}} {{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i |title=Encyclopædia Iranica: Vlae i. van Persië |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527205810/http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Onder Naser al-Din Sjah was die basiese vlag wit met ’n dik groen fraiing aan drie sye met ’n leeu-embleem in die middel.<ref name=xix>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_per19.html |title=Persië (Iran) in die XIXde eeu |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403060225/https://www.fotw.info/flags/ir_per19.html |archive-date= 3 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{fr}} {{cite book |last=Le Gras |first=M. A. |title=Album des pavillons, guidons et flammes de toutes les puissances maritimes |publisher= Dépôt des Cartes et Plans de la Marine |location=Paris |year= 1858}}</ref> Daar was ook ’n burgerlike vaandel met ’n groen-en-rooi fraiing en ’n vlootvaandel wat dieselfde as die burgerlike vaandel gelyk het met ’n leeu-en-son-motief in die middel.<ref name=xix /><ref name=Qajar /> === Post-grondwetlike Rewolusie === [[Lêer:Flag of Iran before 1979 Revolution.svg|duimnael|Vlag van die [[Pahlavi-dinastie]] voor die [[Irannese Rewolusie|1979-Rewolusie]]]] Die eerste weergawe van die moderne Irannese driekleur is aanvaar in die nadraai van die Irannese Grondwetlike Rewolusie van 1906.<ref name=Qajar>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp05.html |title=Irannese Ryk (Kadjar-dinastie, 1905–1925) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021203040142/https://www.fotw.info/flags/ir_imp05.html |archive-date= 3 Desember 2002 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die aanvullende fundamentele wette van 7 Oktober 1907 het ’n driekleur vlag in groen, wit en rooi met ’n leeu-en-son-motief in die middel beskryf.<ref>{{ws| [[s:Iran Constitution of 1906|Irannese Grondwet van 1906]]}}</ref> ’n Dekreet van 4 September 1910 het die presiese besonderhede van die embleem uitgelê insluitend die vorm van die leeu se stert (“soos ’n S in skuinsskrif”) en die posisie en grootte van die leeu, swaard en die son.<ref>{{en}} {{citation |last1=Najmabadi |first1=Afsaneh |title=Vroue met snorre en mans sonder baarde: Gender en Seksuele vrese van ’n moderne Iran |publisher=Universiteit van Kalifornië Pers |year=2005 |page=86}}</ref> Gedurende hierdie periode was die vlag se kleure vaal met die rooi wat pienkerig voorgekom het. Daar was drie variante van die vlag in gebruik. Die staatsvlag was ’n driekleur met die leeu-en-son-motief in die middel. Die nasionale vlag en burgerlike vaandel was ’n eenvoudige driekleur sonder embleem. Die vlootvaandel en oorlogsvlag was soortgelyk aan die staatsvlag maar die embleem was omring deur ’n krans met ’n kroon daarbo. Al drie vlae se verhouding was 1:3.<ref name="Qajar" /> Die vlag is twee maal gedurende die [[Pahlavi-dinastie]]. In 1933 is die kleure donkerder gemaak en die ontwerp effens verander. Die son se gelaatstrekke is verwyder en die Kianikroon op die vlootvaandel is vervang met die Pahlavi-kroon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp25.html |title=Flags of the World: Irannese Keiserryk (Pahlavi-dinastie, 1925–1964) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021202213809/https://www.fotw.info/flags/ir_imp25.html |archive-date= 2 Desember 2002 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 1964 is die vlagverhouding verander van 1:3 na 4:7 en die embleem op die vlootvaandel is verklein om binne die wit baan te pas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp64.html |title=Flags of the World: Irannese Keiserryk (Pahlavi-dinastie, 1964–1979) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402165704/https://www.fotw.info/flags/ir_imp64.html |archive-date= 2 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Na die [[Irannese Rewolusie]] het die Interimregering van Iran die kroon van die vlootvaandel af verwyder. Die ou staats- en nasionale vlae het tot 29 Julie 1980 onveranderd gebly toe die moderne Irannese vlag aanvaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://flagspot.net/flags/ir_tra79.html |title=Flags of the World: Iran: Oorgangstydperk (1979–1980) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221162804/https://flagspot.net/flags/ir_tra79.html |archive-date=21 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ten spyte van die leeu-en-son-motief se betekenis in Sjiisme en die son se verbintenis met [[Ali]], die eerste Imam van die Sjiiete, het die motief die “onderdrukkende verwesterende monargie” wat vervang moes word verteenwoordig.<ref>{{en}} {{citation |last=Babayan |first=Kathryn |title=Mystics, Monarchs, and Messiahs: Cultural Landscapes of Early Modern Iran |publisher=Harvard College |year=2002 |page=491 |isbn=0-932885-28-4 |url=http://books.google.com/books?id=WLoUePLTdfgC&pg=PA491&dq=lion%20and%20sun#v=onepage&q=lion%20and%20sun&f=false}}</ref> Om daardie rede is die Rooi Leeu-en-Son Vereniging verander na die Rooi Sekelmaan Vereniging. Die leeu-en-son-vlag word tans deur Irannese gemeenskappe in ballingskap gebruik as simbool teen die Islamitiese Republiek, soortgelyk aan die gebruik van die Suid-Viëtnamese vlag deur [[Viëtnamese]] uitgewekenes. Sommige politieke groeperinge in Iran insluitend monargiste en die Volksmoedjahedien gebruik dit ook steeds. In [[Los Angeles]] en ander stede met groot Irannese uitgeweke gemeenskappe is die leeu-en-son kenmerkend en verskyn dit op Irannese vlae en souvenirs, soveel so dat dit meer gebruik word as gedurende die jare van die monargie in Iran self waar die skoon driekleur gewoonlik gebruik is.<ref name=Najmabadi>{{en}} {{citation |last=Najmabadi |first=Afsaneh |title=Gender and Sexual Anxieties of Iranian Modernity |publisher=University of California Press |year=2005 |chapter=II |isbn=0-520-24262-9}}</ref> <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Standard of Cyrus the Great (White).svg| {{FIAV|historical}} Standaard van Kores die Grote, 559 tot 529 v.C. Lêer:Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Sassanidiese Ryk, 224 tot 651 Lêer:Flag of Persia (1502–1524).png| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie onder Ismail I, 1502 tot 1524 Lêer:Flag of Shah Tahmasp I.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie onder Tahmasp I, 1524 tot 1576 Lêer:Safavid Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie na Ismail II, 1576 tot 1732 Lêer:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg| {{FIAV|historical}} ’n Imperiële standaard van die Afsjaride-dinastie Lêer:Afsharid Imperial Standard (4 Stripes).svg| {{FIAV|historical}} ’n Imperiële standaard van die Afsjaride-dinastie Lêer:Nadir Shah Flag.svg| {{FIAV|historical}} Nadir Sjah se vlag Lêer:PersiaNavalFlagAfsharidPeriod.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van die Afsjaride-periode Lêer:Zand Dynasty flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Zand-dinastie Lêer:Flag of Agha Mohammad Khan.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Mohammad Khan Lêer:War Flag of Fath Ali Shah.svg| {{FIAV|historical}} Oorlogsvlag van Faht Ali Sjah <!--Lêer:Fath Ali Shah Flag 1.svg | {{FIAV|historical}} Diplomatieke vlag van Faht Ali Sjah--> Lêer:Peace Flag of Fath Ali Shah (with sword).svg| {{FIAV|historical}} Vredesvlag van Faht Ali Sjah Lêer:Mohammad Shah Qajar Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag in gebruik tydens Mohammad Sjah se heerskappy Lêer:Amir Kabir Flag.svg| {{FIAV|historical}} Driekleurvlag ontwerp deur Amir Kabir Lêer:Early 20th Century Qajar Flag.svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran tot 1906 Lêer:Qajar Civil Ensign.svg| {{FIAV|historical}} Burgerlike vaandel van Iran tot 1906 Lêer:Qajar Naval Ensign.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran tot 1906 Lêer:Tricolour Flag of Iran (1886).svg| {{FIAV|historical}} Driekleurvlag van 1886 Lêer:Naval Ensign of Iran (1907–1933).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:State flag of Persia (1907–1933).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:Civil flag of Persia (1907–1933).svg|{{FIAV|historical}} Burgerlike vlag van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1933 tot 1964 Lêer:State flag of Iran (1933–1964).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1933 tot 1964 Lêer:Naval Ensign of Iran (1964-1979).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1964 tot 1979 Lêer:Civil flag of Iran (1964–1980).svg| {{FIAV|historical}} Burgerlike vlag van Iran, 1964 tot 1980 Lêer:State flag of Iran (1964–1980).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1964 tot 1980 Lêer:Naval Ensign of Iran (1979–1980).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1979 tot 1980 </gallery></center> == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg| Vlag van die Islamitiese Rewolusionêre Wagkorps Lêer:Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg| Vlag van die Irannese Wetstoepassingskrag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg| Vlag van die Irannese Gewapende magte Lêer:Ceremonial flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg| Seremoniële vlag van die Irannese Gewapende magte Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg| Vlag van die Irannese grondmag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Air Defense Force.svg| Vlag van die Irannese lugmag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg| Vlag van die Irannese vloot </gallery></center> === Soortgelyke vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Iran with standardized lion and sun.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die moderne [[Persiese Ryk]] (Irannese monargie tot 1979) Lêer:Flag of Kurdistan.svg|{{FIAV|normal}} [[Vlag van Koerdistan]], sedert 1992 Lêer:Flag of Tajikistan.svg|{{FIAV|normal}} [[Vlag van Tadjikistan]], sedert 1992 </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Iran|Vlae van Iran}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ir.html Iran] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Iran|title=Flag of Iran|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Mei 2019}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Iran}} [[Kategorie:Iran]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Iran]] rb14futso04tgbcl2r7aj609zh4xgi4 2902163 2902160 2026-05-07T15:40:48Z SpesBona 2720 Wysigings deur [[Special:Contributions/Liadtalker 1234|Liadtalker 1234]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Illegitimate Barrister|Illegitimate Barrister]] 2886708 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Iran | Artikel = | Beeld = Flag of Iran.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = Driekleurvlag | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = {{FIAV|sinister}} | Verhouding = 4:7 | Goedgekeur_op = [[29 Julie]] [[1980]]<ref name="FOTW-Iran">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/ir.html |title=Iran |accessdate=27 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/19991013053357/http://crwflags.com/fotw/flags/ir.html |archive-date=13 Oktober 1999 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | Ontwerp = ’n Horisontale driekleur in groen, wit en rooi met die Irannese embleem in rooi op die middelste wit baan. Die takbir (“الله اکبر”) verskyn 22 keer op die binnerande van die groen en rooi bane. | Ontwerper = }} Die '''nasionale vlag van [[Iran]]''' is op [[29 Julie]] [[1980]] amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n horisontale driekleur in groen, wit en rooi met die Irannese embleem in rooi op die middelste wit baan. Die [[takbir]] ({{ar}} “الله اکبر”, {{af}} “God is Groot”) verskyn 22 keer op die binnerande van die groen en rooi bane. == Ontwerp == === Kleure === [[Lêer:Flag of Iran (official).svg|duimnael|Vlag met kompas-en-reguit konstruksie]] Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Lêer:Flag of Iran.svg|30px]]<br />Kleurskema ! style="background:#239F40FF; width:200px" | {{Kleur|white|Groen}} ! style="background:#FFFFFF; width:200px" | {{Kleur|black|Wit}} ! style="background:#DA0000FF; width:200px" | {{Kleur|white|Rooi}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' | <code>35/159/64</code> || <code>255/255/255</code> || <code>218/0/0</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' | <code>#239f40ff</code> || <code>#FFFFFF</code> || <code>#da0000ff</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>78/0/60/38</code> || <code>0/0/0/0</code> || <code>0/100/100/15</code> |} == Geskiedenis == Vlae, standaarde en baniere was nog altyd belangrike nasionale en imperiale simbole vir Iraniërs in tye van oorlog en vrede. [[Xenophon]] het geskryf dat [[Kores die Grote]] se standaard ’n goue arend met oopgespreide vlerke aan ’n lang steel was. Hoewel die hemelliggaam en dierefiguur langdurige en onafhanklike geskiedenisse in Irannese heraldiek het, is die bekendste simbool van Iran in die afgelope eeue die Leeu-en-son-motief wat ’n grafiese uitbeelding van die astrologiese kofigurasie van die [[Planete in astrologie#Son|son]] in die sterreteken [[Leeu (sterreteken)|Leo]] is. Laat in die negentiende eeu is die leeu-en-son-motief gekombineer met ’n kromswaardmotief en op ’n driekleur van groen, wit en rooi gesuperponeer. Hierdie vlag het met klein wysigings die amptelike vlag gebly tot die [[Irannese Rewolusie]] in 1979. === Achaemenidiese Ryk === {{Hoofartikel|Achaemenidiese Ryk}} Gedurende die Achaemenidiese era, veral in die tyd van Kores die Grote, was die Persiese imperiale vlag vierkantig en soos ’n vlieër in vier gelyke driehoeke verdeel met twee kleure afwisselend. In die opgrawings by [[Persepolis]] het argeoloë op ’n standaard afgekom waarop ’n goue arend of ''sjahbaz'' met oopgespreide vlerke afgebeeld is. Die huidige oortuiging is dat dit die amptelike simbool van Iran onder Kores die Grote en sy opvolgers was. === Sassanidiese Ryk === {{Hoofartikel|Sassanidiese Ryk}} [[Lêer:Baydad.jpg|duimnael|Derafsj Kaviani in munt van plaaslike Persiese ryk wat gedurende die Seleukidiese tydperk naby [[Persepolis]] opgeduik het.<ref>{{en}} {{cite web |last=Wiesehöfer |first=Josef |title=Frataraka |url=http://www.iranicaonline.org/articles/frataraka |work=Encyclopædia Iranica |accessdate=22 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611155108/http://www.iranicaonline.org/articles/frataraka |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] Tydens die Sassanidiese Ryk was die imperiale vlag ’n vierkantige stuk leer oordek met ’n dun sylaag waarop juwele versier is met ’n vierpuntige ster in die middel wat die vier uithoeke van die wêreld aangedui het. Dit is dieselfde ster as ''Akhtare Kaviani'' (“die Kaviaanse ster”) waarna [[Ferdowsi]] in die epiese ''Sjanama'' (“Boek van Konings”) verwys. Die vlag was groter as die oorspronklike Derafshe Kaviani-skort en is van ’n spies gehang waarvan die punt bo uitgesteek het. Aan die onderste rand was geel, magenta en skarlakenrooi tossels met groot pendantjuwele. Die vlag is vernietig deur die invallende [[Moslem]]se [[Arabiere]] na die beslissende nederlaag van die Sassanide tydens die Moslemse verowering van Persië. === Islamitiese Iran === Die Sassanidiese staat het geval met die opkoms van ’n [[Islam]]itiese ryk in die [[Midde-Ooste]]. Aangesien Islam die figuurlike en uitdruklike simbole as afgodery streng verbied, is alle tradisionele embleme wat in Irannese vlae gebruik is, weggelaat. Gedurende hierdie periode het Iran een spesifieke vlag gebruik nie maar Islamitiese baniere is wyd in gebruik geneem. === Ghaznawid-dinastie === {{Hoofartikel|Ghaznawide}} [[Mahmud van Ghazni]] (998–1030) het die simboliese uitdrukking op die Irannese vlag heringestel; die weergawe wat hy ontwerp het, het ’n goue skyf op ’n swart agtergrond bevat. ’n Tweede vlag wat aan die Ghaznawid-dinastie toegeskryf word is ’n silwer sekelmaan en pou op ’n groen agtergrond.<ref>{{en}} [http://flagspot.net/flags/tr_imp.html flagspot.net] URL op 1 Oktober 2007 besoek</ref> === Safawide-dinastie === {{Hoofartikel|Safawidiese Ryk}} [[Lêer:Safavids' Flag 1715 AD.jpg|duimnael|Vlag van Iran gedra deur die Persiese afvaardiging gedurende Mohammed Reza Beg se besoek aan [[Paleis van Versailles|Versailles]], Augustus 1715]] Die Safawide-dinastie (1501–1736) het drie groen vlae gebruik, elk met ’n ander embleem. Ismail I, die eerste Safawide-koning, het ’n groen vlag met ’n goue skyf gebruik. In 1524 het Tahmasp I die skyf met ’n simbool van ’n skaap en son vervang; hierdie ontwerp is tot 1576 gebruik. Ismail II was daarna die eerste om die leeu-en-son-motief te gebruik wat in goud op ’n groen baan geborduur is. Hierdie ontwerp was in gebruik tot aan die einde van die Safawide-tydperk. Gedurende hierdie periode het die leen en son die twee pilare van die gemeenskap (die staat en geloof) voorgestel. Hoewel verskeie ''alams'' en baniere deur Safawide gebruik is (veral tydens die heerskappy van die eerste twee konings) het die leen en son teen die tyd van Sjah Abbas I een van die gewildste embleme van Iran geword. Die Safawidiese interpretasie van die simbool was na oorlewering ’n kombinasie van geskiedkundige legendes soos die ''Sjanameh'', stories van profete en ander Islamitiese bronne. Vir die Safawide het die koning (''[[sjah]]'') twee funksies gehad: hy was heerser en ’n heilige. Hierdie dubbelrol is gesien as die koning se erfenis wat afgelei is van [[Djamsjid]], die mitiese stigter van die antieke Persiese koninkryk, en [[Ali]], die eerste [[Sjia]] Imam. Djamsjid is geassosieer met die son en Ali met die leeu (van sy bynaam “Leeu van God”). Die korrespondensie is moontlik oorspronklik gebaseer op ’n geleerde interpretasie van verwysings in die ''Sjanameh'' na “die Seun van Iran” en “die Maan van die Turaniërs”. Sedert die sekelmaan as die dinastiese (en uiteindelik nasionale) embleem van die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse sultans]], die nuwe vorste van [[Sultanaat van Rûm|Rûm]], aanvaar is het die Safawide van Iran, wat ’n behoefte aan ’n embleem gehad het, die leen-en-son-motief gekies. In die Safawidiese wêreld het die son voorts ook ’n belangrike betekenis gehad omdat hulle tyd deur ’n sonkalender bepaal is, in teenstelling met die Arabies-Islamitiese maankalenderstelsel. In die [[diereriem]] word die son ook aan Leo gekoppel; vir die Safawide het die leeu en son die dubbele betekenis van die heerser en heilige figuur van die ''sjah'' (Djamsjid en Ali) oorgedra, die heuglike astrologiese konfigurasie wat die kosmiese paar en die aardse – koning en ''imam'' – byeenbring. Ten opsigte van die Safawide se begrip van die leeu-en-son-motief het Shahbazi voorgestel dat “die Safawide die leeu as voorstelling van Imam ʿAlī geherinterpreteer het en die son as tiperend van die ‘glorie van geloof’, ’n plaasvervanger vir die antieke ''farr-e dīn''.” Hulle het die antieke konsep van Godgegewe glorie (''farr'') heringestel om hul heerskappy te regverdig en het hierdie eienskappe aan Ali toegedig terwyl die koning se genealogie deur die Sjiitiese vierde imam se moeder na die koninklike huis van Sassanide teruggespoor is. === Afsjaride-dinastie === Die Afsjaride-dinastie het twee koninklike standaarde gehad, een met rooi, wit en blou bane en een met rooi, wit, blou en geel bane. Nadir Sjah se persoonlike vlag was ’n geel wimpel met ’n rooi fraiing en ’n leeu-en-son-motief in die middel. Al drie hierdie vlae was driehoekig.<ref name=xvi /><ref name=kavehfarrokh /> Nadir Sjah het die kleur groen bewustelik vermy omdat groen geassosieer is met Sjiisme en die Safawide-dinastie.<ref name=iranica /> Die vlootadmiraal se vlag was ’n wit agtergrond met ’n rooi Persiese swaard in die middel.<ref>{{en}} Nādir Shāh's Campaigns in 'Omān, 1737–1744 deur Laurence Lockhart, ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', Universiteit van Londen, Vol. 8, No. 1 (1935), bl. 157–171</ref> === Zand-dinastie === Die staatsvlag van die Zand-dinastie was ’n wit driehoekige wimpel met ’n groen fraiing en ’n goue leeu-en-son in die middel.<ref name=kavehfarrokh /> === Vroeë Kadjar-dinastie === [[Lêer:Iranian flag in the early 19th century.jpg|duimnael|Vlag van Iran gedurende [[Fath Ali Sjah]] se heerskappy in die vroeë 19de eeu, afgebeeld deur Drouville]] In teenstelling met hul Zand- en Afsjaride-voorgangers het Kadjar-regeerders reghoekige vlae gebruik. Die vlag van Mohammad Khan Kadjar was rooi met ’n goue leeu-en-son in ’n dofgeel skyf.<ref name=xvi>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_per16.html#qaj |title=Persië (Iran) van XVI tot XVIIIde eeu |accessdate=11 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001045/https://www.fotw.info/flags/ir_per16.html |archive-date=2 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Fath Ali Sjah het ’n leeu op ’n eenvoudige rooi baan as sy oorlogsvlag gebruik. Die hoofembleem was ’n leeu liggend voor ’n son maar ’n ontwerp met ’n gaande leeu met ’n swaard in die klou is ook gebruik.<ref name=kavehfarrokh>{{en}} {{cite web |url=http://www.kavehfarrokh.com/news/the-lion-and-sun-motif-of-iran-a-brief-analysis/ |title=Die Leeu-en-Son-Motief van Iran: ’n Kort Ontleding |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109204837/http://kavehfarrokh.com/news/the-lion-and-sun-motif-of-iran-a-brief-analysis/ |archive-date= 9 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Daar was ’n groen weergawe van die vlag in tye van vrede en ’n wit weergawe vir diplomatieke doeleindes.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf |title=Irannese Vlag, ’n Kort Geskiedenis (Engelse weergawe) |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314231917/http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf |archive-date=14 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende Mohammad Sjah se heerskappy is die twee verskillende leeu-embleme in ’n enkele vlag gekombineer wat ’n gaande leeu met ’n swaard in die klou voor ’n son uitgebeeld het.<ref name=kavehfarrokh /><ref name=iranica>{{en}} {{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i |title=Encyclopædia Iranica: Vlae i. van Persië |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527205810/http://www.iranicaonline.org/articles/flags-i |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Onder Naser al-Din Sjah was die basiese vlag wit met ’n dik groen fraiing aan drie sye met ’n leeu-embleem in die middel.<ref name=xix>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_per19.html |title=Persië (Iran) in die XIXde eeu |accessdate=12 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403060225/https://www.fotw.info/flags/ir_per19.html |archive-date= 3 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{fr}} {{cite book |last=Le Gras |first=M. A. |title=Album des pavillons, guidons et flammes de toutes les puissances maritimes |publisher= Dépôt des Cartes et Plans de la Marine |location=Paris |year= 1858}}</ref> Daar was ook ’n burgerlike vaandel met ’n groen-en-rooi fraiing en ’n vlootvaandel wat dieselfde as die burgerlike vaandel gelyk het met ’n leeu-en-son-motief in die middel.<ref name=xix /><ref name=Qajar /> === Post-grondwetlike Rewolusie === [[Lêer:Flag of Iran before 1979 Revolution.svg|duimnael|Vlag van die [[Pahlavi-dinastie]] voor die [[Irannese Rewolusie|1979-Rewolusie]]]] Die eerste weergawe van die moderne Irannese driekleur is aanvaar in die nadraai van die Irannese Grondwetlike Rewolusie van 1906.<ref name=Qajar>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp05.html |title=Irannese Ryk (Kadjar-dinastie, 1905–1925) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021203040142/https://www.fotw.info/flags/ir_imp05.html |archive-date= 3 Desember 2002 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die aanvullende fundamentele wette van 7 Oktober 1907 het ’n driekleur vlag in groen, wit en rooi met ’n leeu-en-son-motief in die middel beskryf.<ref>{{ws| [[s:Iran Constitution of 1906|Irannese Grondwet van 1906]]}}</ref> ’n Dekreet van 4 September 1910 het die presiese besonderhede van die embleem uitgelê insluitend die vorm van die leeu se stert (“soos ’n S in skuinsskrif”) en die posisie en grootte van die leeu, swaard en die son.<ref>{{en}} {{citation |last1=Najmabadi |first1=Afsaneh |title=Vroue met snorre en mans sonder baarde: Gender en Seksuele vrese van ’n moderne Iran |publisher=Universiteit van Kalifornië Pers |year=2005 |page=86}}</ref> Gedurende hierdie periode was die vlag se kleure vaal met die rooi wat pienkerig voorgekom het. Daar was drie variante van die vlag in gebruik. Die staatsvlag was ’n driekleur met die leeu-en-son-motief in die middel. Die nasionale vlag en burgerlike vaandel was ’n eenvoudige driekleur sonder embleem. Die vlootvaandel en oorlogsvlag was soortgelyk aan die staatsvlag maar die embleem was omring deur ’n krans met ’n kroon daarbo. Al drie vlae se verhouding was 1:3.<ref name="Qajar" /> Die vlag is twee maal gedurende die [[Pahlavi-dinastie]]. In 1933 is die kleure donkerder gemaak en die ontwerp effens verander. Die son se gelaatstrekke is verwyder en die Kianikroon op die vlootvaandel is vervang met die Pahlavi-kroon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp25.html |title=Flags of the World: Irannese Keiserryk (Pahlavi-dinastie, 1925–1964) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021202213809/https://www.fotw.info/flags/ir_imp25.html |archive-date= 2 Desember 2002 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 1964 is die vlagverhouding verander van 1:3 na 4:7 en die embleem op die vlootvaandel is verklein om binne die wit baan te pas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ir_imp64.html |title=Flags of the World: Irannese Keiserryk (Pahlavi-dinastie, 1964–1979) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402165704/https://www.fotw.info/flags/ir_imp64.html |archive-date= 2 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Na die [[Irannese Rewolusie]] het die Interimregering van Iran die kroon van die vlootvaandel af verwyder. Die ou staats- en nasionale vlae het tot 29 Julie 1980 onveranderd gebly toe die moderne Irannese vlag aanvaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://flagspot.net/flags/ir_tra79.html |title=Flags of the World: Iran: Oorgangstydperk (1979–1980) |accessdate=10 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221162804/https://flagspot.net/flags/ir_tra79.html |archive-date=21 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ten spyte van die leeu-en-son-motief se betekenis in Sjiisme en die son se verbintenis met [[Ali]], die eerste Imam van die Sjiiete, het die motief die “onderdrukkende verwesterende monargie” wat vervang moes word verteenwoordig.<ref>{{en}} {{citation |last=Babayan |first=Kathryn |title=Mystics, Monarchs, and Messiahs: Cultural Landscapes of Early Modern Iran |publisher=Harvard College |year=2002 |page=491 |isbn=0-932885-28-4 |url=http://books.google.com/books?id=WLoUePLTdfgC&pg=PA491&dq=lion%20and%20sun#v=onepage&q=lion%20and%20sun&f=false}}</ref> Om daardie rede is die Rooi Leeu-en-Son Vereniging verander na die Rooi Sekelmaan Vereniging. Die leeu-en-son-vlag word tans deur Irannese gemeenskappe in ballingskap gebruik as simbool teen die Islamitiese Republiek, soortgelyk aan die gebruik van die Suid-Viëtnamese vlag deur [[Viëtnamese]] uitgewekenes. Sommige politieke groeperinge in Iran insluitend monargiste en die Volksmoedjahedien gebruik dit ook steeds. In [[Los Angeles]] en ander stede met groot Irannese uitgeweke gemeenskappe is die leeu-en-son kenmerkend en verskyn dit op Irannese vlae en souvenirs, soveel so dat dit meer gebruik word as gedurende die jare van die monargie in Iran self waar die skoon driekleur gewoonlik gebruik is.<ref name=Najmabadi>{{en}} {{citation |last=Najmabadi |first=Afsaneh |title=Gender and Sexual Anxieties of Iranian Modernity |publisher=University of California Press |year=2005 |chapter=II |isbn=0-520-24262-9}}</ref> <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Standard of Cyrus the Great (White).svg| {{FIAV|historical}} Standaard van Kores die Grote, 559 tot 529 v.C. Lêer:Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid Empire.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Sassanidiese Ryk, 224 tot 651 Lêer:Flag of Persia (1502–1524).png| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie onder Ismail I, 1502 tot 1524 Lêer:Flag of Shah Tahmasp I.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie onder Tahmasp I, 1524 tot 1576 Lêer:Safavid Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Safawide-dinastie na Ismail II, 1576 tot 1732 Lêer:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg| {{FIAV|historical}} ’n Imperiële standaard van die Afsjaride-dinastie Lêer:Afsharid Imperial Standard (4 Stripes).svg| {{FIAV|historical}} ’n Imperiële standaard van die Afsjaride-dinastie Lêer:Nadir Shah Flag.svg| {{FIAV|historical}} Nadir Sjah se vlag Lêer:PersiaNavalFlagAfsharidPeriod.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van die Afsjaride-periode Lêer:Zand Dynasty flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Zand-dinastie Lêer:Flag of Agha Mohammad Khan.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Mohammad Khan Lêer:War Flag of Fath Ali Shah.svg| {{FIAV|historical}} Oorlogsvlag van Faht Ali Sjah <!--Lêer:Fath Ali Shah Flag 1.svg | {{FIAV|historical}} Diplomatieke vlag van Faht Ali Sjah--> Lêer:Peace Flag of Fath Ali Shah (with sword).svg| {{FIAV|historical}} Vredesvlag van Faht Ali Sjah Lêer:Mohammad Shah Qajar Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag in gebruik tydens Mohammad Sjah se heerskappy Lêer:Amir Kabir Flag.svg| {{FIAV|historical}} Driekleurvlag ontwerp deur Amir Kabir Lêer:Early 20th Century Qajar Flag.svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran tot 1906 Lêer:Qajar Civil Ensign.svg| {{FIAV|historical}} Burgerlike vaandel van Iran tot 1906 Lêer:Qajar Naval Ensign.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran tot 1906 Lêer:Tricolour Flag of Iran (1886).svg| {{FIAV|historical}} Driekleurvlag van 1886 Lêer:Naval Ensign of Iran (1907–1933).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:State flag of Persia (1907–1933).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:Civil flag of Persia (1907–1933).svg|{{FIAV|historical}} Burgerlike vlag van Iran, 1907 tot 1933 Lêer:Naval Ensign of Iran (1933–1964).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1933 tot 1964 Lêer:State flag of Iran (1933–1964).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1933 tot 1964 Lêer:Naval Ensign of Iran (1964-1979).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1964 tot 1979 Lêer:Civil flag of Iran (1964–1980).svg| {{FIAV|historical}} Burgerlike vlag van Iran, 1964 tot 1980 Lêer:State flag of Iran (1964–1980).svg| {{FIAV|historical}} Staatsvlag van Iran, 1964 tot 1980 Lêer:Naval Ensign of Iran (1979–1980).svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van Iran, 1979 tot 1980 </gallery></center> == Ander vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg| Vlag van die Islamitiese Rewolusionêre Wagkorps Lêer:Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg| Vlag van die Irannese Wetstoepassingskrag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg| Vlag van die Irannese Gewapende magte Lêer:Ceremonial flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg| Seremoniële vlag van die Irannese Gewapende magte Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg| Vlag van die Irannese grondmag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Air Defense Force.svg| Vlag van die Irannese lugmag Lêer:Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg| Vlag van die Irannese vloot </gallery></center> === Soortgelyke vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Iran with standardized lion and sun.svg|{{FIAV|historical}} Vlag van die moderne [[Persiese Ryk]] (Irannese monargie tot 1979) Lêer:Flag of Kurdistan.svg|{{FIAV|normal}} [[Vlag van Koerdistan]], sedert 1992 Lêer:Flag of Tajikistan.svg|{{FIAV|normal}} [[Vlag van Tadjikistan]], sedert 1992 </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Iran|Vlae van Iran}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ir.html Iran] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Iran|title=Flag of Iran|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Mei 2019}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Iran}} [[Kategorie:Iran]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Iran]] egrs0q8ub16krxmwniyg4sij24ki7k9 0 94506 2902093 2627307 2026-05-07T12:44:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902093 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sun920607.jpg|duimnael|260px|Die Son met duidelik waarneembare sonvlekke (1992).]] '''Sonvlekke''' is relatief donker kolle op die [[Son]] se oppervlak. Dit hou verband met relatief koeler plekke op die Son. Dié afkoeling word veroorsaak deur sterk [[magneetveld]]e wat die [[konveksie]] van [[plasma]] bemoeilik en so die hittetoevoer vanuit die binneste deel van die [[ster]] tydelik verminder. Ná ’n tyd verdwyn die sonvlekke weer. Dit kom gewoonlik in pare voor, elk met ’n teenoorgestelde magneetpool. Die aantal sonvlekke kan as 'n maatstaf dien van die Son se aktiwiteit: hoe meer daar te siene is, hoe meer aktief is die son. 'n Akiewe son produseer kort ontploffings van energie waar gelade deeltjes vrykom. Wanneer die deeltjies die aardse [[atmosfeer]] binnedring, kan dit [[Poollig]] veroorsaaak. Die kans vir Poollig is die grootste in jare met baie sonaktiwiteit. Gemiddeld om die elf jaar, in 'n "aktiewe" periode, wissel die Son se magnetiese pole van plek. Die laaste keer dat dit gebeur het was einde Desember 2013. Die volgende keer dat die pole van posisie gaan wissel sal in 2024 wees. Die poolverskuiwing vind altyd op die sonmaksimum plaas, die periode van die grootste sonaktiwiteit in die elfjarige siklus van die Son. <ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/sun-info3.htm|title=Sun|date=22 April 2009|publisher=HowStuffWorks|access-date=22 February 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|title=1989QJRAS..30...59M Page 60|url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1989QJRAS..30...59M/0000060.000.html|access-date=2021-06-27|website=articles.adsabs.harvard.edu|bibcode=1989QJRAS..30...59M|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629185709/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1989QJRAS..30...59M/0000060.000.html|url-status=dead}}</ref><ref name="strassmeier">{{cite web|url=http://www.aip.de/groups/activity/presse/pressrelease990610.html|title=Smallest KPNO Telescope Discovers Biggest Starspots (press release 990610)|last=Strassmeier|first=K. G.|date=1999-06-10|publisher=[[University of Vienna]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100624105256/http://www.aip.de/groups/activity/presse/pressrelease990610.html|archive-date=24 June 2010|access-date=20 February 2008|quote=starspots vary on the same (short) time scales as Sunspots do ... HD&nbsp;12545 had a warm spot (350&nbsp;K above photospheric temperature; the white area in the picture)|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sonnestelsel]] q5724ukvif8bgzw997nnp19whc2fiwm 0 94670 2902185 2219986 2026-05-07T17:56:42Z EulerianTrail 192901 2902185 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Montgomery'''</span><br /> [[Lêer:Montgomery,al.png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Montgomery County Alabama Incorporated and Unincorporated areas Montgomery Highlighted.svg|180px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:New Flag of Montgomery, Alabama.svg|senter|90x90px]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Alabama.svg|20px]] [[Alabama]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|County]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Montgomery |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|32|21|N|86|16|W}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1817]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Geïnkorporeer op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[3 Desember]] [[1819]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 404,53 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 73 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2010) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 205&nbsp;764 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 508,6/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 374&nbsp;536 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | CST ([[UTC]] -6) |- |&nbsp;'''Somertyd''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | CDT (UTC -5) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Steven Reed (D) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.montgomeryal.gov/ ''montgomeryal.gov''] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Montgomery''' [mɒntˈɡʌməri] is die administratiewe hoofstad van die [[Verenigde State|Amerikaanse]] deelstaat [[Alabama]] en die setel van die distrik Montgomery [[County (Verenigde State)|County]]. Die stad, wat na die Britse generaal Richard Montgomery (1738-1775) vernoem is en volgens die sensus van 2010 'n bevolking van 205&nbsp;764 gehad het, is in die hartland van die deelstaat aan die Alabamarivier geleë. Die metropolitaanse gebied van Montgomery is die vierde grootste in Alabama met 'n bevolking van 374&nbsp;536 in 2010. == Geskiedenis == [[Lêer:First White House of the Confederacy, Montgomery, North view 20160713 1.jpg|duimnael|links|Die eerste Withuis van die Gekonfedereerde State]] Montgomery het 'n belangrike rol in die geskiedenis van Alabama en die Verenigde State gespeel. Nadat dit as 'n grensnedersetting gestig is, het dit tot die sentrum van die sogenaamde Katoenkoninkryk ontwikkel en is later as administratiewe setel van die deelstaat Alabama asook die eerste regeringsetel van die [[Gekonfedereerde State van Amerika|Gekonfedereerde State]] aangewys. Die stad se reputasie as 'n sentrum van tegnologie en vooruitgang is in 1886 en 1887 met die invoering van die elektriese ''Lightning Route''-tremstelsel en in 1910 met die stigting van 'n burgerlike lugvaartskool deur die Gebroeders Wright bevestig. In die onstuimige tydperk van die burgerregtestryd het plaaslike burgers 'n beslissende rol in sommige van die belangrikste gebeurtenisse gespeel, waaronder die busboikot en die Opmars vanuit [[Selma, Alabama|Selma]] op Montgomery. Vandag is Montgomery naas sy rol as belangrike administratiewe sentrum ook 'n spilpunt van tegnologiese vooruitgang in Alabama se florerende nywerheidsbedryf. {{Hoofstede van die Verenigde State}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hoofstede in die Verenigde State]] [[Kategorie:Nedersettings in Alabama]] bc4ehyybi5fr4cjry4yenbx7t17ya5o 2902192 2902185 2026-05-07T18:30:12Z SpesBona 2720 Statistieke hersien 2902192 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Montgomery'''</span><br /> [[Lêer:Montgomery,al.png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Montgomery County Alabama Incorporated and Unincorporated areas Montgomery Highlighted.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of None.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:New Flag of Montgomery, Alabama.svg|senter|90px]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Alabama.svg|20px]] [[Alabama]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|County]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Montgomery |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|32|21|N|86|16|W|aansig=inlyn,titel}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1817]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Geïnkorporeer op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[3 Desember]] [[1819]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 420,28 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 73 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 200&nbsp;603 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 475,8/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 385&nbsp;460 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | CST ([[UTC]] -6) |- |&nbsp;'''Somertyd''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | CDT (UTC -5) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Steven Reed ([[Demokratiese Party (Verenigde State)|D]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.montgomeryal.gov/ ''montgomeryal.gov''] |} '''Montgomery''' ([[Engels]]: [mɒntˈɡʌməri]) is die administratiewe hoofstad van die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] deelstaat [[Alabama]] en die setel van die distrik Montgomery [[County (Verenigde State)|County]]. Die stad, wat na die Britse generaal Richard Montgomery (1738–1775) vernoem is en volgens die sensus van 2020 'n bevolking van 200&nbsp;603 gehad het, is in die hartland van die deelstaat aan die Alabamarivier geleë. Die metropolitaanse gebied van Montgomery is die vierde grootste in Alabama met 'n bevolking van 385&nbsp;460 in 2020. == Geskiedenis == [[Lêer:First White House of the Confederacy, Montgomery, North view 20160713 1.jpg|duimnael|links|Die eerste Withuis van die Gekonfedereerde State]] Montgomery het 'n belangrike rol in die geskiedenis van Alabama en die Verenigde State gespeel. Nadat dit as 'n grensnedersetting gestig is, het dit tot die sentrum van die sogenaamde Katoenkoninkryk ontwikkel en is later as administratiewe setel van die deelstaat Alabama asook die eerste regeringsetel van die [[Gekonfedereerde State van Amerika|Gekonfedereerde State]] aangewys. Die stad se reputasie as 'n sentrum van tegnologie en vooruitgang is in 1886 en 1887 met die invoering van die elektriese ''Lightning Route''-tremstelsel en in 1910 met die stigting van 'n burgerlike lugvaartskool deur die [[Wright-broers|Gebroeders Wright]] bevestig. In die onstuimige tydperk van die burgerregtestryd het plaaslike burgers 'n beslissende rol in sommige van die belangrikste gebeurtenisse gespeel, waaronder die busboikot en die Opmars vanuit [[Selma, Alabama|Selma]] op Montgomery. Vandag is Montgomery naas sy rol as belangrike administratiewe sentrum ook 'n spilpunt van tegnologiese vooruitgang in Alabama se florerende nywerheidsbedryf. == Eksterne skakels == * {{CommonsKategorie-inlyn|Montgomery, Alabama|Montgomery}} * {{en}} {{Wikivoyage|Montgomery}} * {{en}} [https://www.montgomeryal.gov/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Montgomery-Alabama|title=Montgomery|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Mei 2026}} {{Hoofstede van die Verenigde State}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hoofstede in die Verenigde State]] [[Kategorie:Nedersettings in Alabama]] g3iefdn9x2oc60nqjhi9f04gfmnp761 2902303 2902192 2026-05-08T08:30:06Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:New Flag of Montgomery, Alabama.svg]] → [[File:Flag of Montgomery, Alabama.svg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Flag of Montgomery, Alabama.svg]] 2902303 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Montgomery'''</span><br /> [[Lêer:Montgomery,al.png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Montgomery County Alabama Incorporated and Unincorporated areas Montgomery Highlighted.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coat of arms of None.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Montgomery, Alabama.svg|senter|90px]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Land]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Alabama.svg|20px]] [[Alabama]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|County]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Montgomery |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|32|21|N|86|16|W|aansig=inlyn,titel}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1817]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Geïnkorporeer op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[3 Desember]] [[1819]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 420,28 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 73 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2020) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 200&nbsp;603 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 475,8/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 385&nbsp;460 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | CST ([[UTC]] -6) |- |&nbsp;'''Somertyd''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | CDT (UTC -5) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Steven Reed ([[Demokratiese Party (Verenigde State)|D]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.montgomeryal.gov/ ''montgomeryal.gov''] |} '''Montgomery''' ([[Engels]]: [mɒntˈɡʌməri]) is die administratiewe hoofstad van die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] deelstaat [[Alabama]] en die setel van die distrik Montgomery [[County (Verenigde State)|County]]. Die stad, wat na die Britse generaal Richard Montgomery (1738–1775) vernoem is en volgens die sensus van 2020 'n bevolking van 200&nbsp;603 gehad het, is in die hartland van die deelstaat aan die Alabamarivier geleë. Die metropolitaanse gebied van Montgomery is die vierde grootste in Alabama met 'n bevolking van 385&nbsp;460 in 2020. == Geskiedenis == [[Lêer:First White House of the Confederacy, Montgomery, North view 20160713 1.jpg|duimnael|links|Die eerste Withuis van die Gekonfedereerde State]] Montgomery het 'n belangrike rol in die geskiedenis van Alabama en die Verenigde State gespeel. Nadat dit as 'n grensnedersetting gestig is, het dit tot die sentrum van die sogenaamde Katoenkoninkryk ontwikkel en is later as administratiewe setel van die deelstaat Alabama asook die eerste regeringsetel van die [[Gekonfedereerde State van Amerika|Gekonfedereerde State]] aangewys. Die stad se reputasie as 'n sentrum van tegnologie en vooruitgang is in 1886 en 1887 met die invoering van die elektriese ''Lightning Route''-tremstelsel en in 1910 met die stigting van 'n burgerlike lugvaartskool deur die [[Wright-broers|Gebroeders Wright]] bevestig. In die onstuimige tydperk van die burgerregtestryd het plaaslike burgers 'n beslissende rol in sommige van die belangrikste gebeurtenisse gespeel, waaronder die busboikot en die Opmars vanuit [[Selma, Alabama|Selma]] op Montgomery. Vandag is Montgomery naas sy rol as belangrike administratiewe sentrum ook 'n spilpunt van tegnologiese vooruitgang in Alabama se florerende nywerheidsbedryf. == Eksterne skakels == * {{CommonsKategorie-inlyn|Montgomery, Alabama|Montgomery}} * {{en}} {{Wikivoyage|Montgomery}} * {{en}} [https://www.montgomeryal.gov/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Montgomery-Alabama|title=Montgomery|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Mei 2026}} {{Hoofstede van die Verenigde State}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hoofstede in die Verenigde State]] [[Kategorie:Nedersettings in Alabama]] owszcfkyq6834nxxwnlz2rd2xr5o8n9 0 100260 2902090 2664920 2026-05-07T12:40:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902090 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bipolar Dyptych 1 365.jpg|duimnael|Persoon wat verskillende emosies toon.]] 'n '''Emosie''' kan beskryf word as 'n innerlike belewenis of gevoel van byvoorbeeld vreugde, [[angs]], boosheid of [[hartseer]] wat spontaan te voorskyn kan kom of deur 'n bepaalde situasie opgewek kan word. Emosies gaan egter nie net met subjektiewe gevoelens gepaard nie, maar ook met liggaamlike reaksies en bepaalde gedrag. In 'n [[biologie]]se sin kan [[mens]] 'n emosie ook definieer as 'n reaksie van die [[brein]] op 'n gemoedsprikkel. Dié kom sowel by mense as diere feitlik outomaties in 'n bepaalde gedragspatroon tot uiting (byvoorbeeld om op die vlug te slaan of toenadering te soek) asook in fisiologiese reaksies. Die [[gevoel]] kan dan beskou word as 'n spesiale uiting of vorm van emosie wat tipies is van mense, naamlik die bewuste belewenis of geestesrefleksie van 'n emosie. Emosie is enige bewuste ervaring wat deur intensiewe breinaktiwiteit en 'n bepaalde graad van genot of misnoeë gekenmerk word. Wetenskaplike diskoers skep ander betekenisse en daar is geen konsensus oor 'n definisie vir emosie nie. Emosie word dikwels met bui, temperament, persoonlikheid, gesindheid en motivering vervleg. Volgens sommige teorieë is [[kognisie]] of [[kennis]] 'n belangrike aspek van emosie. Wanneer mense primêr emosioneel optree, lyk dit dalk asof hulle nie dink nie, maar verstandelike prosesse is steeds noodsaaklik, veral in die interpretasie van gebeure. Byvoorbeeld, die besef dat jy jouself in 'n gevaarlike situasie bevind en die gevolglike opwekking van jou liggaam se [[senuweestelsel]] (vinnige [[hart]]klop en vlak [[asemhaling]], [[sweet]], gespanne [[spier]]e) is integraal tot die ervaring van vrees. Ander teorieë beweer egter dat emosie apart van kognisie is en dat emosie kognisie voorafgaan. Deur 'n emosie bewustelik te ervaar, word 'n kognitiewe verteenwoordiging van daardie emosie vanuit 'n vroeëre of hipotetiese ervaring blootgelê, wat weer na 'n toestand van genot of misnoeë terugverwys. Emosies is ingewikkeld. Volgens party teorieë lei emosies tot fisieke en sielkundige veranderinge wat ons gedrag beïnvloed. Die fisiologie van emosies hou nou verband met die opwekking van die senuweestelsel. [[Ekstroversie en introversie|Ekstroverte]] mense is meer sosiaal en druk hul emosies beter uit, terwyl [[Ekstroversie en introversie|introverte]] mense hul emosies wegsteek. Emosies is dikwels die dryfkrag agter motivering, of dit nou positief of negatief is. Emosies bestaan uit verskillende komponente, soos subjektiewe ervaring, sielkundige en fisiologiese veranderinge en instrumentale gedrag. Die verskillende komponente van emosies word verskillend gekategoriseer, afhangend van die akademiese dissipline ter sprake. In [[sielkunde]] en [[filosofie]] sluit emosies tipies ʼn subjektiewe, bewuste ervaring in wat primêr deur sielkundige en fisiologiese uitdrukkings, [[biologie]]se reaksies en geestestoestande gekenmerk word. ʼn Soortgelyke beskrywing van emosies met veelvoudige komponente word in [[sosiologie]] aangetref. Volgens Peggy Thoits behels emosies byvoorbeeld fisiologiese komponente, kulturele of emosionele etikette (woede, verras wees, ens.), betekenisvolle liggaamlike aksies en die beoordeling van situasies en kontekste. Navorsing oor emosie het oor die afgelope twee dekades aansienlik toegeneem met talle velde wat bydraes lewer, insluitende sielkunde, [[neurologie]], [[endokrinologie]], [[geneeskunde]], [[geskiedenis]], sosiologie en [[rekenaarwetenskap]]. Die talle teorieë wat die ontstaan, neurobiologie, ervaring en funksie van emosies probeer omskryf, het tot intensiewer navorsing op dié gebied gelei. Huidige navorsingsareas oor die konsep van emosie sluit in die ontwikkeling van materiale wat emosie stimuleer en ontlok. Emosies kan gedefinieer word as 'n positiewe of negatiewe ervaring wat met ʼn bepaalde patroon of sielkundige aktiwiteit verband hou. Emosies lei tot verskillende sielkundige, gedrags- en kognitiewe veranderinge. Die oorspronklike rol van emosies was om aanpasbare gedrag aan te moedig wat in die verlede tot die oorlewing van die mensdom sou bydra. Emosies is reaksies op belangrike interne en eksterne gebeure. == Etimologie, definisies, geskiedenis en onderskeiding == Die woord “emosie” dateer uit 1579 en kom van die Franse woord ''émouvoir'', wat beteken “om opskudding te veroorsaak”. Die begrip "emosie" is in akademiese gesprekke ingevoer as 'n oorkoepelende term vir passie, sentimentaliteit en toegeneentheid. Die woord is die in vroeë 1800’s deur Thomas Brown uitgedink, terwyl die moderne konsep van emosie omstreeks die 1830’s na vore getree het. Volgens een woordeboek dateer die vroegste voorlopers van die woord waarskynlik uit die oorsprong van taal. Die moderne woord "emosie" is heterogeen. Soms verwys dit na intensiewe gevoelens wat op iets of iemand gemik is. Aan die ander kant kan "emosie" gebruik word om na matige toestande te verwys (soos geïrriteerd of tevrede) en na toestande wat nie op enigiets gemik is nie (soos angs en depressie). Een navorsingslyn bestudeer die betekenis van die woord in alledaagse taal en dié gebruik verskil heelwat van die akademiese diskoers daaroor. Emosies is al deur sommige teoretici beskryf as diskrete en bestendige reaksies op interne en eksterne gebeure waarin die organisme 'n bepaalde belang het. Emosies is kortstondig en bestaan uit 'n gekoördineerde stel reaksies wat verbale, fisiologiese, gedrags- en neurale meganismes insluit. Die psigoterapeut Micheal C. Graham sê alle emosies bestaan op 'n kontinuüm van intensiteit. So kan [[vrees]] wissel van matige besorgdheid tot angs en verskrikking, of skaamte kan wissel van 'n klein verleentheid tot toksiese skaamte. Emosies is ook al beskryf as biologies oorerflik en die gevolg van [[evolusie]]. Buie is gevoelens wat minder intensief as emosies is en waar kontekstuele stimulusse dikwels ontbreek. Emosies kan van 'n aantal soortgelyke konstrukte op die gebied van affektiewe neurowetenskap onderskei word: *[[Gevoel]]<nowiki/>ens word beskryf as 'n subjektiewe uitbeelding van emosies, eie aan die individu wat dit ervaar. *Buie is onreëlmatige affektiewe toestande wat in die algemeen heelwat langer as emosies duur en gewoonlik ook minder intens as emosies is. *[[Affek]] is ʼn omvattende term wat gebruik word om emosies, gevoelens en buie saam te beskryf, hoewel dit algemeen in afwisseling met "emosie" gebruik word. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Emotions}} {{Normdata}} [[Kategorie:Emosies| ]] [[Kategorie:Sielkunde]] kgh19wxcui23hu4pc6mqqzumvpniadu 0 100353 2902154 2470843 2026-05-07T15:09:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902154 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks2 | name = Steppewisent | fossil_range = [[Irvingtonium]] tot [[Holoseen]] {{fossiel tydperk-65|1.8|0.009}} | other_names = ''steppebison' | image_width = 225px | image = Steppe bison mummy.jpg | image_caption = "Blue Babe", ’n [[Mummie|gemummifiseerde]] steppewisent van [[Alaska]]. | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Artiodactyla]] | familia = [[Bovidae]] | subfamilia = [[Bovinae]] | genus = ''[[Bison]]'' | species = †'''''B. priscus''''' | binomial = †''Bison priscus'' | binomial_authority = Bojanus, 1827 }} Die '''steppewisent''' of '''steppebison'''<ref name=priscus>[http://www.beringia.com/research/bison.html Steppe Bison – Yukon Beringia Interpretive Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212134450/http://beringia.com/research/bison.html |date=12 Desember 2010 }}. Beringia.com. URL besoek op on 2013-05-31</ref> is ’n [[Uitsterwing|uitgestorwe]] [[spesie]] van die [[bison]] wat in die [[Kwartêr]] dwarsoor [[Europa]],<ref name=Europe>[http://www.kirmuseum.ru/issue/guide/detail.php?ID=3055 Вестник Кирилло-Белозерского музея 9 (Mei 2006) О. Яшина, Т.В. Цветкова – Кирилловский бизон] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015202137/http://www.kirmuseum.ru/issue/guide/detail.php?ID=3055 |date=15 Oktober 2017 }}. Kirmuseum.ru. URL besoek op 2013-05-31.</ref> [[Asië|Sentraal-Asië]],<ref name=Asia>{{cite journal|author=Vasiliev, S.K. |title=Late pleistocene bison (''Bison p. priscus'' Bojanis, 1827) |doi=10.1016/j.aeae.2008.07.004|year=2008|journal=Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia|volume=34|issue=2|pages=34}}</ref> die [[Beringlandbrug]] en [[Noord-Amerika]]<ref name=Pleisto>{{cite journal|last1=Zazula|first1=Grant D.|last2=MacKay|first2=Glen|last3=Andrews|first3=Thomas D.|last4=Shapiro|first4=Beth|authorlink4=Beth Shapiro|last5=Letts|first5=Brandon|last6=Broc|first6=Fiona|title=A late Pleistocene steppe bison (''Bison priscus'')|journal=Quaternary Science Reviews|volume=28|issue=25–26|pages=2734–2742|doi=10.1016/j.quascirev.2009.06.012|year=2009}}</ref> op die [[steppe]] voorgekom het. == Evolusie == [[Lêer:Altamira, bison.jpg|duimnael|links|’n Grottekening in Altamira, [[Spanje]].]] Dit het vermoedelik iewers in [[Suid-Asië]] ontstaan. Dit het in die vroeë [[Holoseen]] uitgesterf en is in Europa deur die moderne [[wisent]] vervang en in Amerika deur verskeie daaropvolgende spesies (eers ''Bison latifrons'' en later ''Bison antiquus'') en eindelik die moderne [[bison]].<ref name=evolution>{{cite journal|title=Maternal and Paternal Lineages in Cross-Breeding Bovine Species. Has Wisent a Hybrid Origin? |doi=10.1093/molbev/msh064|year=2004|last1=Verkaar|first1=E. L. C.|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=21|issue=7|pages=1165–70|pmid=14739241|last2=Nijman|first2=IJ|last3=Beeke|first3=M|last4=Hanekamp|first4=E|last5=Lenstra|first5=JA}}</ref> Die steppewisent was hoër as 2&nbsp;meter by sy skouers en het soos die moderne spesies gelyk wat tot 900&nbsp;kg kan weeg.<ref>McPhee, R. D. E. (1999) ''Extinctions in Near Time: Causes, Contexts, and Consequences'', Springer, isbn 0306460920, p. 262.</ref> Die horings was sowat ’n halwe meter lank en die punte van die twee horings ’n meter uitmekaar. == Ontdekkings == Die steppewisent het in grottekeninge voorgekom, veral in die Altamira-grot en Lascaux.<ref name=evolution/><ref>{{Cite journal | url = http://books.google.dk/books?id=8ikKezOKRB4C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | title = Frozen Fauna of the Mammoth Steppe: The Story of Blue Babe | isbn = 9780226311234 | author1 = Dale Guthrie | first1 = R | date = 1989}}</ref> '''Blue Babe''' is die [[mummie]] van ’n 36&nbsp;000 jaar oue mannetjie wat in Julie 1979 in [[Fairbanks]], [[Alaska]], ontdek is.<ref name="Deem">Deem, James M. [http://www.mummytombs.com/mummylocator/animal/bluebabe "Blue Babe - the 36,000 year-old male bison"] James M. Deem's Mummy Tombs. 1988-2012. URL besoek op 20 Maart 2012.</ref> In 2011 is ’n 9&nbsp;300 jaar oue mummie in Joekagir in [[Siberië]] ontdek.<ref>{{cite web |url=http://www.livescience.com/48653-bison-mummy-brains-organs.html |title=9,000-Year-Old Bison Mummy Found Frozen in Time |last=Palermo |first=Elizabeth |date=6 November 2014 |publisher=www.livescience.com |access-date=4 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219045527/https://www.livescience.com/48653-bison-mummy-brains-organs.html |archive-date=19 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Bison priscus}} {{Wikispecies-inlyn|Bison priscus}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Steppe bison|Engelse Wikipedia]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Uitgestorwe soogdiere]] tkscsw7sboimbi8r8dj1js1cprci8ok 0 100473 2902237 1799703 2026-05-08T00:07:48Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902237 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Timothy Eaton | bynaam = | beeld = Timothy_Eaton_Portrait.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[Maart]] [[1834]] | geboorteplek = Clogher naby [[Ballymena]], graafskap Antrim, [[Ierland]] | sterfdatum = [[31 Januarie]] [[1907]] | sterfteplek = [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanada]] | ouers = John Eaton<br />Margaret Craig | titel = | nasionaliteit = | alma_mater = | beroep = Entrepreneur | ander = | bekend = Stigter van T. Eaton Co. Ltd. | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = Metodisme | huweliksmaat = Margaret Wilson Beattie | kinders = Vyf seuns, drie dogters | webblad = | handtekening = Timothy_Eaton_Signature.svg }} '''Timothy Eaton''' (* [[Maart]] [[1834]] in Clogher naby [[Ballymena]], graafskap Antrim, [[Ierland]]; † [[31 Januarie]] [[1907]] in [[Toronto]], [[Kanada]]) was 'n Kanadese sakeman van Presbiteriaanse Ulster-Skotse afkoms wat bekendheid verwerf het as die stigter van T. Eaton Co. Ltd., Kanada se grootste afdelingswinkelketting wat op sy hoogtepunt winkels dwarsoor die land bedryf en kantore in oorsese wêreldstede soos [[Londen]] en [[Parys]] geopen het.<ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/timothy-eaton/ ''The Canadian Encyclopedia: Timothy Eaton. Besoek op 7 Junie 2015'']{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eaton was die vierde seun van John Eaton, 'n pagboer in Ulster (tans [[Noord-Ierland]]) en sy vrou Margaret Craig. Nadat hy 'n opleiding as verkoper in 'n Ierse winkel ontvang het, het Eaton sy twee ouer broers gevolg en hom in 1854 in Kanada gevestig waar hy 'n tyd lank in 'n winkel in Bo-Kanada gewerk het. Twee jaar later het hy saam met sy broer James 'n klein winkel in Kirkton, 'n nedersetting in die Huron Tract-streek van Suidwes-Ontario, geopen. Die onderneming is in 1860 na St Mary's naby Stratford verskuif. [[Lêer:Fall and Winter 1905-6 Eaton Catalogue.jpg|duimnael|links|Eaton se herfs-en-winter-katalogus van 1905/1906]] Eaton was bewus van die omwenteling wat in die destydse kleinhandelbedryf aan die gang was en vol van idees hoe hy self voordeel kon trek uit dié veranderinge. In 1869 het hy sy eie winkel op die sidwestelike hoek van Yonge- en Queenstraat, Toronto geopen waar hy 'n reeks nuwe verkoopmetodes met sukses ingevoer het, waaronder verkope teen vaste pryse en kontant in teenstelling met ouer handelspraktyke waarin kredietkope, ruilhandel en prysonderhandelinge 'n sentrale rol gespeel het. Sy tweede doelwit was om die diensvoorwaardes en werksomstandighede van sy personeel te verbeter. In die laat 1880's was vaste sluitingstye om ses uur saans tussen Maandag en Vrydag en teen middag op Saterdae reeds 'n vaste instelling in Eaton se onderneming. Hy het daarnaas vir 'n aangename werksomgewing met soveel as moontlik natuurlike lig en vars lug gesorg. In 1884 het Timothy Eaton begin om sy handelsware ook per katalogus te bemark sodat bewoners van afgeleë boerderygemeenskappe vir die eerste keer toegang tot 'n wye verskeidenheid verbruikersgoedere gekry het. Binne enkele jare was Eaton se katalogusse in die meeste Kanadese huishoudings te vinde. Toe Eaton in 1907 in die ouderdom van 72 in Toronto oorlede is, het sy handelsonderneming meer as 9&nbsp;000 werknemers in sy winkels in Toronto en Oshawa in diens gehad. Dwarsoor die wêreld is kantore gevestig om goedere in te koop. In die laat 20ste eeu het Eaton's se bestuur moeilikhede ondervind om betyds by nuwe ontwikkelinge in die kleinhandelsbedryf aan te pas en in 'n veranderde ekonomiese klimaat op koers te bly, terwyl ook wanbestuur 'n rol by die onderneming se agteruitgang gespeel het. In 1999 het Kanada se suksesvolste kleinhandelreus bankrot gespeel. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Eaton, Timothy}} [[Kategorie:Kanadese entrepreneurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1834]] [[Kategorie:Sterftes in 1907]] 5zrbbd9270h6bngc09mn9xdegwjlnf5 0 100680 2902066 2899343 2026-05-07T12:21:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902066 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Good Terrorist''}} {{Boek | titel = ''The Good Terrorist'' | subtitel = | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | outeur = [[Doris Lessing]] | omslagontwerp = | land = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = | genre = Politieke roman | uitgewer = Jonathan Cape (VK)<br />Alfred A. Knopf (VSA) | uitgewingsdatum = 1985 | medium = Druk (gebind & sagteband) | bladsye = | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 0-224-02323-3 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The Good Terrorist''''' ([[Afrikaans]]: '''Die Goeie Terroris''') is 'n politieke roman deur [[Doris Lessing]] wat die eerste keer in 1985 gepubliseer is. Die roman se intrige het te doen met 'n naïewe jong dame wat saam met 'n groep radikales in [[Londen]] bly en wat betrokke raak by hulle [[terrorisme|terroriste-bedrywighede]]. Lessing se inspirasie vir die roman is afkomstig van die werklike bomaanval op Harrods-winkel in 1983 deur die [[Ierse Republikeinse Leër]] (IRA), en put verder ook uit haar eie jeugdige [[Kommunisme|kommunistiese]] oortuigings. Sy was 'n lid van die Britse Kommunistiese Party, maar het na die [[Hongaarse Rewolusie van 1956|Hongaarse opstand van 1956]] die party verlaat. Sommige beoordelaars het die roman 'n [[satire]] genoem, terwyl Lessing dit humoristies noem. Die titel is 'n [[oksimoron]] wat Alice se ambivalente aard beklemtoon. ''The Good Terrorist'' verdeel resensente. Sommige het die boek se insig en karakterisering geprys, ander het die styl en die karakters se gebrek aan diepte uitgewys. Een kritikus het Lessing se "sterk beskrywende prosa en presiese karakteriserings" gekomplimenteer.<ref name=Gross>{{cite news |last=Gross |first=Bonnie |title='Terrorist' Broadens Lessing's Appeal |newspaper=Sun-Sentinel |date=29 September 1985 |url=http://articles.sun-sentinel.com/1985-09-29/features/8502110039_1_alice-mellings-doris-lessing-book |access-date=7 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618125631/http://articles.sun-sentinel.com/1985-09-29/features/8502110039_1_alice-mellings-doris-lessing-book |archive-date=18 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nog het haar "briljante weergawe van die soort individue wat terroristedade pleeg".<ref name=Freeman>{{cite news | last = Freeman | first = Judith | title = The Good Terrorist by Doris Lessing | newspaper = [[Los Angeles Times]] | date = 13 Oktober 1985 | url = http://articles.latimes.com/1985-10-13/books/bk-15762_1_doris-lessing | accessdate = 7 November 2014}}</ref> Nog een het dit "verrassend eenvoudig"<ref name=Kuehn>{{cite news |last=Kuehn |first=Robert E. |title=Doris Lessing 'Terrorist' Fails in the Execution |newspaper=Chicago Tribune |date=29 September 1985 |url=http://articles.chicagotribune.com/1985-09-29/entertainment/8503060085_1_alice-mellings-doris-lessing-commune-members |access-date=7 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618125649/http://articles.chicagotribune.com/1985-09-29/entertainment/8503060085_1_alice-mellings-doris-lessing-commune-members |archive-date=18 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> genoem en die karakters "triviale of tweedimensionele aan bande gelê deur selfbedrog".<ref name=Kuehn/> ''The Good Terrorist'' was op die kortlys vir die [[Booker-prys]] en het die Mondello-prys en die WH Smith-literêre toekenning gewen. == Storielyn opsomming == ''The Good Terrorist'' is in die subjektiewe derde persoon geskryf, vanuit die gesigspunt van Alice, 'n werklose politiek en ekonomie gegradueerde in haar middeldertigerjare wat van kommune tot kommune dryf. Sy word gevolg deur Jasper, 'n gegradueerde wat sy ingeneem het in 'n studentekommune waar sy vyftien jaar tevore gewoon het, wat op haar teer. Alice het verlief geraak op hom, gefrustreerd deur sy hoogdrawendheid en ontluikende homoseksualiteit. Sy beskou haarself as 'n revolusionêre aktivis wie teen "fascistiese imperialisme" veg, maar is steeds afhanklik van haar ouers, wat sy met minagting behandel. In die vroeë tagtigerjare sluit Alice by 'n groep eendersdenkende kamerade in 'n vervalle huis in [[Londen]] aan. Ander lede van die groep is Bert, sy oneffektiewe leier, 'n lesbiese paartjie, die moederlike Roberta en haar onstabiele en brose vennoot Faye. Die verlate huis is in 'n toestand van verval en deur die stadsraad geoormerk vir sloping. In die lig van die onverskilligheid van haar kamerade, neem Alice haarself op om die huis skoon te maak en te herstel. Sy oortuig ook die owerhede om die elektrisiteits- en watervoorsiening te herstel. Alice word die huis se "moeder", kook vir almal en onderhandel met die plaaslike polisie. Die lede van die groep behoort aan die Communist Centre Union (CCU), en neem deel aan betogings en stakings. Alice raak betrokke by sommige van hierdie aktiwiteite, maar sy spandeer die meeste van haar tyd aan die huiswerk. Om vir die stryd nuttiger te wees, reis Jasper en Bert na [[Ierland]] en die [[Sowjetunie]] om hul dienste aan die IRA en die KGB te bied, maar word afgekeur. 'n Meer georganiseerde groep van revolusionêres trek by die buurhuis in en begin Alice se huis as 'n wapenkanaal gebruik, waarteen Alice beswaar maak. Geheimsinnige vreemdelinge besoek die groep en bevraagteken hulle besluitneming. Die kamerade besluit om self op te tree, en noem hulself die "Freeborn British Communists". Hulle begin met plofstof eksperimenteer en bou 'n motorbom. Alice ondersteun nie hierdie aksie nie, maar aanvaar die meerderheidsbesluit. Hulle teiken 'n luukse hotel in Knightsbridge, maar hul onervarendheid lei tot die voortydige ontploffing van die bom, wat Faye en verskeie verbygangers doodmaak. Die oorblywende kamerade, wat geskud word deur wat hulle gedoen het, besluit om die huis te verlaat en te verdeel. Alice, ontnugter deur Jasper, verkies om hom nie te volg nie omdat sy soveel moeite gedoen het met die huis. Ten spyte van haar aanvanklike bedenkings oor die bomaanval, voel Alice die behoefte om hul aksies teenoor ander te regverdig, maar besef dit sal vrugteloos wees omdat "... gewone mense eenvoudig nie verstaan het nie." Sy erken dat sy nou 'n terroris is, maar sy kan nie onthou wanneer die verandering gebeur het nie. == Agtergrond == Doris Lessing se belangstelling in politiek het in die 1940's begin toe sy in [[Suid-Rhodesië]] (nou [[Zimbabwe]]) gewoon het. Sy was aangetrokke tot 'n groep of "kwasi-[[kommunisme|kommuniste]] en het by 'n tak van die Left Book Club in Salisbury (nou [[Harare]]) aangesluit. Later, gemotiveer deur die konflikte wat voortspruit uit rasse-segregasie wat destyds prominent in Rhodesië was, het sy ook by die Southern Rhodesian Labour Party aangesluit.<ref name=NobelPrize-bio>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2007/bio-bibl.html |title=Doris Lessing: Biobibliographical Notes |publisher=NobelPrize.org |access-date=17 Februarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618102555/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2007/bio-bibl.html |archive-date=18 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lessing het in 1949 na Londen verhuis en haar skryfloopbaan daar begin. Sy het in die vroeë 1950's 'n lid van die Britse Kommunistiese Party geword en was aktief in die veldtog teen die gebruik van [[kernwapen]]s.<ref name=NobelPrize-bio/> Teen 1964 het Lessing ses romans gepubliseer, maar het na die Hongaarse opstand van 1956 ontnugter geword met Kommunisme. Nadat sy ''The Sufis'' deur Idries Shah gelees het, het sy haar aandag verskuif na die [[Soefisme]],<ref name=Hazelton>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-space.html?_r=1 |title=Doris Lessing on Feminism, Communism and 'Space Fiction' |newspaper=[[The New York Times]] |first=Lesley |last=Hazelton |date=25 Julie 1982 |access-date=7 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205183043/http://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-space.html?_r=1 |archive-date=5 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n [[Islam]]itiese geloofstelsel. Dit het haar aangespoor om haar vyf-volume "[[Wetenskapsfiksie|ruimtefiksie]]"-reeks te skryf, ''Canopus in Argos: Archives'',<ref name=Hazelton/> wat op Soefi-konsepte gesteun het. Die reeks is nie goed ontvang deur sommige van haar lesers nie, wat gevoel het dat sy haar "rasionele wêreldbeskouing" verlaat het.<ref name=Galin>{{cite book | last = Galin | first = Müge | title = Between East and West: Sufism in the Novels of Doris Lessing | publisher = State University of New York Press | year = 1997 | location = [[Albany, New York]] | url = https://books.google.com/books?id=EbHys4CzN0YC&lpg=PP1&pg=PP1 | page = 21 | isbn = 0-7914-3383-8}}</ref> ''The Good Terrorist'' was Lessing se eerste boek wat na die Argos-reeks gepubliseer is. Dit het verskeie reaksies van beoordelaars uitgelok, waaronder: "Lessing het na die aarde teruggekeer",<ref name=Donoghue>{{cite news |last=Donoghue |first=Denis |title=Alice, The Radical Homemaker |newspaper=[[The New York Times]] |date=22 September 1985 |url=https://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-terrorist.html |access-date=7 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201132702/http://www.nytimes.com/books/99/01/10/specials/lessing-terrorist.html |archive-date=1 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en "Lessing keer terug na die werklikheid." Verskeie kommentators het ''The Good Terrorist'' as 'n satire getipeer, terwyl Lessing dit humoristies noem. Sy het gesê: “Dit is nie 'n boek met 'n politieke stelling nie. Dit is ... oor 'n sekere soort van politieke persoon, 'n soort van selfgestylde revolusionêre wat slegs deur welgestelde samelewings geproduseer kan word. Daar is baie speelse toneelspel wat ek nie dink jy sal vind in ultra - linksrevolusionêres in samelewings nie, waar hulle 'n onmiddellike uitdaging het.”<ref name=Donoghue/> Lessing sê sy was geinspireer om ''The Good Terrorist'' te skryf deur die IRA-bomaanval op die Harrods-afdelingswinkel in Londen in 1983.<ref name=Frick>{{cite magazine | last = Frick | first = Thomas | title = Interview: Doris Lessing, The Art of Fiction No. 102 | magazine = The Paris Review | year = 1988 | url = https://www.theparisreview.org/interviews/2537/the-art-of-fiction-no-102-doris-lessing | accessdate = 7 November 2014}}</ref> Sy het onthou dat "...die media berig het gesuggereer dat dit die werk van amateurs was. Ek het begin dink, watter soort amateurs kon hulle gewees het?" en het besef "...hoe maklik dit vir 'n kind kan wees om nie te weet wat hy of sy doen nie, om in 'n terroriste-groep te dryf." Lessing het Alice al in gedagte gehad as die sentrale karakter: "Ek ken verskeie mense soos Alice-hierdie mengsel van ... moederlike omgee ... en wat kan dink daaraan om groot getalle mense sonder 'n oomblik se arseling te dood." Sy beskryf Alice as "rustig komiese " omdat sy so teenstrydig is. Sy het gesê sy is verbaas hoe sommige van die karakters (behalwe Jasper, Alice se liefdesbelangstelling) ontwikkel het, soos die pil-drinker en brose Faye wat 'n "vernietigde persoon" geword het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|The Good Terrorist}} {{DEFAULTSORT:Good Terrorist, The}} [[Kategorie:Engelse romans]] f7nqxi3oc08zzzx2pmyxcidu1kek33q 0 100765 2902165 1624262 2026-05-07T15:48:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902165 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Assemblée nationale - Statue Jean Lesage2.jpg|duimnael|220px|Dikwels word na die vroeëre eerste minister van Quebec [[Jean Lesage]] as die "Vader van die Stille Rewolusie" verwys. Na die wye reeks hervormings, wat sy Liberale Party ná sy oorwinning in die provinsiale verkiesing van 1960 aangebring het, is later kollektief as "Stille Rewolusie" verwys]] Die '''Stille Rewolusie''' ([[Frans]]: ''Révolution tranquille'', [[Engels]]: ''Quiet Revolution'') was 'n tydperk van ingrypende maatskaplike, politieke, ekonomiese en sosiale omwentelinge in [[Kanada]] se Franssprekende provinsie [[Quebec]]. Dié ietwat paradoksale term, wat vir die eerste keer deur 'n anonieme artikelskrywer in die [[koerant|dagblad]] ''The Globe and Mail'' gebruik is, beskryf 'n periode wat in die sestigerjare van die 20ste eeu val en waartydens Quebec se samelewing, wat sedert 1944 deur die provinsiale regeringsparty ''Union Nationale'' met sy behoudende ideologie en tradisionele waardes uit toeka se tyd oorheers is, in 'n moderne en sekulêre welvaartstaat omgeskep is waarna later as die Quebec-model verwys is.<ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/quiet-revolution/ ''The Canadian Encyclopedia: Quiet Revolution. Besoek op 15 Junie 2015'']{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kanada]] [[Kategorie:Quebec]] hb0obi9nbvi7tep6nv7gx1m1qne5k8f 0 102240 2902271 2901704 2026-05-08T05:34:26Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902271 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Kevin Spacey | Beeld = Kevin Spacey, May 2013.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Kevin Spacey Fowler | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1959|07|26}} | Geboorteplek = South Orange, [[New Jersey]] ([[VSA]]) | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, vervaardiger en sanger | Aktiewe jare = 1981–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = {{URL|KevinSpacey.com}} | imdb = 0000228 | Toekennings = }} '''Kevin Spacey Fowler''' (gebore op [[26 Julie]] [[1959]] in South Orange, [[New Jersey]]) is 'n [[Amerika]]anse akteur, vervaardiger en sanger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Usual Suspects'', ''Seven'', ''L.A. Confidential'' en ''[[American Beauty]]''. == Vroeë lewe == Spacey is gebore in South Orange, New Jersey. Sy ma Kathleen Ann (''née'' Knutson) was 'n sekretaresse, en sy pa Thomas Geoffrey Fowler, a tegniese skrywer en datakonsultant.<ref>{{cite news|first=Paul |last=Fischer |title=The Alien World of Kevin Spacey |work=FilmMonthly |url=http://www.filmmonthly.com/profiles/Articles/KSpacey/KSpacey.html |location=Chicago, Illinois|date=Oktober 20, 2001 |archivedate=Januarie 24, 2007 |toegangsdatum=Junie 2, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070124110051/http://www.filmmonthly.com/profiles/Articles/KSpacey/KSpacey.html |url-status=dead |df= }}</ref><ref>Staff writer (1990), [https://books.google.co.uk/books?id=92bJlWbPeKMC&dq=isbn+9780837911106&focus=searchwithinvolume&q=Kevin+Spacey Fowler, Kevin Spacey]", in {{cite book | editor-last = Marquis Who's Who | title = Who's who in the world, 1991–1992 (Volume 10) |page=348 | publisher = Marquis Who's Who | location = Wilmette, Illinois | year = 1990 | isbn = 9780837911106 | ref = harv | postscript = .}}</ref> Hy het 'n ouer broer, Randy Fowler, wat 'n limousine bestuurder en [[Rod Stewart]]-nabootser in Boise, Idaho is, en 'n suster, Julie Ann Fowler Keir, 'n kantoorwerker.<ref>{{cite web |first=Ashley |last=Feinberg |url=http://gawker.com/kevin-spaceys-brother-is-a-limo-driving-rod-stewart-imp-1728756763 |title=Kevin Spacey's Brother Is a Limo-Driving Rod Stewart Impersonator in Boise |work=Gawker |publisher=Gawker Media |location=Los Angeles, California |date=9 April 2015 |access-date=Oktober 30, 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121122849/https://gawker.com/kevin-spaceys-brother-is-a-limo-driving-rod-stewart-imp-1728756763 |archive-date=21 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Randy Fowler Memoir">{{Webaanhaling |first=Kyle|last=Zach|url=http://www.idahostatesman.com/news/business/article41570688.html |title=Meet Randy Fowler, Boise's Rod Stewart-impersonating, limo-driving brother of Kevin Spacey|work=Idaho Statesman |uitgewer=The McClatchy Company|location=Boise, Idaho|date=September 27, 2015|accessdate=November 3, 2017}}</ref> == Seksuele wangedrag bewerings == In Oktober 2017 is Spacey beskuldig deur akteur [[Anthony Rapp]] van seksuele wangedrag toe Rapp 14-jaar oud was. Kort daarna het talle ander mans beweer dat Spacey hulle seksueel geteister of aangerand het. As gevolg hiervan het Netflix bande met hom gesny, sy film ''Gore'' geskuif en hom in die laaste seisoen van ''House of Cards'' verwyder. Sy rol in [[Ridley Scott]] se rolprent '' All the Money in the World'' (2017) is deur die akteur [[Christopher Plummer]] oorgeneem. Die volgende jaar verskyn Spacey in ''Billionaire Boys Club'' met sy rol onveranderd. == Filmografie == === Rolprente === * ''Heartburn'' (1986) * ''Rocket Gibraltar'' (1988) * ''Working Girl'' (1988) * ''See No Evil, Hear No Evil'' (1989) * ''Dad'' (1989) * ''A Show of Force'' (1990) * ''Henry & June'' (1990) * ''Glengarry Glen Ross'' (1992) * ''Consenting Adults'' (1992) * ''Iron Will'' (1994) * ''The Ref'' (1994) * ''Swimming with Sharks'' (1994) * ''Outbreak'' (1995) * ''The Usual Suspects'' (1995) * ''[[Seven]]'' (1995) * ''A Time to Kill'' (1996) * ''L.A. Confidential'' (1997) * ''Midnight in the Garden of Good and Evil'' (1997) * ''The Negotiator'' (1998) * ''Hurlyburly'' (1998) * ''A Bug's Life'' (1998, stem) * ''It's Tough to Be a Bug'' (1998, stem) * ''American Beauty'' (1999) * ''The Big Kahuna'' (1999) * ''Ordinary Decent Criminal'' (2000) * ''Pay It Forward'' (2000) * ''K-PAX'' (2001) * ''The Shipping News'' (2001) * ''The Tower of Babble'' (2002) * ''Austin Powers in Goldmember'' (2002) ('n gasrol) * ''The United States of Leland'' (2003) * ''The Life of David Gale'' (2003) * ''Beyond The Sea'' (2004) * ''Edison'' (2005) * ''Superman Returns'' (2006) * ''Fred Claus'' (2007) * ''Machine Child'' (2007, stem) * ''[[21 (rolprent)|21]]'' (2008) * ''Telstar'' (2008) * ''Moon'' (2009, stem) * ''Shrink'' (2009) * ''The Men Who Stare at Goats'' (2009) * ''Father of Invention'' (2010) * ''Casino Jack'' (2010) * ''Horrible Bosses'' (2011) * ''Margin Call'' (2011) === Televisiereekse === * ''House of Cards'' (TV-reeks, 2013-2017) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Kevin Spacey}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Spacey, Kevin}} [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] lor9tm1tb4503a7vmt3jft8ky0mv0fu 0 107189 2902252 2827981 2026-05-08T02:13:10Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Filmografie */ 2902252 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Martin Scorsese | Beeld = Martin Scorsese-68749.jpg | Beeldonderskrif = Scorsese in 2024 | Geboortenaam = Martin Charles Scorsese | Geboortedatum = {{GDEO|1942|11|17}} | Ouers = [[Charles Scorsese]] (vader) <br/> [[Catherine Scorsese]] (moeder) | children = 3, including [[Domenica Cameron-Scorsese]] | Lewensmaat = {{plainlist| * {{marriage|Laraine Marie Brennan|1965|1971|reason=div.}} * {{marriage|[[Julia Cameron]]|1976|1977|reason=div.}} * {{marriage|[[Isabella Rossellini]]|1979|1982|reason=div.}} * {{marriage|[[Barbara De Fina]]|1985|1991|reason=div.}} * [[Ileana Douglas]] (1989–1997) * {{marriage|Helen Schermerhorn Morris|1999}} }} | Handtekening = [[Lêer:Scorsese-signature.png|150px]] }} '''Martin Charles Scorsese'''<ref name=nmref1>{{cite web |url=http://www.americanancestors.org/third-set-of-ten-hollywood/ |title=#83 Royal Descents, Notable Kin, and Printed Sources: A Third Set of Ten Hollywood Figures (or Groups Thereof), with a Coda on Two Directors |publisher=Americanancestors.org |date=22 November 2011 |access-date=5 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018155421/http://www.americanancestors.org/third-set-of-ten-hollywood/ |archive-date=18 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ([[IFA]]: skɔrˈsɛsi<ref>Sy eie uitspraak op die TV-program Entourage (seisoen 5, episode 12)</ref> of skorˈseːze; gebore op [[17 November]] [[1942]]) is ’n [[Amerika]]anse regisseur, vervaardiger, draaiboekskrywer, akteur en rolprenthistorikus met ’n loopbaan van langer as 45 jaar. Temas in sy werk is onder meer [[Sisilië|Sisilaans]]-Amerikaanse identiteit, [[Rooms-Katolieke]] idees van skuld en redding,<ref>[http://www.adherents.com/people/ps/Martin_Scorsese.html The Religious Affiliation of Director Martin Scorsese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303215836/http://www.adherents.com/people/ps/Martin_Scorsese.html |date= 3 Maart 2016 }} Webpage created May 27, 2005. Last modified September 5, 2005.URL besoek op 1 April 2007.</ref> [[machismo]], moderne misdaad en bendekonflik. Baie van sy flieks bevat tonele van geweld en baie vloekwoorde. == Filmografie == Met ingang 2019 het Scorsese 'n totaal van 25 vollengte - en 14 dokumentêre rolprente geregisseer. Hy het 'n Oscar gewen vir sy 2006 rolprent getitel ''The Departed'' met [[Leonardo DiCaprio]] en [[Matt Damon]]. {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Jaar ! Titel ! Verspreider |- | 1967 | ''Who's That Knocking at My Door'' | Joseph Brenner Associates |- | 1972 | ''Boxcar Bertha'' | American International Pictures |- | 1973 | ''Mean Streets'' |rowspan=2| Warner Bros. |- | 1974 | ''Alice Doesn't Live Here Anymore'' |- | 1976 | ''[[Taxi Driver]]'' | Columbia Pictures |- | 1977 | ''New York, New York'' |rowspan=2| United Artists |- | 1980 | ''Raging Bull'' |- | 1982 | ''The King of Comedy'' | 20th Century Fox |- | 1985 | ''After Hours'' | Warner Bros. |- | 1986 | ''The Color of Money'' | Buena Vista Distribution |- | 1988 | ''The Last Temptation of Christ'' | Universal Pictures |- | 1990 | ''[[Goodfellas]]'' | Warner Bros. |- | 1991 | ''[[Cape Fear (Rolprent)|Cape Fear]]'' | Universal Pictures |- | 1993 | ''The Age of Innocence'' | Columbia Pictures |- | 1995 | ''Casino'' | Universal Pictures |- | 1997 | ''Kundun'' | Buena Vista Pictures |- | 1999 | ''Bringing Out the Dead'' | [[Paramount Pictures]]/ Buena Vista Pictures |- | 2002 | ''Gangs of New York'' | Miramax |- | 2004 | ''[[The Aviator (Rolprent)|The Aviator]]'' | Warner Bros. Pictures / Miramax |- | 2006 | ''The Departed'' | Warner Bros. Pictures |- | 2010 | ''Shutter Island'' |rowspan=2| Paramount Pictures |- | 2011 | ''Hugo'' |- | 2013 | ''The Wolf of Wall Street'' | Paramount Pictures / Universal Pictures |- | 2016 | ''Silence'' | Paramount Pictures |- | 2019 | ''The Irishman'' | [[Netflix]] |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scorsese, Martin}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Amerikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] r6pj854gbhgtvr5wjwhfv35foo1sado 0 107221 2902245 2898927 2026-05-08T01:12:33Z Nikolai Kurbatov 125512 2902245 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Anne Hathaway | Beeld = Anne Hathaway in 2017.png | Beeldonderskrif = Hathaway in 2017. | Geboortenaam = Anne Jacqueline Hathaway | Geboortedatum = {{GDEO|1982|11|12}} | Geboorteplek = [[Brooklyn]], [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = Amerikaans | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1999-tans }} '''Anne Jacqueline Hathaway''' (gebore op [[12 November]] [[1982]]) is ’n [[Amerika]]anse aktrise en sangeres. Ná verskeie verhoogrolle het sy in die TV-reeks van 1999 ''Get Real'' gespeel. Sy het bekend geraak ná haar rol as Mia Thermopolis in die [[Disney]]-prent ''The Princess Diaries'' (2001) en sy opvolg (2004). Sedertdien was sy in dramatiese prente te sien soos die 2005-flieks ''Havoc'' en ''[[Brokeback Mountain]]''. In 2006 het sy in ''The Devil Wears Prada'' gespeel en in 2007 in ''Becoming Jane'' as [[Jane Austen]]. Sy was ook Catwoman in [[Christopher Nolan]] se ''[[The Dark Knight Rises]]'' (2012) en in ''[[Interstellar]]'' (2014). In 2008 het sy verskeie pryse gewen vir haar spel in ''Rachel Getting Married'', asook ’n [[Oscar]]-benoeming vir beste aktrise. In 2010 was sy te sien in die lokettreffers ''Valentine's Day'', ''Alice in Wonderland'' en ''Love and Other Drugs''. Sy het ’n [[Emmy]] gewen vir haar stemwerk in ''[[The Simpsons]]''. In 2012 was sy in ''Les Misérables'' en het sy groot lof en verskeie pryse vir haar spel gekry, onder meer die [[Golden Globe]], Screen Actors Guild Award en [[Bafta]] vir beste vroulike byspeler. Die tydskrif ''People'' het haar een van die nuwe sterre van 2001 genoem<ref>{{cite web |url=http://www.movietome.com/people/76242/anne-hathaway/trivia.html |title=Anne Hathaway |publisher=movietome.com |accessdate=9 Oktober 2006 |archive-date=17 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217153551/http://www.movietome.com/people/76242/anne-hathaway/trivia.html |url-status=dead }}</ref> en sy was in 2006 op die lys van hul 50 mooiste mense.<ref>{{cite web |url=http://www.people.com/people/anne_hathaway |title=Anne Hathaway |work=People |access-date=10 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829150406/http://www.people.com/people/anne_hathaway |archive-date=29 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hathaway, Anne}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] smyk2p95qf97zxathkldarkd9u6reg6 0 108078 2902096 2648532 2026-05-07T12:45:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902096 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} {| class="toccolours" style="float: right; clear: right; margin: 0px 0px 10px 1em; font-size: 0.85em; width: 400px;" | style="background:#0000cc; text-align:center; color: white; font-size: 1.2em;" |'''Energie-ontwikkeling''' |- | [[Lêer:World energy consumption by fuel 1990-2041 EIA 2017.png|alt=Wêreld energieverbruik per brandstof 1990-2041 OIE 2017|raamloos|375x375px]] <div style="background:#0000cc; text-align:center; color: white; font-size: 1.2em;"> '''Amerikaanse energiegebruik/vloei in 2011''' </div> [[Lêer:LLNLUSEnergy2011.png|raamloos|375x375px|alt= Geskatte Amerikaanse energiegebruik/vloei in 2011. Energievloeidiagramme toon die relatiewe grootte van primêre energiebronne en eindgebruike in die Verenigde State; die brandstowwe word op 'n algemene energie-eenheidbasis vergelyk.]] <div style="font-size: 0.9em;">Energie vloei-diagramme toon die relatiewe grootte van primêre energiehulpbronne aan asook die eindgebruike daarvan in die VSA; brandstowwe is op 'n gemene energie-eenheidsbasis vergelyk. (2011: 97.3 quads).<ref>Lawrence Livermore National Laboratory–[http://flowcharts.llnl.gov/content/energy/energy_archive/energy_flow_2011/LLNLUSEnergy2011.png Energy flow chart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001021151/https://flowcharts.llnl.gov/content/energy/energy_archive/energy_flow_2011/LLNLUSEnergy2011.png |date= 1 Oktober 2013 }}, 2011</ref> </div> <div style="padding-left: 30px;"> {| style="width: 90%; text-align: left; font-size: 0.9em; margin-bottom: 10px;" | colspan="3" style="" |''Saamgestelde – en stralingsenergie skep elektriese strome / benut werking wat vrygestel word.'' |} </div> |} '''Energie-ontwikkeling'''<ref>The Federal nonnuclear energy research and development act (Public Law 93-577) section 11, environmental evaluation: report to the President and Congress.</ref><ref>The Social impacts of energy development on national parks: final report By United States National Park Service, University of Denver.</ref><ref>Assessment of Energy Resource Development Impact on Water Quality, Volume 1.</ref> is die pogings wat daarop fokus om voldoende primêre energiebronne <ref>Resources for the twenty-first century: proceedings of the international centennial symposium of the United States Geological Survey, held at Reston, Virginia, 14–19 Oktober 1979 .</ref> en sekondêre energievorms beskikbaar te stel om aan die behoeftes van die samelewing te voldoen.<ref>The Homeowner's Guide to Renewable Energy: Achieving Energy Independence.</ref><ref>Renewable Energy Sources for Sustainable Development.</ref><ref>Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation: Summary for Policymakers and Technical Summary: Special Report of the [[Interregeringspaneel oor klimaatverandering|Intergovernmental Panel on Climate Change]].</ref><ref>Solar Energy and Nonfossil Fuel Research.</ref><ref>Final Report of the Task Force on the Availability of Federally Owned Mineral Lands, Volumes 1-2.</ref> Dit sluit die pogings in wat voorsien in die produksie van konvensionele, alternatiewe en [[hernubare energie|hernubare]] bronne van energie, asook die [[herwinning]] en [[hergebruik]] van energie wat andersins verlore sou gaan. Energiebewaring en effektiwiteitsmaatreëls verminder die impak van energie-ontwikkeling en hou voordele in vir die samelewing met verandering in ekonomiese koste asook verandering in omgewingsake.<ref group="note">See also: Fuel efficiency and Energy efficiency in transportation</ref> Kontemporêre [[industriële samelewing]]s gebruik primêre en sekondêre energiebronne vir vervoer en die produksie van vele vervaardigde produkte. Groot industriele populasies beskik oor verskeie ontwikkelings– en afleweringsdienste vir verspreiding en benutting van energie deur die eindgebruiker. Hierdie energie word gebruik deur mense wat dit kan bekostig om in verskeie klimaatstoestande te leef deur die benutting van [[verwarming]], [[ventilasie]] en/of [[lugversorging|lugverkoeling]].  Die mate waartoe eksterne energiebronne gebruik word, verskil tussen gemeenskappe afhanklik van die vlakke van [[verkeersopeenhoping]] en bronne van besoedeling, <ref>Hydrocarbon Bioremediation, Volume 2 edited by Robert E. Hinchee</ref> en beskikbaarheid van [[huishoudelike energie bronne]]. Die konvensionele energie-industrie bestaan uit die [[petroleum]]industrie  <ref group="note">Insluitend oliemaatskappye, petroleumraffinaderye, brandstofvervoer en eindgebruikers by vulstasies</ref><ref group="note">Insluitend [[aardgas]]ontginning, en steenkoolgasvervaardiging, sowel as verspreiding en verkoop</ref> [[elektrisiteitsindustrie]] <ref group="note">Insluitend [[kragopwekking]], kragverspreiding en -verkoop</ref> die [[steenkool]]industrie en die [[kernkrag]]industrie. Nuwe energie-industrieë sluit in die [[hernubare energie]]-industrie. Dit behels die alternatiewe en volhoubare vervaardiging, verspreiding en verkoop van alternatiewe brandstowwe. Tesame met die ontwikkeling van nuwe koolwaterstofbronne <ref>Exploitation of Hydrocarbon Resources: New Solutions in Energy Supply : Overview 1995–1998.</ref> asook diep water / horisontale boorwerk, is daar toegewyde pogings om bronne van alternatiewe en hernubare energie te ontwikkel om sodoende 'n vermindering in [[klimaatsverandering]] te bewerkstellig. == Soorte energie == Die natuurelemente <ref group="note">Sien ook: [[Materie]] en [[Energie]]</ref> van die materiële wêreld bestaan in vorme wat verwerk kan word na bruikbare energie. Dit is die [[Natuurlike hulpbron|hulpbronne]] waarvan die samelewing energie verkry om hitte, lig en beweging te vervaardig (as voorbeelde van vele aanwendings). Volgens hul eienskappe, kan kragstasies soos volg geklassifiseer word: * ''Primêr:'' Dit word gevind in die natuur: ''[[wind]]'', ''[[water]]'', [[son]],<ref group="note">Of dié met betrekking tot die [[kosmos]].</ref> ''[[hout]]'', [[steenkool]], ''[[aardolie]]'', ''[[kernkrag]]''. * ''Sekondêr'' : Dit word verkry uit primêre energie bronne: [[elektrisiteit]], [[gas]]. Geklassifiseer volgens die energiereserwes van die bron wat gebruik word en die [[regenerasie kapasiteit]] waaroor dit beskik: * ''hernubaar'': Wanneer die energie bron vryelik kan regenereer en daar feitlik onbeperkte reserwes is. 'n Voorbeeld hiervan is die energie afkomstig van die son of van die wind'' '' wat gebruik word as 'n energiebron. Hernubare energie is: ** oorspronklike son ** natuurlike wind (atmosferiese vloei) ** natuurlik [[geotermies]] ** oseaan [[getye]] ** natuurlike [[waterval]] ([[waterkrag]]) ** natuurlik [[plantaardig]]: [[papier]], [[hout]] ** natuurlike diere: was, ghries, [[pakdiere]] en bronne van [[meganiese energie]]. ** <ref group="note">[[mens]], [[donkie]], [[muil]], [[olifant]].</ref> * ''onhernubaar'': Dit is afkomstig van beperkte energiebronne op aarde. Wat die bronne se kwantiteit betref, is dit uitputbare bronne. Die onhernubare energiebronne sluit in: ** ''Fossiele bronne'': [[Ru-olie|petroleum]], [[Aardgas]], steenkool ** oorspronklike minerale/''chemikalie'': [[uraan]], [[skalie]]-gas. Voorbeeld: skalie-gas is 'n sekondêre onhernubare bron. Wind is 'n primêre hernubare bron. Die wet wat [[Antoine Lavoisier| Lavoisier]] voorgestel het oor die [[behoud van massa]] is van toepassing op energie-ontwikkeling:<ref group="note">Of eintlik die [[Massa-energieverband]], wat [[Albert Einstein]] voorgestel het: [[Energie|<math>E =</math>]] [[Massa|<sub><math>m</math></sub>]][[Ligsnelheid|<math>\cdot c^{2}</math>]].</ref> "niks word geskep nie." Enige energie "skepping" is dus eintlik die ontginning en omvorming van die energievorme wat hul oorsprong in die heelal het. Hierdie omvorming volg die wette van die [[termodinamika]] wat sê dat nie alle energie ook ''vrye'' energie is nie. Vry om as werk te gebruik. == Fossielbrandstowwe == [[Lêer:Moss Landing Power Plant p1270026.jpg|regs|duimnael|DIE [[:en:Moss Landing Power Plant|Moss Landing kragstasie]] in California is 'n [[:en:Fossil-fuel power station|fossielbrandstof kragstasie]] wat aardgas in 'n turbine verbrand om elektrisiteit te produseer.]] Bronne van fossiele brandstof (veral onhernubare fossiele) behels die verbranding van steenkool of 'n ander [[koolwaterstof]]. Dit is brandstowwe wat die oorblyfsels is van ontbinde plante en diere. Daar is hoofsaaklik drie tipes fossielbrandstowwe: steenkool, [[Ru-olie|petroleum]] en [[aardgas]]. 'n Ander fossielbrandstof, [[vloeibare petroleumgas]], is hoofsaaklik afkomstig van die produksie van aardgas. Die hitte afkomstig uit die verbranding van fossielbrandstowwe word direk gebruik vir verwarming van ruimtes of in prosesse – dit kan ook (gedeeltelik) omgesit word in meganiese energie vir voertuie, [[industriële prosesse]] of [[elektriese kragopwekking]]. Fossiele energie kom van herwonne [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]] (soos [[bruinkool]], [[antrasiet]], turfkool, aardgas en ruolie) en die oorsprong is in die oorblyfsels van dooie plante en diere. Hierdie fossielbrandstowwe is gebaseer op die [[koolstofkringloop]] en bevat gestoorde energie uit tydperke lank gelede soos die [[karboon]], wat vandag herwin kan word. Dit verteenwoordig koolstof wat lank gelede uit hierdie kringloop ontneem is. In 2005 het fossielbrandstowwe aan 81% van die wêreld se energiebehoeftes voorsien.<ref>International Energy Agency: Key World Energy Statistics 2007.</ref> [[Biomassa]] is ook afkomstig van hout en ander organiese afvalstowwe en moderne oorblyfsels. Die tegniese ontwikkeling van fossielbrandstowwe gedurende die 18de en 19de eeu het die weg berei vir die Industriële Revolusie. Die meerderheid van die wêreld se huidige primêre energiebronne bestaan uit fossielbrandstowwe.  Daar is bestaande [[tegnologie]] en [[infrastruktuur]] vir die gebruik van fossielbrandstowwe. [[Ru-olie|Petroleum]] se energiedigtheid in terme van volume (kubieke ruimte) en massa (gewig) is veel hoër as die van alternatiewe energiebronne ( of energiebergingstoestelle soos bv. 'n battery) Fossielbrandstowwe is tans ekonomies en geskik vir gedesentraliseerde energiegebruik. == Nukleêr == === Splyting === Kernkrag of kernenergie is die gebruik van [[kernreaksie]]s vir die opwekking van bruikbare hitte en elektrisiteit. Hierdie term sluit [[kernsplyting]], kernverval en [[kernfusie]]. [[Kernkrag]]stasies (splyting) het in 2012 omtrent 5,7% van die wêreld se energie en 13% van die wêreld se elektrisiteit gelewer. <ref>[https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/kwes.pdf "Key World Energy Statistics 2012"] (PDF).</ref> In 2013 het die Internasionale Atoom Energie Agentskap ([[:en:International Atomic Energy Agency|IAEA]]) berig dat daar 437&nbsp;&#x6F;&#x70;&#x65;&#x72;&#x61;&#x73;&#x69;&#x6F;&#x6E;&#x65;&#x6C;&#x65;&#x20;&#x6B;&#x65;&#x72;&#x6E;&#x6B;&#x72;&#x61;&#x67;&#x72;&#x65;&#x61;&#x6B;&#x74;&#x6F;&#x72;&#x73;<ref name="iaea.org">[http://www.iaea.org/pris/ "PRIS – Home"].</ref> in 31 lande is,<ref name="UIC">[https://web.archive.org/web/20080303234143/http://www.uic.com.au/reactors.htm "World Nuclear Power Reactors 2007-08 and Uranium Requirements"].</ref> alhoewel nie elke reaktor elektrisiteit opwek nie.<ref>[http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2012/06/17/2003535527 "Japan approves two reactor restarts"].</ref> Daarby is daar nagenoeg 140 vlootvaartuie in gebruik  met atoomaandrywing wat deur sowat 180 reaktors van krag voorsien word.<ref>[http://www.engineersgarage.com/articles/nuclear-power-plants?page=2 "What is Nuclear Power Plant – How Nuclear Power Plants work &#x7C; What is Nuclear Power Reactor – Types of Nuclear Power Reactors"].</ref><ref>[http://www.world-nuclear.org/info/Non-Power-Nuclear-Applications/Transport/Nuclear-Powered-Ships/#.UV5yQsrpyJM "Nuclear-Powered Ships &#x7C; Nuclear Submarines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612204746/http://www.world-nuclear.org/info/Non-Power-Nuclear-Applications/Transport/Nuclear-Powered-Ships/#.UV5yQsrpyJM |date=12 Junie 2013 }}.</ref><ref>http://www.ewp.rpi.edu/hartford/~ernesto/F2010/EP2/Materials4Students/Misiaszek/NuclearMarinePropulsion.pdf Naval Nuclear Propulsion, Magdi Ragheb.</ref> Daar is 'n voortslepende debat rondom kernkrag.<ref>Union-Tribune Editorial Board (27 Maart 2011).</ref><ref name="jstor.org">James J. MacKenzie.</ref><ref name="A Reasonable Bet on Nuclear Power">In February 2010 the nuclear power debate played out on the pages of the ''[[The New York Times|New York Times]]'', see [http://www.nytimes.com/2010/02/18/opinion/18thur2.html?scp=1&sq=a%20reasonable%20bet%20on%20nuclear%20power&st=cse A Reasonable Bet on Nuclear Power] and [http://www.nytimes.com/2010/02/20/opinion/l20nuclear.html Revisiting Nuclear Power: A Debate] and [http://roomfordebate.blogs.nytimes.com/2010/02/16/a-comeback-for-nuclear-power/ A Comeback for Nuclear Power?]</ref> Voorstanders soos die [[:en:World Nuclear Association|World Nuclear Association]], die [[:en:International Atomic Energy Agency|IAEA]] en [[:en:Environmentalists for Nuclear Energy|Environmentalists for Nuclear Energy]] voer aan dat kernkrag 'n veilige, volhoubare energiebron is wat steenkool besoedeling/vrystellings beperk.<ref name="bloomberg.com">[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&sid=aXb5iuqdZoD4&refer=us U.S. Energy Legislation May Be 'Renaissance' for Nuclear Power].</ref> Teenstanders soos [[Greenpeace|Greenpeace International]] en [[:en:Nuclear Information and Resource Service|NIRS]] voer aan dat kernkrag baie gevare inhou vir [[mense en die omgewing]].<ref name="Share">Share.</ref><ref name="NC WARN">[http://www.ncwarn.org/?cat=18 "Nuclear Power"].</ref><ref name="Sturgis">Sturgis, Sue.</ref> Kernkrag is 'n lae-koolstof metode van elektrisiteitsopwekking. 'n Analise van die literatuur oor die [[uitstralingsintensiteit]] in die totale lewenssiklus  toon aan dat dit soortgelyk is aan ander hernubare bronne in die vergelyking van [[kweekhuisgas]] (KHG) vrystelling per eenheid energie gegenereer.<ref>[http://www.nrel.gov/analysis/sustain_lca_nuclear.html "Collectively, life cycle assessment literature shows that nuclear power is similar to other renewable and much lower than fossil fuel in total life cycle GHG emissions.'&#x27;"]</ref><ref>"Prevented Mortality and Greenhouse Gas Emissions from Historical and Projected Nuclear Power – global nuclear power has prevented an average of 1.84 million air pollution-related deaths and 64 gigatonnes of CO2-equivalent (GtCO2-eq) greenhouse gas (GHG) emissions that would have resulted from fossil fuel burning".</ref> Volgens die [[IAEA]] is daar vanaf  2012 wêreldwyd 68 siviele kernkragreaktors onder konstruksie in 15 lande.<ref name="iaea.org"/> Ongeveer 28 hiervan is in die Republiek van Sjina. 'n Nuwe reaktor is op 17 Februarie 2013 gekoppel aan die elektrisiteitsnetwerk in die [[:en:Hongyanhe Nuclear Power Plant|Hongyanhe kernkragstasie]] in Sjina.<ref>[http://www.worldnuclearreport.org/Worldwide-First-Reactor-to-Start.html "Worldwide First Reactor to Start Up in 2013, in China – World Nuclear Industry Status Report"].</ref> In die VSA is daar twee nuwe Generasie – III reaktors onder konstruksie in  [[:en:Vogtle|Vogtle]]. Amptenare van die Amerikaanse kernindustrie verwag dat vyf nuwe reaktors in gebruik geneem sal word teen 2020 – almal by bestaande aanlegte.<ref name="us12">Ayesha Rascoe (9 Februarie 2012).</ref> Die 2011 ongeluk by Japan se [[:en:Fukushima Daiichi nuclear accident|Fukushima Daiichi]] kernkragstasie, wat plaasgevind het in 'n reaktor met 'n ontwerp uit die 1960's, het daartoe aanleiding gegee dat baie lande hul kernveiligheid en kernenergie beleid in heroorweging geneem het.<ref name="sciamer2011">Sylvia Westall and Fredrik Dahl (June 24, 2011).</ref> Duitsland het besluit om al sy reaktors te sluit teen 2022 en Italië het kernkrag verban.<ref name="sciamer2011">Sylvia Westall and Fredrik Dahl (June 24, 2011).</ref> Na afloop van Fukushima het die [[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]] in 2011 sy beraamde kapasiteit gehalveer van addisionele kernopwekking wat gebou sou moes wees teen 2035.<ref name="economist-20110428">[http://www.economist.com/node/18621367?story_id=18621367 "Gauging the pressure"].</ref><ref name="late">European Environment Agency (23 Januarie 2013).</ref> == Hernubare bronne == [[Lêer:Alternative Energies.jpg|duimnael|300x300px|[[Windenergie|Wind]], [[Sonenergie|son]], en  [[biomassa]] is drie hernubare energiebronne.]] [[Hernubare energie]] word algemeen beskryf as energie wat afkomstig is van hulpbronne wat op natuurlike wyse aangevul word – soos [[sonlig]], wind, [[reën]]; getye, golwe en [[Geotermiese energie|geotermiese hitte]].<ref>[http://thebulletin.org/myth-renewable-energy "The myth of renewable energy &#x7C; Bulletin of the Atomic Scientists"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007161531/http://thebulletin.org/myth-renewable-energy |date= 7 Oktober 2013 }}.</ref> Hernubare energie vervang konvensionele brandstowwe in vier areas: elektrisiteitsopwekking, warm water/ [[ruimte verwarming]], motor brandstowwe en landelike ('[[off-grid]]' /alternatiewe) energiedienste. Ongeveer 16% van die wêreld se energieverbruik is afkomstig van hernubare bronne, met 10% <ref>http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/cooking.pdf</ref> van alle energie afkomstig van tradisionele [[biomassa]] wat hoofsaaklik gebruik word vir [[verwarming]] en 3.4% van [[hidroëlektrisiteit]]. Nuwe hernubare bronne (klein-hidro aanleg,  moderne biomassa, wind, son, geotermie en biobrandstof) dra 'n verdere 3% by en groei vinnig.<ref name="ria21">REN21 (2011).</ref> Op nasionale vlak beskik 30 nasies in die wêreld reeds oor hernubare energie wat meer as 20% bydra tot energie verskaffing. [[Windenergie|Windkrag]] groei byvoorbeeld teen 'n jaarlikse tempo van  30% met 'n wêreldwye [[geïnstalleerde kapasiteit]] van 282,482 [[:en:Megawatt|megawatt]] (MW) teen die einde van 2012. Hernubare eneregiebronne is beskikbaar oor 'n wye geografiese gebied, teenoor ander energiebronne wat gekonsentreerd is in 'n beperkte aantal lande. Vinnige ontplooiing  van hernubare energie en [[energie-effektiwiteit]] bring beduidende voordele mee in terme van [[energie-sekuriteit]], tempering in klimaatsverandering en ekonomie.<ref>International Energy Agency (2012).</ref> Internasionale publieke meningsopnames toon sterk steun vir die bevordering van hernubare energiebronne soos wind – en sonkrag.<ref name="UNEP">United Nations Environment Programme [http://sefi.unep.org/fileadmin/media/sefi/docs/publications/SEFI_Investment_Report_2007.pdf ''Global Trends in Sustainable Energy Investment 2007: Analysis of Trends and Issues in the Financing of Renewable Energy and Energy Efficiency in OECD and Developing Countries''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325060117/http://sefi.unep.org/fileadmin/media/sefi/docs/publications/SEFI_Investment_Report_2007.pdf |date=25 Maart 2009 }} (PDF), p. 3.</ref> Alhoewel vele hernubare energieprojekte op groot skaal bedryf word, is hernubare tegnologie ook geskik vir [[landelike]], afgeleë areas waar energie dikwels deurslaggewend is vir [[menslike ontwikkeling]].<ref>World Energy Assessment (2001).</ref> == Verhoogde energie doeltreffendheid == Alhoewel 'n verhoging in die effektiwiteit van energiegebruik nie beskou kan word as energie-ontwikkeling per se nie, kan dit deel van die onderwerp gereken word omdat beskikbare energiebronne daardeur beskikbaar gemaak word om te werk.<ref>Richard L. Kauffman [http://environment.research.yale.edu/documents/downloads/0-9/03-Kauffman.pdf Obstacles to Renewable Energy and Energy Efficiency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624132903/http://environment.research.yale.edu/documents/downloads/0-9/03-Kauffman.pdf |date=24 Junie 2010 }}. in: From Silos to Systems: Issues in Clean Energy and Climate Change.</ref> Energie-effektiwiteit is die einddoel van al die pogings om minder energie te gebruik in die lewering van produkte en dienste. 'n Voorbeeld hiervan is die [[isolasie]] van 'n woonhuis wat tot gevolg het dat minder energie verbruik word om die huis te verkoel en te verwarm ten einde 'n gemaklike temperatuur te handhaaf. Die gebruik van [[fluoresseerlig]] of natuurlike lig deur dakligte verminder die hoeveelheid energie wat nodig is om dieselfde beligting te verskaf as wat met tradisionele [[gloeilamp]]e verkry sou word. Kompakte fluoresseerlig gebruik twee-derdes minder energie en kan 6 – 10 keer langer hou as gloeilampe. Verbetering in energie-effektiwiteit is meestal die gevolg van 'n meer effektiewe tegnologie of produksieproses.<ref>Diesendorf, Mark (2007).</ref> Die vermindering in die gebruik van energie bring 'n verlaging in energiekoste mee. Die  verbruiker kan bespaar indien die energiebesparings vergoed vir enige addisionele koste ten opsigte van die implementering van energie-effektiewe tegnologie. Vermindering van energiegebruik word ook beskou as 'n oplossing vir die vermindering van uitlaatgasse. Volgens die International Energy Agency kan verbeterde energie-effektiwiteit in [[Gebou|geboue]], [[industriële prosesse]] en [[vervoer]] daartoe bydra om die wêreld se energie behoeftes met 'n derde te verlaag teen 2050 – asook bydra tot die beheer van  aardgas uitlatings.<ref>Sophie Hebden (2006-06-22).</ref> == Geskiedenis van energie-ontwikkeling == [[Lêer:Doel Kerncentrale.JPG|regs|duimnael|Verlede en hede: Energieopwekkers by [[:en:Doel|Doel]], België: S''cheldemolen'' windmeul uit 17de eeu  [[:en:Doel Nuclear Power Station|Doel kernkragstasie]] uit 20ste eeu.]] Sedert prehistoriese tye toe die mens vuur ontdek het om kos gaar te maak; die Middeleeue toe windmeule gebou is om graan te maal en die moderne era van atoomsplitsing, het die mens gesoek na energiebronne waaruit hy kon voordeel trek.<ref group="note">Alle aardse energiebronne behalwe kernenergie, aardhitte en gety-energie is afkomstig van sonlig wat vandag op die aarde val of van fossieloorblyfsels van plant- en dierelewe wat lank gelede daarop staat gemaak het.</ref> Dit het gekom van fossielbrandstowwe; steenkool  wat die stoomenjins aangedryf het en huishoudings ondersteun het; asook olie vir die voertuigindustrie. Mense het ook op 'n kleiner skaal gebruik gemaak van wind- en waterkrag asook biomassa.  Fossielbrandstowwe is egter 'n uitputbare bron. Die soeke na energiebronne wat onuitputbaar is en die benutting van energie deur geïndustrialiseerde moondhede wat poog om hul nasionale ekonomieë te bevorder deur minder staat te maak op die fossielbrandstowwe,<ref group="note">Dikwels gekonsentreer in vreemde gebiede ná die ontginning en uitputting van hul eie hulpbronne.</ref> het aanleiding gegee tot die ontwikkeling van kernenergie. Lande met voldoende waterbronne kon intensief gebruik maak van waterkrag uit hul waterweë. === Volhoubaarheid === [[Lêer:Energy-consumption-World2.png|regs|duimnael|400x400px|Energieverbruik van 1989 tot 1999]] Die [[Omgewingsbewustheid|omgewingsbeweging]] het begin klem lê  op die [[volhoubaarheid]] van energiegebruik- en ontwikkeling.<ref>Sustainable Development and Innovation in the Energy Sector.</ref> Die produksie van hernubare energie is volhoubaar; die beskikbare voorraad sal nie verminder binne die afsienbare toekoms nie – wat oor miljoene jare kan strek. "Volhoubaarheid" verwys ook na die omgewing se vermoë om afvalprodukte te hanteer – veral [[lugbesoedeling]]. Bronne wat geen direkte afvalprodukte oplewer nie ( soos wind, son en waterkrag) kom nou ter sprake. Saam met die groeiende vraag na energie is daar 'n behoefte om verskeie energiebronne  te benut.  [[Energiebewaring]] is 'n aanvullende proses tot energie ontwikkeling. Die effektiewe gebruik van energie verminder die vraag na energie. === Hede en toekoms === [[Lêer:World energy consumption by region 1970-2025.png|regs|duimnael|400x400px|Groeiende energie verbruik deur ontwikkelende nasies<ref>Source: Energy Information Administration – [http://www.eia.doe.gov/oiaf/ieo/index.html International Energy Outlook 2004]</ref><br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Geïndustrialiseerde nasies]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Ontwikkelende nasies]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Voormalige Sowjetunie]]]] Energieproduksie vereis ook 'n energiebelegging. Wanneer daar bv. geboor word vir olie of 'n windplaas word gebou, word daar energie benodig. Dit word moeiliker om die fossielbrandstowwe wat nog oor is te ontgin, omdat die maklikste bronne reeds uitgeput is.  Bronne wat moeilik is om te ontgin verg dikwels 'n hoër energiebelegging en wanneer die belegging groter word as die energie wat verkry word uit die hulpbron, is dit nie meer 'n effektiewe energie bron nie. Nuwe tegnologie kan hierdie probleem verlig wanneer dit die energiebelegging verminder wat benodig word om die hulpbron te ontgin en te omskep. 'n Ander faktor wat nuwe tegnologie vereis, het in 2023 gelei tot 'n uitspraak van die wêreldleiers oor die oorskakeling weg van fossielbrandstowwe op die COP28-klimaatgesprekke. Hierdie faktor is die [[Klimaatverandering|klimaatprobleem]] wat veroorsaak word deur koolstof wat lank in die aarde opgesluit was, weer in die atmosfeer en die koolstofkringloop vry te stel. <ref>{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231205IPR15686/cop28-climate-talks-agree-on-transitioning-away-from-fossil-fuels#:~:text=%E2%80%9CThis%20outcome%20is%20really%20historic,%2Dout'%20of%20fossil%20fuels.|title=COP28 climate talks agree on transitioning away from fossil fuels|publisher=EU|year=2023}}</ref> == Sien ook == * [[Regverdige energieoorgangsvennootskap]] == Notas == {{Verwysings|2|group=note}} == Verwysings == {{Verwysings|2|30em}} == Addisionele bronne == * [https://vuphong.vn/ban-do-buc-xa-mat-troi-tai-viet-nam/ intensity of solar radiation in vietnam] {{Normdata}} [[Kategorie:Energie]] 1w03b0tc4i3577gwqh8yu5nex1vxeib 2902097 2902096 2026-05-07T12:46:36Z Oesjaar 7467 /* Soorte energie */ Verbeter 2902097 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} {| class="toccolours" style="float: right; clear: right; margin: 0px 0px 10px 1em; font-size: 0.85em; width: 400px;" | style="background:#0000cc; text-align:center; color: white; font-size: 1.2em;" |'''Energie-ontwikkeling''' |- | [[Lêer:World energy consumption by fuel 1990-2041 EIA 2017.png|alt=Wêreld energieverbruik per brandstof 1990-2041 OIE 2017|raamloos|375x375px]] <div style="background:#0000cc; text-align:center; color: white; font-size: 1.2em;"> '''Amerikaanse energiegebruik/vloei in 2011''' </div> [[Lêer:LLNLUSEnergy2011.png|raamloos|375x375px|alt= Geskatte Amerikaanse energiegebruik/vloei in 2011. Energievloeidiagramme toon die relatiewe grootte van primêre energiebronne en eindgebruike in die Verenigde State; die brandstowwe word op 'n algemene energie-eenheidbasis vergelyk.]] <div style="font-size: 0.9em;">Energie vloei-diagramme toon die relatiewe grootte van primêre energiehulpbronne aan asook die eindgebruike daarvan in die VSA; brandstowwe is op 'n gemene energie-eenheidsbasis vergelyk. (2011: 97.3 quads).<ref>Lawrence Livermore National Laboratory–[http://flowcharts.llnl.gov/content/energy/energy_archive/energy_flow_2011/LLNLUSEnergy2011.png Energy flow chart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001021151/https://flowcharts.llnl.gov/content/energy/energy_archive/energy_flow_2011/LLNLUSEnergy2011.png |date= 1 Oktober 2013 }}, 2011</ref> </div> <div style="padding-left: 30px;"> {| style="width: 90%; text-align: left; font-size: 0.9em; margin-bottom: 10px;" | colspan="3" style="" |''Saamgestelde – en stralingsenergie skep elektriese strome / benut werking wat vrygestel word.'' |} </div> |} '''Energie-ontwikkeling'''<ref>The Federal nonnuclear energy research and development act (Public Law 93-577) section 11, environmental evaluation: report to the President and Congress.</ref><ref>The Social impacts of energy development on national parks: final report By United States National Park Service, University of Denver.</ref><ref>Assessment of Energy Resource Development Impact on Water Quality, Volume 1.</ref> is die pogings wat daarop fokus om voldoende primêre energiebronne <ref>Resources for the twenty-first century: proceedings of the international centennial symposium of the United States Geological Survey, held at Reston, Virginia, 14–19 Oktober 1979 .</ref> en sekondêre energievorms beskikbaar te stel om aan die behoeftes van die samelewing te voldoen.<ref>The Homeowner's Guide to Renewable Energy: Achieving Energy Independence.</ref><ref>Renewable Energy Sources for Sustainable Development.</ref><ref>Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation: Summary for Policymakers and Technical Summary: Special Report of the [[Interregeringspaneel oor klimaatverandering|Intergovernmental Panel on Climate Change]].</ref><ref>Solar Energy and Nonfossil Fuel Research.</ref><ref>Final Report of the Task Force on the Availability of Federally Owned Mineral Lands, Volumes 1-2.</ref> Dit sluit die pogings in wat voorsien in die produksie van konvensionele, alternatiewe en [[hernubare energie|hernubare]] bronne van energie, asook die [[herwinning]] en [[hergebruik]] van energie wat andersins verlore sou gaan. Energiebewaring en effektiwiteitsmaatreëls verminder die impak van energie-ontwikkeling en hou voordele in vir die samelewing met verandering in ekonomiese koste asook verandering in omgewingsake.<ref group="note">See also: Fuel efficiency and Energy efficiency in transportation</ref> Kontemporêre [[industriële samelewing]]s gebruik primêre en sekondêre energiebronne vir vervoer en die produksie van vele vervaardigde produkte. Groot industriele populasies beskik oor verskeie ontwikkelings– en afleweringsdienste vir verspreiding en benutting van energie deur die eindgebruiker. Hierdie energie word gebruik deur mense wat dit kan bekostig om in verskeie klimaatstoestande te leef deur die benutting van [[verwarming]], [[ventilasie]] en/of [[lugversorging|lugverkoeling]].  Die mate waartoe eksterne energiebronne gebruik word, verskil tussen gemeenskappe afhanklik van die vlakke van [[verkeersopeenhoping]] en bronne van besoedeling, <ref>Hydrocarbon Bioremediation, Volume 2 edited by Robert E. Hinchee</ref> en beskikbaarheid van [[huishoudelike energie bronne]]. Die konvensionele energie-industrie bestaan uit die [[petroleum]]industrie  <ref group="note">Insluitend oliemaatskappye, petroleumraffinaderye, brandstofvervoer en eindgebruikers by vulstasies</ref><ref group="note">Insluitend [[aardgas]]ontginning, en steenkoolgasvervaardiging, sowel as verspreiding en verkoop</ref> [[elektrisiteitsindustrie]] <ref group="note">Insluitend [[kragopwekking]], kragverspreiding en -verkoop</ref> die [[steenkool]]industrie en die [[kernkrag]]industrie. Nuwe energie-industrieë sluit in die [[hernubare energie]]-industrie. Dit behels die alternatiewe en volhoubare vervaardiging, verspreiding en verkoop van alternatiewe brandstowwe. Tesame met die ontwikkeling van nuwe koolwaterstofbronne <ref>Exploitation of Hydrocarbon Resources: New Solutions in Energy Supply : Overview 1995–1998.</ref> asook diep water / horisontale boorwerk, is daar toegewyde pogings om bronne van alternatiewe en hernubare energie te ontwikkel om sodoende 'n vermindering in [[klimaatsverandering]] te bewerkstellig. == Soorte energie == Die natuurelemente <ref group="note">Sien ook: [[Materie]] en [[Energie]]</ref> van die materiële wêreld bestaan in vorme wat verwerk kan word na bruikbare energie. Dit is die [[Natuurlike hulpbron|hulpbronne]] waarvan die samelewing energie verkry om hitte, lig en beweging te vervaardig (as voorbeelde van vele aanwendings). Volgens hul eienskappe, kan kragstasies soos volg geklassifiseer word: * ''Primêr:'' Dit word gevind in die natuur: ''[[wind]]'', ''[[water]]'', [[son]],<ref group="note">Of dié met betrekking tot die [[kosmos]].</ref> ''[[hout]]'', [[steenkool]], ''[[aardolie]]'', ''[[kernkrag]]''. * ''Sekondêr'' : Dit word verkry uit primêre energie bronne: [[elektrisiteit]], [[gas]]. Geklassifiseer volgens die energiereserwes van die bron wat gebruik word en die [[regenerasie kapasiteit]] waaroor dit beskik: * ''hernubaar'': Wanneer die energie bron vryelik kan regenereer en daar feitlik onbeperkte reserwes is. 'n Voorbeeld hiervan is die energie afkomstig van die son of van die wind'' '' wat gebruik word as 'n energiebron. Hernubare energie is: ** oorspronklike son ** natuurlike wind (atmosferiese vloei) ** natuurlik [[geotermies]] ** oseaan [[getye]] ** natuurlike [[waterval]] ([[waterkrag]]) ** natuurlik [[plantaardig]]: [[papier]], [[hout]] ** natuurlike diere: was, ghries, [[pakdiere]] en bronne van [[meganiese energie]]. ** <ref group="note">[[mens]], [[donkie]], [[muil]], [[olifant]].</ref> * ''onhernubaar'': Dit is afkomstig van beperkte energiebronne op aarde. Wat die bronne se kwantiteit betref, is dit uitputbare bronne. Die onhernubare energiebronne sluit in: ** ''Fossiele bronne'': [[Ru-olie|petroleum]], [[aardgas]], steenkool ** oorspronklike minerale/''chemikalie'': [[uraan]], [[skalie]]-gas. Voorbeeld: skalie-gas is 'n sekondêre onhernubare bron. Wind is 'n primêre hernubare bron. Die wet wat [[Antoine Lavoisier| Lavoisier]] voorgestel het oor die [[behoud van massa]] is van toepassing op energie-ontwikkeling:<ref group="note">Of eintlik die [[Massa-energieverband]], wat [[Albert Einstein]] voorgestel het: [[Energie|<math>E =</math>]] [[Massa|<sub><math>m</math></sub>]][[Ligsnelheid|<math>\cdot c^{2}</math>]].</ref> "niks word geskep nie." Enige energie "skepping" is dus eintlik die ontginning en omvorming van die energievorme wat hul oorsprong in die heelal het. Hierdie omvorming volg die wette van die [[termodinamika]] wat sê dat nie alle energie ook ''vrye'' energie is nie. Vry om as werk te gebruik. == Fossielbrandstowwe == [[Lêer:Moss Landing Power Plant p1270026.jpg|regs|duimnael|DIE [[:en:Moss Landing Power Plant|Moss Landing kragstasie]] in California is 'n [[:en:Fossil-fuel power station|fossielbrandstof kragstasie]] wat aardgas in 'n turbine verbrand om elektrisiteit te produseer.]] Bronne van fossiele brandstof (veral onhernubare fossiele) behels die verbranding van steenkool of 'n ander [[koolwaterstof]]. Dit is brandstowwe wat die oorblyfsels is van ontbinde plante en diere. Daar is hoofsaaklik drie tipes fossielbrandstowwe: steenkool, [[Ru-olie|petroleum]] en [[aardgas]]. 'n Ander fossielbrandstof, [[vloeibare petroleumgas]], is hoofsaaklik afkomstig van die produksie van aardgas. Die hitte afkomstig uit die verbranding van fossielbrandstowwe word direk gebruik vir verwarming van ruimtes of in prosesse – dit kan ook (gedeeltelik) omgesit word in meganiese energie vir voertuie, [[industriële prosesse]] of [[elektriese kragopwekking]]. Fossiele energie kom van herwonne [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]] (soos [[bruinkool]], [[antrasiet]], turfkool, aardgas en ruolie) en die oorsprong is in die oorblyfsels van dooie plante en diere. Hierdie fossielbrandstowwe is gebaseer op die [[koolstofkringloop]] en bevat gestoorde energie uit tydperke lank gelede soos die [[karboon]], wat vandag herwin kan word. Dit verteenwoordig koolstof wat lank gelede uit hierdie kringloop ontneem is. In 2005 het fossielbrandstowwe aan 81% van die wêreld se energiebehoeftes voorsien.<ref>International Energy Agency: Key World Energy Statistics 2007.</ref> [[Biomassa]] is ook afkomstig van hout en ander organiese afvalstowwe en moderne oorblyfsels. Die tegniese ontwikkeling van fossielbrandstowwe gedurende die 18de en 19de eeu het die weg berei vir die Industriële Revolusie. Die meerderheid van die wêreld se huidige primêre energiebronne bestaan uit fossielbrandstowwe.  Daar is bestaande [[tegnologie]] en [[infrastruktuur]] vir die gebruik van fossielbrandstowwe. [[Ru-olie|Petroleum]] se energiedigtheid in terme van volume (kubieke ruimte) en massa (gewig) is veel hoër as die van alternatiewe energiebronne ( of energiebergingstoestelle soos bv. 'n battery) Fossielbrandstowwe is tans ekonomies en geskik vir gedesentraliseerde energiegebruik. == Nukleêr == === Splyting === Kernkrag of kernenergie is die gebruik van [[kernreaksie]]s vir die opwekking van bruikbare hitte en elektrisiteit. Hierdie term sluit [[kernsplyting]], kernverval en [[kernfusie]]. [[Kernkrag]]stasies (splyting) het in 2012 omtrent 5,7% van die wêreld se energie en 13% van die wêreld se elektrisiteit gelewer. <ref>[https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/kwes.pdf "Key World Energy Statistics 2012"] (PDF).</ref> In 2013 het die Internasionale Atoom Energie Agentskap ([[:en:International Atomic Energy Agency|IAEA]]) berig dat daar 437&nbsp;&#x6F;&#x70;&#x65;&#x72;&#x61;&#x73;&#x69;&#x6F;&#x6E;&#x65;&#x6C;&#x65;&#x20;&#x6B;&#x65;&#x72;&#x6E;&#x6B;&#x72;&#x61;&#x67;&#x72;&#x65;&#x61;&#x6B;&#x74;&#x6F;&#x72;&#x73;<ref name="iaea.org">[http://www.iaea.org/pris/ "PRIS – Home"].</ref> in 31 lande is,<ref name="UIC">[https://web.archive.org/web/20080303234143/http://www.uic.com.au/reactors.htm "World Nuclear Power Reactors 2007-08 and Uranium Requirements"].</ref> alhoewel nie elke reaktor elektrisiteit opwek nie.<ref>[http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2012/06/17/2003535527 "Japan approves two reactor restarts"].</ref> Daarby is daar nagenoeg 140 vlootvaartuie in gebruik  met atoomaandrywing wat deur sowat 180 reaktors van krag voorsien word.<ref>[http://www.engineersgarage.com/articles/nuclear-power-plants?page=2 "What is Nuclear Power Plant – How Nuclear Power Plants work &#x7C; What is Nuclear Power Reactor – Types of Nuclear Power Reactors"].</ref><ref>[http://www.world-nuclear.org/info/Non-Power-Nuclear-Applications/Transport/Nuclear-Powered-Ships/#.UV5yQsrpyJM "Nuclear-Powered Ships &#x7C; Nuclear Submarines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612204746/http://www.world-nuclear.org/info/Non-Power-Nuclear-Applications/Transport/Nuclear-Powered-Ships/#.UV5yQsrpyJM |date=12 Junie 2013 }}.</ref><ref>http://www.ewp.rpi.edu/hartford/~ernesto/F2010/EP2/Materials4Students/Misiaszek/NuclearMarinePropulsion.pdf Naval Nuclear Propulsion, Magdi Ragheb.</ref> Daar is 'n voortslepende debat rondom kernkrag.<ref>Union-Tribune Editorial Board (27 Maart 2011).</ref><ref name="jstor.org">James J. MacKenzie.</ref><ref name="A Reasonable Bet on Nuclear Power">In February 2010 the nuclear power debate played out on the pages of the ''[[The New York Times|New York Times]]'', see [http://www.nytimes.com/2010/02/18/opinion/18thur2.html?scp=1&sq=a%20reasonable%20bet%20on%20nuclear%20power&st=cse A Reasonable Bet on Nuclear Power] and [http://www.nytimes.com/2010/02/20/opinion/l20nuclear.html Revisiting Nuclear Power: A Debate] and [http://roomfordebate.blogs.nytimes.com/2010/02/16/a-comeback-for-nuclear-power/ A Comeback for Nuclear Power?]</ref> Voorstanders soos die [[:en:World Nuclear Association|World Nuclear Association]], die [[:en:International Atomic Energy Agency|IAEA]] en [[:en:Environmentalists for Nuclear Energy|Environmentalists for Nuclear Energy]] voer aan dat kernkrag 'n veilige, volhoubare energiebron is wat steenkool besoedeling/vrystellings beperk.<ref name="bloomberg.com">[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&sid=aXb5iuqdZoD4&refer=us U.S. Energy Legislation May Be 'Renaissance' for Nuclear Power].</ref> Teenstanders soos [[Greenpeace|Greenpeace International]] en [[:en:Nuclear Information and Resource Service|NIRS]] voer aan dat kernkrag baie gevare inhou vir [[mense en die omgewing]].<ref name="Share">Share.</ref><ref name="NC WARN">[http://www.ncwarn.org/?cat=18 "Nuclear Power"].</ref><ref name="Sturgis">Sturgis, Sue.</ref> Kernkrag is 'n lae-koolstof metode van elektrisiteitsopwekking. 'n Analise van die literatuur oor die [[uitstralingsintensiteit]] in die totale lewenssiklus  toon aan dat dit soortgelyk is aan ander hernubare bronne in die vergelyking van [[kweekhuisgas]] (KHG) vrystelling per eenheid energie gegenereer.<ref>[http://www.nrel.gov/analysis/sustain_lca_nuclear.html "Collectively, life cycle assessment literature shows that nuclear power is similar to other renewable and much lower than fossil fuel in total life cycle GHG emissions.'&#x27;"]</ref><ref>"Prevented Mortality and Greenhouse Gas Emissions from Historical and Projected Nuclear Power – global nuclear power has prevented an average of 1.84 million air pollution-related deaths and 64 gigatonnes of CO2-equivalent (GtCO2-eq) greenhouse gas (GHG) emissions that would have resulted from fossil fuel burning".</ref> Volgens die [[IAEA]] is daar vanaf  2012 wêreldwyd 68 siviele kernkragreaktors onder konstruksie in 15 lande.<ref name="iaea.org"/> Ongeveer 28 hiervan is in die Republiek van Sjina. 'n Nuwe reaktor is op 17 Februarie 2013 gekoppel aan die elektrisiteitsnetwerk in die [[:en:Hongyanhe Nuclear Power Plant|Hongyanhe kernkragstasie]] in Sjina.<ref>[http://www.worldnuclearreport.org/Worldwide-First-Reactor-to-Start.html "Worldwide First Reactor to Start Up in 2013, in China – World Nuclear Industry Status Report"].</ref> In die VSA is daar twee nuwe Generasie – III reaktors onder konstruksie in  [[:en:Vogtle|Vogtle]]. Amptenare van die Amerikaanse kernindustrie verwag dat vyf nuwe reaktors in gebruik geneem sal word teen 2020 – almal by bestaande aanlegte.<ref name="us12">Ayesha Rascoe (9 Februarie 2012).</ref> Die 2011 ongeluk by Japan se [[:en:Fukushima Daiichi nuclear accident|Fukushima Daiichi]] kernkragstasie, wat plaasgevind het in 'n reaktor met 'n ontwerp uit die 1960's, het daartoe aanleiding gegee dat baie lande hul kernveiligheid en kernenergie beleid in heroorweging geneem het.<ref name="sciamer2011">Sylvia Westall and Fredrik Dahl (June 24, 2011).</ref> Duitsland het besluit om al sy reaktors te sluit teen 2022 en Italië het kernkrag verban.<ref name="sciamer2011">Sylvia Westall and Fredrik Dahl (June 24, 2011).</ref> Na afloop van Fukushima het die [[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]] in 2011 sy beraamde kapasiteit gehalveer van addisionele kernopwekking wat gebou sou moes wees teen 2035.<ref name="economist-20110428">[http://www.economist.com/node/18621367?story_id=18621367 "Gauging the pressure"].</ref><ref name="late">European Environment Agency (23 Januarie 2013).</ref> == Hernubare bronne == [[Lêer:Alternative Energies.jpg|duimnael|300x300px|[[Windenergie|Wind]], [[Sonenergie|son]], en  [[biomassa]] is drie hernubare energiebronne.]] [[Hernubare energie]] word algemeen beskryf as energie wat afkomstig is van hulpbronne wat op natuurlike wyse aangevul word – soos [[sonlig]], wind, [[reën]]; getye, golwe en [[Geotermiese energie|geotermiese hitte]].<ref>[http://thebulletin.org/myth-renewable-energy "The myth of renewable energy &#x7C; Bulletin of the Atomic Scientists"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007161531/http://thebulletin.org/myth-renewable-energy |date= 7 Oktober 2013 }}.</ref> Hernubare energie vervang konvensionele brandstowwe in vier areas: elektrisiteitsopwekking, warm water/ [[ruimte verwarming]], motor brandstowwe en landelike ('[[off-grid]]' /alternatiewe) energiedienste. Ongeveer 16% van die wêreld se energieverbruik is afkomstig van hernubare bronne, met 10% <ref>http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/cooking.pdf</ref> van alle energie afkomstig van tradisionele [[biomassa]] wat hoofsaaklik gebruik word vir [[verwarming]] en 3.4% van [[hidroëlektrisiteit]]. Nuwe hernubare bronne (klein-hidro aanleg,  moderne biomassa, wind, son, geotermie en biobrandstof) dra 'n verdere 3% by en groei vinnig.<ref name="ria21">REN21 (2011).</ref> Op nasionale vlak beskik 30 nasies in die wêreld reeds oor hernubare energie wat meer as 20% bydra tot energie verskaffing. [[Windenergie|Windkrag]] groei byvoorbeeld teen 'n jaarlikse tempo van  30% met 'n wêreldwye [[geïnstalleerde kapasiteit]] van 282,482 [[:en:Megawatt|megawatt]] (MW) teen die einde van 2012. Hernubare eneregiebronne is beskikbaar oor 'n wye geografiese gebied, teenoor ander energiebronne wat gekonsentreerd is in 'n beperkte aantal lande. Vinnige ontplooiing  van hernubare energie en [[energie-effektiwiteit]] bring beduidende voordele mee in terme van [[energie-sekuriteit]], tempering in klimaatsverandering en ekonomie.<ref>International Energy Agency (2012).</ref> Internasionale publieke meningsopnames toon sterk steun vir die bevordering van hernubare energiebronne soos wind – en sonkrag.<ref name="UNEP">United Nations Environment Programme [http://sefi.unep.org/fileadmin/media/sefi/docs/publications/SEFI_Investment_Report_2007.pdf ''Global Trends in Sustainable Energy Investment 2007: Analysis of Trends and Issues in the Financing of Renewable Energy and Energy Efficiency in OECD and Developing Countries''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325060117/http://sefi.unep.org/fileadmin/media/sefi/docs/publications/SEFI_Investment_Report_2007.pdf |date=25 Maart 2009 }} (PDF), p. 3.</ref> Alhoewel vele hernubare energieprojekte op groot skaal bedryf word, is hernubare tegnologie ook geskik vir [[landelike]], afgeleë areas waar energie dikwels deurslaggewend is vir [[menslike ontwikkeling]].<ref>World Energy Assessment (2001).</ref> == Verhoogde energie doeltreffendheid == Alhoewel 'n verhoging in die effektiwiteit van energiegebruik nie beskou kan word as energie-ontwikkeling per se nie, kan dit deel van die onderwerp gereken word omdat beskikbare energiebronne daardeur beskikbaar gemaak word om te werk.<ref>Richard L. Kauffman [http://environment.research.yale.edu/documents/downloads/0-9/03-Kauffman.pdf Obstacles to Renewable Energy and Energy Efficiency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624132903/http://environment.research.yale.edu/documents/downloads/0-9/03-Kauffman.pdf |date=24 Junie 2010 }}. in: From Silos to Systems: Issues in Clean Energy and Climate Change.</ref> Energie-effektiwiteit is die einddoel van al die pogings om minder energie te gebruik in die lewering van produkte en dienste. 'n Voorbeeld hiervan is die [[isolasie]] van 'n woonhuis wat tot gevolg het dat minder energie verbruik word om die huis te verkoel en te verwarm ten einde 'n gemaklike temperatuur te handhaaf. Die gebruik van [[fluoresseerlig]] of natuurlike lig deur dakligte verminder die hoeveelheid energie wat nodig is om dieselfde beligting te verskaf as wat met tradisionele [[gloeilamp]]e verkry sou word. Kompakte fluoresseerlig gebruik twee-derdes minder energie en kan 6 – 10 keer langer hou as gloeilampe. Verbetering in energie-effektiwiteit is meestal die gevolg van 'n meer effektiewe tegnologie of produksieproses.<ref>Diesendorf, Mark (2007).</ref> Die vermindering in die gebruik van energie bring 'n verlaging in energiekoste mee. Die  verbruiker kan bespaar indien die energiebesparings vergoed vir enige addisionele koste ten opsigte van die implementering van energie-effektiewe tegnologie. Vermindering van energiegebruik word ook beskou as 'n oplossing vir die vermindering van uitlaatgasse. Volgens die International Energy Agency kan verbeterde energie-effektiwiteit in [[Gebou|geboue]], [[industriële prosesse]] en [[vervoer]] daartoe bydra om die wêreld se energie behoeftes met 'n derde te verlaag teen 2050 – asook bydra tot die beheer van  aardgas uitlatings.<ref>Sophie Hebden (2006-06-22).</ref> == Geskiedenis van energie-ontwikkeling == [[Lêer:Doel Kerncentrale.JPG|regs|duimnael|Verlede en hede: Energieopwekkers by [[:en:Doel|Doel]], België: S''cheldemolen'' windmeul uit 17de eeu  [[:en:Doel Nuclear Power Station|Doel kernkragstasie]] uit 20ste eeu.]] Sedert prehistoriese tye toe die mens vuur ontdek het om kos gaar te maak; die Middeleeue toe windmeule gebou is om graan te maal en die moderne era van atoomsplitsing, het die mens gesoek na energiebronne waaruit hy kon voordeel trek.<ref group="note">Alle aardse energiebronne behalwe kernenergie, aardhitte en gety-energie is afkomstig van sonlig wat vandag op die aarde val of van fossieloorblyfsels van plant- en dierelewe wat lank gelede daarop staat gemaak het.</ref> Dit het gekom van fossielbrandstowwe; steenkool  wat die stoomenjins aangedryf het en huishoudings ondersteun het; asook olie vir die voertuigindustrie. Mense het ook op 'n kleiner skaal gebruik gemaak van wind- en waterkrag asook biomassa.  Fossielbrandstowwe is egter 'n uitputbare bron. Die soeke na energiebronne wat onuitputbaar is en die benutting van energie deur geïndustrialiseerde moondhede wat poog om hul nasionale ekonomieë te bevorder deur minder staat te maak op die fossielbrandstowwe,<ref group="note">Dikwels gekonsentreer in vreemde gebiede ná die ontginning en uitputting van hul eie hulpbronne.</ref> het aanleiding gegee tot die ontwikkeling van kernenergie. Lande met voldoende waterbronne kon intensief gebruik maak van waterkrag uit hul waterweë. === Volhoubaarheid === [[Lêer:Energy-consumption-World2.png|regs|duimnael|400x400px|Energieverbruik van 1989 tot 1999]] Die [[Omgewingsbewustheid|omgewingsbeweging]] het begin klem lê  op die [[volhoubaarheid]] van energiegebruik- en ontwikkeling.<ref>Sustainable Development and Innovation in the Energy Sector.</ref> Die produksie van hernubare energie is volhoubaar; die beskikbare voorraad sal nie verminder binne die afsienbare toekoms nie – wat oor miljoene jare kan strek. "Volhoubaarheid" verwys ook na die omgewing se vermoë om afvalprodukte te hanteer – veral [[lugbesoedeling]]. Bronne wat geen direkte afvalprodukte oplewer nie ( soos wind, son en waterkrag) kom nou ter sprake. Saam met die groeiende vraag na energie is daar 'n behoefte om verskeie energiebronne  te benut.  [[Energiebewaring]] is 'n aanvullende proses tot energie ontwikkeling. Die effektiewe gebruik van energie verminder die vraag na energie. === Hede en toekoms === [[Lêer:World energy consumption by region 1970-2025.png|regs|duimnael|400x400px|Groeiende energie verbruik deur ontwikkelende nasies<ref>Source: Energy Information Administration – [http://www.eia.doe.gov/oiaf/ieo/index.html International Energy Outlook 2004]</ref><br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Geïndustrialiseerde nasies]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Ontwikkelende nasies]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[Voormalige Sowjetunie]]]] Energieproduksie vereis ook 'n energiebelegging. Wanneer daar bv. geboor word vir olie of 'n windplaas word gebou, word daar energie benodig. Dit word moeiliker om die fossielbrandstowwe wat nog oor is te ontgin, omdat die maklikste bronne reeds uitgeput is.  Bronne wat moeilik is om te ontgin verg dikwels 'n hoër energiebelegging en wanneer die belegging groter word as die energie wat verkry word uit die hulpbron, is dit nie meer 'n effektiewe energie bron nie. Nuwe tegnologie kan hierdie probleem verlig wanneer dit die energiebelegging verminder wat benodig word om die hulpbron te ontgin en te omskep. 'n Ander faktor wat nuwe tegnologie vereis, het in 2023 gelei tot 'n uitspraak van die wêreldleiers oor die oorskakeling weg van fossielbrandstowwe op die COP28-klimaatgesprekke. Hierdie faktor is die [[Klimaatverandering|klimaatprobleem]] wat veroorsaak word deur koolstof wat lank in die aarde opgesluit was, weer in die atmosfeer en die koolstofkringloop vry te stel. <ref>{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231205IPR15686/cop28-climate-talks-agree-on-transitioning-away-from-fossil-fuels#:~:text=%E2%80%9CThis%20outcome%20is%20really%20historic,%2Dout'%20of%20fossil%20fuels.|title=COP28 climate talks agree on transitioning away from fossil fuels|publisher=EU|year=2023}}</ref> == Sien ook == * [[Regverdige energieoorgangsvennootskap]] == Notas == {{Verwysings|2|group=note}} == Verwysings == {{Verwysings|2|30em}} == Addisionele bronne == * [https://vuphong.vn/ban-do-buc-xa-mat-troi-tai-viet-nam/ intensity of solar radiation in vietnam] {{Normdata}} [[Kategorie:Energie]] 46pv8oe2k7kvboe0li1u7w8m89fxeqn 0 109896 2902236 2430123 2026-05-07T23:49:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 3 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902236 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Tier Schoeman | beeld = | byskrif = | vollenaam = Paul Schoeman | bynaam = Tier | geboortedatum = {{GDEO|1992|12|19}} | geboorteplek = [[Cradock]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,88 m | gewig = 108 kg | ru_posisies = Flank/Agtsteman | ru_amateurjare = 2010<br/>2011-2012 | ru_amateurklubs = {{nowrap|OP Landelike Distrikte}}<br/>[[OP Kings]] | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = | ru_proklubs = | ru_klubwedstryde = | ru_klubpunte = | ru_klubopdatering = | super14 = {{Rut Cheetahs}} | super14jare = 2016–2017 | super14wedstryde = 24 | super14punte = (35) | super14opdatering = 10 Junie 2018 | pro14jare = 2018– | pro14 = {{Rut Cheetahs}} | pro14wedstryde = 21 | pro14punte = (10) | pro14opdatering = 10 Junie 2018 | ru_provinsie = [[OP Kings]]<br/>[[Vrystaat Cheetahs]] | ru_provinsiejare = 2013-2015<br/>2016–2017 | ru_provinsiewedstryde = 32<br/>12 | ru_provinsiepunte = (65)<br/>(25) | ru_provinsieopdatering = 10 Junie 2018 | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = | ru_nasionalejare = | ru_nasionalewedstryde = | ru_nasionalepunte = | ru_nsopdatering = | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Professionele rugbyspeler | eggenote = | kinders = | familie = | skool = [[Hoër Landbouskool Marlow]], [[Cradock]] | universiteit = | url = }} '''Tier Schoeman''' (* [[19 Desember]] [[1992]], [[Cradock]]) is ’n [[Suid-Afrikaanse]] [[rugby]]speler wat vir die {{Rut Cheetahs}} in die [[Pro14]]-reeks, en vir die [[Vrystaat Cheetahs]] in die [[Curriebeker]] as [[losvoorspeler]] speel. == Loopbaan == Schoeman het in 2010 vir die Oostelike Provinsie Landelike Distrikte by die [[Cravenweek]] gespeel en daarna vir die OP Kings se o/19- (in 2011) en o/21-spanne (in 2012). Hy is in 2013 in die seniorspan ingesluit vir die [[Vodacombeker]]kompetisie waar hy in sy eerste wedstryd teen die [[Grens Bulldogs]] ’n drie gedruk het.<ref name="Border Bulldogs vs Eastern Province Kings">{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.co.za/matchbreakdown.aspx?id=103954&category=&leagueid=1164&homeid=11614&awayid=11634&fullview=true |title=Grens Bulldogs tn Oostelike Provinsie Kings |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |date=16 Maart 2013 |accessdate=24 Maart 2013 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In Junie 2014 is hy gekies in die beginspan vir die OP Kings wat teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in ’n toerwedstryd gespeel het. Hy het vir die duur van die wedstryd gespeel, wat die Kings met 12–34 verloor het.<ref name="Match Breakdown: Eastern Province Kings vs Wales">{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.co.za/matchbreakdown.aspx?id=120524&category=&leagueid=1674&homeid=18334&awayid=16974&fullview=true |title=Wedstrydontleding: Oostelike Provinsie Kings vs Wallis |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |date=10 Junie 2014 |accessdate=10 Junie 2014 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy het sy Curriebekerdebuut in 2014 vir die Oostelike Provinsie gemaak teen die [[Blou Bulle]] op Loftus Versfeld. In 2015 het hy ’n driekuns aan drieë behaal vir die OP Kings in ’n Vodacombekerwedstryd teen die Grens Bulldogs in Oos-Londen.<ref name="Match Breakdown: Border Bulldogs vs EP Kings">{{en}} {{cite web |url=http://www.sarugby.co.za/matchbreakdown.aspx?id=140384&category=&leagueid=2304&homeid=24404&awayid=24414&fullview=true |title=Wedstrydontleding: Grens Bulldogs vs OP Kings |work=Suid-Afrikaanse Rugbyunie |date=27 Maart 2015 |accessdate=27 Maart 2015 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Voor die aanvang van die 2016-seisoen het hy ’n kontrak met die [[Vrystaat Cheetahs]] onderteken,<ref name="Willie du Plessis na Toulon, en Tier word ’n Cheetah">{{cite web |url=http://www.netwerk24.com/sport/rugby/2015-08-13-willie-du-plessis-na-toulon-en-tier-word-n-cheetah |title=Willie du Plessis na Toulon, en Tier word ’n Cheetah |work=Netwerk24 |date=13 Augustus 2015 |access-date=13 Augustus 2015 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816234257/http://www.netwerk24.com/sport/rugby/2015-08-13-willie-du-plessis-na-toulon-en-tier-word-n-cheetah |archive-date=16 Augustus 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en hy het sy [[Superrugby]]debuut vir die [[Cheetahs (Superrugbyspan)|Cheetahs]] gemaak in hul eerste wedstryd teen die [[Jaguares (Superrugbyspan)|Jaguares]]. == Eksterne skakels == *{{Springbokke|id=51313|name=Tier Schoeman}} *[http://www.itsrugby.co.uk/player_28047.html Paul Schoeman] by itsrugby.co.uk == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Schoeman, Tier}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyspelers]] [[Kategorie:Cheetahs rugbyspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] h8eprovzwqwa8acy1xqxv9etdsg2v08 0 119859 2902320 2454239 2026-05-08T10:13:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902320 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Food caches, Hooper Bay, Alaska.jpg|regs|duimnael|250x250px|Yup'ik, 'n opgeligte voedselbêreplek, in Hooperbaai, Alaska, 1929. Foto deur  Edward S. Curtis]] [[Lêer:FEMA - 39207 - Food storage containers stacked on shipping pallets in Texas.jpg|duimnael|250x250px|Voedselbewaringhouers van die Amerikaanse Federale Noodbestuuragentskap wat op verskepingstapelborde gepak is in Texas, 2008.]] '''Voedselbewaring''' maak dit moontlik dat [[voedsel]] 'n geruime tyd (gewoonlik weke tot maande) na oestyd geëet kan word, pleks van onmiddellik daarna. Dit is sowel 'n tradisionele huishoudelike vaardigheid en, in die vorm van voedsellogistiek, 'n belangrike industriële en kommersiële aktiwiteit. Voedselbewaring, berging en die tydige aflewering aan verbruikers is belangrik vir voedselsekuriteit, veral vir die meerderheid mense in die wêreld wat op andere vertrou om hul kos te produseer. Voedsel word deur byna elke menslike gemeenskap en deur baie [[diere]] geberg. Die berging van kos het etlike hoofdoelwitte: * Die berging van geöeste en verwerkte plant- en diervoedselprodukte vir die verspreiding na verbruikers * Om 'n beter gebalanseerde dieet regdeur die jaar moontlik te maak * Die vermindering van kombuisvermorsing deur kos wat nie geëet is nie vir latere gebruik te preserveer * Die preservering van spenskos, soos speserye en droë bestanddele soos rys en meel, vir die uiteindelike gebruik en kokery * Gereedheid vir katastrofes, noodgevalle en tydperke van voedselskaarste en [[hongersnood]] * Godsdienstige redes<ref name="providentliving">{{Cite web |url=http://providentliving.org/channel/0,11677,1706-1,00.html |title="Provident Living." |access-date=20 Maart 2017 |archive-date=29 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111029094604/http://providentliving.org/channel/0,11677,1706-1,00.html |url-status=dead }}</ref> * Beskerming teen diere en diefstal == Die geskiedenis van voedselbewaring == == Tuisvoedselbewaring == [[Lêer:Tupperware plastic containers.jpeg|duimnael|Tupperware-kombuisbewaringhouers wat vir 'n verskeidenheid gebruike ontwerp is.]] [[Lêer:Small authentic tupperware.JPG|duimnael|Plastiekbewaringhouers kan gebruik word om kos in te bêre.]] Die veilige bewaring van voedsel vir tuisgebruik moet streng hou by die riglyne wat deur betroubare bronne bepaal is. Hierdie riglyne is deeglik nagevors deur wetenskaplikes om te bepaal wat die beste metodes is om die gevaar van voedselvergiftiging deur onveilige voedselbewaring te verminder. Dit is ook belangrik om behoorlik kombuis[[higiëne]] te handhaaf om die risiko van die groei van bakterieë en virusse en voedselvergiftiging te verminder. Die algemene voedselvergiftiging-siektes is onder meer listerellose, swamvergiftiging, salmonellose, E. coli stafilokok-voedselvergiftiging en botulisme. Daar is ook baie ander organismes wat voedselvergiftiging kan veroorsaak. <ref>{{Cite book|title=Health, Safety, and Nutrition for the Young Child|last=Marotz|first=Lynn R.|publisher=Wadsworth Publishing|year=2008|pages=491–2|isbn=978-1-4283-2070-3}}</ref> Daar is ook veiligheidsriglyne vir die regte metodes vir die tuisinlegging van kos. Daar is byvoorbeeld spesifieke kooktye. Hierdie riglyne se doelwit is om die groei van muf en bakterieë te verminder, asook die gevaar van potensieel lewensgevaarlike voedselvergiftiging. === Voedselbewaringveiligheid === ==== Vrieskaste en die ontvriesing van voedsel ==== Vrieskastemperature moet benede 0 ºC gehou word. Voedsel moet nooit teen kamertemperatuur ontvries word nie, want dit verhoog die gevaar van die groei van [[bakterieë]] en swamme en gevolglik die risiko van voedselvergiftiging. Nadat kos ontvries is, moet dit gebruik word en nooit hervries word nie. Gevriesde voedsel moet ontvries word deur die volgende metodes te gebruik:<ref>{{Cite book|title=Health, Safety, and Nutrition for the Young Child|last=Marotz|first=Lynn R.|publisher=Wadsworth Publishing|year=2008|pages=482|isbn=978-1-4283-2070-3}}</ref> * In 'n [[mikrogolfoond]] warm te maak * Deur dit gaar te maak * In koue [[water]] te plaas (sit die kos in 'n waterdigte plastieksakkie; vervang die water elke 30 minute) * In die yskas te plaas Gooi kos weg wat vir langer as twee ure warmer as 4 ºC was. As daar enigsins twyfel is oor hoe lank dit teen kamertemperatuur ontvries was, moet dit weggegooi word. Deur kos te vries vernietig nie die mikrobes wat in kos voorkom nie. Deur dit teen 0 ºC te vries, deaktiveer dit mikrobes (bakterieë, gis en muf). Maar sodra kos ontvries is, word hierdie mikrobes weer aktief. Mikrobes in ontvriesde kos kan vermenigvuldig tot vlakke wat siektes kan veroorsaak. <ref name="fsis.usda.gov">{{cite web |title=Fact Sheet: Freezing and Food Safety |url=http://www.fsis.usda.gov/factsheets/focus_on_freezing/index.asp |publisher=United States Department of Agriculture, Food Safety and Inspection Service |access-date=8 November 2011 |date=3 Junie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520154837/http://www.fsis.usda.gov/factsheets/focus_on_freezing/index.asp |archive-date=20 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Kos wat teen 0 ºC of laer gevries word, kan vir 'n onbepaalde tyd gepreserveer bly. Die gehalte van die kos versleg egter as dit vir 'n baie lang tyd gevries bly. <ref name="fsis.usda.gov" /> === Die bewaring van olies en vette === [[Plantaardige olie|Olies]] en [[vet]]te kan vinnig galsterig raak as dit nie veilig bewaar word nie. Galsterige olie en vet ruik dikwels nie sleg nie tot lank nadat dit bederf geraak het. [[Suurstof]], lig en hitte kan bydra dat kookolie galsterig raak. Hoe hoër die vlak van poli-onversadigde vet van die olie hoe vinniger sal dit bederf. Die persentasie van poli-onversadigde vet in party algemene kookolies is: [[saffloer]] (74%); [[sonneblom]] (66%); [[mielie]] (60%); sojaboon (37%); [[grondboontjie]] (32%); canola (29%); [[olyf]] (8%).<ref name="Mitchell 2004 Ch. 15">{{Cite book|title=Safe foods: the A-to-Z guide to the most wholesome foods for you and your family|last=Mitchell|first=Deborah|publisher=Penguin|year=2004|pages=Ch. 15|isbn=978-1-101-21015-4}}</ref> Om te keer dat olie nie galsterig raak nie, moet dit in die yskas gebêre word nadat dit oopgemaak is. Oop olie in die yskas behoort binne 'n paar weke gebruik te word, wanneer party soorte begin galsterig raak. Onoopgemaakte olie het 'n bewaringtyd van tot 1 jaar, maar party soorte het 'n korter raklewe wanneer dit nie oopgemaak is nie, soos sesaam- en [[vlas]]saadolie.<ref name="Mitchell 2004 Ch. 15" /> === Die droë bewaring van voedsel === ==== Groente ==== [[Lêer:Mt Welby and Root Cellar Oxon Hill Manor Dec 10.JPG|duimnael|'n Groot wortelkelder op die Oxon Hill Manor-plaas in [[Maryland]].]] Die riglyne vir die veilige bewaring van groente onder droë toestande (sonder om dit te verkoel of te vries) verskil. Dit is omdat verskillende groente verskillende eienskappe het. Tamaties bevat byvooerbeeld baie water, terwyl wortelgroente soos wortels en aartappels minder bevat. Hierdie faktore, en baie ander, beïnvloed hoe lank groente droog bewaar kan word, asook die verlangde temperature om hul bruikbaarheid te behou.<ref>{{cite web |title=Vegetable harvest and storage |url=http://extension.missouri.edu/p/G6226 |publisher=University of Missouri |access-date=21 Augustus 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115173010/http://extension.missouri.edu/p/g6226 |archive-date=15 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die volgende riglyne wys die verlangde droëbewaringtoestande:<ref>{{cite web |title=How to dry and store the vegetables you've grown |url=http://www.vegetableexpert.co.uk/how-dry-store-vegetables-grown.html |publisher=Vegetable Expert |access-date=21 Augustus 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221163110/http://www.vegetableexpert.co.uk/how-dry-store-vegetables-grown.html |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Koel en droog: [[ui]]e * Koel en vogtig: [[Wortel (groente)|wortelgroente]], [[aartappel]]s, [[kool (plant)|kool]] * Warm en droog: winterskorsies, [[pampoen]], [[patats]], gedroogde [[brandrissie]]s Baie kulture het innoverende maniere ontwikkel om groente te preserveer sodat hulle vir etlike maande tussen oesseisoene gebêre kan word. Die tegnieke is onder meer pekel, tuisinmaak, ontwatering en deur dit in 'n wortelkelder te bêre. ==== Graan ==== Graan wat droë kombuisbestanddele soos [[meel]], [[rys]], mannakoring, [[koeskoes]], mieliemeel en so aan bevat, kan in harde lugdigte houers gebêre word om vogbeskadiging of besmetting deur insekte of knaagdiere te verhoed. Vir kombuisgebruik is glashouers die tradisionele metode. In die 20ste eeu is begin om plastiekhouers te gebruik. Hulle word nou in 'n groot verskeidenheid groottes en ontwerpe verkoop. Blikhouers word ook gebruik. Bewaring in graansakke is ondoeltreffend; muf en peste vernietig 'n 25 kg-lapsak met graan binne 'n jaar, selfs al word dit van die grond af op 'n droë plek gebêre. Op die grond of vogtige beton kan graan in so min as drie dae bederf, en die graan moet dalk gedroog word voordat dit gemaal kan word. Kos wat onder ongeskikte toestande gebêre is, moenie gekoop of gebruik word nie weens die risiko dat dit bederf is. Om te toets of dit nog goed is, kan dit ontkiem word. As dit ontkiem, is dit nog goed; indien nie, moet dit nie eet nie. Dit kan weke neem vir graan om te ontkiem. Indien jy twyfel oor die veiligheid van kos, gooi dit eerder weg. ==== Speserye en kruie ==== [[Spesery]]e en [[krui]]e word deesdae dikwels voorafverpak verkoop op 'n manier wat dit maklik maak om in die spens te bêre. Die verpakking het die dubbele nut van bewaring en gebruik. Dit word in klein glas- of plastiekhouers verkoop of herverseëlbare plastiekpakkies. Wanneer speserye of kruie tuis verbou of in grootmaat gekoop word, kan hulle tuis in glas- of plastiekhouers gebêre word. Hulle kan lank gebêre word, soms jare lank, maar na tussen 6 maande en 'n jaar begin hulle hul geur verloor aangesien die olies wat hulle bevat stadig verdamp. Speserye en kruie kan vir kort tye van tot 'n maand lank in asyn gepreserveer word, wat 'n gegeurde asyn maak. Ander maniere om kruie te preserveer is onder meer deur dit in water of ongesoute botter te vries. Kruie kan opgekap en by water gevoeg word in 'n ysblokkiehouer. Nadat dit gevries is, word die ysblokkies in 'n plastiekvriessakkie gegooi om in die vrieskas bewaar te word. Kruie kan ook in 'n bak met ongesoute botter geroer word en dan op waspapier uitgesprei word en in 'n silindervorm opgerol word. Dit word in die vrieskas gebêre en die verlangde hoeveelheid word dan afgesny om mee te kook. Met albei hierdie metodes moet die kruie binne 'n jaar gebruik word. ==== Vleis ==== Ongepreserveerde [[vleis]] hou nie lank nie. Bederfbare vleis moet verkoel, gevries, gedroog of dadelik gekook word. Die bewaring van vars vleis is 'n ingewikkelde dissipline wat die koste, bewaringleeftyd en eetgehalte van die vleis beïnvloed, en die geskikte tegnieke verskil met die soort vleis en die bepaalde vereistes.<ref>Michael Richardson, Kim Matthews, Chris Lloyd, Katie Brian.</ref> Byvoorbeeld word droogverouderingtegnieke soms gebruik om fynproewervleis sag te maak deur hulle in 'n goed beheerde omgewing vir tot 21 dae te laat hang. Verskeie soorte wild kan ook laat hang word nadat hulle geskiet is. Die besonderhede hang af van persoonlike smaak en die plaaslike tradisies. Die moderne tegnieke om vleis vir bewaring voor te berei verskil tussen die verskeie soorte vleis en spesiale vereistes van sagtheid, smaak, higiëne en spaarsamigheid.<ref>Matthews, K.R.: Review of published literature and unpublished research on factors influencing beef quality.</ref> Halfgedroogde vleis soos salami's en ham word eers gepreserveer met [[tafelsout|sout]], rook, [[suiker]], suur en so meer en dan in 'n koel, droë plek gehang vir lang tye, soms langer as 'n jaar. Party van die materiaal wat bygevoeg word in die veroudering van die vleis help om die risiko van voedselvergiftiging te verminder van anaërobiese bakterieë, soos spesies van clostridium wat botulismiese gifstowwe kan vrystel wat botulims kan veroorsaak. Tipiese bestanddele wat anaërobiese bakterieë beperk, sluit nitrate in. Dié soorte sout is giftig in groot hoeveelhede en moet in deeglik beheerde hoeveelhede en volgens die regte tegnieke bygevoeg word. Hulle behoorlike gebruik het al baie lewens gered en gekeer dat baie kos bederf het. Soos die halfgedroogde vleise is die meeste van die verskillende soorte gesoute, gerookte en eenvoudig gedroogde vleis wat eens stapelvoedsels was in sekere streke, nou grootliks lekkernye en garnering. Voorbeelde hiervan is biltong en droëwors, maar ham en spek is steeds stapelvoedsels in baie gemeenskappe. === Voedsel-rotering === Voedselrotering is belangrik om varsheid te behou. Wanneer kos roteer word, word die kos wat die langste bewaar is die eerste gebruik. Namate kos gebruik word, word nuwe kos in die spens gesit om dit te vervang; dit beteken basies dat die oudste kos so gou as moontlik gebruik word sodat niks te lank gebêre word en onveilig word om te eet nie. Deur die kos met papierplakkers op die houers te merk maak dié gebruik makliker. Die beste manier om bewaarde kos te roteer is om daagliks kos wat gebêre is te berei.<ref name="foodstoragerotation">[http://www.family-survival-planning.com/food-storage-guidelines.html Food Storage Guidelines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706010125/http://www.family-survival-planning.com/food-storage-guidelines.html |date= 6 Julie 2017 }}, ''Family Survival Planning'', April 10, 2009.</ref> === Vir noodvoorbereiding === Riglyne om noodsituasies te oorleef in baie dele van die wêreld beveel aan dat 'n voorraad van noodsaaklike voedselsoorte gehou word; dit is gewoonlik water, graansoorte, olie en proteïenryke kos soos boontjies, lensies en geblikte vleis en [[vis (voedsel)|vis]]. 'n Kosbewaringsprogram kan gebruik word om te bepaal hoeveel kos geberg moet word om die lewe van een mens vir een jaar te onderhou. <ref name="foodstoragecalculator">[http://stockupfood.com/ Food Storage Calculator], ''Food Storage Calculator, stockupfood.com'', May 31, 2011.</ref> == Kommersiële voedsellogistiek == [[Lêer:Grain elevators on a farm in Israel.jpg|duimnael|240px|Silo's wat aan 'n graanhyser verbind is op 'n plaas in Israel.]] Graan en boontjies word in lang graansilo's geberg, amper altyd met 'n spoorlyn naby die produksiepunt. Die graan word na die eindgebruiker in lossertrokke vervoer. In die eertydse [[Sowjetunie]], waar oeste swak beheer is, is graan dikwels by die produksiepunt bestraal om muf en insekte te voorkom. In Amerika word die graan op die lande gedors en gedroog, en word in bykans steriele houers vervoer met geen toegang vir peste nie, sodat dit nie bestraal hoef te word nie. Vars [[vrugte]] en [[groente]] word soms in plastiekhouers verpak vir varsproduktemarkte, of in groot plastiekbalies geplaas vir sous- en sopverwerkers. Vrugte en groente word gewoonlik so gou as moontlik in 'n yskas geplaas, maar het nogtans 'n raklewe van twee weke of minder. In Amerika word lewende hawe gewoonlik lewendig vervoer, by 'n groot verspreidingspunt geslag, gehang en vir twee dae tot 'n week vervoer in verkoelde treintrokke en dan plaaslik opgesny en verkoop. Voor die koms van verkoelde treintrokke moes vleis lewendig vervoer word, wat dit so duur gemaak het dat byna net boere en rykes dit daagliks kon bekostig. In Europa word baie vleis lewendig vervoer en naby die verkoopspunt geslag. In groot dele van Afrika en Asië word die meeste vleis vir die bevolking plaaslik grootgemaak, geslag en geëet, wat glo minder stresvol vir die diere is en die behoefde aan bewaring verminder. In [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]], waar 'n groot deel van die vleisproduksie op die uitvoermark gerig is, beland die vleis al vroeg in die koelketting, en word in groot vriesaanlegte geberg voordat dit in vriesskepe oorsee verskeep word. == Sien ook == * [[Stapelvoedsel]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Food storage}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voedselbewaring| ]] 77atrf6km2eaunhc50re9x06v6rvuhc 0 133298 2902336 2650866 2026-05-08T11:10:44Z Aliwal2012 39067 RIV 8 Mei 2026 2902336 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Festus Mogae | beeld = Festus Mogae.jpg | beeldonderskrif = Festus Mogae in 2009 | orde = 3de [[President van Botswana]] | termynaanvang = [[1 April]] [[1998]] | termyneinde = [[1 April]] [[2008]] | vise = Ian Khama | voorganger = [[Quett Masire]] | opvolger = [[Ian Khama]] | geboortedatum = {{geboortedatum|1939|8|21|df=y}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Serowe]], [[Betsjoeanaland]] | sterftedatum = {{SDEO|2026|5|8|1939|8|21|df=y}} | sterfteplek = | party = [[Botswana Democratic Party]] | orde2 = 4de Adjunkpresident van Botswana | termynaanvang2 = [[9 Maart]] [[1992]] | termyneinde2 = [[1 April]] [[1998]] | president2 = [[Quett Masire]] | voorganger2 = Peter Mmusi | opvolger2 = [[Ian Khama]] | eggenoot = Barbara Mogae (sedert 1968) | kinders = 3 | alma_mater = Universiteitskollege, Oxford<br />Universiteit van Sussex | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Festus Gontebanye Mogae''' (21 Augustus 1939 – 8 Mei 2026) was 'n [[Tswanas|Tswana]]-politikus wat vanaf 1998 tot 2008 as [[President van Botswana]] gedien het. Hy het in 1998 [[Quett Masire]] as President opgevolg en is in Oktober 2004 herverkies; ná 'n ampstermyn van tien jaar is hy in 2008 afgedank en opgevolg deur luitenant-generaal en adjunkpresident [[Ian Khama]]. == Toekennings == [[Lêer:Mogpow.jpg|duimnael|links|Festus Mogae ontmoet die Amerikaanse Staatsekretaris [[Colin Powell]] op 26 Februarie 2002]] 2008 het Mogae vir ''„suksesvolle staatswerk“'' en vir die stryd teen [[vigs]] in Botswana die 3,7 miljoen-Mo Ibrahim-toekenning ontvang.<ref>{{de}} [http://derstandard.at/?url=/?id=1224256004857 ''Ex-Präsident von Botswana erhält weltweit höchstdotierten Preis'', Der Standard, 20 Oktober 2008]</ref> In 2016 is hy tot 'n lid van die ''American Academy of Arts and Sciences'' gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.amacad.org/content/members/newFellows.aspx |title=Newly Elected Fellows |author=[[American Academy of Arts and Sciences]] |work=amacad.org |accessdate=22 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916111026/https://www.amacad.org/content/members/newfellows.aspx |archive-date=16 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[President van Botswana]]|voor=[[Quett Masire]]|na=[[Ian Khama]]|jare=1998–2008}} {{opvolgboks|titel=Adjunkpresident van Botswana|voor=[[Peter Mmusi]]|na=[[Ian Khama]]|jare=1992–1998}} {{eindboks}} {{Presidente van Botswana}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mogae, Festus}} [[Kategorie:Presidente van Botswana]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7wq6yp5lud92n307wppt4fifdc9w4q8 10 140433 2902352 2888559 2026-05-08T11:37:55Z Aliwal2012 39067 2026 Miami Grand Prix 2902352 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- The following stats have been updated for the 2026 Miami Grand Prix: - entries, poles, starts, wins, podiums, fastestlaps, seasonpoints, careerpoints, seasonposition The following have been updated following the sprint race, but will need to be updated again based on the points awarded during the main race: - The following stats still need to be updated: - --></noinclude>{{safesubst:<noinclude />#switch: {{{1|}}} | UPTO = 2026 Miami Grand Prix<noinclude><!-- Try to always make this a corresponding article's name: e.g. "2025 Monaco Grand Prix" instead of "qualifying for the 2025 Monaco Grand Prix", as this may be automatically wikilinked --></noinclude> <!-- Drivers who are contracted to compete in 2026 --> | ALB = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 134 | starts = 131 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 2 | fastestlaps = 1 | careerpoints = 314 | seasonpoints = 1 | seasonposition = 17de }} | ALO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 432 | starts = 429 | poles = 22 | wins = 32 | podiums = 106 | fastestlaps = 26 | careerpoints = 2393 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 21ste }} | ANT = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 28 | starts = 28 | poles = 3 | wins = 3 | podiums = 7 | fastestlaps = 5 | careerpoints = 250 | seasonpoints = 100 | seasonposition = 1ste }} | BEA = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 31 | starts = 31 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 65 | seasonpoints = 17 | seasonposition = 8ste }} | BOR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 28 | starts = 27 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 21 | seasonpoints = 2 | seasonposition = 15de }} | BOT = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 251 | starts = 250 | poles = 20 | wins = 10 | podiums = 67 | fastestlaps = 19 | careerpoints = 1797 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 19de }} | COL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 31 | starts = 30 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 12 | seasonpoints = 7 | seasonposition = 11de }} | GAS = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 182 | starts = 181 | poles = 0 | wins = 1 | podiums = 5 | fastestlaps = 3 | careerpoints = 474 | seasonpoints = 16 | seasonposition = 9de }} | HAD = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 28 | starts = 27 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 1 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 55 | seasonpoints = 4 | seasonposition = 13de }} | HAM = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 384 | starts = 384 | poles = 104 | wins = 105 | podiums = 203 | fastestlaps = 68 | careerpoints = 5069.5 | seasonpoints = 51 | seasonposition = 5de }} | HUL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 258 | starts = 253 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 1 | fastestlaps = 2 | careerpoints = 622 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 18de }} | LAW = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 39 | starts = 39 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 54 | seasonpoints = 10 | seasonposition = 10de }} | LEC = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 177 | starts = 175 | poles = 27 | wins = 8 | podiums = 52 | fastestlaps = 11 | careerpoints = 1731 | seasonpoints = 59 | seasonposition = 3de }} | LIN = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 4 | starts = 4 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 4 | seasonpoints = 4 | seasonposition = 12de }} | NOR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 156 | starts = 155 | poles = 16 | wins = 11 | podiums = 45 | fastestlaps = 19 | careerpoints = 1481 | seasonpoints = 51 | seasonposition = 4de }} | OCO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 184 | starts = 184 | poles = 0 | wins = 1 | podiums = 4 | fastestlaps = 1 | careerpoints = 484 | seasonpoints = 1 | seasonposition = 16de }} | PER = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 289 | starts = 285 | poles = 3 | wins = 6 | podiums = 39 | fastestlaps = 12 | careerpoints = 1638 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 20ste }} | PIA = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 74 | starts = 72 | poles = 6 | wins = 9 | podiums = 28 | fastestlaps = 9 | careerpoints = 842 | seasonpoints = 43 | seasonposition = 6de }} | RUS = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 156 | starts = 156 | poles = 8 | wins = 6 | podiums = 26 | fastestlaps = 11 | careerpoints = 1113 | seasonpoints = 80 | seasonposition = 2de }} | SAI = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 237 | starts = 233 | poles = 6 | wins = 4 | podiums = 29 | fastestlaps = 4 | careerpoints = 1340.5 | seasonpoints = 4 | seasonposition = 14de }} | STR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 197 | starts = 193 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 3 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 325 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 22ste }} | VER = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 237 | starts = 237 | poles = 48 | wins = 71 | podiums = 127 | fastestlaps = 37 | careerpoints = 3470.5 | seasonpoints = 26 | seasonposition = 7de }} <!-- Drivers who last competed in 2025 --> | DOO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 7 | starts = 7 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 0 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} | TSU = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 114 | starts = 111 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 1 | careerpoints = 124 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} <!-- Drivers who last competed in 2024 --> | MAG = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 187 | starts = 185 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 1 | fastestlaps = 3 | careerpoints = 202 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} | RIC = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 258 | starts = 257 | poles = 3 | wins = 8 | podiums = 32 | fastestlaps = 17 | careerpoints = 1329 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} | SAR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 37 | starts = 36 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 1 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} | ZHO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 68 | starts = 68 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 2 | careerpoints = 16 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> c0c7h7pfcjmdhb950z97p6gl61xwkhh 10 140434 2902353 2884860 2026-05-08T11:39:38Z Aliwal2012 39067 2902353 wikitext text/x-wiki ::Nota:Aan die einde van die seisoen [[Wikipedia:Substitution|subst]] hierdie sjabloon op: *die renjaer se artikel, en vir renjaers wie nie die afgelope twee seisoene deelgeneem het nie, of wie uit Formule Een getree het. Die data is op datum tot en met die [[{{F1stat|UPTO}}]]. {| |width=300px| ===Renjaerkodes=== {|class="wikitable" !Driekode !Renjaer |- |ALB |[[Alexander Albon]] |- |ALO |[[Fernando Alonso]] |- |ANT |[[Kimi Antonelli]] |- |BEA |[[Oliver Bearman]] |- |BOR |[[Gabriel Bortoleto]] |- |BOT |[[Valtteri Bottas]] |- |COL |[[Franco Colapinto]] |- |GAS |[[Pierre Gasly]] |- |HAD |[[Isack Hadjar]] |- |HAM |[[Lewis Hamilton]] |- |HUL |[[Nico Hülkenberg]] |- |LAW |[[Liam Lawson]] |- |LEC |[[Charles Leclerc]] |- |LIN |[[Arvid Lindblad]] |- |NOR |[[Lando Norris]] |- |OCO |[[Esteban Ocon]] |- |PER |[[Sergio Pérez]] |- |PIA |[[Oscar Piastri]] |- |RUS |[[George Russell]] |- |SAI |[[Carlos Sainz jr.]] |- |STR |[[Lance Stroll]] |- |VER |[[Max Verstappen]] |} |style="vertical-align:top"| ===Statistiek beskikbaar=== {|class="wikitable" !Veld !Beskrywing |- |colspan=2 style="background: #CEE0F2"|'''Renjaer se loopbaan''' |- |entries |Aantal wedrenne ingeskryf |- |starts |Aantal wedrenne weggespring |- |poles |Aantal voorste wegspronge |- |wins |Aantal oorwinnings |- |podiums |Aantal podiumplekke |- |fastestlaps |Aantal vinnigste rondtes |- |careerpoints |Totale aantal punte |- |colspan=2 style="background: #CEE0F2"|'''Huidige seisoen''' |- |seasonpoints |Aantal punte hierdie seisoen |- |seasonposition |Huidige kampioenskapsplek |} ===Gebruik=== <code><nowiki>{{</nowiki>F1stat|''Drieletterkode''|''veld''}}</code> ;Voorbeelde <code><nowiki>{{</nowiki>F1stat|VER|entries}}</code> lewer die totale aantal renne waarvoor Max Verstappen ingeskryf het. <code><nowiki>{{</nowiki>F1stat|HAM|starts}}</code> lewer die totale aantal renne waarin Lewis Hamilton weggespring het. <code><nowiki>{{</nowiki>F1stat|LEC|careerpoints}}</code> lewer die totale aantal punte wat Charles Leclerc in sy loopbaan behaal het. <code><nowiki>{{</nowiki>F1stat|PIA|seasonpoints}}</code> lewer die aantal punte wat Oscar Piastri hierdie seisoen behaal het. |}<includeonly> [[Kategorie:Formule Een lyste]] </includeonly> aqj5m4463tf106tv076cc8d69ek0k45 1 157168 2902183 1714791 2026-05-07T17:56:07Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:UBuhlebezwe Plaaslike Munisipaliteit]] na [[Bespreking:Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit]] geskuif: Korrekte titel: Naam het verander sedert 2025 1714791 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 207413 2902328 2094294 2026-05-08T10:37:15Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902328 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Michael Biehn | Beeld = Michael Biehn by Gage Skidmore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Michael Connell Biehn | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1956|7|31}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 5 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, vervaardiger, en regisseur | Aktiewe jare = 1977–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000299 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Michael Biehn''' (gebore 31 Julie 1956) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, vervaardiger, en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Terminator'' (1984), ''Aliens'' (1986), ''Tombstone'' (1993), en ''Planet Terror'' (2007). == Filmografie == === Rolprente === * 1978: ''Coach'' * 1980: ''Hog Wild'' * 1981: ''The Fan'' * 1984: ''[[The Terminator]]'' * 1986: ''Aliens'' * 1987: ''Rampage'' * 1988: ''In a Shallow Grave'' * 1988: ''The Seventh Sign'' * 1989: ''The Abyss'' * 1989: ''Yours to Keep'' * 1990: ''Navy Seals'' * 1991: ''K2'' * 1991: ''Timebomb'' * 1993: ''Tombstone'' * 1993: ''Deadfall'' * 1995: ''Breach of Trust'' * 1995: ''In the Kingdom of the Blind, the Man with One Eye Is King'' * 1995: ''Blood of the Hunter'' * 1996: ''Mojave Moon'' * 1997: ''Dead Men Can't Dance'' * 1997: ''The Ride'' * 1998: ''American Dragons'' * 1998: ''Susan's Plan'' * 2000: ''Cherry Falls'' * 2000: ''Chain of Command'' * 2001: ''Megiddo: The Omega Code 2'' * 2002: ''Clockstoppers'' * 2005: ''Havoc'' * 2006: ''The Insatiable'' * 2007: ''Planet Terror'' * 2007: ''Spin'' * 2008: ''Stiletto'' * 2009: ''Saving Grace B. Jones'' * 2010: ''Psych:9'' * 2010: ''Bereavement'' * 2010: ''Die Trying'' * 2011: ''The Blood Bond'' * 2011: ''The Divide'' * 2011: ''The Victim'' * 2011: ''Yellow Rock'' * 2013: ''Treachery'' * 2014: ''The Dark Forest'' * 2014: ''Alien Encounters: Superior Fan Power Since 1979'' * 2014: ''The Legend of DarkHorse County'' * 2014: ''Hidden in the Woods'' * 2014: ''Tapped Out'' * 2016: ''The Girl'' * 2016: ''She Rises'' * 2016: ''The Night Visitor 2: Heather's Story'' * 2016: ''Deadly Signal'' * 2016: ''The Lincoln'' * 2017: ''The Shadow Effect'' * 2018: ''Killer Weekend'' * 2018: ''Clapboard Jungle: Surviving the Independent Film Business'' * 2018: ''Children of Moloch'' * ''The Farm'' * ''The Predicator'' * ''Up and Down'' * ''#NoJoke'' * ''Untitled Neill Blomkamp/Alien Project'' * ''The Hype'' === Televisiereekse === * 1978: ''The Runaways'' * 1994: ''Tales of the Wild'' * 1998: ''The Magnificent Seven'' * 2002: ''Adventure Inc.'' * 2004: ''Hawaii'' * 2012: ''4 Points'' * 2012: ''Inside Horror'' * 2014: ''24 Hour Rental'' * 2014: ''Dread Central Live'' === Televisierolprente === * 1979: ''Steeletown'' * 1983: ''China Rose'' * 1984: ''Das Martyrium des heiligen Sebastian'' * 1985: ''Deadly Intentions'' * 1985: ''Die Nacht aus Blei'' * 1992: ''A Taste for Killing'' * 1994: ''Deep Red'' * 1996: ''Conundrum'' * 1997: ''Asteroid'' * 1999: ''Silver Wolf'' * 2001: ''Alien Evolution'' * 2002: ''Borderline'' * 2002: ''When Muscles Ruled the World'' * 2002: ''The 'Alien' Saga'' * 2017: ''The Greatest Sci-Fi Movies in the Universe'' === Video's === * 1989: ''The Making of 'The Abyss''' * 1993: ''T2: More Than Meets the Eye'' * 1993: ''Under Pressure: Making 'The Abyss''' * 1997: ''Directors: James Cameron'' * 2001: ''Other Voices: Creating 'The Terminator''' * 2003: ''The Making of 'Alien³''' * 2003: ''Superior Firepower: The Making of 'Aliens''' * 2009: ''Streets of Blood'' * 2011: ''The Making of 'The Victim''' * 2011: ''Making of 'Bereavement''' * 2013: ''The Journey of Jacob'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000299|Michael Biehn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Biehn, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 1kdosh5od4281q38koqpb1979nv2xtz 0 208218 2902325 2499257 2026-05-08T10:23:19Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902325 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Michael Clarke Duncan | Beeld = MClarkeDuncan021109-R106 (50094589037).jpg | Beeldonderskrif = Duncan in 2009 | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = 10 Desember 1957 | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|1957|12|10|2012|9|3|df=y}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Akteur]] en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0003817 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Michael Clarke Duncan''' (10 Desember 1957 – 3 September 2012) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[akteur]] en rolprentvervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Armageddon'' (1998), ''The Green Mile'' (1999), ''Daredevil'' (2003), en ''Sin City'' (2005). Duncan sterf op 3 September 2012 weens komplikasies van 'n vorige hartaanval vroeg in Julie 2012. == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''Armageddon'' * 1999: ''[[The Green Mile]]'' * 2000: ''The Whole Nine Yards'' * 2001: ''Planet of the Apes'' * 2001: ''See Spot Run'' * 2001: ''Hollywood Digital Diaries'' * 2002: ''The Scorpion King'' * 2003: ''Daredevil'' * 2004: ''George and the Dragon'' * 2004: ''Pursued'' * 2005: ''Sin City'' * 2006: ''School for Scoundrels'' * 2007: ''The 100 Best Black Movies (Ever)'' * 2009: ''Street Fighter: The Legend of Chun-Li'' * 2009: ''The Slammin' Salmon'' * 2010: ''Redemption Road'' * 2010: ''Beyond Limits'' * 2011: ''Legend of Kung Fu Rabbit'' * 2012: ''In the Hive'' * 2013: ''From the Rough'' * 2013: ''A Resurrection'' * 2015: ''The Challenger'' === Televisiereekse === * 1996: ''Skwids'' * 2003: ''I'm a Stroke'' * 2005: ''Loonatics Unleashed'' * 2008: ''The Dawn Reese Show'' * 2012: ''The Finder'' === Televisierolprente === * 2005: ''Sin City: The Premiere'' * 2009: ''The 17th Annual Movieguide Awards'' * 2012: ''Top 100 Video Games of All Time'' === Video's === * 1996: ''R. Kelly Feat. The Isley Brothers: Down Low (Nobody Has to Know)'' * 1996: ''R. Kelly Feat. The Isley Brothers: Down Low (Nobody Has to Know), Remix'' * 1998: ''Aerosmith: I Don't Wanna Miss a Thing'' * 2000: ''Walking the Mile'' * 2001: ''Planet of the Apes: Face Like a Monkey'' * 2001: ''Planet of the Apes: On Location - Lake Powell'' * 2002: ''The Rock and Michael Clarke Duncan: The Scorpion King'' * 2003: ''Daredevil: Featured Villain - Kingpin'' * 2005: ''The Land Before Time XI: Invasion of the Tinysauruses'' * 2005: ''The Golden Blaze'' * 2005: ''Infiltrating D.E.B.S.'' * 2007: ''Voices of God of War II'' * 2008: ''Dreaming Slipstream Dream'' * 2011: ''Cross'' * 2013: ''Legend of Kung Fu Rabbit: Giving the Characters a Voice'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0003817|Michael Clarke Duncan}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Duncan, Michael Clarke}} [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Sterftes in 2012]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 1gn5pv4ycmqdasvo4f8xrdyejoeoqld 0 208416 2902260 2810330 2026-05-08T04:07:38Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902260 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Miloš Forman | Beeld = Miloš Forman (Reykjavik, 2009) (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Forman in 2009 | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Regisseur, skrywer, en akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001232 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Miloš Forman''' (18 Februarie 1932 – 13 April 2018) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] regisseur, skrywer, en akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''One Flew Over the Cuckoo's Nest'' (1975), ''Hair'' (1979), ''Amadeus'' (1984), en ''The People vs. Larry Flynt'' (1996). == Filmografie == === Rolprente === * 1955: ''Leave It to Me'' * 1958: ''Cubs'' * 1960: ''Magic Lantern II'' * 1964: ''Black Peter'' * 1964: ''Audition'' * 1965: ''Loves of a Blonde'' * 1966: ''Ein Anlaß zum Sprechen - FAMU Prag'' * 1967: ''The Firemen's Ball'' * 1971: ''Taking Off'' * 1973: ''Visions of Eight'' * 1975: ''[[One Flew Over the Cuckoo's Nest]]'' * 1975: ''Le mâle du siècle'' * 1979: ''Hair'' * 1981: ''Ragtime'' * 1982: ''Chytilova Versus Forman'' * 1984: ''Amadeus'' * 1989: ''New Year's Day'' * 1989: ''Valmont'' * 1991: ''Why Havel?'' * 1992: ''Behind the Scenes: A Portrait of Pierre Guffroy'' * 1995: ''Who Is Henry Jaglom?'' * 1996: ''The People vs. Larry Flynt'' * 1999: ''Man on the Moon'' * 2006: ''Goya's Ghosts'' * 2008: ''Generation 68'' * 2009: ''Life and Film (The Labyrinthine Biographies of Vojtech Jasny)'' * 2009: ''Milos Forman: What doesn't kill you...'' * 2009: ''A Walk Worthwhile'' * 2011: ''Carrière, 250 metros'' * 2011: ''My Father George Voskovec'' * 2012: ''Milos Forman, un outsider à Hollywood'' * 2014: ''Olga'' * 2016: ''To Make a Comedy Is No Fun : Jirí Menzel'' * 2017: ''Jim & Andy: The Great Beyond'' * 2018: ''CzechMate: In Search of Jirí Menzel'' * 2018: ''Life As It Is: Milos Forman on Milos Forman'' * ''Shapes of Rhythm: The Music of Galt MacDermot'' * ''Red Roofs'' === Televisiereekse === * 1989: ''Cité de la Réussite'' * 2009: ''Golden Sixties'' * 2010: ''Sodankylä Forever'' === Televisierolprente === * 1966: ''A Well Paid Walk'' * 1980: ''Stars en Campagne'' * 1981: ''James Cagney: That Yankee Doodle Dandy'' * 1985: ''Milos Forman - Das Kuckucksei'' * 1990: ''American Tribute to Vaclav Havel and a Celebration of Democracy in Czechoslovakia'' * 1990: ''The Kodak Century Presentes a Salute to Milos Forman'' * 1991: ''The Republic Pictures Story'' * 1995: ''Drawn from Memory'' * 1998: ''Eigentlich ist nichts geschehen - Der Film des Prager Frühlings'' * 2007: ''Hair, Let the Sun Shine In'' * 2009: ''Uuden aallon jäljillä'' * 2011: ''Bohdalka je nase!'' === Video's === * 1997: ''Completely Cuckoo'' * 2000: ''Man on the Moon: Behind the Moonlight'' * 2002: ''The Making of 'Amadeus''' * 2004: ''Remembering 'Ragtime''' * 2007: ''Semafor: Greatest Hits 2'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001232|Miloš Forman}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Forman, Milos}} [[Kategorie:Geboortes in 1932]] [[Kategorie:Sterftes in 2018]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 1gui3o7zcg5l9zr2ezt7ny0qosfnc0e 0 208466 2902332 2750318 2026-05-08T10:44:25Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902332 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Edward Furlong | Beeld = Edward Furlong 2009.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Edward Walter Furlong | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1977|8|2}} | Geboorteplek = Glendale, [[Kalifornië|CA]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1990–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000411 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Edward Furlong''' (gebore 2 Augustus 1977) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Terminator 2'' (1991), ''A Home of Our Own'' (1993), ''American History X'' (1998), en ''Detroit Rock City'' (1999). == Filmografie == === Rolprente === * 1991: ''[[Terminator 2: Judgment Day]]'' * 1992: ''American Heart'' * 1992: ''Pet Sematary II'' * 1993: ''A Home of Our Own'' * 1994: ''Brainscan'' * 1994: ''Little Odessa'' * 1995: ''The Grass Harp'' * 1996: ''Before and After'' * 1998: ''American History X'' * 1998: ''Pecker'' * 1999: ''Detroit Rock City'' * 2000: ''Animal Factory'' * 2001: ''The Knights of the Quest'' * 2003: ''3 Blind Mice'' * 2005: ''Intermedio'' * 2005: ''Cruel World'' * 2006: ''Jimmy and Judy'' * 2006: ''The Visitation'' * 2006: ''Canes'' * 2006: ''Warriors of Terra'' * 2007: ''Living & Dying'' * 2008: ''Dark Reel'' * 2009: ''Stoic'' * 2010: ''Kingshighway'' * 2011: ''This Is Not a Movie'' * 2011: ''Below Zero'' * 2011: ''Absolute Killers'' * 2011: ''Tequila'' * 2012: ''Paranormal Abduction'' * 2012: ''Crave'' * 2012: ''For the Love of Money'' * 2013: ''Awakened'' * 2013: ''Stitch'' * 2013: ''The Zombie King'' * 2013: ''Matt's Chance'' * 2013: ''Assault on Wall Street'' * 2014: ''The Last Light'' * 2015: ''Aftermath'' * 2016: ''A Winter Rose'' * 2017: ''The Reunion'' * ''Karma'' * ''The Endless Whispers'' === Televisiereekse === * 2014: ''FanGirl Academy: 101'' === Televisierolprente === * 2012: ''Arachnoquake'' === Video's === * 1993: ''T2: More Than Meets the Eye'' * 1993: ''Aerosmith: Livin' on the Edge'' * 1998: ''American History X: Deleted Scenes'' * 1999: ''Miscellaneous Shit: Behind the Scenes of 'Detroit Rock City''' * 1999: ''Detroit Rock City: Look Into the Sun - Behind the Scenes of 'Detroit Rock City''' * 1999: ''Detroit Rock City: Deleted Scenes'' * 2000: ''The Making of 'Terminator 2 3D''' * 2004: ''Metallica: The Unnamed Feeling'' * 2005: ''Intermedio: Behind the Scenes'' * 2007: ''Five A.M.: Still in Love with You'' * 2017: ''Terminator 2: Reprogramming The Terminator'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000411|Edward Furlong}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Furlong, Edward}} [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] brrj45rpqoqryaxj02sd3ossrepq25b 0 208747 2902249 2767550 2026-05-08T01:23:11Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902249 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Mark Hamill | Beeld = Mark Hamill (2017).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Mark Richard Hamill | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|9|25}} | Geboorteplek = [[Oakland]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = {{vlagikoon|VSA}} [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{marriage|Marilou York|1978}} | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Akteur]] en vervaardiger | Aktiewe jare = 1970–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000434 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Mark Hamill''' (gebore 25 September 1951) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle as Luke Skywalker in die rolprente ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars: Episode IV - A New Hope]]'' (1977), ''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back'' (1980), ''Star Wars: Episode VI - Return of the Jedi'' (1983), en ''Star Wars: The Last Jedi'' (2017). == Vroeë lewe == Hy is een van sewe kinders, met twee broers, Will en Patrick, en vier susters, Terry, Jan, Jeanie en Kim.<ref>{{cite web |author1=Robbie Collin |title=Mark Hamill: a force to be reckoned with |url=https://www.telegraph.co.uk/film/star-wars-the-force-awakens/mark-hamill-luke-skywalker-trivia-profile/ |website=telegraph.co.uk |publisher=The Telegraph |access-date=15 Januarie 2016 |date=6 Desember 2015 |quote=...he and his six siblings |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617093609/http://www.telegraph.co.uk/film/star-wars-the-force-awakens/mark-hamill-luke-skywalker-trivia-profile/ |archive-date=17 Junie 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Persoonlike lewe == Op 17 Desember 1978 is Hamill getroud met Marilou York in 'n privaat siviele seremonie.<ref>{{cite news|title=Hamill weds hygienist|url=https://news.google.com/newspapers?id=pfdLAAAAIBAJ&sjid=Du4DAAAAIBAJ&pg=4587,2275845&dq=mark+hamill&hl=en|newspaper=The Spokesman-Review|date=Desember 21, 1978|page=3}}</ref> Hulle het drie kinders saam: Nathan (gebore 1979), Griffin (gebore 1983), en Chelsea Elizabeth (gebore 1988).<ref>{{cite web |url=http://www.markhamill.com/biograph.htm |title=Biography |publisher=Markhamill.com |access-date=Maart 7, 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922150134/http://www.markhamill.com/biograph.htm |archive-date=22 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 1977: ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars: Episode IV - A New Hope]]'' * 1978: ''Corvette Summer'' * 1980: ''[[Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back]]'' * 1980: ''The Big Red One'' * 1981: ''The Night the Lights Went Out in Georgia'' * 1983: ''Star Wars: Episode VI - Return of the Jedi'' * 1986: ''Castle in the Sky'' * 1989: ''Slipstream'' * 1989: ''Fall of the Eagles'' * 1990: ''Midnight Ride'' * 1991: ''Black Magic Woman'' * 1993: ''Time Runner'' * 1994: ''Silk Degrees'' * 1994: ''The Raffle'' * 1997: ''Laserhawk'' * 1998: ''Commander Hamilton'' * 1998: ''Watchers 4'' * 1999: ''Walking Across Egypt'' * 2004: ''Wolf Tracer's Dinosaur Island'' * 2005: ''Thru the Moebius Strip'' * 2006: ''Robotech: The Shadow Chronicles'' * 2009: ''Mythic Journeys'' * 2012: ''Back to the Sea'' * 2013: ''Finnigan's War'' * 2013: ''Virtually Heroes'' * 2015: ''Go Far: The Christopher Rush Story'' * 2015: ''Regular Show: The Movie'' * 2016: ''Batman: The Killing Joke'' * 2016: ''Secrets of the Force Awakens: A Cinematic Journey'' * 2017: ''Star Wars: The Last Jedi'' * 2017: ''Brigsby Bear'' * 2017: ''Howard Lovecraft & the Undersea Kingdom'' * 2018: ''Legend of Hallowaiian'' * ''The Black Pearl'' === Televisiereekse === * 1970: ''Ask Aspel'' * 1973: ''Jeannie'' * 1974: ''The Texas Wheelers'' * 1980: ''The Risk Business'' * 1993: ''Electric Circus'' * 1994: ''Phantom 2040'' * 1996: ''Bruno the Kid'' * 1996: ''The Incredible Hulk'' * 1996: ''Wing Commander Academy'' * 1996: ''Unnatural History'' * 1997: ''The Sci-Fi Files'' * 1997: ''The Blues Brothers Animated Series'' * 1998: ''It's True!'' * 1998: ''Super Structures of the World'' * 1998: ''Ancient Voices'' * 1999: ''.COM'' * 1999: ''The Woody Woodpecker Show'' * 1999: ''Warp'' * 2001: ''Time Squad'' * 2003: ''Stuart Little'' * 2003: ''Danger Rangers'' * 2004: ''The Wrong Coast'' * 2004: ''Super Robot Monkey Team Hyperforce Go!'' * 2006: ''Metalocalypse'' * 2007: ''The Bronx Bunny Show'' * 2008: ''Tasty Time with ZeFronk'' * 2009: ''Rip Off Britain'' * 2009: ''Regular Show'' * 2010: ''Hero Factory'' * 2010: ''Zevo-3'' * 2011: ''The Problem Solverz'' * 2012: ''Motorcity'' * 2016: ''Justice League Action'' * 2016: ''Mark Hamill's Pop Culture Quest'' * 2016: ''Kulipari: An Army of Frogs'' * 2016: ''Celebrities Answer the Web's Most Searched Questions'' * 2017: ''Dimension 404'' * 2019: ''Scooby-Doo and Guess Who?'' === Televisierolprente === * 1975: ''Eric'' * 1976: ''Mallory: Circumstantial Evidence'' * 1977: ''The Making of 'Star Wars''' * 1978: ''The Star Wars Holiday Special'' * 1980: ''SP FX: Special Effects - The Empire Strikes Back'' * 1981: ''The Great Space Coaster Supershow'' * 1983: ''From 'Star Wars' to 'Jedi': The Making of a Saga'' * 1991: ''Earth Angel'' * 1993: ''Une image de trop'' * 1997: ''When Time Expires'' * 1997: ''The Batman Superman Movie: World's Finest'' * 1997: ''To the Galaxy and Beyond with Mark Hamill'' * 1997: ''Tæt på troldmanden George Lucas'' * 1997: ''The Force Returns: Star Wars Trilogy Special Edition'' * 1998: ''Hamilton bakom kulisserna'' * 2001: ''The Man Who Walks with Bears'' * 2003: ''Cartoon Network's Funniest Bloopers and Other Embarrassing Moments'' * 2004: ''Die besten Filme aller Zeiten - Die Show'' * 2005: ''Watch the Skies!: Science Fiction, the 1950s and Us'' * 2005: ''Ultimate Super Heroes, Vixens & Villains'' * 2009: ''Afro Samurai: Resurrection'' * 2013: ''Metalocalypse: The Doomstar Requiem - A Klok Opera'' * 2014: ''Elf: Buddy's Musical Christmas'' * 2015: ''Raiders, Raptors and Rebels: Behind the Magic of ILM'' * 2015: ''Mark Hamill Goes Undercover as a Stormtrooper'' * 2015: ''Star Wars: Evolution of the Lightsaber Duel'' * 2017: ''Star Wars: The Last Jedi Cast Live Q&A'' * 2018: ''Star Wars Forces of Destiny: Volume 4'' * ''Relatively Super'' === Video's === * 1991: ''The Flash II: Revenge of the Trickster'' * 1999: ''The Unauthorized 'Star Wars' Story'' * 2000: ''Batman Beyond: Return of the Joker'' * 2000: ''Joseph: King of Dreams'' * 2002: ''Quentin Tarantino's Star Wars'' * 2002: ''Balto: Wolf Quest'' * 2003: ''Aero-Troopers: The Nemeclous Crusade'' * 2004: ''Comic Book: The Movie'' * 2004: ''The Birth of the Lightsaber'' * 2004: ''The Characters of 'Star Wars''' * 2005: ''The Real Glory: Reconstructing 'The Big Red One''' * 2005: ''Batman: New Times'' * 2005: ''Behind the Microphone: Nausicaa of the Valley of the Wind'' * 2005: ''The Complete Robin Storyboard Sequence'' * 2005: ''Lego Star Wars: Revenge of the Brick'' * 2006: ''Tom and Jerry in Shiver Me Whiskers'' * 2007: ''Robotech: Birth of a Sequel'' * 2007: ''The Green Arrow: Legend of the Emerald Archer'' * 2008: ''Batman and Me: A Devotion to Destiny, the Bob Kane Story'' * 2010: ''Super Duper Super Sleuths'' * 2011: ''Episode IV: Crew and Cast Interviews'' * 2011: ''Star Wars: Episode IV: A New Hope - Deleted Scenes'' * 2013: ''Return of the Jedi 30th Anniversary Celebration at the Egyptian Theatre'' * 2013: ''Criminal Minds: Season 8 - The Profiler's Handbook: Obsessive Imitation'' * 2015: ''The Flash: Behind the Story - The Trickster Returns!'' * 2016: ''Star Wars: Episode VII - The Force Awakens: The Story Awakens - The Table Read'' * 2016: ''The Force Awakens: Inside the Armory'' * 2016: ''The Force Awakens: Force for Change'' * 2017: ''Wired Magazine: The Last Jedi Cast Answers the Web's Most Searched Questions'' * 2017: ''The Last Jedi Cast Competes in a Compliment Battle'' * 2017: ''Mark Hamill Pranks Star Wars Fans with Epic Surprise for Force for Change'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000434|Mark Hamill}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hamill, Mark}} [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 551xllzde2h19vdfcu4gs1ouyau57hc 0 209491 2902254 2831812 2026-05-08T02:13:47Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902254 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Ray Liotta | Beeld = Ray Liotta Deauville 2014 3.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Liotta in 2014 | Geboortenaam = Raymond Allen Liotta | Alias = | Geboortedatum = 18 Desember 1954 | Geboorteplek = Newark, [[New Jersey]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1954|12|18|2022|5|26}} | Sterfplek = [[Santo Domingo]], [[Dominikaanse Republiek]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1978–2022 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000501 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Raymond Allen "Ray" Liotta''' (18 Desember 1954 - 26 Mei 2022) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en vervaardiger. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Goodfellas'' (1990), ''Narc'' (2002), en ''Revolver'' (2005). == Filmografie == === Rolprente === * 1988: ''Dominick and Eugene'' * 1989: ''Field of Dreams'' * 1990: ''[[Goodfellas]]'' * 1992: ''Article 99'' * 1992: ''Unlawful Entry'' * 1994: ''Corrina, Corrina'' * 1994: ''No Escape'' * 1995: ''Operation Dumbo Drop'' * 1996: ''Unforgettable'' * 1997: ''Cop Land'' * 1997: ''Turbulence'' * 1998: ''Phoenix'' * 1999: ''Forever Mine'' * 2000: ''A Rumor of Angels'' * 2000: ''Pilgrim'' * 2001: ''Heartbreakers'' * 2001: ''Hannibal'' * 2002: ''Narc'' * 2003: ''Identity'' * 2004: ''Control'' * 2005: ''Revolver'' * 2005: ''Slow Burn'' * 2006: ''Comeback Season'' * 2006: ''Local Color'' * 2006: ''Smokin' Aces'' * 2007: ''In the Name of the King: A Dungeon Siege Tale'' * 2008: ''Hero Wanted'' * 2009: ''Youth in Revolt'' * 2009: ''Crossing Over'' * 2009: ''Powder Blue'' * 2009: ''The Line'' * 2009: ''Observe and Report'' * 2010: ''Chasing 3000'' * 2010: ''Crazy on the Outside'' * 2011: ''The Details'' * 2011: ''All Things Fall Apart'' * 2011: ''The Entitled'' * 2011: ''The River Murders'' * 2012: ''Ticket Out'' * 2012: ''Yellow'' * 2012: ''Killing Them Softly'' * 2012: ''Bad Karma'' * 2012: ''Breathless'' * 2013: ''Pawn'' * 2013: ''The Devil's in the Details'' * 2013: ''Suddenly'' * 2014: ''Revenge of the Green Dragons'' * 2014: ''The Identical'' * 2015: ''Blackway'' * 2016: ''Broken Soldier'' * 2016: ''Sticky Notes'' * 2018: ''E.A.S.: Esquadrão Antissequestro'' * 2019: ''Untitled Noah Baumbach Project'' * ''Cutman'' === Televisiereekse === * 1983: ''Casablanca'' * 1986: ''This Week in Baseball'' * 2002: ''Listen Up! Charles Barkley with Ernie Johnson'' * 2005: ''Inside the Mafia'' * 2006: ''Smith'' * 2016: ''Shades of Blue'' === Televisierolprente === * 1981: ''Crazy Times'' * 1991: ''Women & Men 2: In Love There Are No Rules'' * 1998: ''The Rat Pack'' * 2001: ''High Stakes: Bet Your Life on Vegas'' * 2002: ''Point of Origin'' * 2005: ''Precinct Hollywood'' * 2005: ''Revolver: Movie Premiere Special'' * 2014: ''The Money'' * 2019: ''[[Marriage Story]]'' === Video's === * 1996: ''The Making of 'Unforgettable''' * 1996: ''Unforgettable: Star & Crew Sound Bites'' * 1996: ''Unforgettable: Behind the Scenes'' * 2003: ''Narc: Making the Deal'' * 2003: ''Narc: Shooting Up'' * 2004: ''Getting Made: The Making of 'GoodFellas''' * 2004: ''Cop Land: The Making of an Urban Western'' * 2007: ''Slow Burn: Fire in the Streets'' * 2011: ''Street Kings 2: Motor City'' * 2012: ''Dear Dracula'' * 2013: ''The Making of 'Killing Them Softly''' * 2014: ''David Guetta Feat. Sam Martin: Lovers on the Sun'' * 2015: ''Scorsese's Goodfellas'' * 2015: ''Kill the Messenger: The All-Star Cast'' * 2015: ''Ed Sheeran Feat. Rudimental: Bloodstream'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000501|Ray Liotta}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Liotta, Ray}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] bh1hphjg01o8ewazo9rk5ksnl29i5pr 0 215009 2902074 2103040 2026-05-07T12:26:23Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902074 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Eli Wallach | Beeld = Eli Wallach - publicity.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Eli Herschel Wallach | Alias = | Geboortedatum = 7 Desember 1915 | Geboorteplek = [[New York]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = 24 Junie 2014 (op 98) | Sterfplek = New York | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1945–2014 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0908919 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Eli Wallach''' ([[1915]] - [[2014]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur van Joodse afkoms. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Baby Doll'' (1956), ''The Magnificent Seven'' (1960), ''The Good, the Bad and the Ugly'' (1966), en ''The Holiday'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1956: ''Baby Doll'' * 1958: ''The Lineup'' * 1960: ''The Magnificent Seven'' * 1960: ''Seven Thieves'' * 1964: ''The Moon-Spinners'' * 1965: ''Genghis Khan'' * 1965: ''Lord Jim'' * 1966: ''[[Il buono, il brutto, il cattivo]]'' * 1966: ''How to Steal a Million'' * 1967: ''The Tiger Makes Out'' * 1968: ''How to Save a Marriage and Ruin Your Life'' * 1968: ''A Lovely Way to Die'' * 1968: ''Ace High'' * 1969: ''The Brain'' * 1970: ''The Adventures of Gerard'' * 1970: ''The People Next Door'' * 1970: ''Zig Zag'' * 1971: ''Don't Turn the Other Cheek'' * 1971: ''Romance of a Horsethief'' * 1973: ''Cinderella Liberty'' * 1973: ''Stateline Motel'' * 1974: ''L'chaim: To Life'' * 1975: ''Shoot First... Ask Questions Later'' * 1975: ''Eye of the Cat'' * 1975: ''The Dream Factory'' * 1978: ''Girlfriends'' * 1978: ''Movie Movie'' * 1979: ''Firepower'' * 1979: ''Winter Kills'' * 1979: ''Guri'' * 1980: ''The Hunter'' * 1984: ''Sam's Son'' * 1986: ''Spark Among the Ashes: A Bar Mitzvah in Poland'' * 1990: ''Terezín Diary'' * 1994: ''Honey Sweet Love...'' * 1995: ''Elia Kazan: A Director's Journey'' * 1996: ''The Associate'' * 1999: ''Jones Beach: An American Riviera'' * 2003: ''The Root'' * 2004: ''Slapstick, Too!'' * 2006: ''The Holiday'' * 2006: ''Life Is a Dream in Cinema: Pola Negri'' * 2007: ''Constantine's Sword'' * 2008: ''Vote and Die: Liszt for President'' * 2018: ''Female Brando: The Enigmatic Legacy of Kim Stanley'' * 2019: ''What Ever Happened to Norma Jeane?'' * ''The Needs of Kim Stanley'' * ''Method or Madness?'' === Televisiereekse === * 1954: ''Look Up and Live'' * 1957: ''The Seven Lively Arts'' * 1985: ''Our Family Honor'' * 1985: ''American Masters'' * 1996: ''The West'' === Televisierolprente === * 1957: ''The Lark'' * 1958: ''Where Is Thy Brother?'' * 1960: ''Lullaby'' * 1971: ''The Typists'' * 1973: ''A Cold Night's Death'' * 1981: ''The Pride of Jesse Hallam'' * 1982: ''The Executioner's Song'' * 1984: ''Anatomy of an Illness'' * 1985: ''Murder: By Reason of Insanity'' * 1992: ''Legacy of Lies'' * 1992: ''Teamster Boss: The Jackie Presser Story'' * 1993: ''Bride of Violence 2'' * 1994: ''The Man Who Drew Bug-Eyed Monsters'' * 1996: ''O. Henry's Christmas'' * 2003: ''Time Machine: When Cowboys Were King'' === Video's === * 1989: ''Hollywood Remembers Marilyn Monroe'' * 1992: ''Nonesense and Lullabyes: Nursery Rhymes'' * 2004: ''The Leone Style'' * 2004: ''Reconstructing 'The Good, the Bad and the Ugly''' * 2006: ''Baby Doll: See No Evil'' * 2006: ''The Linen Book: Lost Images from 'The Magnificent Seven''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0908919|Eli Wallach}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wallach, Eli}} [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Amerikaanse militariste]] [[Kategorie:Amerikaners in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Luitenante]] [[Kategorie:Geboortes in 1915]] [[Kategorie:Sterftes in 2014]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] o6kn3ysz5pm27s1tcjpc9aku02z2ygt 0 216983 2902314 2894152 2026-05-08T09:38:11Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902314 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Oos-Turkestan | Artikel = | Beeld = Kokbayraq flag.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = {{ug}} كۆك بايراق, Көк Байрақ, ''Kök Bayraq'' (“blou banier”) | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = {{FIAV|normal}} | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = 12 November 1933 | Ontwerp = ’n Enkele hemelblou baan met ’n wit ster en sekelmaan effens links van die middel. | Ontwerper = }} ’n Aantal [[Vlag|vlae]] is reeds gebruik om die kulturele en geografiese gebied [[Oos-Turkestan]] in [[Sentraal-Asië]] te verteenwoordig, veral deur state wat tydens opstande in die laat 19de en vroeë 20ste eeu van China weggebreek het. Byna al die vlae het ’n [[ster en sekelmaan]] vertoon, ’n simbool van die streek se [[Turkiese volke|Turkiese]] en [[Islam]]itiese identiteit. Die oorspronklike en bekendste '''nasionale vlag van Oos-Turkestan''', '''Oeigoeristan''' of '''Oos-Turkmenistan''', ook bekend as '''Kök Bayraq''' ([[Oeigoers]]: كۆك بايراق, Көк Байрақ, letterlik: “blou banier”) is op 12 November 1933 deur die regering van die kortstondige Eerste Oos-Turkestaanse Republiek (1933–1934) goedgekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.eastturkistan-gov.org/constitution/ |title=Constitution – Article 3 |publisher=Oos-Turkestaanse regering in ballingskap |accessdate=2 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402040952/http://en.eastturkistan-gov.org/constitution/ |archive-date=2 April 2018 |url-status=dead}}</ref> Die Tweede Oos-Turkestaanse Republiek (1944–1946) het ’n soortgelyke vlag met ’n ster en sekelmaan gebruik, maar met ’n groen agtergrond, asook ’n wit vlag met die ''[[Sjahada]]'' daarop geskryf in goud. Die vlag van Oos-Turkestan toon ’n enkele blou baan met ’n wit ster en sekelmaan effens links van die middel (aan die vlagpaalkant). Die lyk baie soos die [[vlag van Turkye]], insluitende ’n ster en sekelmaan wat die historiese [[Tengriisme]] verteenwoordig, maar met ’n blou agtergrond pleks van rooi. Die blou kleur verwys na die Gökturke, ’n groep van antieke nomadiese [[Turkiese volke]]. Gökturke kan vertaal word as “Hemelse Turke”. Die ''Kök Bayraq'' bly ’n prominente simbool van die Oos-Turkestaanse [[onafhanklikheid]]sbeweging en die [[Oeigoere|Oeigoerse]] [[diaspora]]. Die ''Kök Bayraq'' is ’n simbool van die Oos-Turkestaanse [[onafhanklikheid]]sbeweging wat vir die [[selfbeskikking]] van die Chinese outonome gewes [[Xinjiang]] – soms Oos-Turkestan of Oeigoeristan genoem – pleit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.eastturkistan-gov.org/constitution/ |title=Constitution – Article 4 |publisher=Oos-Turkestaanse regering in ballingskap |accessdate=2 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402040952/http://en.eastturkistan-gov.org/constitution/ |archive-date=2 April 2018 |url-status=dead}}</ref> Soos die [[vlag van Tibet]] is die vlag van Oos-Turkestan weens die [[Oeigoere]] se strewe na onafhanklikheid in die [[Volksrepubliek China]] volgens die kommunistiese land se anti-separatisme-wet verbied en die besit of vertoning daarvan word erg bestraf word. In teenstelling daarmee word die Oos-Turkestaanse vlag tydens pro-Oeigoerse optogte in die [[Republiek China]] op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] gereeld gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://thediplomat.com/2017/06/i-am-uyghur-and-i-will-protest/ |title=I Am Uyghur and I Will Protest |publisher=The Diplomat |date=8 Junie 2017 |accessdate=1 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122203925/https://thediplomat.com/2017/06/i-am-uyghur-and-i-will-protest/ |archive-date=22 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == === Kashgaria (Yettishar) === Die wegbreekstaat Kashgaria (Yettishar) het van 1873 tot 1877 die vlag van die [[Ottomaanse Ryk]] gebruik.<ref name="Rudelson27">{{en}} {{cite book |author=Justin Ben-Adam Rudelson |title=Oasis Identities: Uyghur Nationalism Along China's Silk Road |publisher=Columbia University Press |date=1997 |isbn=978-0-231-10787-7 |url=https://books.google.com/books?id=DMU8Ue0HECcC |pages=27}}</ref><ref name="Zoubir279">{{en}} {{cite book |author=Yahia H. Zoubir |title=Routledge Companion to China and the Middle East and North Africa |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=978-1-00-083531-1 |url=https://books.google.com/books?id=9Ua1EAAAQBAJ |pages=279}}</ref> In 1862 het in Oos-Turkestan ’n groot [[Islam]]itiese opstand teen die [[Qing-dinastie]] uitgebreek. Die militêre leier van Kokandi, Yakub Beg, het in die weste van die streek talle [[oase]]s verower en in 1864 ’n [[emiraat]] met [[Kashgar]] as sy sentrum uitgeroep.<ref name="Rudelson27" /> Seyyid Yaqub Khan Töre, ’n amptelike Kokandi-gesande, het tussen 1865 en 1875 vier reise na [[Istanboel]] onderneem om [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] ondersteuning vir Yakub Beg te vra.<ref>{{en}} {{cite book |author=Yitzhak Shichor |title=Ethno-Diplomacy: The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations |chapter=The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations |date=2009 |publisher=East-West Center |location=[[Honolulu]], HI |url=https://www.jstor.org/stable/resrep06509 |pages=5–6}}</ref> Ten tye van sy laaste besoek in April 1875 het die Ottomaanse vlag reeds vir twee jaar in Kashgar gewapper.<ref name="Rudelson27" /> In Augustus 1875 het die Ottomaanse sultan [[Abdülaziz]] aan Yakub die titel [[emir]] toegeken en aan hom die ''Sancak-ı Şerif'' (die “sultan se heilige vlag”) geskenk, asook militêre adviseurs en wapens ter ondersteuning van Yakub Beg se weermag ontplooi.<ref name="Shichor6">{{en}} {{cite book |author=Yitzhak Shichor |title=Ethno-Diplomacy: The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations |chapter=The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations |date=2009 |publisher=East-West Center |location=[[Honolulu]], HI |url=https://www.jstor.org/stable/resrep06509 |pages=6}}</ref> ’n Ekspedisieleër van die Qind-dinastie het die gebied ná Yakub Beg se skielike dood in 1877 herower.<ref name="Rudelson27" /> Töre het in ’n versoekskrif die Ottomaanse sultan gevra om die Qing-keiser [[Guangxu]] te oorreed om sy troepe uit Kashgaria te onttrek en na Kashgar se hys van die Ottomaanse vlag as ’n bewys van Ottomaanse soewereiniteit oor die gebied verwys. Töre se aansoek is egter geïgnoreer.<ref name="Shichor6" /> === Eerste Oos-Turkestaanse Republiek === [[Lêer:Hoja-Niyaz.jpg|duimnael|upright|[[Khoja Niyaz]], president van die Eerste Oos-Turkestaanse Republiek voor die ''Kök Bayraq'' in Januarie 1934]] Die ''Kök Bayraq'' is as die vlag van die Eerste Oos-Turkestaanse Republiek, amptelik die Turkse Islamitiese Republiek Oos-Turkestan, met sy onafhanklikheidsverklaring op 12 November 1933 amptelik goedgekeur.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Ondřej Klimeš |title=Nationalism and modernism in the East Turkestan Republic, 1933–34. |journal=Central Asian Survey |date=3 November 2014 |volume=34 |issue=2 |doi=10.1080/02634937.2014.976947 |s2cid=144960375 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634937.2014.976947 |accessdate=27 Maart 2021 |pages=167}}</ref> Pan-Turkiese en Pan-Islamitiese sentimente onder die Turkiese bevolking van Oos-Turkestan het tot plaaslike weerstand teen Chinese heerskappy en die stigting van die republiek in [[Khotan]] gelei.<ref>{{en}} {{cite book |author=Michael Dillon |title=Xinjiang: China's Muslim Far Northwest |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-36096-3 |url=https://books.google.com/books?id=1ia-2lDtGH4C |accessdate=18 Augustus 2024 |pages=20}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Justin Ben-Adam Rudelson |title=Oasis Identities: Uyghur Nationalism Along China's Silk Road |publisher=Columbia University Press |date=1997 |isbn=978-0-231-10787-7 |url=https://books.google.com/books?id=DMU8Ue0HECcC |pages=28}}</ref> ’n Regering met ’n grondwet en wetgewer is gestig en die ''Kök Bayraq'' is in eersgenoemde bepaal.<ref name="Dillon21">{{en}} {{cite book |author=Michael Dillon |title=Xinjiang: China's Muslim Far Northwest |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-36096-3 |url=https://books.google.com/books?id=1ia-2lDtGH4C |accessdate=18 Augustus 2024 |pages=21}}</ref> Die ontwerp met ’n blou baan met ’n wit ster en sekelmaan, byna identies aan die Turkse vlag, sou na die republiek se kulturele en politieke bande met [[Turkye]] verwys.<ref name="Zoubir279" /><ref name="Shichor8">{{en}} {{cite book |author=Yitzhak Shichor |title=Ethno-Diplomacy: The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations |chapter=The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations |date=2009 |publisher=East-West Center |location=[[Honolulu]], HI |url=https://www.jstor.org/stable/resrep06509 |pages=8}}</ref> Terwyl die Turkse publiek sy entoesiasme met die stigting van die republiek uitgedruk het, was die Turkse buitelandse departement versigtig. Die Turkse minister van buitelandse het Turkye se “gevoelens vir 'n volk wat haar taal praat” uitgedruk en die reg van elke nasie op [[selfbeskikking]] herbevestig, maar onmiddellik enige verbintenis met die republiek ontken.<ref name="Shichor8" /> [[Sowjetunie|Sowjetse]] diplomatiese druk het Turkye se politieke invloed op Sentraal-Asië oor die algemeen beperk en die republiek het met die verowering van Kashgar deur die [[Hui-Chinese|Hui-Moslem]]-magte van die Ma-groep op 6 Februarie 1934 ineengestort.<ref name="Zoubir279" /><ref name="Dillon21" /><ref name="Shichor8" /> === Tweede Oos-Turkestaanse Republiek === Op 7 November 1944 het opstande teen die Chinese bewind in die drie noordelike distrikte Ili, Tarbagatay en Altay uitgebreek. Vyf dae later is die Tweede Oos-Turkestaanse Republiek (amptelik slegs die Oos-Turkestaanse Republiek of OTR) in [[Yining|Ghulja (Yining)]] uitgeroep.<ref name="Evans53">{{en}} {{cite thesis |author=Michael P. Evans |degree=PhD |title=A Nearly Perfect Storm: The Rise and Fall of the Eastern Turkistan People's Revolutionary Party |date=Julie 2017 |url=https://www.proquest.com/openview/11e8fd9da1420389db71eea5b201f824 |pages=53}}</ref> Dié nuwe staat is in die geheim deur die Sowjetunie ondersteun, maar sy leierskap is oorheers deur godsdienstige konserwatiewes wat dit as ’n herstel van die Eerste Oos-Turkestaanse Republiek beskou het.<ref name="Evans53" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Jamil Hasanli |title=Soviet Policy in Xinjiang: Stalin and the National Movement in Eastern Turkistan |publisher=Rowman & Littlefield |year=2020 |isbn=978-1-79364-127-4 |url=https://books.google.com/books?id=710JEAAAQBAJ |accessdate=29 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229012539/https://books.google.com/books/about/Soviet_Policy_in_Xinjiang.html?id=710JEAAAQBAJ |archive-date=29 Desember 2023 |url-status=live |pages=125}}</ref> ’n Groen vlag met ’n ster en sekelmaan op is as die nasionale vlag van die OTR goedgekeur, met groen wat Islam verteenwoordig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ke Wang |translator=Carissa Fletcher |title=The East Turkestan Independence Movement, 1930s to 1940s |publisher=The Chinese University of Hong Kong Press |year=2020 |isbn=978-962-996-769-7 |url=https://books.google.com/books?id=ys89EAAAQBAJ |pages=148}}</ref> [[Seypidin Azizi]], ’n lid van die OTR-regering en later die eerste voorsitter van die [[Xinjiang|Xinjiang Oeigoer Outonome Gewes]], het nog ’n vlag in sy biografiese werk ''The Eagle of Tian Shan – The Life of Abdukerim Abbasov'' (“Die Arend van Tiensjan – Die lewe van Abdukerim Abbasof”). Daarin het hy ’n byeenkoms beskryf wat hy een dag ná die stigting van die OTR met ander Oeigoerse politieke leiers gehad het. Hy was die eerste wat ’n toespraak gelewer het en sy verwarring met die skielike wending van gebeure in Ghulja uitgedruk: “Vroeg hierdie oggend het baie vlae op die straat verskyn. Een was ’n groen baan met ’n wit ster en sekelmaan op en die ander was ’n wit baan met die [[Sjahada]]” (“Daar is geen god behalwe Allah nie; Mohammed is die boodskapper van Allah”) geskryf in goue letters daarop. Wat gaan aan?”<ref>{{zh}} {{cite book |author=Seypidin Azizii |title=The Eagle of Tian Shan – The Life of Abdukerim Abbasov |publisher=Chinese Literature and History Press |year= 1987 |isbn=9787503400254 |url=https://www.marxists.org/chinese/pdf/biography/ccp/4.pdf |accessdate=4 Januarie 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231217095804/https://www.marxists.org/chinese/pdf/biography/ccp/4.pdf |archive-date=17 Desember 2023 |url-status=live |pages=71–72}}</ref> Die presiese ontwerp en verhouding van albei vlae is nie deur Seypidin in sy werk beskryf nie. === Vorige vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of the Ottoman Empire (eight pointed star).svg| {{FIAV|historical}} Die vlag van die [[Ottomaanse Ryk]], wat van 1873 tot 1877 ook in Kashgar gewapper het Lêer:Flag of the First East Turkestan Republic.svg| {{FIAV|reconstructed}} Vlag van die Eerstee Oos-Turkestaanse Republiek, 1933 tot 1934 Lêer:Flag of the Second East Turkestan Republic.svg| {{FIAV|reconstructed}} Vlag van die Tweede Oos-Turkestaanse Republiek, 1944 tot 1949 Lêer:Flag of the Second East Turkestan Republic (2).svg| {{FIAV|reconstructed}} Rekonstruksie van die twee vlae soos beskryf deur Seypidin Azizi Lêer:Flag of the Second East Turkestan Republic (golden shahada).png| {{FIAV|reconstructed}} Rekonstruksie van die twee vlae soos beskryf deur Seypidin Azizi </gallery></center> == Huidige gebruik == Die ''Kök Bayraq'' word gereeld gebruik deur ondersteuners van die Oos-Turkestaanse onafhanklikheidsbeweging, Oeigoerse nasionaliste en Turkiese [[diaspora]]gemeenskappe om Oos-Turkestan of die [[Oeigoere]] in die besonder te verteenwoordig.<ref name="Dillon21" /><ref name="Shichor8" /> Die Oos-Turkestaanse regering in ballingskap beskryf die ''Kök Bayraq'' in sy grondwet as sy nasionale vlag.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.eastturkistan-gov.org/constitution/ |title=Constitution of the Republic of East Turkestan |publisher=Oos-Turkestaanse regering in ballingskap |date=25 November 2004 |accessdate=19 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402040952/http://en.eastturkistan-gov.org/constitution/ |archive-date=2 April 2018 |url-status=dead}}</ref> In die [[Volksrepubliek China]] is die vertoning van die ''Kök Bayraq'' weens dié land se anti-separatisme wette verban.<ref>{{en}} {{cite magazine |author=John Beck |title=China is erasing their culture. In exile, Uyghurs remain defiant. |url=https://www.nationalgeographic.com/history/article/china-uyghurs-oppressed-exile-defiance-culture-preservation-istanbul-diaspora |magazine=[[National Geographic Society|National Geographic]] |date=22 November 2022 |accessdate=23 Maart 2025}}</ref><ref name="Time">{{cite web |url=https://time.com/5862683/hong-kong-revolution-protest-chant-security-law/ |title=Hong Kong Says Common Protest Slogan Calling for 'Revolution' Is Now Illegal Under National Security Law |publisher=[[Time (tydskrif)|Time]] |authors=Iain Marlow, Natalie Lung |date=3 Julie 2020 |accessdate=23 Maart 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Onder die regering van die eerste minister [[Mesut Yılmaz]] was die ''Kök Bayraq'' ook in [[Turkye]] verbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aninews.in/news/world/asia/turkish-govt-banning-activities-of-east-turkestan-turks-report20230416141240/ |title=Turkish govt banning activities of East Turkestan Turks: Report |publisher=Asian News International |date=16 April 2023 |accessdate=19 Augustus 2024}}</ref> Die vlag word dikwels tydens talle optogte teen die Kommunistiese Chinese regering gebruik, insluitende proteste in [[Istanbul]], [[Washington D.C.]], [[New York]], [[Hongkong]] en [[Taipei]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/3043058/1000-protest-istanbul-over-chinas-treatment-uygurs |title=1,000 protest in Istanbul over China's treatment of Uygurs |publisher=South China Morning Post |date=21 Desember 2019 |access-date=19 Augustus 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rfa.org/english/news/uyghur/baren-uprising-04082024174615.html |title=Uyghurs remember 1990 Baren Uprising over China's forced abortions |publisher=Radio Free Asia |author=Shahrezad Ghayrat |date=8 April 2024 |accessdate=19 Augustus 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://nyunews.com/2022/12/05/protesters-demand-freedom-in-china/ |title=Protesters demand freedom in China |publisher=Washington Square News |author=Shing-Cheng Tu |date=5 Desember 2022 |accessdate=19 Augustus 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nst.com.my/world/world/2019/12/550105/hong-kongers-take-streets-support-uighurs |title=Hong Kongers take to streets in support of Uighurs |publisher=New Straits Times |date=22 Desember 2019 |accessdate=19 Augustus 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2022/11/13/2003788833 |title=Uighur rights advocated at rally for East Turkestan |publisher=Taipei Times |authors=Chien-hao Wang, Jake Chung |date=13 November 2022 |accessdate=19 Augustus 2024}}</ref> Op 22 Desember 2019 het Hongkongse demokratie-aktiviste tydens grootskaalse teenregeringsproteste ’n optog ter ondersteuning van Oos-Turkestaanse onafhanklikheidsondersteuners gehou. Baie betogers het die ''Kök Bayraq'' gewaai of maskers met die vlag daarop gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nst.com.my/world/world/2019/12/550105/hong-kongers-take-streets-support-uighurs |title=Hong Kongers take to streets in support of Uighurs |publisher=New Straits Times |date=22 Desember 2019 |accessdate=19 Augustus 2024}}</ref> Die ''Kök Bayraq'' is in 2020 met die invoering van die nasionale sekuriteitswet in Hongkong verbied, waarvolgens al die simbole van separatisme van die Volksrepubliek China verban is.<ref name="Time" /> Die Turkse skansspringer Fatih Arda İpcioğlu het aan die [[Olimpiese Winterspele 2022]] in [[Beijing]] met ligblou skiërs met ’n ster en sekelmaan daarop deelgeneem. Oeigoerse aktiviste het İpcioğlu geloof en gemeen dat sy skiërs doelbewus die ''Kök Bayraq'' uitgebeeld het. İpcioğlu het in onderhoude egter dié bewering ontken en aangevoer dat sy skiërs die Turkse vlag vertoon het en dat hy slegs ’n sportman is. Die Turkse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] het İpcioğlu se stelling herhaal en aan [[Reuters]] kommentaar gelewer: “Dit was nie ’n politieke stelling nie. Soos u dalk weet toon die amptelike Turkse vlag ’n wit sekelmaan en ’n ster.”<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athlete-hailed-by-uyghur-advocates-east-turkestan-flag-2022-02-06/ |title=Athlete hailed by Uyghur advocates for 'East Turkestan' flag |publisher=[[Reuters]] |authors=Karolos Grohmann, Mitch Phillips |date=6 Februarie 2022 |accessdate=19 Augustus 2024}}</ref> <center><gallery perrow="8" heights="180" widths="180"> Lêer:Hokumet ilani.jpeg|Lede van die Oos-Turkestaanse regering in ballingskap tydens hul besoek by die Amerikaanse [[Capitol]] in 2004 Lêer:Uyghur protest in Munich 2008.jpg|Die vlag van Oos-Turkestan in [[München]], [[Duitsland]], 2008 Lêer:İstanbul 5880.jpg|Die vlag van Oos-Turkestan langs die [[vlag van Turkye]] in [[Istanboel]], 2009 Lêer:İstanbul 6897.jpg|Die vlag van Oos-Turkestan by die Egiptiese mark in Istanboel, 2009 Lêer:East Turkestan (14674325238).jpg|Die ''Kök Bayraq'' tydens ’n Oos-Turkestaanse saamtrek in [[Washington, D.C.]], 2014 Lêer:Uyghur People Demand Freedom with Flag of East Turkestan in front of the U.N. Building in NYC 維吾爾人在紐約聯合國大樓外高舉東突厥斯坦國旗要求自由.jpg|Protes teen die vervolging en heropvoeding van Oeigoere in die Volksrepubliek China voor die Hoofkantoor van die [[Verenigde Nasies]] in [[New York]], 2014 Lêer:07.UyghurRights.XiJinping.WhiteHouse.WDC.25September2015 21816908196 45654204d8 o.jpg|Protes teen die Volksrepubliek China se leier [[Xi Jinping]] se staatsbesoek aan die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] voor die [[Withuis]] in Washington, D.C., 2015 Lêer:2016 Czech Demonstration Against Communist party China and its dictator in Prague with National Flags of Tibet & East Turkestan 反中示威與圖博&東土耳其斯坦國旗在捷克.jpg|Die vlae van Oos-Turkestan en [[Vlag van Tibet|Tibet]] tydens ’n optog teen die Kommunistiese regering in die Volksrepubliek China in [[Praag]], 2016 </gallery></center> == Ontwerp == {| class="wikitable" style="margin:auto;" !Letter !Mate !Lengte |- |G |Hoogte | |- |A |Afstand tussen die middelpunt van die buitesirkel van die sekelmaan en die soom van die wit band |{{frac|1|2}} G |- |B |Deursnee van die buitesirkel van die sekelmaan |{{frac|1|2}} G |- |C |Afstand tussen die middelpunte van die binne- en buitesirkels van die sekelmaan |{{frac|1|16}} G |- |D |Deursnee van die binnesirkel van die sekelmaan |{{frac|2|5}} G |- |E |Afstand tussen die binnesirkel van die sekelmaan en die (denkbeeldige) sirkel om die ster |{{frac|1|3}} G |- |F |Deursnee van die (denkbeeldige) sirkel om die ster |{{frac|1|4}} G |- |L |Wydte |{{frac|1|1|2}} G |- |M |Wydte van die wit soom aan die vlagpaalkant |{{frac|1|30}} G |} <center>[[Lêer:Uyghur flag construction.svg|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> === Kleure === In ’n RGB-kleurruimte bestaan die blou kleur van die Oos-Turkestaanse vlag uit 101/183/255 (dec); in heksadesimale kleurkode #65B7FF. In ’n CMYK-kleurruimte bestaan dit uit 58% siaan, 19% magenta, 0% geel en 0% swart. Die blou van die vlag word algemeen as hemelblou beskryf.<ref>{{ug}} {{cite web |url=https://www.akademiye.org/ug/?p=12015 |title=Uyghur Academy on Uyghur issue |work=Uyghur Academy |accessdate=1 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622064200/https://www.akademiye.org/ug/?p=12015 |archive-date=22 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! [[Lêer:Kokbayraq flag.svg|30px]] !! style="background-color:#65B7FF"|<span style="color:white;">Hemelblou !! style="background-color:#FFFFFF"|Wit |- | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' || 101-183-255 || 255-255-255 |- | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' || #65B7FF || #FFFFFF |- | '''CMYK''' || 58, 19, 0, 0 || 0, 0, 0, 0 |} == Soortgelyke vlae == <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Algeria.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Algerië]] Lêer:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]] Lêer:Flag of Azerbaijan.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Azerbeidjan]] Lêer:Flag of the Comoros.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Comore-eilande]] Lêer:Flag of Hatay.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Hatay, 1938 tot 1939 Lêer:Flag of Libya.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Libië]] Lêer:Flag of Malaysia.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Maleisië]] Lêer:Flag of Mauritania.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Mauritanië]] Lêer:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Ottomaanse Ryk]], 1844 tot 1923 Lêer:Flag of Pakistan.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Pakistan]] Lêer:Flag of Cyrenaica.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Sirenaïka, 1949 tot 1951 Lêer:Flag of Tunisia.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Tunisië]] Lêer:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Turkse Republiek van Noord-Siprus]] Lêer:Flag of Turkey.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Turkye]] </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Vlag van Hongkong]] * [[Vlag van Macau]] * [[Vlag van Tibet]] * [[Vlag van die Republiek China]] * [[Vlag van die Volksrepubliek China]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Flags of East Turkestan|Vlae van Oos-Turkestan}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/cn-islam.html Uighuristan] by ''Flags of the World'' {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of East Turkestan}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Oos-Turkestan]] [[Kategorie:Xinjiang]] [[Kategorie:Vlae van China|Oos-Turkestan]] cqw3h5wvbkrpd0f0pvch29tapmgwn3p 0 220638 2902246 1938205 2026-05-08T01:12:52Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902246 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jessica Chastain | Beeld = SDCC 2015 - Tom Hiddleston & Jessica Chastain (19724874572) (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Jessica Michelle Chastain | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1977|3|24}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 2004–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1567113 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jessica Chastain''' (gebore 24 Maart 1977) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Tree of Life'' (2011), ''Zero Dark Thirty'' (2012), ''Interstellar'' (2014), en ''Crimson Peak'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 2008: ''Jolene'' * 2011: ''The Tree of Life'' * 2011: ''Wilde Salomé'' * 2011: ''Texas Killing Fields'' * 2011: ''Take Shelter'' * 2012: ''Zero Dark Thirty'' * 2012: ''The Color of Time'' * 2013: ''The Disappearance of Eleanor Rigby: Him'' * 2013: ''Mama'' * 2013: ''Seduced and Abandoned'' * 2013: ''Letters to Jackie: Remembering President Kennedy'' * 2013: ''Salomé'' * 2013: ''The Disappearance of Eleanor Rigby: Her'' * 2014: ''[[Interstellar]]'' * 2014: ''Miss Julie'' * 2014: ''A Most Violent Year'' * 2014: ''The Disappearance of Eleanor Rigby: Them'' * 2015: ''Crimson Peak'' * 2015: ''The Martian'' * 2016: ''The Huntsman: Winter's War'' * 2016: ''Miss Sloane'' * 2016: ''The Long Way Home: Making the Martian'' * 2017: ''The Zookeeper's Wife'' * 2017: ''Molly's Game'' * 2017: ''Woman Walks Ahead'' * 2017: ''I am Jane Doe'' * 2018: ''This Changes Everything'' * 2019: ''X-Men: Dark Phoenix'' * 2019: ''It: Chapter Two'' * ''Seducing Ingrid Bergman'' * ''Painkiller Jane'' * ''The Good Nurse'' * ''The Magician's Lie'' * ''Life and Other Near-Death Experiences'' * ''George and Tammy'' * ''The Division'' * ''Untitled Holiday Comedy Project'' * ''355'' * ''Eve'' === Televisiereekse === * 2013: ''Revealed'' * 2013: ''The Hollywood Reporter in Focus'' * 2014: ''Off Camera with Sam Jones'' * 2014: ''Variety Studio: Actors on Actors'' * 2014: ''Hollywood Sessions'' * 2015: ''Celebrity Conversations'' * 2015: ''MTV After Hours with Josh Horowitz'' === Televisierolprente === * 2005: ''Dark Shadows'' * 2014: ''Interstellar: Nolan's Odyssey'' * 2018: ''The 23rd Annual Critics' Choice Awards'' * 2018: ''2018 Golden Globes Arrivals Special'' === Video's === * 2006: ''Raging Mad Sea Dog or Fawning Puppy'' * 2006: ''Yo-Ho-Ho and Shooting a Gun'' * 2011: ''Exploring 'The Tree of Life''' * 2013: ''Zero Dark Thirty: No Small Feat'' * 2013: ''Zero Dark Thirty: The Compound'' * 2013: ''Zero Dark Thirty: Geared Up'' * 2013: ''Zero Dark Thirty: Targeting Jessica Chastain'' * 2015: ''Experiencing Interstellar: A Discussion with Anne Hathaway, Mathew McConaughey, and Jessica Chastain'' * 2015: ''Creating Interstellar: A Discussion with Christopher Nolan, Anne Hathaway, Mathew McConaughey, and Jessica Chastain'' * 2015: ''Ares III: Farewell'' * 2015: ''Ares III: The Right Stuff'' * 2016: ''Signal Acquired: Writing and Direction of 'The Martian''' * 2016: ''Occupy Mars: Casting and Costumes of 'The Martian''' * 2016: ''Ares III: The Untold Story'' * 2016: ''The Huntsman: Winter's War - The Power of Women'' * 2018: ''Jay Z: Family Feud ft. Beyoncé'' * 2018: ''Molly's Game: Building an Empire'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1567113|Jessica Chastain}} * {{Twitter|jes_chastain|Jessica Chastain}} * {{Instagram|jessicachastain|Jessica Chastain}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Chastain, Jessica}} [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Lewende mense]] pun7ud4g7x7vq8nn703ubbtuc7wd1fq 0 221205 2902250 2659180 2026-05-08T01:23:33Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Filmografie */ 2902250 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Carrie Fisher | Beeld = Carrie Fisher 2013-a straightened.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Fisher in September 2013 | Geboortenaam = Carrie Frances Fisher | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1956|10|21}} | Geboorteplek = Burbank, [[Kalifornië]], Verenigde State | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2016|12|27|1956|10|21}} | Sterfplek = [[Los Angeles]], Kalifornië, Verenigde State | Ouers = {{plainlist| * [[Eddie Fisher]] * [[Debbie Reynolds]] }} | Lewensmaat = | Kinders = [[Billie Lourd]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en skryfster | Aktiewe jare = 1969–2016 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = {{URL|carriefisher.com}} | IMDb = 0000402 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Carrie Fisher''' was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars: Episode IV - A New Hope]]'' (1977), ''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back'' (1980), ''Star Wars: Episode VI - Return of the Jedi'' (1983), en ''Star Wars: The Last Jedi'' (2017). == Vroeë lewe == Carrie Frances Fisher<ref>{{cite news| url= https://www.nytimes.com/1958/02/25/archives/debbie-reynolds-has-son.html| title=Debbie Reynolds Has Son| date= Februarie 25, 1958| work=The New York Times| page=24| access-date=Desember 29, 2016}} Abstract; full article requires subscription.</ref> is op 21 Oktober, 1956, in Burbank, Kalifornië,<ref name=nytimes-birth>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1956/10/22/archives/eddie-fishers-have-daughter.html |title=Eddie Fishers Have Daughter |work=The New York Times |agency=Associated Press |page=25 |date=Oktober 22, 1956 |access-date=Desember 30, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122014754/https://www.nytimes.com/1956/10/22/archives/eddie-fishers-have-daughter.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> gebore as dogter van die rolprentster [[Debbie Reynolds]] en die sanger [[Eddie Fisher]].<ref name=filmref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/32/Carrie-Fisher.html |title=Carrie Fisher Biography (1956–) |publisher=FilmReference.com |access-date=Desember 30, 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621221217/http://www.filmreference.com/film/32/Carrie-Fisher.html |archive-date=21 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 1977: ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars: Episode IV - A New Hope]]'' * 1980: ''[[Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back]]'' * 1981: ''Under the Rainbow'' * 1983: ''Star Wars: Episode VI - Return of the Jedi'' * 1984: ''Garbo Talks'' * 1987: ''The Time Guardian'' * 1988: ''Appointment with Death'' * 1989: ''The 'Burbs'' * 1989: ''She's Back'' * 1989: ''When Harry Met Sally...'' * 1990: ''Postcards from the Edge'' * 1990: ''Sibling Rivalry'' * 1992: ''This Is My Life'' * 2005: ''Undiscovered'' * 2009: ''White Lightnin''' * 2009: ''Sorority Row'' * 2016: ''Secrets of the Force Awakens: A Cinematic Journey'' * 2017: ''Star Wars: The Last Jedi'' * 2017: ''Test Film 2'' * 2018: ''Wonderwell'' === Televisiereekse === * 1987: ''Trying Times'' * 1991: ''Movie Memories with Debbie Reynolds'' * 1995: ''Carrie on Hollywood'' * 1997: ''Ruby'' * 1998: ''So Graham Norton'' * 1999: ''Ruby'' * 2001: ''Dinner for Five'' * 2001: ''The Essentials'' * 2002: ''Conversations from the Edge with Carrie Fisher'' * 2010: ''A Quiet Word with...'' * 2012: ''Spoilers with Kevin Smith'' * 2017: ''Parenting for Idiots'' === Televisierolprente === * 1969: ''Debbie Reynolds and the Sound of Children'' * 1977: ''Come Back, Little Sheba'' * 1978: ''Leave Yesterday Behind'' * 1983: ''Classic Creatures: Return of the Jedi'' * 1984: ''Frankenstein'' * 1985: ''Happily Ever After'' * 1986: ''Liberty'' * 1989: ''Two Daddies?'' * 1990: ''Sweet Revenge'' * 1990: ''The American Cinematheque Honors Ron Howard'' * 1994: ''Science Fiction: A Journey Into the Unknown'' * 1995: ''The Annual Artist Rights Foundation Honors Steven Spielberg'' * 1996: ''Comic Relief's American Comedy Festival'' * 1997: ''Star Wars: The Magic & the Mystery'' * 1997: ''The Force Returns: Star Wars Trilogy Special Edition'' * 2000: ''Blocked: The Novelist's Experience in Hollywood'' * 2001: ''These Old Broads'' * 2004: ''When Star Wars Ruled the World'' * 2005: ''Romancing the Bride'' * 2006: ''The Return of Courtney Love'' * 2008: ''Bring Back... Star Wars'' * 2010: ''Wright vs. Wrong'' * 2010: ''Carrie Fisher: Wishful Drinking'' * 2011: ''A Child's Garden of Poetry'' * 2012: ''It's Christmas, Carol!'' * 2016: ''Bright Lights: Starring Carrie Fisher and Debbie Reynolds'' === Video's === * 1980: ''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back: Deleted Scenes'' * 1983: ''Star Wars: Episode VI - Return of the Jedi: Deleted Scenes'' * 1999: ''The Stars of 'Star Wars': Interviews from the Cast'' * 1999: ''The Unauthorized 'Star Wars' Story'' * 1999: ''The Adventures of Young Indiana Jones: Demons of Deception'' * 2001: ''How Harry Met Sally...'' * 2005: ''The Chosen One'' * 2006: ''Friendly Fire'' * 2008: ''A New Chapter: The Story of 'The Force Unleashed''' * 2011: ''Episode IV: Crew and Cast Interviews'' * 2011: ''Star Wars: Episode IV: A New Hope - Deleted Scenes'' * 2014: ''You Can't Kill Tom Hanks! Interview mit Regisseur Joe Dante'' * 2016: ''Star Wars: Episode VII - The Force Awakens: The Story Awakens - The Table Read'' * 2016: ''The Force Awakens: Force for Change'' == Bibliografie == '''Romans''' * ''Postcards from the Edge'', 1987, {{ISBN|0-7434-6651-9}} * ''Surrender the Pink'', 1990, {{ISBN|0-671-66640-1}} * ''Delusions of Grandma'', 1993, {{ISBN|0-684-85803-7}} * ''The Best Awful There Is'', 2004, {{ISBN|0-7434-7857-6}} '''Nie-fiksie''' * ''Hollywood Moms'', 2001 (Inleiding), {{ISBN|978-0810941571}} * ''Wishful Drinking'', 2008, {{ISBN|1-4391-0225-2}} * ''Shockaholic'', 2011, {{ISBN|978-0-7432-6482-2}} * ''The Princess Diarist'', 2016, {{ISBN|978-0-399-17359-2}} '''Draaiboeke''' * ''Postcards from the Edge'', 1990 * ''These Old Broads'', 2001 * ''E-Girl'', 2007<ref>{{cite web |last1=McClintock |first1=Pamela |title=Femme pair to log ‘E-Girl’ |url=https://variety.com/2006/film/markets-festivals/femme-pair-to-log-e-girl-1117937097/ |website=Variety |access-date=Desember 27, 2016 |date=Januarie 31, 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728221750/https://variety.com/2006/film/markets-festivals/femme-pair-to-log-e-girl-1117937097/ |archive-date=28 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> '''Toneelstukke''' * ''Wishful Drinking'', 2006<ref>{{cite web |title=Carrie Fisher's Solo Bio Play, Wishful Drinking, Opens in L.A. Nov. 15 |url=http://www.playbill.com/article/carrie-fishers-solo-bio-play-wishful-drinking-opens-in-la-nov-15-com-136372 |website=Playbill |access-date=Desember 27, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204141052/http://www.playbill.com/article/carrie-fishers-solo-bio-play-wishful-drinking-opens-in-la-nov-15-com-136372 |archive-date=4 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * ''Wishful Drinking'', 2008<ref>{{Webaanhaling|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201095001/http://www.sjrep.com/plays/2008/reduced/WishfulDrinking.php |archivedate=Desember 1, 2008 |title=Wishful Drinking |publisher=San Jose Repertory Theatre |url=http://www.sjrep.com/plays/2008/reduced/WishfulDrinking.php}}</ref> * ''A Spy in the House of Me'', 2008<ref>{{cite web |last1=McNamara |first1=Jonathan |title=Carrie Fisher on Spy in the House of Me, Tinkerbell and being the movie industry's best script doctor |url=http://www.phoenixnewtimes.com/news/carrie-fisher-on-spy-in-the-house-of-me-tinkerbell-and-being-the-movie-industrys-best-script-doctor-6636095 |website=Phoenix New Times |access-date=Desember 27, 2016 |date=29 April 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102163102/https://www.phoenixnewtimes.com/news/carrie-fisher-on-spy-in-the-house-of-me-tinkerbell-and-being-the-movie-industrys-best-script-doctor-6636095 |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000402|Carrie Fisher}} * {{Twitter|carrieffisher|Carrie Fisher}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fisher, Carrie}} [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] mroptho4ukqf7n9oiqsq5t7i15y4kl6 0 221221 2902262 2526227 2026-05-08T04:08:02Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902262 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Louise Fletcher | Beeld = Louise Fletcher 1959 crop.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Estelle Louise Fletcher <!--PLEASE DO NOT CHANGE, Louise Fletcher's first name is Estelle, IMDd has confirmed her birth name, see<ref>{{IMDb name|id=0001221}}--> | Alias = | Geboortedatum = [[22 Julie]] [[1934]] | Geboorteplek = [[Birmingham, Alabama]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{SDEO|2022|9|23|1934|7|22|df=yes}} | Sterfplek = Montdurausse, Occitanie, [[Frankryk]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1958–2022 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001221 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Louise Fletcher''' (22 Julie 1934 - 23 September 2022) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''One Flew Over the Cuckoo's Nest'' (1975), ''Flowers in the Attic'' (1987), en ''Cruel Intentions'' (1999), en in die televisiereeks ''Star Trek: Deep Space Nine'' (1993). == Filmografie == === Rolprente === * 1975: ''[[One Flew Over the Cuckoo's Nest]]'' * 1977: ''Exorcist II: The Heretic'' * 1979: ''The Lady in Red'' * 1979: ''The Magician of Lublin'' * 1979: ''Natural Enemies'' * 1980: ''The Lucky Star'' * 1980: ''Mama Dracula'' * 1981: ''Sois belle et tais-toi'' * 1981: ''Strange Behavior'' * 1983: ''Brainstorm'' * 1983: ''Grizzly II: The Concert'' * 1984: ''Talk to Me'' * 1987: ''Flowers in the Attic'' * 1988: ''Two Moon Junction'' * 1990: ''Shadowzone'' * 1994: ''Giorgino'' * 1994: ''Tryst'' * 1995: ''Return to Two Moon Junction'' * 1996: ''Frankenstein and Me'' * 1996: ''High School High'' * 1998: ''Johnny 316'' * 1999: ''Cruel Intentions'' * 2000: ''Big Eden'' * 2001: ''After Image'' * 2002: ''Manna from Heaven'' * 2003: ''Finding Home'' * 2004: ''Clipping Adam'' * 2005: ''Dancing in Twilight'' * 2006: ''Fat Rose and Squeaky'' * 2007: ''The Last Sin Eater'' * 2011: ''Cassadaga'' * 2012: ''Milos Forman, un outsider à Hollywood'' * 2013: ''A Perfect Man'' === Televisiereekse === * 1986: ''Worlds Beyond'' * 1993: ''Star Trek: Deep Space Nine'' * 1995: ''VR.5'' === Televisierolprente === * 1978: ''Thou Shalt Not Commit Adultery'' * 1984: ''Islands'' * 1985: ''A Summer to Remember'' * 1986: ''Last Waltz on a Tightrope'' * 1990: ''Nightmare on the 13th Floor'' * 1997: ''Heartless'' * 1999: ''Time Served'' * 2003: ''A Time to Remember'' * 2006: ''A Dad for Christmas'' * 2016: ''The 20th Annual Satellite Awards'' === Video's === * 2007: ''A Dennis the Menace Christmas'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001221|Louise Fletcher}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fletcher, Louise}} [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] kk2tkauji519tpxeywlcpyivulnm84u 0 223184 2902329 2242193 2026-05-08T10:37:26Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902329 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Linda Hamilton | Beeld = 10.17.09LindaHamiltonByLuigiNovi.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Linda Carroll Hamilton | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1980–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000157 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Linda Hamilton''' (gebore 26 September 1956) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Terminator'' (1984), ''Terminator 2'' (1991), en ''Dante's Peak'' (1997), en in die televisiereeks ''Beauty and the Beast'' (1987). == Filmografie == === Rolprente === * 1982: ''Tag: The Assassination Game'' * 1984: ''[[The Terminator]]'' * 1984: ''Children of the Corn'' * 1986: ''Black Moon Rising'' * 1986: ''King Kong Lives'' * 1990: ''Mr. Destiny'' * 1991: ''Terminator 2'' * 1994: ''Silent Fall'' * 1995: ''Separate Lives'' * 1997: ''Dante's Peak'' * 1997: ''Shadow Conspiracy'' * 1999: ''The Secret Life of Girls'' * 2005: ''Missing in America'' * 2005: ''The Kid & I'' * 2008: ''In Your Dreams'' * 2009: ''A Call to Arms'' * 2010: ''Refuge'' * 2013: ''Bad Behavior'' * 2016: ''A Sunday Horse'' * 2017: ''Curvature'' * 2018: ''Easy Does It'' * 2019: ''Untitled Terminator Reboot'' === Televisiereekse === * 1980: ''Secrets of Midland Heights'' * 1982: ''King's Crossing'' * 1987: ''Beauty and the Beast'' * 2006: ''Take 3'' * 2015: ''Over My Dead Body'' === Televisierolprente === * 1980: ''Rape and Marriage: The Rideout Case'' * 1980: ''Reunion'' * 1982: ''Country Gold'' * 1983: ''Secrets of a Mother and Daughter'' * 1985: ''Secret Weapons'' * 1986: ''Club Med'' * 1988: ''Go Toward the Light'' * 1995: ''A Mother's Prayer'' * 1996: ''The Way to Dusty Death'' * 1997: ''On the Line'' * 1998: ''The Color of Courage'' * 1998: ''Point Last Seen'' * 1998: ''Robots Rising'' * 2000: ''Sex & Mrs. X'' * 2002: ''Silent Night'' * 2006: ''Home by Christmas'' * 2007: ''Arnold Schwarzenegger: 'I'll Be Back''' * 2014: ''Bermuda Tentacles'' === Video's === * 1993: ''T2: More Than Meets the Eye'' * 1998: ''Getting Close to the Show'' * 2001: ''Skeletons in the Closet'' * 2001: ''Other Voices: Creating 'The Terminator''' * 2003: ''T2: On the Set'' * 2007: ''Beauty and the Beast Season 2: Introductions with Ron Perlman and Linda Hamilton'' * 2008: ''Behind Your Dreams'' * 2008: ''Jeremiah Wright Painting a Picture of US Aggression'' * 2009: ''It Was the Eighties!'' * 2010: ''DC Showcase: Jonah Hex'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000157|Linda Hamilton}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hamilton, Linda}} [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] rn4oqn6b0xbjya9kbcl44gnyqz48nvu 2902331 2902329 2026-05-08T10:44:12Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902331 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Linda Hamilton | Beeld = 10.17.09LindaHamiltonByLuigiNovi.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Linda Carroll Hamilton | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1980–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000157 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Linda Hamilton''' (gebore 26 September 1956) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Terminator'' (1984), ''Terminator 2'' (1991), en ''Dante's Peak'' (1997), en in die televisiereeks ''Beauty and the Beast'' (1987). == Filmografie == === Rolprente === * 1982: ''Tag: The Assassination Game'' * 1984: ''[[The Terminator]]'' * 1984: ''Children of the Corn'' * 1986: ''Black Moon Rising'' * 1986: ''King Kong Lives'' * 1990: ''Mr. Destiny'' * 1991: ''[[Terminator 2: Judgment Day]]'' * 1994: ''Silent Fall'' * 1995: ''Separate Lives'' * 1997: ''Dante's Peak'' * 1997: ''Shadow Conspiracy'' * 1999: ''The Secret Life of Girls'' * 2005: ''Missing in America'' * 2005: ''The Kid & I'' * 2008: ''In Your Dreams'' * 2009: ''A Call to Arms'' * 2010: ''Refuge'' * 2013: ''Bad Behavior'' * 2016: ''A Sunday Horse'' * 2017: ''Curvature'' * 2018: ''Easy Does It'' * 2019: ''Untitled Terminator Reboot'' === Televisiereekse === * 1980: ''Secrets of Midland Heights'' * 1982: ''King's Crossing'' * 1987: ''Beauty and the Beast'' * 2006: ''Take 3'' * 2015: ''Over My Dead Body'' === Televisierolprente === * 1980: ''Rape and Marriage: The Rideout Case'' * 1980: ''Reunion'' * 1982: ''Country Gold'' * 1983: ''Secrets of a Mother and Daughter'' * 1985: ''Secret Weapons'' * 1986: ''Club Med'' * 1988: ''Go Toward the Light'' * 1995: ''A Mother's Prayer'' * 1996: ''The Way to Dusty Death'' * 1997: ''On the Line'' * 1998: ''The Color of Courage'' * 1998: ''Point Last Seen'' * 1998: ''Robots Rising'' * 2000: ''Sex & Mrs. X'' * 2002: ''Silent Night'' * 2006: ''Home by Christmas'' * 2007: ''Arnold Schwarzenegger: 'I'll Be Back''' * 2014: ''Bermuda Tentacles'' === Video's === * 1993: ''T2: More Than Meets the Eye'' * 1998: ''Getting Close to the Show'' * 2001: ''Skeletons in the Closet'' * 2001: ''Other Voices: Creating 'The Terminator''' * 2003: ''T2: On the Set'' * 2007: ''Beauty and the Beast Season 2: Introductions with Ron Perlman and Linda Hamilton'' * 2008: ''Behind Your Dreams'' * 2008: ''Jeremiah Wright Painting a Picture of US Aggression'' * 2009: ''It Was the Eighties!'' * 2010: ''DC Showcase: Jonah Hex'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000157|Linda Hamilton}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hamilton, Linda}} [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] nt4jrt0wx85v140y702d1ifspvakpae 0 223564 2902324 2464629 2026-05-08T10:22:59Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902324 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Bonnie Hunt | Beeld = Bonniehunt06.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Bonnie Lynn Hunt | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1961|9|22}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Vervaardiger, skryfster, en aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001372 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Bonnie Hunt''' (gebore 22 September 1961) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] vervaardiger, skryfster, en aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Jumanji'' (1995), ''The Green Mile'' (1999), en ''Return to Me'' (2000), en in die televisiereeks ''Life with Bonnie'' (2002). == Filmografie == === Rolprente === * 1992: ''Beethoven'' * 1993: ''Beethoven's 2nd'' * 1994: ''Only You'' * 1995: ''Jumanji'' * 1996: ''Getting Away with Murder'' * 1998: ''Kissing a Fool'' * 1999: ''[[The Green Mile]]'' * 1999: ''Random Hearts'' * 2000: ''Return to Me'' * 2001: ''[[Monsters, Inc.]]'' * 2002: ''Stolen Summer'' * 2003: ''Cheaper by the Dozen'' * 2005: ''Cheaper by the Dozen 2'' * 2006: ''Cars'' * 2006: ''I Want Someone to Eat Cheese With'' * 2009: ''Hurricane Season'' === Televisiereekse === * 1990: ''Grand'' * 1991: ''Davis Rules'' * 1993: ''The Building'' * 1995: ''Bonnie'' * 2001: ''Good Day Live'' * 2002: ''Life with Bonnie'' * 2002: ''Face Time'' * 2008: ''The Bonnie Hunt Show'' * 2013: ''Tales from Radiator Springs'' === Televisierolprente === * 1993: ''Spaced Out!'' * 1996: ''Edith Ann's Christmas (Just Say Noël)'' * 2000: ''The Mark Twain Prize: Jonathan Winters'' * 2006: ''Let Go'' * 2006: ''Hollywood's Top Dogs'' * 2006: ''The Road to Cars'' * 2007: ''National Memorial Day Concert'' * 2013: ''Call Me Crazy: A Five Film'' === Video's === * 2000: ''Making Jumanji: The Realm of Imagination'' * 2006: ''Mater and the Ghostlight'' * 2006: ''Cheaper by the Dozen 2: A Comedic Trio'' * 2006: ''Cheaper by the Dozen 2: Casting Session'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001372|Bonnie Hunt}} * {{Twitter|bonniehunt_real|Bonnie Hunt}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hunt, Bonnie}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] pwc6k4nvb94gsdb4xf3fju580t4qnh8 0 228313 2902207 2850088 2026-05-07T19:30:31Z SpesBona 2720 [[:Kategorie:Kultuur in die Republiek China]] verwyder; [[:Kategorie:Nasionale simbole van die Republiek China]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2902207 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Republiek China | Artikel = die | Beeld = Flag of the Republic of China.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = 青天白日滿地紅, letterlik “Blou lug, wit son en geheel rooi grond” | Ander_byname = | Gebruik = 110111 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = 1895 (deur die “Herleef China Geselskap”, oorspronklike weergawe)<br />1906 (byvoeging van die rooi veld)<br />23 Oktober 1911 (vlootvaandel)<br />5 Mei 1921 (deur die Guangzhou-regering)<br />9 Desember 1928 (in vastelandse China)<br />25 Oktober 1945 (in Taiwan)<br />24 Oktober 1954 (gestandaardiseer)<ref name="1954wet">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqf.htm |title=中華民國國徽國旗法 |publisher=Globalflag |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> | Ontwerp = ’n Enkele rooi baan met ’n blou skildhoek waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper = Lu Haodong (die skildhoek van die vlag) en [[Sun Yat-sen]] (die rooi baan van die vlag) | Beeld2 = Naval Jack of the Republic of China.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = 青天白日旗, letterlik “Blou lug, wit son” | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 000001 | Simbool2 = | Verhouding2 = 2:3 | Goedgekeur_op2= 1895 | Ontwerp2 = ’n Blou skildhoek waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper2 = Lu Haodong | Beeld3 = Flag of the Republic of China Army.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = Weermagvlag | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 001000 | Simbool3 = | Verhouding3 = 2:3 | Goedgekeur_op3= | Ontwerp3 = ’n Enkele rooi baan met ’n blou sentrum waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper3 = | Beeld4 = Commander-in-Chief Flag of the Republic of China.svg | Beeldgrootte4 = 210px | Geen_grens4 = | Bynaam4 = Presidentsvlag van die Republiek China (中華民國統帥旗) | Ander_byname4 = | Gebruik4 = 000010 | Simbool4 = | Verhouding4 = 2:3 | Goedgekeur_op4= | Ontwerp4 = ’n Enkele rooi baan met ’n geel fraiing en in die middel ’n blou sirkel waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper4 = }} Die '''nasionale vlag van die [[Republiek China]]''', algemeen bekend as die '''vlag van Taiwan'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nationsonline.org/flags_big/Taiwan_Flag.html |title=Flag of Taiwan |publisher=Nations Online |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref name="RTI2">{{en}} {{cite web |url=https://en.rti.org.tw/news/view/id/2008212 |title=Taiwan flag bearer blocked from stage appearance due to Chinese pressure |publisher=Radio Taiwan International |author=Leslie Liao |date=14 September 2022 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref name="CNN2">{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2022/06/02/media/top-gun-maverick-taiwan-flag-reinstated-intl-hnk/index.html |title='Top Gun: Maverick' brings back the Taiwan flag after controversy |publisher=[[CNN]] |authors=Michelle Toh, Wayne Chang |date=2 June 2022 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> (of die '''Blou lug, wit son en geheel rooi grond'''), is op [[1 Januarie]] [[1928]] deur die [[Republiek China]] aanvaar en op [[25 Oktober]] [[1949]] deur die Republiek China op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]]. Die vlag vertoon ’n enkele rooi baan met ’n blou skildhoek waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. Die skyf en driehoeke simboliseer die son en die sonstrale wat daaruit voortvloei. Die vlag is oorspronklik in 1895 deur die Anti-Qing-groepering, die “Herleef China Geselskap” ontwerp en die rooi baan is in 1906 deur [[Sun Yat-sen]] ná sy toespraak bygevoeg.<ref name=":02">{{en}} {{cite web |url=https://english.president.gov.tw/page/96 |title=National flag |publisher=Presidentskap van die Republiek China |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die vlag is in 1912 vir die eerste keer as die Vlootvlag op die Chinese vasteland gebruik,<ref name="ROCN">{{en}} Amptelike gaset van die Vlootdepartement van die Republiek China, Julie 1912, bl. 344, [http://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&sysid=E10D4656&jid=00227485&type=g&vol=01070000&page=頁342-353 pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308125736/https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search%2Fmerge_pdf.hpg&sysid=E10D4656&jid=00227485&type=g&vol=01070000&page=%E9%A0%81342-353 |date=8 Maart 2021}}, Nasionale Sentrale Biblioteek – Aanlyngaset</ref> en is in 1928 deur die [[Kuomintang]] (KMT) tot die amptelike [[nasionale vlag]] van die Republiek China verklaar; dit is ook van 1943 tot 1945 deur die Japannees-gesteunde Republiek China gebruik. Dit is vasgelê in artikel ses van die Grondwet van die Republiek China toe dit in 1947 gepromulgeer is. Die vlag word nie meer op die Chinese vasteland gebruik nie weens die Republiek China se nederlaag in die [[Chinese Burgeroorlog]] en die [[Volksrepubliek China]] se stigting in 1949. Sedertdien word die vlag in die “Taiwannese gebied” van die Republiek China gebruik. Aangesien die eilande van Taiwan en Penghu tot 1945 onder [[Japan]]nese beheer was, is die vlag eers in 1945 aldaar gebruik toe die Republiek China beheer verkry het. Die vlag word nou oorwegend gebruik in Taiwan, Penghu, Kinmen, Matsu en ander afgeleë eilande waarheen die Republiek China verplaas is nadat hulle in 1949 tydens die Chinese Burgeroorlog verslaan is. Op die Chinese vasteland is die vlag steeds sigbaar in geskiedkundige [[museum]]s en by militêre [[Begraafplaas|begraafplase]], maar andersins bly sy gebruik onwettig weens sy geskiedenis as ’n kenteken van opposisie teen [[kommunisme]]. Sommige ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid verwerp die vlag weens sy konneksie met Chinese nasionalisme en as ’n uitdrukking van opposisie teenoor die [[Kuomintang]], alhoewel ondersteuners van die [[Demokratiese Progressiewe Party]] en sy leiers die huidige vlag steeds gebruik, beide plaaslik en oorsee.<ref name="ROCHK2">{{en}} {{cite web |url=https://www.taiwannews.com.tw/news/3957011 |title=Hong Kong protester arrested with 30 Taiwanese flags |publisher=Taiwan News |author=Matthew Strong |date=1 Julie 2020 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Xinhai Revolution in Shanghai.jpg|duimnael|links|Die “Vyfkleurvlag” tydens die [[Xinhei-rewolusie]] in [[Shanghai]], 1911]] [[Lêer:Hubei Military Government.jpg|duimnael|links|Die “18-stervlag” van die [[Hubei-rebelle]] in 1911]] [[Lêer:1945 liberation of Hong Kong at Cenotaph.jpg|duimnael|links|Die vlag in Hongkong tydens die Bevrydingsdag in 1945]] Die eerste nasionale vlag van Taiwan is vir die eerste maal in 1663 gedurende die Koninkryk Tungning gebruik. Dit was ’n eenvoudige wit vlag met die karakter “鄭” (''zhèng'') in ’n rooi sirkel in die middel van die wit vlag. Die vlag van die [[Qing-dinastie]] is ook van 1683 tot 1895 gebruik toe die [[Republiek van Formosa]] uitgeroep is. Die vlag van Formosa het ’n [[tier]] op ’n eenvoudige blou met asuurwolke daaronder bevat. Die skildhoek het sy oorsprong in die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag (青天白日旗; ''qīngtiān báirì qí'') wat deur Lu Haodong, ’n martelaar van die eerste Guangzhou-opstand in 1895, ontwerp is. Hy het sy ontwerp, wat die rewolusionêre weermag sou verteenwoordig, op 21 Februarie 1895 by die stigting van die “Herleef China Geselskap”, ’n Anti-Qing-groepering in [[Hongkong]] voorgestel. Die twaalf strale van die wit son stel die twaalf maande van en die twaalf tradisionele ''shichen'' ({{zh}} 時辰), ’n tradisionele tydeenheid wat gelykstaande aan twee uur is, voor. Hierdie ontwerp het later die Kuomintang-partyvlag en die wapen van die Republiek China geword. Die twaalf strale van die wit son stel die twaalf maande van en die twaalf tradisionele ''shichen'' ({{zh}} 時辰), ’n tradisionele tydeenheid wat gelykstaande aan twee uur is, voor. Hierdie ontwerp het later die Kuomintang-partyvlag en die wapen van die Republiek China geword. Die “rooi grond”-deel is in winter 1906 deur [[Sun Yat-sen]] toegevoeg om die gestorte bloed van die rewolusionêre magte wat hul lewens geoffer het om die [[Qing-dinastie]] omver te werp en die Republiek China op te rig, voor te stel, waarmee die vlag sy huidige ontwerp bekom het. Volgens [[George Yeo]], ’n voormalige Singapoerse minister van buitelandse sake, is destyds die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag by Sun Yat-sen se villa, nou die Sun Yat Sen Nanyang-gedenksaal in Singapoer, deur Teo Eng Hock en sy vrou toegewerk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://app.mfa.gov.sg/pr/read_content.asp?View,15231 |title='China is to be studied, not feared' |publisher=The Straits Times |author=Rachel Chang |date=17 Julie 2010 |accessdate=10 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610153714/http://app.mfa.gov.sg/pr/read_content.asp?View,15231 |archive-date=10 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://wanqingyuan.com.sg/english/onceupon/spsupp.html |title=Dr Sun & 1911 Revolution – Famous Singapore Chinese Supporters of Dr Sun Yat Sen |accessdate=26 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126010654/http://wanqingyuan.com.sg/english/onceupon/spsupp.html |archive-date=26 November 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Xinhai-rewolusie]] in 1911, wat tot die oprigting van die Republiek China gelei het, het die verskillende rewolusionêre leërs het verskeie vlae gebruik. Lu Hao-tung se “Blou-lug-en-wit-son”-vlag is in die provinsies [[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Yunnan]] en [[Guizhou]] gebruik. In [[Jiujiang]] is tydens ’n vlootopstand op skepe die “Blou-lug-wit-son-en-rooi-grond”-vlag gebruik. In [[Wuhan]] is ’n vlag met 18 geel sterre gebruik om die 18 administratiewe streke tydens die [[Wuchang-opstand]] te verteenwoordig. In [[Shanghai]] en Noord-China is ’n “Vyfkleurvlag” (五色旗; ''wǔ sè qí''; “Vyf-rasse-onder-een-unie”-vag) met vyf horisontale gebruik wat die vyf grootste [[etniese groep]]e van China verteenwoordig het: die [[Han-Chinese|Han]] (rooi), die [[Mantsjoes]] (geel), die [[Mongole]] (blou), die [[Hui-Chinese|Hui]] (wit) en die [[Tibettane]] (swart). Gedurende die [[Japannese Keiserryk|Japannese]] oorheersing van Taiwan (1895 tot 1945) is die [[vlag van Japan]] op die eiland gebruik. Terselfdertyd is die “Vyfkleurvlag” deur die voorlopige senaat van die regering van die Republiek China wat op 1 Januarie 1912 gestig is, as nasionale vlag gekies. Die “18-stervlag” is deur die weermag aanvaar<ref name="army">{{zh}} {{cite web |url=http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FARMY.HTM |title=中國歷代陸軍旗幟 |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=1 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201071653/http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FARMY.HTM |archive-date=1 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die moderne vlag is as ’n vlootvaandel aanvaar.<ref name="navy">{{zh}} {{cite web |url=http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FNAVY.HTM |title=中國歷代海軍旗幟 |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=29 November 2019 |archive-date=29 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129080701/http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FNAVY.HTM |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sun Yat-sen het egter nie die vyfkleurvlag as geskik geag nie en het geredeneer dat die horisontale orde ’n hiërargie of klassestelsel veronderstel het wat gedurende die dinastiese tyd gegeld het. Nadat president [[Yuan Shikai]] in 1913 diktatoriale magte aangeneem het deur die Nasionale Vergadering te ontbind en die Kuomintang verbied het, het Sun Yat-sen in [[Tokio]] ’n regering in ballingskap gestig en die huidige vlag as die nasionale vlag van die Republiek China ingestel. Hy het voorgegaan om dié ontwerp te gebruik toe die Kuomintang in 1917 ’n teenregering [[Guangzhou]] gestig het. Die moderne vlag is met die “Wet op die nasionale vlag en embleem van die Republiek China” (中華民國國徽國旗法; ''Zhōnghuá Mínguó guóhuī guóqífǎ'') op 17 Desember 1928 amptelik in gebruik geneem, nadat die suksesvolle Noordelike Ekspedisie die [[Beiyang-regering]] omvergewerp het, hoewel plaaslike inwoners die “Vyfkleurvlag” in ’n nieamptelike hoedanigheid aanhou gebruik het.<ref name="flaglaw"/> Een rede vir dié teenstrydigheid in gebruik was gegrond in aanhoudende streeksvooroordele deur amptenare en burgers van Noord-China, wie ten gunste was van die “Vyfkleurvlag”, teen Suiderlinge soos die [[Guangdong|Kantonees]]/[[Hakka (volk)|Hakka]] Sun Yat-sen.{{feit}} Tydens die [[Tweede Chinees-Japannese Oorlog]] het die invallende [[Japannese Keiserryk|Japanners]] verskeie [[Vasalstaat|vasalstate]] gestig wat verskillende vlagontwerpe gebruik het. Die “Hervormde Regering” is in Maart 1938 in [[Nanjing]] gestig om die verskeie marionetregerings wat die Vyfkleurvlag gebruik het, te konsolideer. Toe [[Wang Jingwei]] in 1940 die deur die Japanners in Nanjing ingestelde regering sou oorneem, het hy geëis om die huidige vlag te gebruik as ’n teken om die aanspraak van die Nasionaistiese Regering in [[Chongqing]] onder [[Chiang Kai-shek]] uit te daag en homself as die regmatige opvolger van Sun Yat-sen te posisioneer. Die Japanners het egter voorkeur gegee aan die “Vyfkleurvlag”. As ’n kompromis het die Japanners voorgestel om ’n driehoekige geel wimpel bo-op te voeg met die leuse “Vrede, Antikommunisme, Nasionale Konstruksie” (和平反共建國; ''Hépíng fǎngòng jiàn guó'') in swart, maar dit is deur Wang verwerp. Uiteindelik het Wang en die Japanners ooreengekom dat die geel banier slegs buite gebruik word, tot die banier in 1943 verwyder is, waarvolgens twee mededingende regerings, wat elkeen beweer het dat hulle die wettige Nasionalistiese regering van China was, dieselfde vlag gebruik het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.indiana.edu/~easc/resources/working_paper/noframe_6a_sloga.htm |title=Slogans, Symbols, and Legitimacy: The Case of Wang Jingwei's Nanjing Regime |publisher=East Asian Working Paper Series on Language and Politics in Modern China |author=Andrew Cheung |version=Working paper |year=1995 |accessdate=26 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226023546/http://www.indiana.edu/~easc/resources/working_paper/noframe_6a_sloga.htm |archive-date=26 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die nasionale vlag is gespesifiseer in Artikel Ses van die 1947-grondwet van die Republiek China. Die vlag is ook tot in 1949 in Kommunisties-regerde gebiede gebruik. Ná die [[Chinese Burgeroorlog]] in 1949 het die regering van [[Chiang Kai-shek]] die soewereine onafhanklike land van die Republiek China na die eiland van Taiwan verskuif. Op die Chinese vasteland het die kommunistiese magte van [[Mao Zedong]] die [[Volksrepubliek China]] uitgeroep wat sy eie nasionale vlag in gebruik geneem het. Op 23 Oktober 1954 is die “Wet op die Nasionale Embleem en Nasionale Vlag van die Republiek China” (中華民國|國徽|國旗法) deur die wetgewende Yuan gepromulgeer om die grootte, mates, verhouding, vervaardiging en bestuur van die vlag te spesifiseer.<ref name="1954law">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqf.htm |title=中華民國國徽國旗法 |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=8 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208094502/http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqf.htm |archive-date=8 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Chinese name |titel = Vlag van die Republiek China |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 中華民國國旗 |VChinees = 中华民国国旗 |Pinyin = ''Zhōnghuá Mínguó Guóqí'' |WadeGiles = ''Chung1-hua2 Min2-kuo2 Kuo2-ch'i2'' |Kantonees = ''Jūngwàh Màhn·gwok gwokkèih'' |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = Republiek China-vlag }} {{Chinese name |titel = Blou lug, wit son en geheel rooi grond |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 青天白日滿地紅 |VChinees = 青天白日满地红 |Pinyin = ''Qīng Tiān, Bái Rì, Mǎn Dì Hóng'' |WadeGiles = ''Ch’ing1 T’ien1, Bai2 Jih4, Man3 Ti4 Hung2'' |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = Blou lug, wit son en geheel rooi grond }} === Vorige vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:China Burma India Seal.svg| {{FIAV|historical}} Kenteken van die China-Birma-Indië-veldtog gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]], saamgestel deur die samevoeging van die vlae van die Republiek China en die [[Vlag van die Verenigde State|Verenigde State]] Lêer:Flag of Ming Cheng.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Tungning, 1661 tot 1683 Lêer:Flag of China (1889–1912).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Qing-dinastie]], 1683 tot 1895 Lêer:Simplified Yellow Tiger Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Republiek van Formosa]], 1895 Lêer:Flag of Japan (1870-1999).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Taiwan onder [[Japannese Keiserryk|Japannese]] bewind, 1895 tot 1945 Lêer:Flag of China (1912–1928).svg| {{FIAV|historical}} Eerste vlag van die Republiek China (五色旗, ''wǔsèqí'', “Vyfkleurvlag”), 1912 tot 1928 Lêer:鐵血十八星旗.svg| {{FIAV|historical}} Gewysigde vlag van die Wuhan Provinsiale Weermag (“18-stervlag”), Vlag van die Republiek China se Weermag van 14 Mei tot 11 Junie 1912 Lêer:十九星旗.svg| {{FIAV|historical}} (“19-stervlag”), Vlag van die Republiek China se Weermag van 11 Junie 1912 tot 1928 Lêer:Flag of the Empire of China (1916).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Chinese Keiserryk]], 1915 tot 1916 Lêer:Flag of the Empire of China (1915–1916).svg| {{FIAV|variant}} Weergawe met Sint Andrieskruis, 1915 tot 1916 Lêer:Flag of the Republic of China.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Republiek China, sedert 1928, in Taiwan sedert 1945; ook gebruik as vlootvaandel van die Republiek China sedert 1912 Lêer:Flag of the Republic of China-Nanjing (Peace, Anti-Communism, National Construction).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Japannese satellietstaat Republiek China tydens die Tweede Wêreldoorlog Lêer:Naval Jack of the Republic of China.svg| Die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag; ook gebruik as vlootvaandel en partyvlag van die Kuomintang </gallery></center> == Simboliek == [[Lêer:Flag of the Republic of China.JPG|duimnael|’n Wapperende vlag van die Republiek China]] Die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag deur Lu Haodong is in Februarie 1895 in [[Hongkong]] voorgestel. Die twaalf strale van die wit son stel die twaalf maande van en die twaalf tradisionele ''shichen'' ({{zh}} 時辰), ’n tradisionele tydeenheid wat gelykstaande aan twee uur is, voor. Die “rooi grond”-deel is in winter 1906 deur [[Sun Yat-sen]] bygevoeg om die gestorte bloed van die rewolusionêre magte wat hul lewens geoffer het om die [[Qing-dinastie]] omver te werp en die Republiek China op te rig, voor te stel. Die drie kleure tesame stem ooreen met die Drie Beginsels van die Volk: blou stel [[nasionalisme]] en [[vryheid]] voor, wit stel [[demokrasie]] en [[gelykheid]] voor en rooi stel die volk se lewensbestaan en [[broederskap]] voor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://english.president.gov.tw/Default.aspx?tabid=441 |title=Nasionale Vlag |author=Kantoor van die President |publisher=Republiek China (Taiwan) |year=2011 |accessdate=18 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518134645/https://english.president.gov.tw/Default.aspx?tabid=441 |archive-date=18 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> President [[Chiang Kai-shek]] het op die Nasionale Dag in 1929 verklaar dat “so lank as die nasionale vlag met die blou lug, wit son en rooi grond oor die Chinese grond wapper, dit die [[onafhanklikheid]] en vryheid nakomelinge van die Huang-keiser sal simboliseer”. Die blou-en-wit skildhoek word dikwels as partyvlag van die [[Kuomintang]] gebruik. Die vlag het bykomende simboliek ontwikkel weens die unieke en opspraakwekkende politieke status van Taiwan. Op een vlak verteenwoordig die vlag ’n duidelike simbool dat Taiwan nie deur dieselfde regering as die Volksrepubliek China geregeer word nie omdat hierdie vlag duidelik verskil van dié van die [[Vlag van die Volksrepubliek China|Volksrepubliek China]]. Omdat die vlag voorheen regoor China gebruik is, het dit intussen ’n simbool geword van ’n voortsetting van die ideale van die Chinese nasionalisme en bewegings wat hulle vir Chinese hereniging beywer. Dit het ook ’n simbool geword van ’n historiese en huidige verbintenis met China. Daarbenewens is die vlag afgelei van die seël van die Kuomintang en die kleur van die skildhoek word ook met die partykleure vereenselwig. Sommige Chinese sien die vlag as ’n uitdrukking van Chinese nasionalisme en trots, gepaardgaande met gelyklopende verwerping van die huidige kommunistiese regering. Die vlag simboliseer moontlik ook ’n identifisering met en bewondering vir die politieke ideë van [[Sun Yat-sen]] en sy Drie Beginsels van die Volk. Dit is egter ironies dat, gegewe die verbintenis van die vlag met Chinese nasionalisme in teenstelling met Taiwannese onafhanklikheid, die vlag ’n onverwagte bondgenoot in die Volksrepubliek China gevind het. Die Volksrepubliek het onafhanklikheidsgroeperinge in Taiwan gekritiseer wat die vlag wil verander of afstand daarvan doen en het geïmpliseer dat regstappe om so iets uit te voer negatiewe reaksie van die Volksrepubliek China sal ontlok. Die teenwoordigheid van die vlag in Taiwan onderskei egter ook die feit dat Taiwan en die Republiek China se territoriale eilande elders onder jurisdiksie val van ’n land wat onderskei word van die Volksrepubliek China. Die hys van die Taiwannese vlag word selfs deur die uiterste ondersteuners van Taiwannese onafhanklikheid, soos die Taiwannese Solidariteitsunie, voorgestaan wanneer die lede die onderskeie en onafhanklik regeerde stelsels en gebiede van die Republiek China en die Volksrepubliek China beklemtoon. == Ontwerp == [[Lêer:Flag of the Republic of China construction sheet.svg|duimnael|Ontwerp van die vlag in Chinees]] Die spesifieke ontwerpe van die vlag word gevind in die “Wet op die nasionale vlag en embleem van die Republiek China” in 1928. Die verhouding van die vlag is 2:3 waarvan drie kwart rooi is en een kwart blou met ’n wit twaalfpuntige son op. Die wit son se radius is 1⁄8 van die skildhoek se wydte (altesaam 1⁄16 van die vlag se wydte). Elke sonstraal lê op 30 grade sodat die somtotaal van die strale op 360 uitkom. Die afstand tussen die middelpunt van die son en die bopunt van elke sonstraal is dieselfde as die deursnee van die son. Dit son en sy twaalf strale word deur ’n blou sirkel van mekaar geskei, waarvan die deursnee van die wit son gedeel deur vyftien is.<ref name="1928wet">{{zh}} {{cite web |url=https://www.globalflag.idv.tw/wg/gqfggy.htm#ghgqf |title=中華民國國徽國旗法 |publisher=Globalflag |date=17 Desember 1928 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref name="flaglaw">{{zh}} {{cite web |url=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawAll.aspx?pcode=D0020020 |title=中華民國國徽國旗法 |date=23 October 1954 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> In latere jare is meer spesifikasies van die skildhoek (wat ook as die Kuomintang se vlag gebruik is) in die wetboeke geskryf. In die skets wat in “Wet op die Party en Vervaardiging en Metodes van die Nasionale Vlag” (黨旗國旗之製造及使用辦法), is die son in groter detail geskets en wiskundige waardes is aan elke element van die vlag toegeken. In die wet het die skildhoek steeds ’n verhouding van 2:3 gehad maar die wiskundige waardes is gegee as 24x36 meter. Die deursnee van die son en strale is 6/8 van die hoogte van die skildhoek (in meter sal dit dus 18 wees). Die deursnee van die son sonder die strale is 1/4 van die wydte van die skildhoek, dus 9 meter. Die blou sirkel wat bo-oor die gedeelte van die son en strale is, is ’n 1/15 van die son se deursnee, dus 0,6 meter. Die hoek van die strale, 30 grade, en die aantal het nie verander nie.<ref name="kmtflaglaw">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqfggy.htm#zzjsybf |title=黨旗國旗之製造及使用辦法 |publisher=Globalflag |author=Tai Yu-liang |date=19 Mei 2006 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die kleure van die nasionale vlag is donkerrooi, wit en donkerblou. Die Kuomintang-party gebruik slegs wit en donkerblou en albei vlae word met ’n goue fraiing gekroon.<ref name="colorlaw">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqfggy.htm#zysjbf |title=國旗黨旗製用升降辦法 |publisher=Globalflag |author=Tai Yu-liang |date=19 Mei 2006 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die wet lys geen spesifieke kleurgewingsproses, soos [[Pantone]], om die vlag te skep of skets nie. Die Departement van Binnelandse Sake verskaf CMYK-waardes slegs vir verwysing.<ref name="MOIfaq">{{zh}} {{cite web |url=https://www.moi.gov.tw/cp.aspx?n=10621 |title=內政部全球資訊網-中文網-國旗大哉問 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> [[Lêer:Republic of China(Taiwan) sheet.svg|350px|senter|Konstruksietekening]] === Kleure === [[Lêer:Flag of the Republic of China (alternate shade).svg|duimnael|Die nasionale vlag in donker kleure]] Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of the Republic of China.svg|40px]]<br />Kleurskema ! style="background:#0028cc;color:white" | Blou ! style="background:#f30001;color:white" | Rooi ! style="background-color:white" | Wit |- | CMYK || 100, 80, 0, 20 || 0, 100, 100, 5~10 || 0, 0, 0, 0 |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || 0, 40, 204 || 243, 0, 1 || 255, 255, 255 |- | [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] || #0028CC || #F30001 || #FFFFFF |} == Gebruik == [[Lêer:Chinese republic forever.jpg|duimnael|links|’n Plakkaat wat die permanente president van die Republiek China, Yuan Shikai en die voorlopige president van die Republiek, Sun Yat-sen, herdenk.]] [[Lêer:Original United Nations.jpg|duimnael|Oorlogsplakkaat vir die [[Verenigde Nasies]], geskep in 1942 deur die Amerikaanse Kantoor van Oorlogsinformasie, wat die 26 lede van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog]] toon, waaronder die Republiek China links bo.]] [[Lêer:Republic of China Flags.jpg|duimnael|links|’n Skaars propagandaplakkaat (''Long Live the Republic'') met al drie die vlae van die Republiek China op. In die middel die eerste nasionale vlag, links die weermagvlag en regs die Sun Yat-sen-vlag (nou die vlag van Taiwan).]] [[Lêer:Naciones Unidas 3.jpg|duimnael|Oorlogsplakkaat vir die Verenigde Nasies, geskep in 1943 deur die Amerikaanse Kantoor van Oorlogsinformasie. In die middel die vlag van die Republiek China as deel van die Geallieerdes.]] Onder politieke toesig van die Kuomintang het die vlag in die vroeë jare van die republiek dieselfde belangrikheid as die Kuomintang se partyvlag gehad. ’n Muur het bestaan waarop die Kuomintang-vlag op linkerkant en die nasionale vlag op regterkant vertoon is, elk teen ’n hoek gedraai met ’n portret van Sun Yat-sen, Vader van die Nasie, in die middel. Vir die spitsberade wat tydens die [[Chinese Burgeroorlog]] tussen die Kuomintang en die [[Kommunistiese Party van China]] plaasgevind het, is die vlag in gelyke stand met dié van die Chinese Sowjetrepubliek (Jiangxi Sowjet) vertoon. Die vlagwet het later die horisontale vertoon van die vlag met die portret van Sun Yat-sen in die middel van die rooi veld gespesifiseer. Hierdie vlag word in talle regeringsgeboue in Taiwan aangetref en dit is ook die vlag wat vertoon word wanneer die president en adjunkpresident van die Republiek China ingesweer word. Die vlag het ’n alomteenwoordigheid in Taiwan. Die hys en stryk van die vlag geskied seremonieel en word deur die vlaglied begelei, terwyl die aanwesiges die vlag met die regterhand teen die regter wenkbrou groet. Van skoolkinders word tradisioneel verwag om soggens aan seremonies deel te neem wanneer die vlag begelei deur die Nasionale Volkslied van die Republiek China gehys word. Voordat die Krygswet in 1987 in Taiwan opgehef is, is van alle vaartuigbestuurders verwag om te stop wanneer hulle ’n vlagseremonie teëkom. Die vlag van die Republiek China word tydens internasionale byeenkomste, waaraan die Volksrepubliek China deelneem, min vertoon, veral as gevolg die Volksrepubliek China se sterk druk oor die politieke status van Taiwan en die gepaardgaande minimale invloed van die Republiek China in hierdie kringe. Pleks daarvan word die Republiek China gewoonlik met ’n pseudoniem (dikwels “Chinese Taipei”) aangekondig en tydens Olimpiese Spele gebruik dit sy eie vlag, die Chinese Taipei-vlag. Dit omdat die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] die Volksrepubliek se standpunt erken, waarvolgens die Republiek China ’n ontbinde entiteit en die Republiek China op Taiwan onwettig is. Die verbanning raak ook toeskouers — tydens die [[tafeltennis]]eindstryd gedurende die [[Olimpiese Somerspele 1996]] in [[Atlanta]] is ’n Taiwannese student in hegtenis geneem nadat hy met die vlag van die Republiek China gewaai het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/sports/olympics/daily/tableten/aug/1/arrest.htm |title=Taiwanese spectators arrested |publisher=[[The Washington Post]] |date=1 September 1996 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Aan die begin van die 21ste eeu het die simboliek van die vlag egter begin verander, nadat die verhoudings tussen die Kuomintang in Taiwan en die Kommunistiese Party van China verbeter het. Die vlag van die Republiek China begin nou om die gemeensame geskiedenis van die vastelandse China en Taiwan te simboliseer en vervolgens het die Volksrepubliek China dit duidelik gemaak dat ’n verandering van die vlag van die Republiek China ’n groot provokasie ten gunste van Taiwannese onafhanklikheid sal wees. Die dubbelsinnigheid rondom die vlag het tydens die besoek van die Kuomintang se voorsitter, [[Lien Chan]], aan die vastelandse China in April 2005 ontstaan, toe die vlag gedurende seremonies ter eerbetoning van [[Sun Yat-sen]] in aanwesigheid van ampsdraers uit beide die Republiek China en die Volksrepubliek China vertoon is. Een plek in die vastelandse China waar die Wit-Son-vlag steeds opvallend vertoon word is die mosaïek binne die Sun Yat-sen-mausoleum in [[Nanjing]]. Die gebruik van die vlag in Taiwan weerspieël sy omstrede simboliek. Alhoewel ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid soos die vroeëre president [[Chen Shui-bian]] die vlag tydens amptelike staatsverpligtinge gebruik en gegroet het, word dit tydens politieke veldtogte van die Demokratiese Progressiewe Party nooit vertoon nie. Dit is nie net omdat die vlag met die vastelandse China verbind word nie, maar ook weens die insluiting van Kuomintang se party-embleme op die vlag. Daarteenoor word die vlag tydens politieke veldtogte van die Kuomintang baie opvallend gebruik. Hierdie onderskeidelike gebruik raak selfs die kleure wat tydens politieke optogte gebruik word. Optogte van die Kuomintang gebruik veral die kleure van die vlag, met meer blou as rooi, terwyl tydens optogte van die onafhanklikheidsgesinde partye veral groen gebruik word, maar nóg blou nóg rooi. Verskeie ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid soos die vroeëre president [[Lee Teng-hui]] het al vir ’n verwydering van die huidige vlag gepleit en daar bestaan verskeie ontwerpe vir ’n spesifiek Taiwannese vlag. Die vooruitsigte oor ’n verandering van die vlag is egter nie hoog nie, aangesien die verandering van die vlag ’n grondwetlike verandering eis; die huidige vlag geniet ’n groot ondersteuning onder Kuomintang-aanhangers en in ’n minder mate gewildheid onder moderate ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid; en omdat ’n verandering aan die vlag tot politieke spanning met die Volksrepubliek sal kan lei. Gedurende die 2004-verkiesings is vir ’n kort rukkie voorgestel dat indien die groen koalisie die verkiesings sal wen, hulle die Kuomintang sal kan dwing om hul politieke kenteken in een van die vlag afwykende te laat verander. Dié voorstel het tot enkele dae se kontroversie gelei, maar het spoedig in vergetelheid geraak. === Chinese diaspora === Die Oorsese Chinese gemeenskap is oneens oor watter vlag hulle sal verteenwoordig, ondersteuners en organisasies van die Chinese demokrasiebeweging verkies die vlag van die Republiek China bo dié van die Volksrepubliek China om opposisie teenoor kommunistiese heerskappy uit te druk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-51129460 |title=The battle over which flag to fly in America's Chinatowns |publisher=[[BBC]] |date=20 Januarie 2020 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Verskeie Hongkongers het voorheen as deel van die pro-Republiek China en pro-demokrasie-veldtog die vlag van die Republiek China vertoon om hul gemeensame opposisie teenoor die Volksrepubliek China se beleid te beklemtoon en ook om hul respek teenoor Sun Yat-sen se nalatenskap uit te druk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/article/1647095/kmt-supporters-anniversary-event-highlights-fight-save-old-monastery |title=KMT supporters' anniversary event highlights fight to save old monastery |publisher=South China Morning Post |author=Fanny W. Y. Fung |date=24 November 2014 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://hongkongfp.com/2017/02/26/hong-kongs-pro-taiwan-camp-kuomintang-exiles-conservers-sun-yat-sens-heritage |title=Hong Kong’s ‘pro-Taiwan’ camp: From Kuomintang exiles to conservers of Sun Yat-sen’s heritage |publisher=Hong Kong Free Press |author=Elson Tong |date=26 Februarie 2017 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> In onlangse jare staar ondersteuners van die Republiek China egter streng beperkings in die gesig weens die Volksrepubliek China se toenemende staatsbeheer oor Hongkong, veral wanneer hulle die vlag van die Republiek China vertoon of jaarliks op 10 Oktober die Nasionale Dag van die Republiek China wil vier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/law-and-crime/article/3149680/national-security-law-hongkongers-celebrating-taiwans |title=National security law: Hongkongers celebrating Taiwan’s Double Tenth public holiday risk secession charge, security chief warns |publisher=South China Morning Post |author=Christy Leung |date=23 September 2021 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://hongkongfp.com/2021/10/09/fear-of-arrest-in-hong-kong-over-taiwan-national-day |title=Fear of arrest in Hong Kong over Taiwan national day |publisher=Hong Kong Free Press |authors=Yan Zhao, Xinqi Su |date=9 Oktober 2021 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> === Ontheiliging === Volgens Artikel 118 en 160 van die Republiek China se Strafwet is dit ’n kriminele oortreding om óf die nasionale vlag óf die landswapen van enige land te beledig. Indien ’n nasionale vlag of landswapen van ’n ander land ontsier word, sal die oortreding “belemmering van staatsdiplomasie” genoem word; indien dit ’n staatssimbool van die Republiek China is, sal die oortreding “ordeversteurend” heet. Boonop is die belediging of beskadiging van die portret van Sun Yat-sen ook strafbaar as “ordeversteurend”. Dit kan gestraf word met óf gevangenisstraf van een jaar of minder óf ’n boete van $9&nbsp;000&nbsp;[[Nuwe Taiwannese dollar|NTD]] of minder. <ref>{{en}} {{cite web |url=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=160 |title=Laws and Regulations Database of the Republic of China |accessdate=7 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207234453/https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=160 |archive-date=7 Februarie 2023 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=118 |title=Laws and Regulations Database of the Republic of China |accessdate=7 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207234456/https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=118 |archive-date=7 Februarie 2023 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2016/06/07/2003648084 |title=Two arrested for burning ROC flag |publisher=Taipei Times |author=Abraham Gerber |date=7 Junie 2016 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> == Voorvalle == [[Lêer:Rennie's Mill Middle School.jpg|duimnael|Die Rennie’s Mill Middle School in Hongkong met die vlag van die Republiek China in 1995]] Gedurende ’n optrede in [[Manchester]] in November 2013 het die sanger [[Deserts Chang]] die vlag van die Republiek China vir die gehoor gewys, wat tot protes van die Volksrepubliek en die kansellasie van haar optrede in [[Beijing]] gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/taiwan/10432084/Taiwan-singer-upsets-China-with-flag-stunt/ |title=Taiwan singer upsets China with flag stunt |publisher=The Daily Telegraph |date=7 November 2013}} {{dooie skakel}}</ref> Eweneens in November 2015 het die sanger [[Tzuyu]] saam met die groep [[Twice]] in die [[Suid-Korea]]anse televisieprogram ''My Little Television'' verskyn. Sy het haarself as ’n Taiwannese aangekondig en die vlag van die Republiek China saam met die [[vlag van Suid-Korea]] gewys. Die [[Vlag van Japan|Japannese vlag]] is ook gewys om die nasionaliteit van ander groeplede te wys.<ref name=Slate>{{en}} {{cite web |url=https://slate.com/news-and-politics/2016/01/pop-star-may-have-helped-pro-independence-party-win-taiwan-presidency.html |title=Did a 16-Year-Old Pop Star Help Pro-Independence Party Win Taiwan’s Election? |publisher=Slate |author=Daniel Politi |date=16 Januarie 2016 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Alhoewel dit deur die Volksrepubliek skerp veroordeel is, het die Republiek China se raad vir vastelandse verhoudings gemeen dat hulle Chou se vertoning van die Republiek China se vlag as ’n patriotiese daad ondersteun. Die raad het by die vastelandse Taiwannese Sakekantoor sy protes ingedien en daarop aangedring dat die Chinese regering “sy privaatsektor weerhou”, aangesien dit die gevoelens van die Taiwannese volk “ernstig beseer het” en die wedersydse verhoudinge verder ernstig sal kan beskadig. Hulle het mense van weerskante die seestraat aangespoor “om die swaarverdiende vriendelike bande te koester”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://focustaiwan.tw/cross-strait/201601160010 |title=MAC asks China to rein in private sector in wake of flag controversy |publisher=Focus Taiwan |date=16 Januarie 2016 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> ’n Plaaslike raad in die [[Australië|Australiese]] stad [[Rockhampton]] het ’n Taiwannees-Australiese gesin ontstel nadat hulle oor die kinders se handgeverfde uitbeeldings van die Taiwannese vlag ’n veselglasbulbeeld geverf het wat, as deel van die driejaarlikse Beef Australia-vieringe op die rivieroewer, geplaas is.<ref name=artwork>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-44049224 |title=Taiwanese flag on bull artwork painted over in Australia |publisher=[[BBC]] |date=9 Mei 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die Taiwannese broers en susters het twee vlae onder die ander vlae van Barramundi wat deur studente van die North Rockhampton State High School geverf is, geteken.<ref name=robinson>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2018-05-09/childrens-cow-statue-design-altered-taiwan-flag-painted-over-qld/9739574 |title=Taiwan flag design painted over by council ahead of beef industry event |publisher=ABC News |authors=Paul Robinson, Emilia Terzon |date=9 Mei 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die bul, wat voor die Doeanehuis geplaas is, is ontwerp om die multikulturele gemeenskap van die stad te simboliseer, maar die twee vlae is later deur oorverfing gesensor.<ref name="robinson" /> Rockhampton se plaaslike raad het erken dat hulle dit in ooreenstemming met die Australiese regering se Een-Chinabeleid gedoen het.<ref name="robinson" /> In die Australiese media is egter beweer dat dit gedoen is om te verhoed dat die Chinese afgevaardigdes wat Beef Australia besoek het, ontsteld kan raak, aangesien die Volksrepubliek China ’n belangrike invoerder van Australiese beesvleis is.<ref name="robinson" /><ref name=keoni>{{en}} {{cite web |url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3426081 |title=Australian council paints over children's Taiwan flags fearing beef with Beijing |publisher=Taiwan News |author=Keoni Everington |date=9 Mei 2018 |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120191538/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3426081 |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ''Taiwan News'' het dit as Australiese “koutou” (buiging) voor die Volksrepubliek China beskryf.<ref name="keoni" /> [[Apple Inc.|Apple]] beperk volgens bewerings die stuur van die vlag van die Republiek China in iOs-toestelle as ’n [[emoji]] wanneer dié toestel se landskode China of die taalinstellings Chinees is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://arstechnica.com/information-technology/2018/07/iphone-crashing-bug-likely-caused-by-code-added-to-appease-chinese-govt |title=iPhone crashing bug likely caused by code added to appease Chinese gov’t |publisher=Ars Technica |quote=He said his fix addressed code Apple added likely to appease the Chinese government; this is the code that caused crashes on certain iDevices when users typed the word Taiwan or received messages containing a Taiwanese flag emoji. |author=Dan Goodin |date=10 Julie 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://objective-see.org/blog/blog_0x34.html |title=A Remote iOS Bug |publisher=objective-see llc |author=Patrick Wardle |date=10 Julie 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Volgens die veiligheidsnavorser Patrick Wardle kan ’n fout in die vlagsensuurkode van die iOS-stelsel egter veroorsaak dat toestelle ineenstort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wired.com/story/apple-china-censorship-bug-iphone-crash-emoji |title=Apple's China-Friendly Censorship Caused an iPhone-Crashing Bug |publisher=The Wired |author=Andy Greenberg |date=10 Julie 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Apple het die emoji wat die vlag van Taiwan verteenwoordig gedurende die proteste van 2019–20 in [[Hongkong]] weereens gesensor, nadat hulle dit uit die iOS-sleutelborde in Hongkong en [[Macau]] verwyder het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-08/apple-pulls-taiwanese-flag-emoji-from-iphones-in-hong-kong |title=Apple Pulls Taiwanese Flag Emoji From iPhones in Hong Kong |publisher=Bloomberg |author=Mark Gurman |date=8 Oktober 2019 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://hongkongfp.com/2019/10/05/taiwan-flag-emoji-disappears-latest-apple-iphone-keyboard |title=Taiwan flag emoji disappears from latest Apple iPhone keyboard |publisher=Hong Kong Free Press |author=Kris Cheng |date=5 Oktober 2019 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> === Verbod in Kambodja === Hoewel openbare vertoning van die vlag van die Republiek China in die algemeen raar is en in die Volksrepubliek tot arrestasie kan lei, was [[Kambodja]] die eerste land wat die vertoon daarvan amptelik onwettig verklaar het. In Februarie 2017 het die Eerste Minister, [[Hun Sen]], ’n verbod op die vertoon van die vlag in Kambodja aangekondig as deel van sy toewyding aan die [[Een-Chinabeleid]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2068888/banning-taiwans-flag-cambodia-adds-taipeis-woes-beijing |title=By banning Taiwan’s flag, Cambodia adds to Taipei’s woes with Beijing |publisher=South China Morning Post |author=Lawrence Chung |date=7 Februarie 2017 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.cambodiadaily.com/news/hun-sen-bans-taiwan-flag-from-cambodia-124609/ |title=Hun Sen Bans Taiwan Flag from Cambodia |publisher=The Cambodia Daily |author=Phan Soumy |date=6 Februarie 2017 |accessdate=16 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116220552/https://www.cambodiadaily.com/news/hun-sen-bans-taiwan-flag-from-cambodia-124609/ |archive-date=16 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Gebruik van soortgelyke vlae === Volgens berigte het Taiwannese aanhangers die Chinese Taipei nasionale bofbalspan met die vorige [[vlag van Mianmar]] tydens baie internasionale toernooie soos die [[Olimpiese Somerspele 2008]] in [[Beijing]] ondersteun; in die Volksrepubliek China is die openbare gebruik van die vlag van die Republiek China verbied.<ref>{{zh}} {{cite web |url=https://www.tvbs.com.tw/news/news_list.asp?no=aj100920100523182731 |title=日本爆烏龍！錯把緬甸國旗當我國旗 |publisher=TVBS News |date=23 Mei 2010 |accessdate=1 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201051248/https://www.tvbs.com.tw/news/news_list.asp?no=aj100920100523182731 |archive-date=1 Desember 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{zh}} {{cite web |url=https://www.nownews.com/2010/05/23/11490-2606246.htm |title=沖繩車站介紹台灣，誤植緬甸國旗 |publisher=NOW News |date=23 Mei 2010 |accessdate=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927150434/http://www.nownews.com/2010/05/23/11490-2606246.htm |archive-date=27 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.chinapost.com.tw:80/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |title=Myanmar's flag mistaken as Taiwan's in Okinawa |publisher=The China Post |date=25 Mei 2010 |accessdate=28 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528101646/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |archive-date=28 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://usatoday30.usatoday.com/sports/olympics/beijing/2008-08-11-taiwan-flag_N.htm |title=Taiwanese plan to skirt Olympics flag ban |publisher=[[USA Today]] |date=11 Augustus 2008 |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105115328/https://usatoday30.usatoday.com/sports/olympics/beijing/2008-08-11-taiwan-flag_N.htm |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mianmar is ’n bondgenoot van die Volksrepubliek China en het in 2010 sy nasionale vlag verander. == Nasionale vlaglied == [[Lêer:CKS Memorial Hall flag guards from ROCA Honor Guard 20051220.jpg|duimnael|Die nasionale vlaglied word gespeel tydens die hys en stryk van die nasionale vlag van die Republiek China tydens die daaglikse seremonie by die Nasionale Chiang Kai-shek-Gedenksaal in 2005 deur die erewag van die vloot]] [[Lêer:National Flag Anthem of the Republic of China中華民國國旗歌 (演奏版).oga|duimnael|Die nasionale vlaglied van die Republiek China]] Die nasionale vlaglied van die Republiek China van die Republiek China (Chinees: 中華民國國旗歌, pinyin: ''Zhōnghuá Mínguó Guóqígē'', Wade-Giles: ''Chung1hua2 Min2kuo2 Kuo2chʻi2ko1'') is ’n patriotiese liedjie wat tradisioneel tydens die hys en stryk van die nasionale vlag van die Republiek China gespeel word. Plaaslik word die nasionale vlaglied tydens vlagseremonies ná die nasionale volkslied van die Republiek China gespeel. Dit word ook op internasionale sportbyeenkomste soos die [[World Baseball Classic]] en [[Olimpiese Spele]] gespeel, waaraan Taiwan amptelik onder die naam ''Chinese Taipei'' deelneem. Gevolglik word die liedjie as ’n soort tweede volkslied beskou, vervolgens staan en eer burgers en ondersteuners van die Republiek China wanneer dit gespeel word asof hulle die nasionale volkslied sou eer. === Oorsprong === Nadat die Kuomintang-himne in 1930 die ''de facto''-nasionale volkslied van die Republiek China geword het, het die Departement van Onderwys burgers gevra vir voorleggings vir ’n nuwe amptelike volkslied. Die musiek, gekomponeer deur [[Huang Tzu]], is in 1936 uiteindelik gekies, maar die nasionalistiese regering het geweier om dit as die nasionale volkslied goed te keur. As ’n kompromie is die nasionale volkslied onveranderd gelaat, terwyl Huang Tzu se musiek as die nasionale vlaglied aangewys is, met lirieke in Klassieke Chinees wat gewoonlik toegeskryf word aan [[Dai Jitao]], wie ook bygedra het tot die lirieke van die nasionale volkslied.<ref>{{zh}} ''Ming Pao Monthly'', No.289, bl. 87</ref> ==== Geskil oor die lirieke se outeur ==== Volgens Liu Yiling van die Nasionale Biblioteek van die Republiek China, bly daar ’n geskil oor die outeur van die lirieke. In sommige vroeëre publikasies is die lirieke aan ’n anonieme werk toegeskryf. Latere publikasies het dit egter aan Dai Jitao toegeskryf, wie in 1928 ook ’n liedjie met die titel “Nasionale Vlaglied” gekomponeer het. Nietemin het daardie werk baie verskille teenoor die huidige weergawe getoon. In 1929 het Liang Desuo “Blou lug, wit son en geheel rooi grond” uitgereik en sommige skryf die outeurskap van die nasionale vlaglied aan hom toe vanweë die ooreenkoms tussen daardie werk en die huidige lirieke.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ncl.edu.tw/upload/P1000915001/cats/100-1-15-42.pdf |title=梁得所與中華民國〈國旗歌〉的歌詞 劉怡伶 國家圖書館館刊 |date=10 Junie 2011 |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018234831/http://www.ncl.edu.tw/upload/P1000915001/cats/100-1-15-42.pdf |archive-date=18 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Gebruik === Sedert 1983 word die liedjie (amptelik met verskillende lirieke) vanweë druk deur beide die Chinese [[Nasionale Olimpiese Komitee]] en die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] op Olimpiese kompetisies pleks van die nasionale volkslied gespeel. Gelyktydig is die simbole wat Taiwan op Olimpiese en ander sportbyeenkomste gebruik, asook hul naam amptelik in ''Chinese Taipei'' (中華臺北) verander.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://news.sina.com.tw/article/20090105/1249113.html |title=國旗歌歌詞遭篡改 蒙蔽26年? |date=5 Januarie 2009 |accessdate=8 Januarie 2009}} {{dooie skakel}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 2004]] het Chinese Taipei sy eerste goue medaljes gewen en die nasionale vlaglied is gespeel tydens die seremoniële hys van die vlag vir die gouemedaljespan. Tydens sy invoering is dié liedjie amptelik “Nasionale Volkslied van Chinese Taipei” genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/NOC/TPE.shtml |title=NOC Biography – Chinese Taipei |publisher=The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad |date=25 Augustus 2008 |accessdate=10 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080810132106/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/NOC/TPE.shtml |archive-date=10 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die 16de Asiatiese Spele in [[Guangzhou]], Volksrepubliek China, is die liedjie aangekondig as die “Volkslied van die Chinese Taipei Olimpiese Komitee” (中華臺北奧會會歌), met nuwe lirieke geskryf deur Chang Pi-te (張彼德).<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.tpa.gov.tw/upfile/www/Pdf/%E8%AB%96%E6%96%87%E9%9B%86/200710/20071025c.pdf |title=1981年奧會模式簽訂之始末 |publisher=Taiwannese Provinsiale Adviesraad |author=劉進枰 |year=2007 |accessdate=9 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309001034/http://www.tpa.gov.tw/upfile/www/Pdf/%E8%AB%96%E6%96%87%E9%9B%86/200710/20071025c.pdf |archive-date=9 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://v.youku.com/v_show/id_XMjIyNzk1NDIw.html |title=Chinese Taipei wins Soft tennis 2010 |publisher=Youku |date=15 November 2010 |accessdate=15 November 2010}}</ref> In Taiwan word by skole en nasionale monumente die nasionale volkslied en die nasionale vlaglied elke oggend voor klasse of opening tydens ’n buitelugseremonie gespeel. Die nasionale volkslied word gesing terwyl die vlag voor sy hys vasgehou word en die nasionale vlaglied word gespeel wanneer die nasionale vlag gehys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://163.29.36.23/taipei/lawsystem/lawshowall01.jsp?LawID=P05G2006-19810216&RealID=05-07-2006 |title=臺北市公私立各級學校升降旗典禮實施要點 |date=16 Februarie 1981 |accessdate=10 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810143020/http://163.29.36.23/taipei/lawsystem/lawshowall01.jsp?LawID=P05G2006-19810216&RealID=05-07-2006 |archive-date=10 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wanneer die vlag gestryk word, word slegs die nasionale vlaglied gespeel. Tydens die Somer-universiade 2017 in Taipei, Taiwan, is die liedjie as “Nasionale Volkslied van Chinese Taipei” gespeel. == Ander vlae == === Onderafdelings === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Taiwan Province.svg| Vlag van [[Taiwanprovinsie]] Lêer:Flag of Kaohsiung City.svg| Vlag van [[Kaohsiung]] Lêer:Flag of New Taipei City.svg| Vlag van [[Nieu-Taipei]] Lêer:Flag of Taichung City 2025.svg| Vlag van [[Taichung]] Lêer:Flag of Tainan City.svg| Vlag van [[Tainan]] Lêer:Flag of Taipei City.svg| Vlag van [[Taipei]] Lêer:Flag of Taoyuan City.svg| Vlag van [[Taoyuan]] </gallery></center> === Diensvlae === Al die diensvlae het soos die nasionale vlag ’n verhouding van 2:3. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Civil ensign of the Republic of China.svg| Handelsvlag Lêer:Ensign of the Chinese Salt Administration.svg| Vaandel van die Soutadministrasie Lêer:Ensign of the Chinese Water Police.svg| Vaandel van die Waterpolisie Lêer:Ensign of the Chinese Maritime Customs Service.svg| Doeanevlag Lêer:Flag of the Republic of China Army.svg| Weermagvlag Lêer:Naval Jack of the Republic of China.svg| Vlootvaandel (geskiedkundige vlag van die [[Kuomintang]]) </gallery></center> === Sportvlae === Omdat die meeste lande ingevolge die Een-Chinabeleid die Republiek China op Taiwan nie erken nie, neem Taiwannese sportlui aan internasionale toernooie en kompetisies soos [[Olimpiese Spele]] onder die naam Chinees Taipei deel. In hierdie verband word ’n ander vlag gebruik. Sedert ’n resolusie deur die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] (IOK) in 1979 word die vlag van die Taiwannese [[Nasionale Olimpiese Komitee]] gehys. Dit toon op ’n wit baan die [[Kuomintang]] se son en die Olimpiese ringe, omring deur twee lyne in rooi en blou, wat die buitelyn van ’n [[pruim]]bloeisel vorm, die nasionale blom van Taiwan. Daarbenewens gebruik baie sportbeheerliggame hul eie vlag. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg| Die vlag van die Chinese Taipei Olimpiese Komitee (ook bekend as die ‘Pruimbloeiselbanier’) word pleks van die vlag van die Republiek China by die [[Olimpiese Spele]] en sommige sportbyeenkomste gebruik. Lêer:Chinese Taipei Paralympic Flag.svg| Paralimpiese vlag van Chinees Taipei Lêer:Flag of Chinese Taipei for Deaf.svg| Chinees Taipei se vlag vir [[Dooflimpiese Spele]] Lêer:Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg| Chinees Taipei se vlag vir [[Universiade]]s Lêer:Chinese Taipei Football Flag on FIFA website.svg| [[Sokker]]vlag van Chinees Taipei Lêer:Chinese Taipei Volleyball Flag.svg| [[Vlugbal]]vlag van Chinees Taipei </gallery></center> === Militêre vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:ROC Ministry of National Defense Flag.svg| Gewapende Magte-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Army.svg| Weermagvlag van Republiek China Lêer:Naval Jack of the Republic of China.svg| Vlootvlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Air Force.svg| Lugmagvlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Marine Corps.svg| Marinierskorps-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Military Police.svg| Militêre Polisie-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Reserve Command.svg| Reserwe Gewapende Magte-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Combined Service Force.svg| Gekombineerde Logistiekbeheer-vlag van Republiek China </gallery></center> === Voorgestelde vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Blue Ground White Sun and Moon.svg| {{FIAV|proposal}} ''Republic of Taiwan Provisional Government'', 1950’s–1970’s Lêer:Flag of Taiwan proposed 1996.svg| {{FIAV|proposal}} ''New Name, New Flag, New Anthem'', 1996 Lêer:Flag of World Taiwanese Congress.svg| {{FIAV|proposal}} ''World Taiwanese Congress'' Lêer:908台灣國運動.svg| {{FIAV|proposal}} ’n Banier vir die Republiek Taiwan, ontwerp deur die 908 Taiwan Republiek-veldtog<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2005/09/09/2003270951 |title=`Independence' marked in flag-raising celebration |publisher=Taipei Times |author=Jewel Huang |date=9 September 2005 |accessdate=27 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327200031/http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2005/09/09/2003270951 |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> </gallery></center> === Soortgelyke vlae === Die vlag van die Republiek China (Taiwan) toon ’n sekere ooreenkoms met dié van [[Samoa]] en dié wat tot in 2010 deur [[Mianmar]] gebruik is. Daar is geen kulturele of historiese verbintenis met die vlag van Samoa nie, terwyl die ou vlag van Mianmar moontlik deur die Kuomintang in Birma ontwerp is. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Samoa.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Samoa]] Lêer:Flag of Myanmar (1974–2010).svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van Mianmar]], 1974 tot 2010 </gallery></center> == Galery == <center><gallery perrow="8" heights="180" widths="180"> Lêer:ROC Presidential Office (0753).JPG|Die Chieh Shou-saal in die Presidensiële kantoorgebou bevat die vlag en portret van Sun Yat-sen, waarop die presidente die eed op die amp aflê. Lêer:Pan-blue supporters during 2004 ROC presidential election with ROC flags.jpg|Kuomintang-ondersteuners swaai tydens ’n saamtrek gedurende die presidentsverkiesing in 2004 die vlag van die Republiek China. Lêer:Washington Street, San Francisco (6453).JPG|Die vlae van die Republiek China, die Volksrepubliek China en die Verenigde State bo-op aangrensende geboue in San Francisco se Chinatown. Die meeste welwillende verenigings in San Francisco, waaronder die Chinese Ses Maatskappye, gaan voort om die vlag van die Republiek China te hys vanweë hul noue betrekkinge met die Kuomintang. Taipei Economic and Cultural Office in Seattle.jpg|Vlag van die Republiek China by Taipei se ekonomiese en kulturele kantoor in Seattle. Lêer:台灣駐美團體舉行元旦升旗儀式 (03).jpg|Vlae van die Verenigde State en die Republiek China, 2016. Lêer:中華民國外交部大廳 中華民國國旗與邦交國國旗 20150713.jpg|Vlag van die Republiek China en sy diplomatieke bondgenote. Lêer:Closed Minsheng Post Office with Flags of th Republic of China and Double Ten Light 20141012.jpg|Vier vlae van die Republiek China in die poskantoor van Minsheng. Lêer:Hung Lau 090111 29.JPG|’n Reeks vlae van die Republiek China. Lêer:WCTCショッピングセンター.JPG|WCTC winkelsentrum in [[Koror]], [[Palau]] met die [[vlag van Palau]] die Republiek China. Lêer:Interior in Constitutional Court, Judicial Yuan 20090706.jpg|Die vlae van die Republiek China binne die geregtelike Yuan. Lêer:01.24 總統出席內政部警政署「106年第一次署務會議」，並頒發新春紅包予警察同仁 (31651014364).jpg|President [[Tsai Ing-wen]] met die vlag van die Republiek China op die agtergrond. Lêer:3月31日香港爆發反對《逃犯條例》的萬人示威.jpg|Vlag van die Republiek China tydens die Hongkongse proteste in 2019–20, gebruik as ’n simbool van politieke opposisie teenoor die Volksrepubliek China.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://taiwaninsight.org/2019/11/21/taiwan-as-a-symbol-of-resistance-and-democratic-aspiration-for-protesters-in-hong-kong |title=Taiwan as a Symbol of Resistance and Democratic Aspiration for Protesters in Hong Kong |publisher=Taiwan Insight |author=Michael Chan |date=21 November 2019 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Lêer:1月3日(日)は東京タワーを台湾色にライトアップ 2.jpg|Die Tokiotoring in Japan verlig in die Republiek China se vlagkleure in 2021 as ’n teken van Japan se vriendskap met die Republiek China. Lêer:Meeting Room in Nanjing Presidential Palace.JPG|Die vlag in die vastelandse China by die Presidensiële Paleis in Nanjing. Lêer:Blue Sky-White Sun design on ceiling.jpg|Vlag van die Kuomintang binne die Sun Yat-sen-mausoleum in [[Nanjing]], [[Volksrepubliek China]]. </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Vlag van Hongkong]] * [[Vlag van Macau]] * [[Vlag van Oos-Turkestan]] * [[Vlag van Tibet]] * [[Vlag van die Volksrepubliek China]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of the Republic of China|Vlae van die Republiek China}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/tw.html Republiek China] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Taiwan|title=Flag of Taiwan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628111116/https://www.britannica.com/topic/flag-of-Taiwan |archive-date=28 Junie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of the Republic of China}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale simbole van die Republiek China]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Republiek China]] [[Kategorie:Vlae van China|Republiek China]] b8fq2qiwp98dly9qb4vwu0semcibthn 0 232796 2902279 1935980 2026-05-08T06:19:57Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902279 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lionel Barrymore | Beeld = Lionel Barrymore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Lionel Herbert Blythe | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en regisseur | Aktiewe jare = 1893–1954 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000859 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lionel Barrymore''' (28 April 1878 – 15 November 1954) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''A Free Soul'' (1931), ''You Can't Take It with You'' (1938), ''It's a Wonderful Life'' (1946), en ''Key Largo'' (1948). == Filmografie == === Rolprente === * 1914: ''The Seats of the Mighty'' * 1914: ''The Span of Life'' * 1914: ''Under the Gaslight'' * 1915: ''The Curious Conduct of Judge Legarde'' * 1915: ''The Flaming Sword'' * 1915: ''A Modern Magdalen'' * 1915: ''The Romance of Elaine'' * 1915: ''Wildfire'' * 1915: ''A Yellow Streak'' * 1916: ''The Brand of Cowardice'' * 1916: ''Dorian's Divorce'' * 1916: ''The Upheaval'' * 1917: ''His Father's Son'' * 1917: ''Life's Whirlpool'' * 1917: ''The Millionaire's Double'' * 1917: ''The End of the Tour'' * 1920: ''The Copperhead'' * 1920: ''The Devil's Garden'' * 1920: ''The Master Mind'' * 1921: ''The Great Adventure'' * 1921: ''Jim the Penman'' * 1922: ''Boomerang Bill'' * 1922: ''The Face in the Fog'' * 1923: ''Unseeing Eyes'' * 1923: ''Enemies of Women'' * 1923: ''The Eternal City'' * 1924: ''Decameron Nights'' * 1924: ''I Am the Man'' * 1924: ''Meddling Women'' * 1924: ''Wedding Women'' * 1925: ''Children of the Whirlwind'' * 1925: ''Fifty-Fifty'' * 1925: ''The Girl Who Wouldn't Work'' * 1925: ''The Splendid Road'' * 1925: ''The Wrongdoers'' * 1925: ''A Man of Iron'' * 1925: ''Die Frau mit dem schlechten Ruf'' * 1926: ''The Barrier'' * 1926: ''The Bells'' * 1926: ''Brooding Eyes'' * 1926: ''The Lucky Lady'' * 1926: ''Paris at Midnight'' * 1926: ''The Temptress'' * 1927: ''Body and Soul'' * 1927: ''The Show'' * 1927: ''The Thirteenth Hour'' * 1927: ''Women Love Diamonds'' * 1928: ''Alias Jimmy Valentine'' * 1928: ''Drums of Love'' * 1928: ''The Lion and the Mouse'' * 1928: ''The River Woman'' * 1928: ''Road House'' * 1928: ''Sadie Thompson'' * 1928: ''West of Zanzibar'' * 1929: ''His Glorious Night'' * 1929: ''Madame X'' * 1929: ''The Mysterious Island'' * 1929: ''The Unholy Night'' * 1930: ''Olympia'' * 1930: ''Redemption'' * 1930: ''The Rogue Song'' * 1930: ''The Sea Bat'' * 1931: ''A Free Soul'' * 1931: ''Guilty Hands'' * 1931: ''Ten Cents a Dance'' * 1931: ''The Yellow Ticket'' * 1931: ''Mata Hari'' * 1932: ''Arsène Lupin'' * 1932: ''Broken Lullaby'' * 1932: ''Rasputin and the Empress'' * 1932: ''The Washington Masquerade'' * 1933: ''Christopher Bean'' * 1933: ''Looking Forward'' * 1933: ''Night Flight'' * 1933: ''One Man's Journey'' * 1933: ''Should Ladies Behave'' * 1933: ''The Stranger's Return'' * 1933: ''Sweepings'' * 1934: ''Carolina'' * 1934: ''The Girl from Missouri'' * 1934: ''This Side of Heaven'' * 1934: ''Treasure Island'' * 1935: ''The Little Colonel'' * 1935: ''Ah Wilderness!'' * 1935: ''Mark of the Vampire'' * 1935: ''Public Hero Number 1'' * 1935: ''The Return of Peter Grimm'' * 1936: ''The Devil-Doll'' * 1936: ''The Gorgeous Hussy'' * 1936: ''The Road to Glory'' * 1936: ''The Voice of Bugle Ann'' * 1936: ''Camille'' * 1937: ''Captains Courageous'' * 1937: ''A Family Affair'' * 1937: ''Saratoga'' * 1938: ''You Can't Take It with You'' * 1938: ''Test Pilot'' * 1938: ''A Yank at Oxford'' * 1938: ''Young Dr. Kildare'' * 1939: ''Calling Dr. Kildare'' * 1939: ''Let Freedom Ring'' * 1939: ''On Borrowed Time'' * 1939: ''The Secret of Dr. Kildare'' * 1940: ''Dr. Kildare Goes Home'' * 1940: ''Dr. Kildare's Crisis'' * 1940: ''Dr. Kildare's Strange Case'' * 1941: ''The Bad Man'' * 1941: ''Dr. Kildare's Wedding Day'' * 1941: ''Lady Be Good'' * 1941: ''The Penalty'' * 1941: ''The People vs. Dr. Kildare'' * 1942: ''Dr. Kildare's Victory'' * 1942: ''Calling Dr. Gillespie'' * 1942: ''Dr. Gillespie's New Assistant'' * 1942: ''Tennessee Johnson'' * 1943: ''Dr. Gillespie's Criminal Case'' * 1944: ''Some of the Best'' * 1944: ''3 Men in White'' * 1945: ''Between Two Women'' * 1945: ''The Valley of Decision'' * 1946: ''[[It's a Wonderful Life]]'' * 1946: ''Duel in the Sun'' * 1946: ''The Secret Heart'' * 1946: ''Three Wise Fools'' * 1947: ''Dark Delusion'' * 1948: ''Key Largo'' * 1949: ''Down to the Sea in Ships'' * 1950: ''Right Cross'' * 1951: ''Bannerline'' * 1951: ''The Metro-Goldwyn-Mayer Story'' * 1952: ''Lone Star'' * 1982: ''Hooray for Hollywood'' === Televisierolprente === * 1956: ''Our Mr. Sun'' * 1968: ''Black History: Lost, Stolen or Strayed'' * 1998: ''The Great Christmas Movies'' * 2005: ''Settling the Score'' === Video's === * 2004: ''Checking Out: Grand Hotel'' * 2004: ''Love Find Andy Hardy Intro'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000859|Lionel Barrymore}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Barrymore, Lionel}} [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1954]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse komponiste]] g1hywl0x97xc0idmqsrht9h5psbjqsm 0 239525 2902238 2778639 2026-05-08T00:47:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902238 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Tjaart van der Walt | bynaam = | beeld = Dr Tjaart van der Walt.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Dr. Van der Walt toe hy leraar van die [[Gereformeerde kerk Krugersdorp]] was van 1962 tot 1968. | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1934|2|15}} | geboorteplek = [[Polokwane|Pietersburg]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1934|2|15|2019|2|22}} | sterfteplek = | ouers = Johannes Jacob van der Walt en Maria Jacoba de Klerk | titel = [[Rektor]] van die [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit vir CHO]] | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}}ner | beroep = Rektor, diplomaat, Bybelvertaler | ander = | bekend = | salaris = | termyn = 1 Mei 1977–31 Desember 1988 | voorganger = [[Hendrik Johannes Jacob Bingle|H.J.J. (Hennie) Bingle]] | opvolger = C.J. (Karools) Reinecke | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Heiltje Johanna Gertruida Snyman | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Prof. Tjaart van der Walt''' ([[15 Februarie]] [[1934]] – [[22 Februarie]] [[2019]]) was die [[rektor]] van die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] van 1 Mei 1977 tot 31 Desember 1988. Tydens sy beroepsjare was hy 'n vertaler van die [[Bybel]] en later 'n diplomaat. ==Lewensloop== Van der Walt is op 15 Februarie 1934 in [[Pietersburg]], Transvaal gebore. Hy was die seun van Johannes Jacob van der Walt en Maria Jacoba de Klerk. Hy is op 30 Desember 1958 met Heiltje Johanna Gertruida Snyman getroud. Sy was die dogter van Johannes Jurie Snyman en Maria Magdalena Venter. Hy het in Johannesburg skoolgegaan en in 1950 Standerd 10 (graad 12) aan die Jongenskool Helpmekaar geslaag.<ref>{{cite web |url=http://www.cjbf.co.za/boeke/EkBlaaiTerug.pdf |title=Ek blaai terug|author=Kotze, D.N.G.|date=September 1979|accessdate=23 Julie 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.snymangenealogy.co.za/resources/files/DieSnymanFamilie.pdf|title=Die Snyman Familie |page=106|accessdate=23 Julie 2018|archive-date=4 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804092105/http://www.snymangenealogy.co.za/resources/files/DieSnymanFamilie.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Onderwys== Hy behaal die grade BA, BA (Hons) in Semitiese Tale en ThB aan die Potchefstroomse Universiteit. Hy behaal ook 'n BA (Hons) in Klassieke Tale aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]]. Hy studeer verder aan die Protestantse Teologiese Universiteit in Kampen, [[Overijssel]], [[Nederland]] en ontvang in 1962 'n PhD aldaar.<ref>{{cite web |url= http://www.nwu.ac.za/tjaart-van-der-walt |title= Prof Tjaart van der Walt Extraordinary leader |accessdate=23 Julie 2018}}</ref> ==Beroepsloopbaan== By sy terugkeer na Suid-Afrika word hy predikant in die [[Gereformeerde kerk Krugersdorp]]. Daarna ontvang hy in 1969 'n professoraat aan die Potchefstroomse Universiteit vir Nuwe-Testamentiese Wetenskap. Van 1971 tot 1973 was hy die hoof van die Teologiese Sentrum in Potchefstroom. Hy word op 1 Mei 1977 as rektor van die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys aangestel en tree op 31 Desember 1988 af. In 1983 oortuig hy die Raad van die Universiteit om swart studente op voorgraadse vlak toe te laat. In sy tyd as rektor is die Fakulteit Farmasie en die Fakulteit Ingenieurswese gestig.<ref>{{cite web |url=http://www.scielo.org.za/pdf/ids/v45n2-3/02.pdf |title=Tjaart van der Walt: slaaf van Christus –δοῦλος Χριστοῦ |author=Janse van Rensburg, F. en Smit, E.J. |accessdate=23 Julie 2018 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/679/Hoofstuk3.pdf.txt?sequence=35|title=Beleid en bestuur |publisher=nwu.ac.za|accessdate=23 Julie 2018}}</ref> Hy was ook betrokke by die nuwe Bybelvertaling van Grieks in Afrikaans.<ref>{{ cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/die-geskiedenis-van-die-tweede-afrikaanse-beweging/|publisher=[[Maroela Media]]|date=17 Augustus 2012|author=Kannemeyer, J.|accessdate=23 Julie 2018|title= Die geskiedenis van die tweede Afrikaanse beweging}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Van der Walt, Tjaart}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Sterftes in 2019]] [[Kategorie:Akademiese personeel van Noordwes-Universiteit]] 6d8xir5xdtcjy7lgwakl99gtps1vol0 0 240517 2902263 2145220 2026-05-08T04:08:15Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902263 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Will Sampson | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = William Sampson Jr. | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1933|9|27}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1933|9|27|1987|6|3}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1975–1987 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0760225 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Will Sampson''' (27 September 1933 – 3 Junie 1987) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''One Flew Over the Cuckoo's Nest'' (1975), ''The Outlaw Josey Wales'' (1976), ''The White Buffalo'' (1977), en ''Poltergeist II: The Other Side'' (1986). == Filmografie == === Rolprente === * 1975: ''[[One Flew Over the Cuckoo's Nest]]'' * 1976: ''The Outlaw Josey Wales'' * 1977: ''The White Buffalo'' * 1977: ''Orca'' * 1979: ''Fish Hawk'' * 1986: ''Poltergeist II: The Other Side'' * 1986: ''Firewalker'' === Televisiereekse === * 1978: ''Vega$'' * 1979: ''Images of Indians'' * 1982: ''Born to the Wind'' === Televisierolprente === * 1977: ''Relentless'' * 1978: ''Standing Tall'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0760225|Will Sampson}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sampson, Will}} [[Kategorie:Geboortes in 1933]] [[Kategorie:Sterftes in 1987]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 7639x315rietlayd8fky7h0rr18y3b1 0 241101 2902277 1949458 2026-05-08T06:19:24Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Filmografie */ 2902277 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = James Stewart | Beeld = Annex - Stewart, James (Call Northside 777) 01.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = James Maitland Stewart | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1908|5|20}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1908|5|20|1997|7|2}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 4 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en regisseur | Aktiewe jare = 1932–1991 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000071 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''James Stewart''' (20 Mei 1908 – 2 Julie 1997) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Mr. Smith Goes to Washington'' (1939), ''The Philadelphia Story'' (1940), ''Vertigo'' (1958), en ''Anatomy of a Murder'' (1959). == Filmografie == === Rolprente === * 1935: ''The Murder Man'' * 1936: ''After the Thin Man'' * 1936: ''Born to Dance'' * 1936: ''Next Time We Love'' * 1936: ''Speed'' * 1937: ''The Last Gangster'' * 1937: ''Navy Blue and Gold'' * 1937: ''Seventh Heaven'' * 1938: ''Of Human Hearts'' * 1938: ''The Shopworn Angel'' * 1938: ''Vivacious Lady'' * 1938: ''You Can't Take It with You'' * 1939: ''Mr. Smith Goes to Washington'' * 1939: ''Destry Rides Again'' * 1939: ''The Ice Follies of 1939'' * 1939: ''It's a Wonderful World'' * 1939: ''Made for Each Other'' * 1940: ''The Philadelphia Story'' * 1940: ''The Mortal Storm'' * 1940: ''No Time for Comedy'' * 1940: ''The Shop Around the Corner'' * 1941: ''Come Live with Me'' * 1941: ''Pot o' Gold'' * 1941: ''Ziegfeld Girl'' * 1946: ''[[It's a Wonderful Life]]'' * 1947: ''Magic Town'' * 1948: ''Call Northside 777'' * 1948: ''On Our Merry Way'' * 1948: ''Rope'' * 1948: ''You Gotta Stay Happy'' * 1949: ''Malaya'' * 1949: ''The Stratton Story'' * 1950: ''Broken Arrow'' * 1950: ''Harvey'' * 1950: ''The Jackpot'' * 1950: ''Winchester '73'' * 1951: ''No Highway in the Sky'' * 1952: ''Bend of the River'' * 1952: ''Carbine Williams'' * 1952: ''The Greatest Show on Earth'' * 1953: ''The Naked Spur'' * 1953: ''Thunder Bay'' * 1954: ''The Glenn Miller Story'' * 1954: ''Rear Window'' * 1954: ''The Far Country'' * 1955: ''The Man from Laramie'' * 1955: ''Strategic Air Command'' * 1956: ''The Man Who Knew Too Much'' * 1957: ''Night Passage'' * 1957: ''The Spirit of St. Louis'' * 1958: ''Vertigo'' * 1958: ''Bell Book and Candle'' * 1959: ''Anatomy of a Murder'' * 1959: ''The FBI Story'' * 1960: ''The Mountain Road'' * 1961: ''Two Rode Together'' * 1962: ''How the West Was Won'' * 1962: ''The Man Who Shot Liberty Valance'' * 1962: ''Mr. Hobbs Takes a Vacation'' * 1963: ''Take Her, She's Mine'' * 1965: ''Dear Brigitte'' * 1965: ''The Flight of the Phoenix'' * 1965: ''Shenandoah'' * 1966: ''The Rare Breed'' * 1968: ''Bandolero!'' * 1968: ''Firecreek'' * 1970: ''The Cheyenne Social Club'' * 1971: ''Fools' Parade'' * 1976: ''The Shootist'' * 1978: ''The Magic of Lassie'' * 1980: ''A Tale of Africa'' * 1983: ''Sans Soleil'' * 1991: ''An American Tail: Fievel Goes West'' * 2013: ''Alfred Hitchcock: Master of Suspense'' === Televisiereekse === * 1949: ''Arthur Godfrey and His Friends'' * 1966: ''Film Preview'' * 1971: ''The Jimmy Stewart Show'' * 1973: ''Hawkins'' * 1983: ''The Moviemakers'' * 1989: ''A Conversation with Dinah'' * 1991: ''Movie Memories with Debbie Reynolds'' * 1991: ''Burt Reynolds' Conversation With'' === Televisierolprente === * 1963: ''The World's Greatest Showman: The Legend of Cecil B. DeMille'' * 1965: ''Neues aus Hollywood'' * 1970: ''Die Cowboy-Stadt'' * 1971: ''The American West of John Ford'' * 1972: ''Harvey'' * 1978: ''NBC: The First Fifty Years - A Closer Look, Part Two'' * 1981: ''High Hopes: The Capra Years'' * 1981: ''Margret Dünser, auf der Suche nach den Besonderen'' * 1983: ''Right of Way'' * 1987: ''James Stewart: A Wonderful Life - Hosted by Johnny Carson'' * 1989: ''John Ford's America'' * 1989: ''The Film Society of Lincoln Center Annual Gala Tribute to Bette Davis'' * 1990: ''The American Ireland Fund Annual Tribute a Salute to Gene Kelly'' * 1992: ''Glenn Miller: America's Musical Hero'' * 1996: ''Marlene Dietrich: Shadow and Light'' * 2012: ''A Night at the Movies: Hollywood Goes to Washington'' === Video's === * 1991: ''Frank Capra's 'It's a Wonderful Life': A Personal Remembrance'' * 1999: ''Frank Capra Jr. Remembers... Mr. Smith Goes to Washington'' * 2000: ''The Making of 'The Man Who Knew Too Much''' * 2004: ''In the Good Old Summertime Intro'' * 2004: ''Ziegfeld Girl Intro'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000071|James Stewart}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Stewart, James}} [[Kategorie:Geboortes in 1908]] [[Kategorie:Sterftes in 1997]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 3fa6hspt2bb7by7i1od1427ff6wv6ou 0 241294 2902075 2397210 2026-05-07T12:26:49Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Filmografie */ 2902075 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lee Van Cleef | Beeld = Lee Van Cleef in Kansas City Confidential.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Clarence LeRoy Van Cleef Jr. | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1925|1|9}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1925|1|9|1989|12|16}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1952–1989 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001812 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lee Van Cleef''' (9 Januarie 1925 – 16 Desember 1989) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Man Who Shot Liberty Valance'' (1962), ''For a Few Dollars More'' (1965), ''The Good, the Bad and the Ugly'' (1966), en ''Escape from New York'' (1981). == Filmografie == === Rolprente === * 1955: ''I Cover the Underworld'' * 1956: ''It Conquered the World'' * 1957: ''The Last Stagecoach West'' * 1957: ''Raiders of Old California'' * 1959: ''Guns Girls and Gangsters'' * 1962: ''The Man Who Shot Liberty Valance'' * 1965: ''For a Few Dollars More'' * 1966: ''[[Il buono, il brutto, il cattivo]]'' * 1966: ''The Big Gundown'' * 1966: ''Blade Rider, Revenge of the Indian Nations'' * 1967: ''Day of Anger'' * 1967: ''Death Rides a Horse'' * 1968: ''Beyond the Law'' * 1968: ''Commandos'' * 1969: ''Sabata'' * 1970: ''Barquero'' * 1970: ''El Condor'' * 1971: ''Captain Apache'' * 1971: ''Return of Sabata'' * 1971: ''Bad Man's River'' * 1972: ''The Grand Duel'' * 1972: ''The Magnificent Seven Ride!'' * 1973: ''Mean Frank and Crazy Tony'' * 1974: ''El kárate, el Colt y el impostor'' * 1975: ''Take a Hard Ride'' * 1976: ''Diamante Lobo'' * 1977: ''The Perfect Killer'' * 1977: ''Vengeance'' * 1978: ''The Squeeze'' * 1980: ''The Octagon'' * 1981: ''Escape from New York'' * 1984: ''Code Name: Wild Geese'' * 1984: ''Goma-2'' * 1985: ''Jungle Raiders'' * 1986: ''Armed Response'' * 1988: ''The Commander'' * 1990: ''Thieves of Fortune'' === Televisiereekse === * 1955: ''Luke and the Tenderfoot'' * 1962: ''The Dakotas'' * 1984: ''The Master'' === Televisierolprente === * 1977: ''Nowhere to Hide'' * 1979: ''The Hard Way'' === Video's === * 2014: ''Stirb langsam auf den Philippinen'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001812|Lee Van Cleef}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Cleef, Lee}} [[Kategorie:Geboortes in 1925]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] e1fzz7fhjwq02e90w4f3t1hmf95t28b 0 245273 2902278 1962001 2026-05-08T06:19:39Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2902278 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Donna Reed | Beeld = Donna Reed.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Donna Belle Mullenger | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1921|1|27}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1921|1|27|1986|1|14}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 4 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1941–1985 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0001656 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Donna Reed''' (27 Januarie 1921 – 14 Januarie 1986) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Picture of Dorian Gray'' (1945), ''It's a Wonderful Life'' (1946), en ''From Here to Eternity'' (1953), en in die televisiereeks ''The Donna Reed Show'' (1958). == Filmografie == === Rolprente === * 1941: ''The Getaway'' * 1941: ''Shadow of the Thin Man'' * 1942: ''Calling Dr. Gillespie'' * 1942: ''Eyes in the Night'' * 1942: ''Mokey'' * 1942: ''Apache Trail'' * 1943: ''The Man from Down Under'' * 1944: ''Gentle Annie'' * 1944: ''See Here, Private Hargrove'' * 1945: ''The Picture of Dorian Gray'' * 1945: ''They Were Expendable'' * 1946: ''[[It's a Wonderful Life]]'' * 1946: ''Faithful in My Fashion'' * 1947: ''Green Dolphin Street'' * 1948: ''Beyond Glory'' * 1949: ''Chicago Deadline'' * 1951: ''Saturday's Hero'' * 1952: ''Hangman's Knot'' * 1952: ''Scandal Sheet'' * 1953: ''From Here to Eternity'' * 1953: ''The Caddy'' * 1953: ''Gun Fury'' * 1953: ''Raiders of the Seven Seas'' * 1953: ''Trouble Along the Way'' * 1954: ''The Last Time I Saw Paris'' * 1954: ''They Rode West'' * 1954: ''Three Hours to Kill'' * 1955: ''The Far Horizons'' * 1956: ''The Benny Goodman Story'' * 1956: ''Backlash'' * 1956: ''Beyond Mombasa'' * 1956: ''Ransom!'' * 1958: ''The Whole Truth'' === Televisiereekse === * 1958: ''The Donna Reed Show'' === Televisierolprente === * 1979: ''The Best Place to Be'' * 1983: ''Deadly Lessons'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0001656|Donna Reed}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Reed, Donna}} [[Kategorie:Geboortes in 1921]] [[Kategorie:Sterftes in 1986]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] k2pyhjm7tp9rbhgcixaeqevmg5f5qbk 0 252184 2902065 2898427 2026-05-07T12:20:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902065 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Politieke party | partynaam = Socialist Revolutionary Workers Party | afkorting = SRWP | party_logo = | logobeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | logo_onderskrif = | leier = Irvin Jim | slagspreuk = | gestig = Maart 2019 | ontbind = | samesmelting_van = | afgestig_van = | voorafgegaan = | samesmelting_met = | opgevolg = | nuusbrief = | hoofkwartiere = | studente_vleuel = | jeugvleuel = | ideologie = Kommunisme | nasionaal = | internasionaal = | kleure = | webwerf = {{URL|https://www.srwp.org.za/}} }} Die '''Socialist Revolutionary Workers Party (SRWP)''' is 'n [[kommunisme|kommunistiese]] en Marxisties-Leninistiese party in [[Suid-Afrika]].<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/OfficialSRWP/posts/568639463634897 |title=Socialist Revolutionary Workers Party |website=www.facebook.com |access-date=30 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403152456/https://www.facebook.com/OfficialSRWP/posts/568639463634897 |archive-date=3 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die party is in Maart 2019 gestig ná 'n voor-bekendstellingskonvensie aan die einde van 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.politicsweb.co.za/news-and-analysis/socialist-revolutionary-workers-party-launch-immin|title=Socialist Revolutionary Workers Party launch imminent – Irvin Jim - NEWS & ANALYSIS {{!}} Politicsweb|website=www.politicsweb.co.za|access-date=2019-03-30}}</ref> == Geskiedenis == Die wortels van die SRWP lê in die verdeling tussen die NUMSA-unie en die [[COSATU]]-federasie in 2013.<ref>{{Citation|last=SABC Digital News|title=All systems go for Numsa's new political party, SRWP|date=2018-12-15|url=https://www.youtube.com/watch?v=mXOYt9Ln9AY|access-date=2019-03-30}}</ref> Die skeuring is hoofsaaklik veroorsaak deur die toenemende ontevredenheid van die NUMSA-leierskap met die [[ANC]], wat saam met die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] ondersteun word deur die COSATU as die driedelige alliansie. Na die wegbreek het NUMSA se algemene sekretaris, het Irvin Jim die vorming van 'n "nuwe verenigde front" aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/politics/numsa-wants-cosatu-to-split-from-anc-1625473|title=Numsa wants Cosatu to split from ANC {{!}} IOL News|website=www.iol.co.za|language=en|access-date=2019-03-30}}</ref> Saam met die nuwe South African Federation of Trade Unions (SAFTU) sal die SRWP deel wees van hierdie nuwe verenigde front. Die bekendstelling in Desember 2018 is bygewoon deur 1 100 afgevaardigdes van alle provinsies van Suid-Afrika in [[Boksburg]], met afvaardigings van koshuisverenigings en lede van SAFTU-vakbonde wat bywoon.<ref>{{Citation|last=eNCA|title=NUMSA has launched the Socialist Revolutionary Workers' Party|date=2018-12-14|url=https://www.youtube.com/watch?v=fdWfI3ig_bM|access-date=2019-03-30}}</ref> Die party het deelgeneem aan die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] en aan die provinsiale verkiesings in al nege provinsies.<ref>{{cite web |url=http://www.sabcnews.com/sabcnews/48-parties-to-contest-upcoming-general-election/ |title=48 parties to contest upcoming general election - SABC News . |website=www.sabcnews.com |access-date=30 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106181353/http://www.sabcnews.com/sabcnews/48-parties-to-contest-upcoming-general-election/ |archive-date= 6 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>. Die party kon nie daarin slaag om enige setels te wen nie. == Verkiesingsresultate == === Nasionale verkiesings === {| class="wikitable" |----- bgcolor="#cccccc" ! '''Verkiesing''' ! '''Stemme''' ! '''%''' ! '''Setels''' |- | [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019|2019]]<ref name= name"IEC ">{{cite web |title=NPEDashboard |url=https://www.elections.org.za/NPEDashboard/app/hybrid.html |access-date=11 Mei 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119125524/https://www.elections.org.za/NPEDashboard/app/hybrid.html |archive-date=19 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | align="right" | 24&nbsp;439 | align="right" | 0,14 | align="right" | 0 |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Socialist Revolutionary Workers Party (South Africa)}} [[Kategorie:Politieke organisasies in Suid-Afrika]] j2vkxm5k4kymum00m3fxn7qb8wo7xy1 0 256513 2902357 2860913 2026-05-08T11:56:15Z Aliwal2012 39067 Marinierskorps 2902357 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Grumman A-6 Intruder |subsjabloon= |beeld=Lêer:Grumman KA-6D Intruder of VA-34 in flight, in 1988.jpg |byskrif=<center>KA-6D Intruder van ''Attack Squadron 34 (VA-34 "Blue Blasters")''</center> |tipe=Vegvliegtuig |vervaardiger=Grumman |ontwerper= |eerste vlug= 19 April 1960 |bekendstelling= 1963 |vrygestel= |onttrek= 1993 (Marinierskorps), 1997 (Vloot) |status= |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= [[Amerikaanse Marinierskorps]] |vorige gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou= 693 |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Grumman A-6 Intruder''' is 'n Amerikaanse aanvalsvliegtuig wat deur die [[Amerikaanse Vloot]] en [[Amerikaanse Marinierskorps]] gebruik was. Die ''Intruder'' is 'n tweesitplek, alleweertoestand subsoniese aanvalsvliegtuig wat op [[Vliegdekskip|vliegdekskepe]] gebaseer is. Die ontwerp was gedoen na aanleiding van 'n 1957 kompetisie van die [[Amerikaanse Vloot]] wat 'n taktiese aanvalsvliegtug wat op lae hoogtes kan werk met 'n lang strekafstand versoek het. Die eindresultaat was 'n [[vliegtuig]] wat nie oor die beste vlieg vermoëns beskik het nie, maar wat uitstekend was in die aanvalsrol. Die A-6 prototipe het sy nooiensvlug op 19 April 1960 voltooi en daarna was 482 produksie eenhede afgelewer aan die Vloot vanaf vroeg 1963. So begin 'n loopbaan van 34 jaar vir die vliegtuig; nagvlugte oor die oerwoude van [[Viëtnam]] tot missies tydens Operasie Desert Storm tydens die [[Golfoorlog]] oor goed bewapende vyandelike vestings oor [[Iran]] waartydens die ''Intruder'' 'n goeie reputasie opgebou het. Sy vermoë om in alle weertoestande, dag of nag sendings uit te voer, vermoë om laag te vlieg, groot togafstand, groot bomvrag en betroubaarheid het van die vliegtuig 'n staatmaker gemaak. Dit het deelgeneem aan elke konflik waarin die [[Verenigde State]] betrokke was sedert die [[Viëtnamoorlog]] tot in die laat 1990's. Die ''Intruder'' is nie toegerus met enige [[Masjiengeweer|masjiengewere]] nie en beskik nie oor 'n interne bomrak nie, maar dit kon konvensionele- of [[Kernwapen|kernwapens]], [[Brandstoftenk|brandstoftenks]] of vuurpyle en [[missiele]] onder die vlerke dra. == Model A-6E == Hierdie model was 'n opgradering van die A-6 en het bewys dat dit een van die beste alleweerstoestand en akkuraatste bomwerpers was. Tydens die [[Libië]] konflik het A-6E ''Intruders'' die Libiese lugverdediging stelsel binnegedring deur laag in die nag te vlieg, meer as 100 geleide missiele te vermy en die teikens te tref met laser geleide missiele. == Model EA-6B == Model EA-6B is bekend as die ''Prowler'' en is ontwikkel van model EA-6A. Dit was in werklikheid 'n ''Intruder'' se raam wat volgepak is met elektroniese teenmaatreëls en intelligensie versamel toerusting. Hulle was ontwikkel om saam met die ''Intruders'' te vlieg in Viëtnam. Maar die ''Prowler'' is 'n vliegtuig in sy eie reg wat 'n sambreel van beskerming verleen aan die aanvalsvliegtuie deur die vyande se beskermings maatreëls buite aksie stel of te onderdruk. Terwyl die ''Intruders'' reeds uit diens onttrek is, sal die ''Prowlers'' nog 'n geruime tyd vir aktiewe diens gebruik word. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Grumman A-6E Intruder: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 2 |- | Tipe motor | [[Straalmotor]] |- | Vervaardiger | Pratt & Whitney J52-P-8B turbostraal |- | Kraglewering per motor | 4&nbsp;222 kg stukrag |- | Vlerkspan | 16,15 m |- | Lengte | 16,69 m |- | Hoogte | 4,93 m |- | Vlerkoppervlakte | 49,13 m² |- | Maks. opstygmassa | 26&nbsp;604 kg |- | Maks. snelheid | 1&nbsp;035 km/h |- | Operasionele hoogte | 12&nbsp;932 m |- | Togafstand | 1&nbsp;627 km |- | Klimvermoë | 2&nbsp;621 m per minuut |- | Bewapening | Tot 8172 kg bomme of missiele onder die vlerke |- |} == Sien ook == * [[Lys van vegvliegtuie]] == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} [[Kategorie:Vegvliegtuie]] 00ip4apk8a112wxp0aiv9td44k0isry 2902359 2902357 2026-05-08T11:58:32Z Aliwal2012 39067 2902359 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Grumman A-6 Intruder |subsjabloon= |beeld=Lêer:Grumman KA-6D Intruder of VA-34 in flight, in 1988.jpg |byskrif=<center>KA-6D Intruder van ''Attack Squadron 34 (VA-34 "Blue Blasters")''</center> |tipe=Vegvliegtuig |vervaardiger=Grumman |ontwerper= |eerste vlug= 19 April 1960 |bekendstelling= 1963 |vrygestel= |onttrek= 1993 (Marinierskorps)<br/>1997 (Vloot) |status= |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Vloot]] |meer gebruikers= [[Amerikaanse Marinierskorps]] |vorige gebruikers= |vervaardig= |aantal gebou= 693 |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Grumman A-6 Intruder''' is 'n Amerikaanse aanvalsvliegtuig wat deur die [[Amerikaanse Vloot]] en [[Amerikaanse Marinierskorps]] gebruik was. Die ''Intruder'' is 'n tweesitplek, alleweertoestand subsoniese aanvalsvliegtuig wat op [[Vliegdekskip|vliegdekskepe]] gebaseer is. Die ontwerp was gedoen na aanleiding van 'n 1957 kompetisie van die [[Amerikaanse Vloot]] wat 'n taktiese aanvalsvliegtug wat op lae hoogtes kan werk met 'n lang strekafstand versoek het. Die eindresultaat was 'n [[vliegtuig]] wat nie oor die beste vlieg vermoëns beskik het nie, maar wat uitstekend was in die aanvalsrol. Die A-6 prototipe het sy nooiensvlug op 19 April 1960 voltooi en daarna was 482 produksie eenhede afgelewer aan die Vloot vanaf vroeg 1963. So begin 'n loopbaan van 34 jaar vir die vliegtuig; nagvlugte oor die oerwoude van [[Viëtnam]] tot missies tydens Operasie Desert Storm tydens die [[Golfoorlog]] oor goed bewapende vyandelike vestings oor [[Iran]] waartydens die ''Intruder'' 'n goeie reputasie opgebou het. Sy vermoë om in alle weertoestande, dag of nag sendings uit te voer, vermoë om laag te vlieg, groot togafstand, groot bomvrag en betroubaarheid het van die vliegtuig 'n staatmaker gemaak. Dit het deelgeneem aan elke konflik waarin die [[Verenigde State]] betrokke was sedert die [[Viëtnamoorlog]] tot in die laat 1990's. Die ''Intruder'' is nie toegerus met enige [[Masjiengeweer|masjiengewere]] nie en beskik nie oor 'n interne bomrak nie, maar dit kon konvensionele- of [[Kernwapen|kernwapens]], [[Brandstoftenk|brandstoftenks]] of vuurpyle en [[missiele]] onder die vlerke dra. == Model A-6E == Hierdie model was 'n opgradering van die A-6 en het bewys dat dit een van die beste alleweerstoestand en akkuraatste bomwerpers was. Tydens die [[Libië]] konflik het A-6E ''Intruders'' die Libiese lugverdediging stelsel binnegedring deur laag in die nag te vlieg, meer as 100 geleide missiele te vermy en die teikens te tref met laser geleide missiele. == Model EA-6B == Model EA-6B is bekend as die ''Prowler'' en is ontwikkel van model EA-6A. Dit was in werklikheid 'n ''Intruder'' se raam wat volgepak is met elektroniese teenmaatreëls en intelligensie-versameltoerusting. Hulle is ontwikkel om saam met die ''Intruders'' te vlieg in Viëtnam. Maar die ''Prowler'' is 'n vliegtuig in sy eie reg wat 'n sambreel van beskerming verleen aan die aanvalsvliegtuie deur die vyande se beskermingsmaatreëls buite aksie stel of te onderdruk. == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Grumman A-6E Intruder: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motore | 2 |- | Tipe motor | [[Straalmotor]] |- | Vervaardiger | Pratt & Whitney J52-P-8B turbostraal |- | Kraglewering per motor | 4&nbsp;222 kg stukrag |- | Vlerkspan | 16,15 m |- | Lengte | 16,69 m |- | Hoogte | 4,93 m |- | Vlerkoppervlakte | 49,13 m² |- | Maks. opstygmassa | 26&nbsp;604 kg |- | Maks. snelheid | 1&nbsp;035 km/h |- | Operasionele hoogte | 12&nbsp;932 m |- | Togafstand | 1&nbsp;627 km |- | Klimvermoë | 2&nbsp;621 m per minuut |- | Bewapening | Tot 8172 kg bomme of missiele onder die vlerke |- |} == Sien ook == * [[Lys van vegvliegtuie]] == Bron == * Crosby, Francis: ''THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS''. 2015. {{ISBN|978-1-84476-917-9}} [[Kategorie:Vegvliegtuie]] hw137lysrv532i8ie0rt0dmov673u4c 0 259851 2902231 2091370 2026-05-07T22:45:08Z ~2026-24473-13 206549 /* */ Geboort Vancouver, BC, Can. 2902231 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Christensen | Beeld = Hayden-cfda2010-0004(1) (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|4|19}} | Geboorteplek = [[Vancouver]], [[Brits-Columbië|BC]], [[Kannada]] | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1993–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0159789 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Christensen''' (gebore 19 April 1981) is 'n [[Kanada|Kanadese]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Life as a House'' (2001), ''Star Wars: Episode II - Attack of the Clones'' (2002), ''Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith'' (2005), en ''Jumper'' (2008). == Filmografie == === Rolprente === * 2001: ''Life as a House'' * 2002: ''Star Wars: Episode II - Attack of the Clones'' * 2003: ''Shattered Glass'' * 2005: ''Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith'' * 2006: ''Factory Girl'' * 2007: ''Awake'' * 2007: ''Virgin Territory'' * 2008: ''Jumper'' * 2008: ''New York, I Love You'' * 2010: ''Quantum Quest: A Cassini Space Odyssey'' * 2010: ''Takers'' * 2010: ''Vanishing on 7th Street'' * 2014: ''Outcast'' * 2014: ''American Heist'' * 2015: ''90 Minutes in Heaven'' * 2017: ''First Kill'' * 2018: ''The Last Man'' * 2018: ''Little Italy'' === Televisiereekse === * 1993: ''Family Passions'' * 2000: ''Higher Ground'' * 2004: ''Jessica's Crush'' * 2005: ''Cinema mil'' * 2006: ''Bullrun: Cops, Cars & Superstars III'' * 2008: ''Alex Zane's GuestList'' === Televisierolprente === * 2001: ''The Making of 'Life as a House''' * 2005: ''Star Wars: Feel the Force'' === Video's === * 2001: ''Character Building: Inside 'Life as a House''' * 2001: ''From the Ground Up'' * 2002: ''Episode II: Webisodes'' * 2002: ''Episode II: Behind the Scenes'' * 2004: ''Star Wars: Episode III - The Return of Darth Vader'' * 2005: ''The Chosen One'' * 2005: ''It's All for Real: The Stunts of Episode III'' * 2007: ''The Real Edie'' * 2008: ''Doug Liman's Jumper: Uncensored'' * 2008: ''A New Chapter: The Story of 'The Force Unleashed''' * 2008: ''Under the Knife & Behind the Camera: The Making of Awake'' * 2011: ''Episode II: Crew and Cast Interviews'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0159789|Hayden Christensen}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Christensen, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 20ste eeu]] k0s1do98g25jrli9g80o3bds2cigujd 2902232 2902231 2026-05-07T22:45:30Z ~2026-24473-13 206549 /* */ Kanada. 2902232 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Christensen | Beeld = Hayden-cfda2010-0004(1) (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|4|19}} | Geboorteplek = [[Vancouver]], [[Brits-Columbië|BC]], [[Kanada]] | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1993–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0159789 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Christensen''' (gebore 19 April 1981) is 'n [[Kanada|Kanadese]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Life as a House'' (2001), ''Star Wars: Episode II - Attack of the Clones'' (2002), ''Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith'' (2005), en ''Jumper'' (2008). == Filmografie == === Rolprente === * 2001: ''Life as a House'' * 2002: ''Star Wars: Episode II - Attack of the Clones'' * 2003: ''Shattered Glass'' * 2005: ''Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith'' * 2006: ''Factory Girl'' * 2007: ''Awake'' * 2007: ''Virgin Territory'' * 2008: ''Jumper'' * 2008: ''New York, I Love You'' * 2010: ''Quantum Quest: A Cassini Space Odyssey'' * 2010: ''Takers'' * 2010: ''Vanishing on 7th Street'' * 2014: ''Outcast'' * 2014: ''American Heist'' * 2015: ''90 Minutes in Heaven'' * 2017: ''First Kill'' * 2018: ''The Last Man'' * 2018: ''Little Italy'' === Televisiereekse === * 1993: ''Family Passions'' * 2000: ''Higher Ground'' * 2004: ''Jessica's Crush'' * 2005: ''Cinema mil'' * 2006: ''Bullrun: Cops, Cars & Superstars III'' * 2008: ''Alex Zane's GuestList'' === Televisierolprente === * 2001: ''The Making of 'Life as a House''' * 2005: ''Star Wars: Feel the Force'' === Video's === * 2001: ''Character Building: Inside 'Life as a House''' * 2001: ''From the Ground Up'' * 2002: ''Episode II: Webisodes'' * 2002: ''Episode II: Behind the Scenes'' * 2004: ''Star Wars: Episode III - The Return of Darth Vader'' * 2005: ''The Chosen One'' * 2005: ''It's All for Real: The Stunts of Episode III'' * 2007: ''The Real Edie'' * 2008: ''Doug Liman's Jumper: Uncensored'' * 2008: ''A New Chapter: The Story of 'The Force Unleashed''' * 2008: ''Under the Knife & Behind the Camera: The Making of Awake'' * 2011: ''Episode II: Crew and Cast Interviews'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0159789|Hayden Christensen}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Christensen, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 20ste eeu]] ogky74plcoysv15uk4alz8okjzg83he 2902233 2902232 2026-05-07T22:52:51Z BurgertB 2401 2902233 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hayden Christensen | Beeld = Hayden-cfda2010-0004(1) (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|4|19}} | Geboorteplek = [[Vancouver]], [[Brits-Columbië]], [[Kanada]] | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1993–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0159789 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hayden Christensen''' (gebore 19 April 1981) is 'n [[Kanada|Kanadese]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Life as a House'' (2001), ''Star Wars: Episode II - Attack of the Clones'' (2002), ''Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith'' (2005), en ''Jumper'' (2008). == Filmografie == === Rolprente === * 2001: ''Life as a House'' * 2002: ''Star Wars: Episode II - Attack of the Clones'' * 2003: ''Shattered Glass'' * 2005: ''Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith'' * 2006: ''Factory Girl'' * 2007: ''Awake'' * 2007: ''Virgin Territory'' * 2008: ''Jumper'' * 2008: ''New York, I Love You'' * 2010: ''Quantum Quest: A Cassini Space Odyssey'' * 2010: ''Takers'' * 2010: ''Vanishing on 7th Street'' * 2014: ''Outcast'' * 2014: ''American Heist'' * 2015: ''90 Minutes in Heaven'' * 2017: ''First Kill'' * 2018: ''The Last Man'' * 2018: ''Little Italy'' === Televisiereekse === * 1993: ''Family Passions'' * 2000: ''Higher Ground'' * 2004: ''Jessica's Crush'' * 2005: ''Cinema mil'' * 2006: ''Bullrun: Cops, Cars & Superstars III'' * 2008: ''Alex Zane's GuestList'' === Televisierolprente === * 2001: ''The Making of 'Life as a House''' * 2005: ''Star Wars: Feel the Force'' === Video's === * 2001: ''Character Building: Inside 'Life as a House''' * 2001: ''From the Ground Up'' * 2002: ''Episode II: Webisodes'' * 2002: ''Episode II: Behind the Scenes'' * 2004: ''Star Wars: Episode III - The Return of Darth Vader'' * 2005: ''The Chosen One'' * 2005: ''It's All for Real: The Stunts of Episode III'' * 2007: ''The Real Edie'' * 2008: ''Doug Liman's Jumper: Uncensored'' * 2008: ''A New Chapter: The Story of 'The Force Unleashed''' * 2008: ''Under the Knife & Behind the Camera: The Making of Awake'' * 2011: ''Episode II: Crew and Cast Interviews'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0159789|Hayden Christensen}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Christensen, Hayden}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 20ste eeu]] hxc6plky6vh8ft927mvihvx1qv6vb9g 0 261224 2902229 2895350 2026-05-07T22:14:00Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902229 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Guns of August''}} {{Boek | titel = ''The Guns of August'' | subtitel = | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | outeur = Barbara W. Tuchman | omslagontwerp = Penguin Uitgewers | land = {{vlagland|Verenigde State}} | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = | genre = Militêre geskiedenis | uitgewer = 1962 (Macmillan) | uitgewingsdatum = 1962 | medium = | bladsye = 511 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0-241-96821-5 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The Guns of August''''' (1962), ook gepubliseer as ''August 1914'', is geskryf deur [[Barbara Tuchman]]. Dit sentreer rondom die eerste maand van die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Ná die inleidende hoofstukke, beskryf Tuchman die eerste gebeure van die konflik in groot detail. Die fokus van die boek word dan 'n militêre geskiedenis van die deelnemers aan die oorlog, en veral die groot magte soos Duitsland, die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[VSA]]. ''The Guns of August'' voorsien dus 'n oorsig oor die vroegste fases van die Eerste Wêreldoorlog, vanaf die besluit om oorlog te voer tot die begin van die Frans-Britse offensief wat verhoed het dat die [[Duitse Keiserryk|Duitse Ryk]] tot binne in die grense van die [[Franse Derde Republiek]] vorder. Die gevolg hiervan was vier jaar van ''loopgraaf-oorlog''. Deur die loop van haar verhaal sluit Tuchman gesprekke van die planne, strategieë, wêreldgebeurtenisse en internasionale sentimente voor en gedurende die oorlog in. Met dié boek het Tuchman die [[Pulitzerprys]] vir algemene nie-fiksie in [[1963]] gewen. <ref>[http://www.pulitzer.org/awards/1963 1963 Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210221756/http://www.pulitzer.org/awards/1963 |date=10 Desember 2013 }}, The Pulitzer Prizes.</ref> Die werk was ook uiters gewild. Tuchman het later na die onderwerp van maatskaplike houdings en kwessies wat voor die Eerste Wêreldoorlog bestaan het en wat aangeraak is in ''The Guns of August'' teruggekeer by wyse van haar bundel van agt essays wat in [[1966]] gepubliseer is onder die titel ''The Proud Tower: A Portrait of the World Before the War, 1890–1914''.<ref>{{cite news|author=Yardley, Jonathan| title = Jonathan Yardley Reviews 'The Proud Tower,' deur Barbara Tuchman|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/15/AR2009031502277.html|newspaper=The Washington Post| date=16 Maart 2009}}</ref> ==Bronne== * ''The Guns of August'' (1962), {{ISBN|978-0-241-96821-5}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = The_Guns_of_August }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:The Guns of August}} [[Kategorie:Boeke]] 9ssbrvixtfzr7j4xg0u5hsg3359t323 0 274743 2902126 2777963 2026-05-07T14:10:39Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902126 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Chanathip Songkrasin | image = [[Lêer:Chanathip Songkrasin 2019.jpg|240px]] | image_size = 200px | caption = Chanathip in 2019 | fullname = Chanathip Songkrasin | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|10|5}} | birth_place = Sam Phran, Nakhon Pathom, [[Thailand]] <ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | height = 1,58 m<ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | currentclub = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | clubnumber = 18 | position = Aanvallende middelvelder | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = Sam Phran Wittaya School | youthyears2 = 2009–2011 | youthclubs2 = Rajdamnern Commercial College | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | years1 = 2013–2016 | clubs1 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | caps1 = 76 | goals1 = 9 | years2 = 2016 | clubs2 = → [[Muangthong United FC|Muangthong United]] (leen) | caps2 = 27 | goals2 = 3 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps3 = 17 | goals3 = 2 | years4 = 2017 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 16 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2021 | clubs5 = [[Hokkaido Consadole Sapporo]] | caps5 = 99 | goals5 = 14 | years6 = 2022–2023 | clubs6 = [[Kawasaki Frontale]] | caps6 = 18 | goals6 = 0 | years7 = 2023– | clubs7 = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | caps7 = 64 | goals7 = 9 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2012–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 30 | nationalgoals2 = 7 | nationalyears3 = 2012– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 77 | nationalgoals3 = 15 | club-update = 16 Februarie 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Chanathip Songkrasin''' ([[Thai]]: ชนาธิป สรงกระสินธ์, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕʰā.nāː.tʰíp sǒŋ.krā.sǐn]; gebore op 5 Oktober 1993), eenvoudig bekend as '''Jay''' ([[Thai]]: เจ, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕēː]) is 'n professionele [[Thailand|Thaise]] [[Sokker|sokkerspeler]]. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] bb9wle14bix4fwhvc2dqqqxo3ye41u5 2902127 2902126 2026-05-07T14:11:23Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902127 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Chanathip Songkrasin | image = [[Lêer:Chanathip Songkrasin 2019.jpg|240px]] | image_size = 200px | caption = Chanathip in 2019 | fullname = Chanathip Songkrasin | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|10|5}} | birth_place = Sam Phran, Nakhon Pathom, [[Thailand]] <ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | height = 1,58 m<ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | currentclub = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | clubnumber = 18 | position = Aanvallende middelvelder | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = Sam Phran Wittaya School | youthyears2 = 2009–2011 | youthclubs2 = Rajdamnern Commercial College | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | years1 = 2013–2016 | clubs1 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | caps1 = 76 | goals1 = 9 | years2 = 2016 | clubs2 = → [[Muangthong United FC|Muangthong United]] (leen) | caps2 = 27 | goals2 = 3 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps3 = 17 | goals3 = 2 | years4 = 2017 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 16 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2021 | clubs5 = [[Hokkaido Consadole Sapporo]] | caps5 = 99 | goals5 = 14 | years6 = 2022–2023 | clubs6 = [[Kawasaki Frontale]] | caps6 = 18 | goals6 = 0 | years7 = 2023– | clubs7 = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | caps7 = 64 | goals7 = 9 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2012–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 30 | nationalgoals2 = 7 | nationalyears3 = 2012– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 77 | nationalgoals3 = 15 | club-update = 16 Februarie 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Chanathip Songkrasin''' ([[Thai]]: ชนาธิป สรงกระสินธ์, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕʰā.nāː.tʰíp sǒŋ.krā.sǐn]; gebore op 5 Oktober 1993), eenvoudig bekend as '''Jay''' ([[Thai]]: เจ, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕēː]) is 'n professionele [[Thailand|Thaise]] [[Sokker|sokkerspeler]]. == Verywsings == {{Verywsings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] p1ux0jz0dhoapb99ywxdt39ktb40b5s 2902128 2902127 2026-05-07T14:11:47Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 /* Verywsings */ 2902128 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Chanathip Songkrasin | image = [[Lêer:Chanathip Songkrasin 2019.jpg|240px]] | image_size = 200px | caption = Chanathip in 2019 | fullname = Chanathip Songkrasin | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|10|5}} | birth_place = Sam Phran, Nakhon Pathom, [[Thailand]] <ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | height = 1,58 m<ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | currentclub = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | clubnumber = 18 | position = Aanvallende middelvelder | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = Sam Phran Wittaya School | youthyears2 = 2009–2011 | youthclubs2 = Rajdamnern Commercial College | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | years1 = 2013–2016 | clubs1 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | caps1 = 76 | goals1 = 9 | years2 = 2016 | clubs2 = → [[Muangthong United FC|Muangthong United]] (leen) | caps2 = 27 | goals2 = 3 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps3 = 17 | goals3 = 2 | years4 = 2017 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 16 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2021 | clubs5 = [[Hokkaido Consadole Sapporo]] | caps5 = 99 | goals5 = 14 | years6 = 2022–2023 | clubs6 = [[Kawasaki Frontale]] | caps6 = 18 | goals6 = 0 | years7 = 2023– | clubs7 = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | caps7 = 64 | goals7 = 9 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2012–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 30 | nationalgoals2 = 7 | nationalyears3 = 2012– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 77 | nationalgoals3 = 15 | club-update = 16 Februarie 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Chanathip Songkrasin''' ([[Thai]]: ชนาธิป สรงกระสินธ์, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕʰā.nāː.tʰíp sǒŋ.krā.sǐn]; gebore op 5 Oktober 1993), eenvoudig bekend as '''Jay''' ([[Thai]]: เจ, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕēː]) is 'n professionele [[Thailand|Thaise]] [[Sokker|sokkerspeler]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] iboh1l0kwtmoglssoabm356kvtkdfmr 2902129 2902128 2026-05-07T14:12:12Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902129 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Chanathip Songkrasin | image = [[Lêer:Chanathip Songkrasin 2019.jpg|240px]] | image_size = 200px | caption = Chanathip in 2019 | fullname = Chanathip Songkrasin | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|10|5}} | birth_place = Sam Phran, Nakhon Pathom, [[Thailand]] | height = 1,58 m<ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | currentclub = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | clubnumber = 18 | position = Aanvallende middelvelder | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = Sam Phran Wittaya School | youthyears2 = 2009–2011 | youthclubs2 = Rajdamnern Commercial College | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | years1 = 2013–2016 | clubs1 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | caps1 = 76 | goals1 = 9 | years2 = 2016 | clubs2 = → [[Muangthong United FC|Muangthong United]] (leen) | caps2 = 27 | goals2 = 3 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps3 = 17 | goals3 = 2 | years4 = 2017 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 16 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2021 | clubs5 = [[Hokkaido Consadole Sapporo]] | caps5 = 99 | goals5 = 14 | years6 = 2022–2023 | clubs6 = [[Kawasaki Frontale]] | caps6 = 18 | goals6 = 0 | years7 = 2023– | clubs7 = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | caps7 = 64 | goals7 = 9 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2012–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 30 | nationalgoals2 = 7 | nationalyears3 = 2012– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 77 | nationalgoals3 = 15 | club-update = 16 Februarie 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Chanathip Songkrasin''' ([[Thai]]: ชนาธิป สรงกระสินธ์, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕʰā.nāː.tʰíp sǒŋ.krā.sǐn]; gebore op 5 Oktober 1993), eenvoudig bekend as '''Jay''' ([[Thai]]: เจ, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕēː]) is 'n professionele [[Thailand|Thaise]] [[Sokker|sokkerspeler]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7684q59czphc935fv5c4j7ukp2rhx4f 2902153 2902129 2026-05-07T15:08:57Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902153 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Chanathip Songkrasin | image = [[Lêer:Chanathip Songkrasin 2019.jpg|240px]] | image_size = 200px | caption = Chanathip in 2019 | fullname = Chanathip Songkrasin | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|10|5}} | birth_place = Sam Phran, Nakhon Pathom, [[Thailand]] | height = 1,58 m<ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | currentclub = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | clubnumber = 18 | position = Aanvallende middelvelder | youthyears1 = 2006–2008 | youthclubs1 = Sam Phran Wittaya School | youthyears2 = 2009–2011 | youthclubs2 = Rajdamnern Commercial College | youthyears3 = 2011–2012 | youthclubs3 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | years1 = 2013–2016 | clubs1 = [[BEC Tero Sasana FC|BEC Tero Sasana]] | caps1 = 76 | goals1 = 9 | years2 = 2016 | clubs2 = → [[Muangthong United FC|Muangthong United]] (leen) | caps2 = 27 | goals2 = 3 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps3 = 17 | goals3 = 2 | years4 = 2017 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 16 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2021 | clubs5 = [[Hokkaido Consadole Sapporo]] | caps5 = 99 | goals5 = 14 | years6 = 2022–2023 | clubs6 = [[Kawasaki Frontale]] | caps6 = 18 | goals6 = 0 | years7 = 2023– | clubs7 = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | caps7 = 64 | goals7 = 9 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2012–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 30 | nationalgoals2 = 7 | nationalyears3 = 2012– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 77 | nationalgoals3 = 15 | club-update = 16 Februarie 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Chanathip Songkrasin''' ([[Thai]]: ชนาธิป สรงกระสินธ์, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕʰā.nāː.tʰíp sǒŋ.krā.sǐn]; gebore op 5 Oktober 1993), eenvoudig bekend as '''Jay''' ([[Thai]]: เจ, <small>uitgespreek</small> [t͡ɕēː]) is 'n professionele [[Thailand|Thaise]] [[Sokker|sokkerspeler]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Songkrasin, Chanathip}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] 30t3n7seisar6nl22wdvier3ofbz166 0 274782 2902137 2704829 2026-05-07T14:31:38Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902137 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | image = [[Lêer:Teerasil Dangda 20191001.jpg|240px]] | image_size = 250px | caption = Teerasil in 2019 | fullname = Teerasil Dangda | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|6|6}} | birth_place = [[Bangkok]], [[Thailand]]<ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | height = 1,81m<ref> | position = Voorspeler | currentclub = [[Bangkok United FC|Bangkok United]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2003–2005 | youthclubs1 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2005 | clubs1 = [[Air Force Central FC|Air Technical Training School]] | caps1 = 6 | goals1 = 3 | years2 = 2006 | clubs2 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps2 = 18 | goals2 = 9 | years3 = 2007 | clubs3 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps3 = 15 | goals3 = 7 | years4 = 2007–2008 | clubs4 = [[Manchester City]] | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2008 | clubs5 = → [[Grasshopper Club Zürich|Grasshopper II]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 2 | years6 = 2008 | clubs6 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps6 = 10 | goals6 = 6 | years7 = 2009–2019 | clubs7 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps7 = 270 | goals7 = 117 | years8 = 2014–2015 | clubs8 = → [[UD Almería|Almería]] (leen) | caps8 = 6 | goals8 = 0 | years9 = 2018 | clubs9 = → [[Sanfrecce Hiroshima]] (leen) | caps9 = 32 | goals9 = 6 | years10 = 2020 | clubs10 = [[Shimizu S-Pulse]] | caps10 = 24 | goals10 = 3 | years11 = 2021–2025 | clubs11 = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | caps11 = 81 | goals11 = 29 | years12 = 2025– | clubs12 = [[Bangkok United FC|Bangkok United]] | caps12 = 14 | goals12 = 4 | nationalyears1 = 2002–2004 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-17 football team|Thailand o/17]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2005–2006 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 9 | nationalyears3 = 2006–2010 | nationalteam3 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps3 = 13 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2007– | nationalteam4 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps4 = 128 | nationalgoals4 = 64 | club-update = 10 Februarie 2026 | nationalteam-update = 11 Junie 2024 }} '''Teerasil Dangda''' ([[Thai]]: ธีรศิลป์ แดงดา; gebore 6 Junie 1988) is 'n [[Thailand|Thaise]] [[sokker]]speler. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Dangda, Teerasil}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] 4bi2nkpghyabem4x87wplwyw4lh9yph 2902138 2902137 2026-05-07T14:31:55Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902138 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | image = [[Lêer:Teerasil Dangda 20191001.jpg|240px]] | image_size = 250px | caption = Teerasil in 2019 | fullname = Teerasil Dangda | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|6|6}} | birth_place = [[Bangkok]], [[Thailand]]<ref>https://www.bgputd.com/official/?r=Player/PlayerDetails_new</ref> | height = 1,81m | position = Voorspeler | currentclub = [[Bangkok United FC|Bangkok United]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2003–2005 | youthclubs1 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2005 | clubs1 = [[Air Force Central FC|Air Technical Training School]] | caps1 = 6 | goals1 = 3 | years2 = 2006 | clubs2 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps2 = 18 | goals2 = 9 | years3 = 2007 | clubs3 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps3 = 15 | goals3 = 7 | years4 = 2007–2008 | clubs4 = [[Manchester City]] | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2008 | clubs5 = → [[Grasshopper Club Zürich|Grasshopper II]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 2 | years6 = 2008 | clubs6 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps6 = 10 | goals6 = 6 | years7 = 2009–2019 | clubs7 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps7 = 270 | goals7 = 117 | years8 = 2014–2015 | clubs8 = → [[UD Almería|Almería]] (leen) | caps8 = 6 | goals8 = 0 | years9 = 2018 | clubs9 = → [[Sanfrecce Hiroshima]] (leen) | caps9 = 32 | goals9 = 6 | years10 = 2020 | clubs10 = [[Shimizu S-Pulse]] | caps10 = 24 | goals10 = 3 | years11 = 2021–2025 | clubs11 = [[BG Pathum United FC|BG Pathum United]] | caps11 = 81 | goals11 = 29 | years12 = 2025– | clubs12 = [[Bangkok United FC|Bangkok United]] | caps12 = 14 | goals12 = 4 | nationalyears1 = 2002–2004 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-17 football team|Thailand o/17]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2005–2006 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 9 | nationalyears3 = 2006–2010 | nationalteam3 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps3 = 13 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2007– | nationalteam4 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps4 = 128 | nationalgoals4 = 64 | club-update = 10 Februarie 2026 | nationalteam-update = 11 Junie 2024 }} '''Teerasil Dangda''' ([[Thai]]: ธีรศิลป์ แดงดา; gebore 6 Junie 1988) is 'n [[Thailand|Thaise]] [[sokker]]speler. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Dangda, Teerasil}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] 1deh05vplsmzfrjduzjksdafqgxoai9 0 274783 2902149 2853056 2026-05-07T15:05:17Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902149 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | name = Theerathon Bunmathan | image = [[Lêer:250930 FC 서울 vs 부리람 (Theerathon Bunmathan).jpg|240px]] | image_size = | caption = Theerathon in 2025 | fullname = Theerathon Bunmathan | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|2|6}} | birth_place = [[Nonthaburi Province|Nonthaburi]], Thailand | height = 1,71 m<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe145065/theeratorn-bunmatan/ |title=Theerathon Bunmathan: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=10 October 2020 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143054/https://www.worldfootball.net/player_summary/theeratorn-bunmatan/ |url-status=live }}</ref> | position = Senteragter, middelvelder | currentclub = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2002–2004 | youthclubs1 = Bangkok Sports School | youthyears2 = 2005–2007 | youthclubs2 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2008 | clubs1 = [[Rajpracha F.C.|Rajpracha]] | caps1 = 10 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2016 | clubs2 = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | caps2 = 218 | goals2 = 15 | years3 = 2016–2020 | clubs3 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps3 = 42 | goals3 = 9 | years4 = 2018 | clubs4 = → [[Vissel Kobe]] (leen) | caps4 = 28 | goals4 = 0 | years5 = 2019 | clubs5 = → [[Yokohama F. Marinos]] (leen) | caps5 = 25 | goals5 = 3 | years6 = 2020–2021 | clubs6 = [[Yokohama F. Marinos]] | caps6 = 53 | goals6 = 2 | years7 = 2021– | clubs7 = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | caps7 = 103 | goals7 = 7 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2009–2013 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2010– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 108 | nationalgoals3 = 9 | club-update = 27 April 2024 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Theerathon Bunmathan''' ([[Thai]]: ธีราทร บุญมาทัน, <small>[[Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]:</small> ''Thirathon Bunmathan'', <small>uitgespreek</small> [tʰīː.rāː.tʰɔ̄ːn būn.māː.tʰān]; gebore 6 Februarie 1990), eenvoudig bekend as '''Aum''' ([[Thai]]: อุ้ม, <small>RTGS:</small> ''Um'', <small>uitgespreek</small> [ʔûm]), is 'n [[Thailand|Thaise]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat vir [[Buriram United F.C.|Burinam United]] en die [[Thaise nasionale sokkerspan|nasionale span van Thailand]] speel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] taaxvac2amzsnoe1vn7170h2hpzlxcy 2902150 2902149 2026-05-07T15:06:42Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902150 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | name = Theerathon Bunmathan | image = [[Lêer:250930 FC 서울 vs 부리람 (Theerathon Bunmathan).jpg|240px]] | image_size = | caption = Theerathon in 2025 | fullname = Theerathon Bunmathan | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|2|6}} | birth_place = Nonthaburi, [[Thailand]] | height = 1,71 m<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe145065/theeratorn-bunmatan/ |title=Theerathon Bunmathan: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=10 October 2020 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143054/https://www.worldfootball.net/player_summary/theeratorn-bunmatan/ |url-status=live }}</ref> | position = Senteragter, middelvelder | currentclub = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2002–2004 | youthclubs1 = Bangkok Sports School | youthyears2 = 2005–2007 | youthclubs2 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2008 | clubs1 = [[Rajpracha F.C.|Rajpracha]] | caps1 = 10 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2016 | clubs2 = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | caps2 = 218 | goals2 = 15 | years3 = 2016–2020 | clubs3 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps3 = 42 | goals3 = 9 | years4 = 2018 | clubs4 = → [[Vissel Kobe]] (leen) | caps4 = 28 | goals4 = 0 | years5 = 2019 | clubs5 = → [[Yokohama F. Marinos]] (leen) | caps5 = 25 | goals5 = 3 | years6 = 2020–2021 | clubs6 = [[Yokohama F. Marinos]] | caps6 = 53 | goals6 = 2 | years7 = 2021– | clubs7 = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | caps7 = 103 | goals7 = 7 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2009–2013 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2010– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 108 | nationalgoals3 = 9 | club-update = 27 April 2024 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Theerathon Bunmathan''' ([[Thai]]: ธีราทร บุญมาทัน, <small>[[Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]:</small> ''Thirathon Bunmathan'', <small>uitgespreek</small> [tʰīː.rāː.tʰɔ̄ːn būn.māː.tʰān]; gebore 6 Februarie 1990), eenvoudig bekend as '''Aum''' ([[Thai]]: อุ้ม, <small>RTGS:</small> ''Um'', <small>uitgespreek</small> [ʔûm]), is 'n [[Thailand|Thaise]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat vir [[Buriram United F.C.|Burinam United]] en die [[Thaise nasionale sokkerspan|nasionale span van Thailand]] speel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] d3640vvgx8gxxx4gltbf3c9zozhmky1 2902152 2902150 2026-05-07T15:08:23Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902152 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | name = Theerathon Bunmathan | image = [[Lêer:250930 FC 서울 vs 부리람 (Theerathon Bunmathan).jpg|240px]] | image_size = | caption = Theerathon in 2025 | fullname = Theerathon Bunmathan | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|2|6}} | birth_place = Nonthaburi, [[Thailand]] | height = 1,71 m<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe145065/theeratorn-bunmatan/ |title=Theerathon Bunmathan: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=10 October 2020 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143054/https://www.worldfootball.net/player_summary/theeratorn-bunmatan/ |url-status=live }}</ref> | position = Senteragter, middelvelder | currentclub = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | clubnumber = 5 | youthyears1 = 2002–2004 | youthclubs1 = Bangkok Sports School | youthyears2 = 2005–2007 | youthclubs2 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2008 | clubs1 = [[Rajpracha F.C.|Rajpracha]] | caps1 = 10 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2016 | clubs2 = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | caps2 = 218 | goals2 = 15 | years3 = 2016–2020 | clubs3 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps3 = 42 | goals3 = 9 | years4 = 2018 | clubs4 = → [[Vissel Kobe]] (leen) | caps4 = 28 | goals4 = 0 | years5 = 2019 | clubs5 = → [[Yokohama F. Marinos]] (leen) | caps5 = 25 | goals5 = 3 | years6 = 2020–2021 | clubs6 = [[Yokohama F. Marinos]] | caps6 = 53 | goals6 = 2 | years7 = 2021– | clubs7 = [[Buriram United F.C.|Buriram United]] | caps7 = 103 | goals7 = 7 | nationalyears1 = 2008–2009 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2009–2013 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 15 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2010– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 108 | nationalgoals3 = 9 | club-update = 27 April 2024 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Theerathon Bunmathan''' ([[Thai]]: ธีราทร บุญมาทัน, <small>[[Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]:</small> ''Thirathon Bunmathan'', <small>uitgespreek</small> [tʰīː.rāː.tʰɔ̄ːn būn.māː.tʰān]; gebore 6 Februarie 1990), eenvoudig bekend as '''Aum''' ([[Thai]]: อุ้ม, <small>RTGS:</small> ''Um'', <small>uitgespreek</small> [ʔûm]), is 'n [[Thailand|Thaise]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat vir [[Buriram United F.C.|Burinam United]] en die [[Thaise nasionale sokkerspan|nasionale span van Thailand]] speel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Bunmathan, Theerathon}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] asrbuasd934xgxcd1vbzni3woo21bwx 0 274803 2902306 2856951 2026-05-08T08:58:50Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902306 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Albanië | Artikel = | Beeld = Flag of Albania.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = ''Flamuri Kombëtar'' | Ander_byname = | Gebruik = 111010 | Simbool = | Verhouding = 5:7 | Goedgekeur_op = [[7 April]] [[1993]]<ref name="FOTW">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/al.html |title=Albanië |accessdate=13 Oktober 2020}}</ref> | Ontwerp = 'n Rooi agtergrond met 'n swart tweekopadelaar in die middel. | Ontwerper = [[Sadik Kaceli]] }} Die '''nasionale vlag van [[Albanië]]''' ([[Albanees]]: ''Flamuri i Shqipërisë'') is op 7 April 1993 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon 'n enkele rooi baan met die silhoeët van 'n tweekopadelaar (in swart) in die middel. Die vlag is gekies in 1912 nadat Albanië sy onafhanklikheid van die [[Ottomaanse Ryk]] verkry het. == Ontwerp == === Simboliek === [[Lêer:Flag of Albania Butrint.jpg|duimnael|'n Wapperende vlag van Albanië]] Die rooi verteenwoordig dapperheid en krag, terwyl die tweekopadelaar die soewereine staat van [[Albanië]] verteenwoordig. Die tweekopadelaar is 'n ou simbool wat al in die [[Bisantynse Ryk]], die [[Heilige Romeinse Ryk]], [[Oostenryk-Hongarye]] en die [[Russiese Ryk]] gebruik is. Die adelaar verwys na die Albanese volk, aangesien Albanië in Albanees (''Shqipëri'' of ''Shqipëria'') “land van die adelaar” of “volk van die adelaar” beteken. === Kleurskema === Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Lêer:Flag of Albania.svg|30px]]<br />Kleurskema ! style="background:#ff0000; width:100px" | {{Kleur|white|Rooi}} ! style="background:#000000; width:100px" | {{Kleur|white|Swart}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>0/100/100/0</code> || <code>0/0/0/100</code> |} == Geskiedenis == [[Lêer:Coat of arms of the House of Kastrioti.svg|duimnael|130px|Wapen van die edelfamilie Kastrioti.<ref>{{en}} {{cite book|title = Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero|last = Hodgkison|first = Harry|publisher = |year = 2005|isbn = 1-85043-941-9|location = |pages = }}</ref> Volgens oorleweringe het [[Gjergj Kastriot Skanderbeg]] in [[Krujë]] 'n rooi vlag met die swart adelaar gehys.<ref>{{en}} {{cite book|title = The Flag Bulletin|url = https://books.google.com/books?id=wjIrAQAAIAAJ|publisher = Flag Research Center.|date = 1 Januarie 1987}}</ref>]] Gedurende [[Johannes Hunyadi]] se veldtog in Niš in 1443 het [[Skanderbeg]] en 'n paar ander [[Albanese]] van die Turkse range weggestap en het hy vir 25 jaar merkwaardige oorwinnings teen die Ottomane behaal. Hy het die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] dubbelkoparendvlag gebruik en sy sonderlinge oorwinnings het aan hom die titel ''Athleta Christi'', deur die [[pous]] toegeken, verleen.<ref>{{en}} {{harvnb|Mucha|Crampton|Louda|1985|p=36}}.</ref> Die arend is in die [[Middeleeue]] deur 'n aantal Albanese edelfamilies vir heraldiese doeleindes gebruik, en het 'n simbool van die Albanese geword.<ref name=Elsie2010>{{en}} {{harvnb|Elsie|2010|loc="Flag, Albanian", bl. 140: “Die adelaar was in die laat Middeleeue 'n algemene heraldiese simbool vir talle Albanese dinastieë en het daardeur 'n simbool van Albanese in die breë geword. Volgens oorlewering was dit ook Skanderbeg se vlag … As 'n simbool van moderne Albanië is die vlag weer waargeneem tydens die jare van nasionale opbloei en was dit ook algemeen in gebruik gedurende die opstande van 1909 tot 1912. Dit is hierdie vlag wat Ismail Qemal bey Vlorë op 28 November 1912 in [[Vlorë]] gehys het om Albanese onafhanklikheid te verklaar.”}}</ref> Die huis van Kastrioti se wapenskild, waarop 'n swart tweekopadelaar op 'n rooi agtergrond verskyn, het bekendheid verwerf toe hy 'n opstand teen die [[Ottomaanse Ryk]] gelei het, wat uitgeloop het op die onafhanklikheid van Albanië van 1443 tot 1479. Dit was die vlag van die Liga van [[Lezhë]] wat die eerste verenigde Albanese staat in die Middeleeue was, en ook die oudste verteenwoordigende politieke liggaam in die land met nog bestaande rekords.<ref name="Matanov2010">{{en}} {{harvnb|Matanov|2010|p=363}}.</ref><ref name="PickardÇeliku2008">{{en}} {{harvnb|Pickard|Çeliku|2008|p=16}}.</ref><ref>{{en}} {{harvnb|Schmitt|2009}}.</ref><ref>{{sq}} {{cite web|title=Kuvendi i Lezhës (1444)|url=http://www.letersia.fajtori.com/Historia/Skenderbeu/kuvendi_i_lezhes.php|website=letersia.fajtori.com|access-date=13 Oktober 2020|archive-date=21 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321172414/http://www.letersia.fajtori.com/Historia/Skenderbeu/kuvendi_i_lezhes.php|url-status=dead}}</ref> Die simbool van die tweekopadelaar is gedurende die 18de, 19de en vroeg-20ste eeue deur Albanese nasionaliste gebruik as 'n simbool van hul veldtog vir hulle land se onafhanklikheid van die Ottomaanse Ryk.<ref name="Elsie-2001-78">{{en}} {{harvnb|Elsie|2001|loc="Eagles", bl. 78}}.</ref><ref name="Elsie2010" /> Op 28 November 1912 is die Albanese onafhanklikheid in [[Vlorë]] verklaar en die vlag, wat deur Ismail Qemali gehys is, is as die simbool van die nuwe volk aanvaar.<ref name="Elsie-2001-78" /><ref name="Elsie2010" /> Die Albanese vlag het deur die jare 'n aantal veranderinge ondergaan soos verskillende bewinde dit aangepas het. Gedurende die heerskappy van [[Zog I van Albanië|Koning Zog]] (1928 tot 1939) is 'n kroon tot die vlag toegevoeg wat gedurende die Italiaanse besetting van Albanië (1939 tot 1943) deur twee bylbundels vervang is. Na afloop van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die kommunistiese regering 'n vyfpuntige goue ster tot die vlag toegevoeg wat weer op 7 April 1992 verwyder is toe dié regering tot 'n val gekom het. Albanië se maritieme vlae – die burgerlike en vlootvaandels – verskil albei van die nasionale vlag. Die burgerlike vaandel bestaan uit drie horisontale bane in rooi, swart en rooi. Die vlootvaandel is soortgelyk aan die nasionale vlag behalwe dat dit die tweekopadelaar op 'n wit agtergrond is en dat die onderste helfte van dei vlag 'n rooi horisontale baan het. Die adelaar op die Albanese vlag verskyn ook op die muntkant van die Albanese vyflekmunt wat in 1995 en 2000 uitgereik is.<ref>{{en}} {{cite web|title=Albanese munte in sirkulasie – Uitgawe van 1995, 1996 en 2000|year=2004–2009|publisher=Bank van Albanië|url=http://www.bankofalbania.org/web/Albanian_coins_of_circulation_43_2.php|accessdate=9 Maart 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306234131/http://www.bankofalbania.org/web/Albanian_coins_of_circulation_43_2.php|archive-date=6 Maart 2009|url-status=dead}}</ref> Sedert 1969 is die vlag van Albanië nieamptelik in [[Kosovo]] vertoon deur die land se etniese Albanese bevolking.<ref>{{en}} {{harvnb|Malcolm|1998|p=325}}.</ref> Dit was in die 1990’s die simbool van die nieerkende Republiek Kosovo. Die huidige onafhanklike staat van Kosovo gebruik [[vlag van Kosovo|'n ander vlag]] wat ontwerp is om enige simbole te vermy wat met 'n spesifieke [[etniese groep]] verbind word (soos die [[Vlag van Bosnië en Herzegowina|vlae van Bosnië en Herzegowina]] en [[vlag van Siprus|Siprus]] ook doen). === Vorige vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg| {{FIAV|historical}} Vlag wat gedurende die nasionalistiese herlewing in die 19de en 20ste eeue gebruik is Lêer:Flag of Albanian Provisional Government (1912-1914).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die onafhanklike Albanië, 1912 tot 1914 Lêer:Flag of Albanian Provisional Government 1912-1914.gif| {{FIAV|historical}}{{FIAV|variant}} Alternatiewe vlag van die onafhanklike Albanië, 1912 tot 1914 Lêer:Flag of Albania (1914–1920).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Vorstedom Albanië, 1914 tot 1920 Lêer:Regentaschapalbanievlag.gif| {{FIAV|historical}}{{FIAV|defacto}} ''De facto'' vlag van die Vorstedom Albanië, 1914 tot 1915 Lêer:Flag of Albania (1920–1926).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Vorstedom Albanië, 1920 tot 1925 en die Albanese Republiek, 1926 tot 1926 Lêer:Flag of Albania (1926–1928).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Albanese Republiek, 1926 tot 1928 Lêer:Flag of Albania (1934–1939).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Albanië, 1928 tot 1939 Lêer:Flag of Albania (1939–1943).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Italiaanse Protektoraat Albanië, 1939 tot 1943 Lêer:Flag of Albania (1943–1944).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Albanië tydens die Duitse besetting, 1943 tot 1944 Lêer:Flag of Albania (1944–1946).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Demokratiese Regering van Albanië, 1944 tot 1946 Lêer:Flag of Albania (1946–1992).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Volksrepubliek Albanië, 1946 tot 1976 en die Sosialistiese Volksrepubliek Albanië, 1976 tot 1992 Lêer:Flag of Albania (1992-2002).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Albanië, 1992 tot 2002 </gallery></center> == Ander vlae == === Vlae en standaarde === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Civil Ensign of Albania.svg| {{FIAV|normal}} Burgerlike vaandel van Albanië Lêer:Albanian Naval Forces insignia.svg| {{FIAV|normal}} Vlootvaandel van Albanië Lêer:Government Ensign of Albania.svg| {{FIAV|normal}} Regeringsvaandel van Albanië Lêer:Albanian Coast Guard Ensign.svg| {{FIAV|normal}} Kuswagvaandel van Albanië Lêer:Flag of the President of Albania.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die president van Albanië Lêer:Flamuri i Policisë së Shtetit.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Albanese polisie </gallery></center> === Vorige vlae en standaarde === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Civil Ensign of Albania (1945-1992).svg| {{FIAV|historical}} Burgerlike vaandel, 1945 tot 1992 Lêer:Naval Ensign of Albania (1946-1954).svg| {{FIAV|historical}} Oorlogsvlag ter see, 1946 tot 1954 Lêer:Naval Ensign of Albania (1954-1958).svg| {{FIAV|historical}} Oorlogsvlag ter see, 1954 tot 1958 Lêer:Naval Ensign of Albania (1958-1992).svg| {{FIAV|historical}} Oorlogsvlag ter see, 1958 tot 1992 Lêer:Government Ensign of Albania (1958-1992).svg| {{FIAV|historical}} Diensvlag ter see, 1958 tot 1992 Lêer:Albanian Coast Guard Ensign-1958-1992.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die kuswag, 1958 tot 1992 Lêer:Presidential flag of Albania 1946-1992.svg| {{FIAV|historical}} Presidensiële standaard, 1946 tot 1992 Lêer:Flag of the President of Albania (1992–2002).svg| {{FIAV|historical}} Presidensiële standaard, 1992 tot 2002 </gallery></center> === Diverse === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Albanian Muslim flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Albanese [[Moslem]]s in die eerste kwart van die 19e eeu Lêer:Latin (usually Albanian) Merchant Flag 1453-1793.svg| {{FIAV|historical}} Latynse, meestal Albanese koopvaardyvlag van Ottomaans Albanië, 1453 tot 1793 Lêer:Essad Pasha%27s flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Sentraal-Albanese Republiek, 'n kortstondige nieerkende republiek, 1913 tot 1914 Lêer:Flag of Koritsa.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die outonome Albanese Republiek Korçë, 1916 tot 1920 Lêer:Flag of Mirdita Republic.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Republiek Mirdita, 'n kortstondige nieerkende republiek, 1921 Lêer:Flag of Albania (1939-1943; crowned).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Italiaanse protektoraat Albanië met die kroon van die [[Huis van Savoje]] Lêer:Flag of SFR Yugoslav Albanian Minority.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Albanese minderheid in [[Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië|Joego-Slawië]] ([[Sosialistiese Outonome Provinsie Kosovo]]) Lêer:Flag of Albania.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Republiek Kosovo, 'n selfverklaarde staat in 1992 op die grondgebied van die [[Outonome Provinsie Kosovo en Metohija (1990–1999)|provinsie Kosovo en Metohija]] ([[Serwië]]) Lêer:Flag of Dardania.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Dardania wat gebruik is as vlag van Kosovo en presidensiële vlag onder [[UNMIK]], ontwerp deur [[Ibrahim Rugova]]. Lêer:Flag of Kosovo.svg| [[Vlag van Kosovo]] (2008–), verteenwoordig die Kosovaarse Albanese en die vyf minderhede in [[Kosovo]] </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronnelys == {{refbegin|2}} * {{en}} {{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Albania|location=Lanham, MD|publisher=Scarecrow Press (The Rowman & Littlefield Publishing Group Incorporated)|year=2010|isbn=0-8108-6188-7|url=https://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC}} * {{en}} {{cite book|last=Elsie|first=Robert|title=A Dictionary of Albanian Religion, Mythology, and Folk Culture|location=New York, NY|publisher=New York Universiteitspers|year=2001|isbn=0-8147-2214-8|url=https://books.google.com/books?id=aAtQZ0vjf5gC}} * {{en}} {{cite book|last=Grumeza|first=Ion|title=The Roots of Balkanization: Eastern Europe C.E. 500–1500|location=Lanham, MD|publisher=Universiteitspers van Amerika|year=2010|isbn=0-7618-5134-8|url=https://books.google.com/books?id=QKhuxLdnYhMC}} * {{en}} {{cite book|last=Malcolm|first=Noel|title=Kosovo: A Short History|location=Londen|publisher=Macmillan|year=1998|isbn=0-333-66612-7|url=https://books.google.com/books?id=GGQ_AQAAIAAJ}} * {{en}} {{cite book|last=Matanov|first=Christo|title=The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology|year=2010|location=Oxford|publisher=Oxford Universiteitspers|isbn=978-0-19-533403-6|url=https://books.google.com/books?id=mzwpq6bLHhMC}} * {{en}} {{cite book|last1=Mucha|first1=Ludvík|last2=Crampton|first2=William|last3=Louda|first3=Jiří|title =Webster's Concise Encyclopedia of Flags & Coats of Arms|location=New York, NY|publisher=Crescent Books|year=1985|isbn=0-517-49951-7|url=https://books.google.com/books?id=YgIAOklnOOMC}} * {{en}} {{cite book|last1=Pickard|first1=Rob|last2=Çeliku|first2=Florent|title=Analysis and Reform of Cultural Heritage Policies in South-East Europe|year=2008|location=Straatsburg|publisher=Raad van Europa Uitgewers|isbn=978-9-28-716265-6|url=https://books.google.com/books?id=Bi8fjENzJacC}} * {{de}} {{cite book|last=Schmitt|first=Oliver Jens|title=Skanderbeg: Der neue Alexander auf dem Balkan|year=2009|location=Regensburg|publisher=Verlag Friedrich Pustet|isbn=978-3-7917-2229-0|url=https://books.google.com/books?id=GznYPwAACAAJ}} * {{sq}} {{cite book|last=Frashëri|first=Kristo|title=Gjergj Kastrioti Skënderbeu: Jeta dhe Vepra, 1405–1468|url=https://books.google.com/books?id=vwR3PQAACAAJ&dq=kristo+frasheri+skenderbeu|year=2002|location=Tirana, Albanië|publisher=Botimet Toena|isbn=99927-1-627-4}} {{refend|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Albania|Vlae van Albanië}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/al.html Albanië] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Albania|title=Flag of Albania|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Oktober 2020}} {{Europavlae}} {{Normdata}} [[Kategorie:Albanië]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Albanië]] 5ogde861mi7kea1izfy8n892n8hlq4a 0 274811 2902142 2249391 2026-05-07T14:37:38Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902142 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | fullname = Kawin Thamsatchanan | image = [[Lêer:Kawin Thamsatchanan.JPG|240px]] | image_size = 150px | caption = Kawin in 2010 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|1|26}} | birth_place = [[Bangkok]], [[Thailand]] | height = 1,83 m | position = Doelwagter | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 2002–2007 | youthclubs1 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2007–2008 | clubs1 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps1 = 16 | goals1 = 0 | years2 = 2008–2018 | clubs2 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps2 = 247 | goals2 = 0 | years3 = 2018–2022 | clubs3 = [[Oud-Heverlee Leuven|OH Leuven]] | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2020 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2022 | clubs5 = → [[Port FC|Port]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 0 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps6 = 13 | goals6 = 0 | totalcaps = 294 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 2006–2007 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-17 football team|Thailand o/16]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008–2009 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2014 | nationalteam3 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2022 | nationalteam4 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] (wildcard) | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2010–2022 | nationalteam5 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps5 = 64 | nationalgoals5 = 0 }} '''Kawin Thamsatchanan''' ([[Thai]]: กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์, <small>uitgespreek</small> [kā.wīn tʰām.sàt.t͡ɕāː.nān]; gebore op 26 Januarie 1990), eenvoudig bekend as '''Tong''' (Thai: ตอง, <small>uitgespreek</small> [tɔ̄ːŋ]) is 'n [[Thailand|Thaise]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] wat as doelwagter gespeel het.<ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/54634 ปิดฉาก 17 ปี! "ตอง" กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์ ประกาศแขวนถุงมือ]</ref><ref>[https://www.thairath.co.th/sport/thaifootball/changsuek/2793774 สุดช็อก "กวินทร์" ผู้รักษาประตูทีมชาติไทย ร่ายยาวเปิดใจ หลังเลิกเล่นฟุตบอลอาชีพ]</ref><ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/487/ อีกไม่นานเกินรอ! "กวินทร์" เริ่มเวทฟื้นฟูร่างกายมุ่งมั่นเพื่อการกลับมา]</ref><ref>[https://www.thaipower.co/1754-2/ ฟุตบอลคือความหมายของชีวิต กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] aeev0270yv2bsvddu18hbkm0dygi5iq 2902143 2902142 2026-05-07T14:38:23Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902143 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | fullname = Kawin Thamsatchanan | image = [[Lêer:Kawin Thamsatchanan.JPG|240px]] | image_size = 150px | caption = Kawin in 2010 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|1|26}} | birth_place = [[Bangkok]], [[Thailand]] | height = 1,83 m | position = Doelwagter | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 2002–2007 | youthclubs1 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2007–2008 | clubs1 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps1 = 16 | goals1 = 0 | years2 = 2008–2018 | clubs2 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps2 = 247 | goals2 = 0 | years3 = 2018–2022 | clubs3 = [[Oud-Heverlee Leuven|OH Leuven]] | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2020 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2022 | clubs5 = → [[Port F.C.|Port]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 0 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[Muangthong United FC|Muangthong United]] | caps6 = 13 | goals6 = 0 | totalcaps = 294 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 2006–2007 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-17 football team|Thailand o/16]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008–2009 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2014 | nationalteam3 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2022 | nationalteam4 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] (wildcard) | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2010–2022 | nationalteam5 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps5 = 64 | nationalgoals5 = 0 }} '''Kawin Thamsatchanan''' ([[Thai]]: กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์, <small>uitgespreek</small> [kā.wīn tʰām.sàt.t͡ɕāː.nān]; gebore op 26 Januarie 1990), eenvoudig bekend as '''Tong''' (Thai: ตอง, <small>uitgespreek</small> [tɔ̄ːŋ]) is 'n [[Thailand|Thaise]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] wat as doelwagter gespeel het.<ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/54634 ปิดฉาก 17 ปี! "ตอง" กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์ ประกาศแขวนถุงมือ]</ref><ref>[https://www.thairath.co.th/sport/thaifootball/changsuek/2793774 สุดช็อก "กวินทร์" ผู้รักษาประตูทีมชาติไทย ร่ายยาวเปิดใจ หลังเลิกเล่นฟุตบอลอาชีพ]</ref><ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/487/ อีกไม่นานเกินรอ! "กวินทร์" เริ่มเวทฟื้นฟูร่างกายมุ่งมั่นเพื่อการกลับมา]</ref><ref>[https://www.thaipower.co/1754-2/ ฟุตบอลคือความหมายของชีวิต กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3z6omdwhv17r4u9ofpwpw9k96xqxjb3 2902144 2902143 2026-05-07T14:38:59Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902144 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | fullname = Kawin Thamsatchanan | image = [[Lêer:Kawin Thamsatchanan.JPG|240px]] | image_size = 150px | caption = Kawin in 2010 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|1|26}} | birth_place = [[Bangkok]], [[Thailand]] | height = 1,83 m | position = Doelwagter | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 2002–2007 | youthclubs1 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2007–2008 | clubs1 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps1 = 16 | goals1 = 0 | years2 = 2008–2018 | clubs2 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps2 = 247 | goals2 = 0 | years3 = 2018–2022 | clubs3 = [[Oud-Heverlee Leuven|OH Leuven]] | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2020 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2022 | clubs5 = → [[Port F.C.|Port]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 0 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps6 = 13 | goals6 = 0 | totalcaps = 294 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 2006–2007 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-17 football team|Thailand o/16]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008–2009 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2014 | nationalteam3 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2022 | nationalteam4 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] (wildcard) | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2010–2022 | nationalteam5 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps5 = 64 | nationalgoals5 = 0 }} '''Kawin Thamsatchanan''' ([[Thai]]: กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์, <small>uitgespreek</small> [kā.wīn tʰām.sàt.t͡ɕāː.nān]; gebore op 26 Januarie 1990), eenvoudig bekend as '''Tong''' (Thai: ตอง, <small>uitgespreek</small> [tɔ̄ːŋ]) is 'n [[Thailand|Thaise]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] wat as doelwagter gespeel het.<ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/54634 ปิดฉาก 17 ปี! "ตอง" กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์ ประกาศแขวนถุงมือ]</ref><ref>[https://www.thairath.co.th/sport/thaifootball/changsuek/2793774 สุดช็อก "กวินทร์" ผู้รักษาประตูทีมชาติไทย ร่ายยาวเปิดใจ หลังเลิกเล่นฟุตบอลอาชีพ]</ref><ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/487/ อีกไม่นานเกินรอ! "กวินทร์" เริ่มเวทฟื้นฟูร่างกายมุ่งมั่นเพื่อการกลับมา]</ref><ref>[https://www.thaipower.co/1754-2/ ฟุตบอลคือความหมายของชีวิต กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] 9krnqpm6ppdfr3hl1qfksjgl5s8g2mx 2902151 2902144 2026-05-07T15:07:41Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902151 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | fullname = Kawin Thamsatchanan | image = [[Lêer:Kawin Thamsatchanan.JPG|240px]] | image_size = 150px | caption = Kawin in 2010 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|1|26}} | birth_place = [[Bangkok]], [[Thailand]] | height = 1,83 m | position = Doelwagter | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 2002–2007 | youthclubs1 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2007–2008 | clubs1 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps1 = 16 | goals1 = 0 | years2 = 2008–2018 | clubs2 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps2 = 247 | goals2 = 0 | years3 = 2018–2022 | clubs3 = [[Oud-Heverlee Leuven|OH Leuven]] | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2020 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2022 | clubs5 = → [[Port F.C.|Port]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 0 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps6 = 13 | goals6 = 0 | totalcaps = 294 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 2006–2007 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-17 football team|Thailand o/16]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008–2009 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2014 | nationalteam3 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2022 | nationalteam4 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] (wildcard) | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2010–2022 | nationalteam5 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps5 = 64 | nationalgoals5 = 0 }} '''Kawin Thamsatchanan''' ([[Thai]]: กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์, <small>uitgespreek</small> [kā.wīn tʰām.sàt.t͡ɕāː.nān]; gebore op 26 Januarie 1990), eenvoudig bekend as '''Tong''' (Thai: ตอง, <small>uitgespreek</small> [tɔ̄ːŋ]) is 'n [[Thailand|Thaise]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] wat as doelwagter gespeel het.<ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/54634 ปิดฉาก 17 ปี! "ตอง" กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์ ประกาศแขวนถุงมือ]</ref><ref>[https://www.thairath.co.th/sport/thaifootball/changsuek/2793774 สุดช็อก "กวินทร์" ผู้รักษาประตูทีมชาติไทย ร่ายยาวเปิดใจ หลังเลิกเล่นฟุตบอลอาชีพ]</ref><ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/487/ อีกไม่นานเกินรอ! "กวินทร์" เริ่มเวทฟื้นฟูร่างกายมุ่งมั่นเพื่อการกลับมา]</ref><ref>[https://www.thaipower.co/1754-2/ ฟุตบอลคือความหมายของชีวิต กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata} {{DEFAULTSORT:Thamsatchanan, Kawin}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8l8rmpqapb92bdb680y6bfkqupvnict 0 274842 2902146 2391603 2026-05-07T14:45:49Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902146 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Tanaboon Kesarat | image = [[Lêer:Tanaboon Kesarat.jpg|240px]] | image_size = 200px | caption = Tanaboon in 2018 | fullname = Tanaboon Kesarat | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|09|21}} | birth_place = Samut Prakan, [[Thailand]] | height = 1,82 m | currentclub = [[Port F.C.|Port]] | clubnumber = 8 | position = Verdedigende middelvelder, senteragter | youthyears1 = 2007–2010 | youthclubs1 = Bangkok Sports School | years1 = 2011 | clubs1 = [[Bangkok F.C.|Bangkok]] | caps1 = 21 | goals1 = 0 | years2 = 2012–2016 | clubs2 = [[Police Tero F.C.|BEC Tero Sasana]] | caps2 = 90 | goals2 = 0 | years3 = 2012 | clubs3 = → [[RBAC F.C.|RBAC]] (loan) | caps3 = 19 | goals3 = 5 | years4 = 2016 | clubs4 = → [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] (loan) | caps4 = 18 | goals4 = 2 | years5 = 2016 | clubs5 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps5 = 11 | goals5 = 0 | years6 = 2017–2018 | clubs6 = [[Chiangrai United F.C.|Chiangrai United]] | caps6 = 22 | goals6 = 1 | years7 = 2018–2019 | clubs7 = [[BG Pathum United F.C.|BG Pathum United]] | caps7 = 22 | goals7 = 0 | years8 = 2019– | clubs8 = [[Port F.C.|Port]] | caps8 = 103 | goals8 = 3 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2013–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2013–2024 | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 55 | nationalgoals3 = 1 | pcupdate = 14 Julie 2025 | ntupdate = }} '''Tanaboon Kesarat''' ([[Thai]]: ธนบูรณ์ เกษารัตน์; gebore op 21 September 1993), slegs bekend as '''Tum''' ([[Thai]]: ตั้ม), is 'n professionele Thaise sokkerspeler wat as middeveldverdediger of senteragter vir die [[Thai League 1]]-klub [[Port F.C.|Port]] speel.<ref>[https://www.usports.co.th/th/soccer/article/400/%22%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%22%20%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%20%22%E0%B8%98%E0%B8%99%E0%B8%9A%E0%B8%B9%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8C%22%20%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9B%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B8%A1%E0%B9%81%E0%B8%97%E0%B8%99%20%22%E0%B8%A8%E0%B8%B4%E0%B8%A7%E0%B8%81%E0%B8%A3%22 "การท่าเรือ" เตรียมตั้ง "ธนบูรณ์" เป็นรองกัปตันทีมแทน "ศิวกร"]</ref><ref>[https://www.thaipbs.or.th/news/content/257305 ทุบสถิติไทยลีก "เชียงราย" ทุ่ม 50 ล้าน คว้าตัว "ธนบูรณ์" ร่วมทีม]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kesarat, Tanaboon}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] h7d2l6teb0n140tqbz127rtx52neuta 2902210 2902146 2026-05-07T19:59:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902210 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Tanaboon Kesarat | image = [[Lêer:Tanaboon Kesarat.jpg|240px]] | image_size = 200px | caption = Tanaboon in 2018 | fullname = Tanaboon Kesarat | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|09|21}} | birth_place = Samut Prakan, [[Thailand]] | height = 1,82 m | currentclub = [[Port F.C.|Port]] | clubnumber = 8 | position = Verdedigende middelvelder, senteragter | youthyears1 = 2007–2010 | youthclubs1 = Bangkok Sports School | years1 = 2011 | clubs1 = [[Bangkok F.C.|Bangkok]] | caps1 = 21 | goals1 = 0 | years2 = 2012–2016 | clubs2 = [[Police Tero F.C.|BEC Tero Sasana]] | caps2 = 90 | goals2 = 0 | years3 = 2012 | clubs3 = → [[RBAC F.C.|RBAC]] (loan) | caps3 = 19 | goals3 = 5 | years4 = 2016 | clubs4 = → [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] (loan) | caps4 = 18 | goals4 = 2 | years5 = 2016 | clubs5 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps5 = 11 | goals5 = 0 | years6 = 2017–2018 | clubs6 = [[Chiangrai United F.C.|Chiangrai United]] | caps6 = 22 | goals6 = 1 | years7 = 2018–2019 | clubs7 = [[BG Pathum United F.C.|BG Pathum United]] | caps7 = 22 | goals7 = 0 | years8 = 2019– | clubs8 = [[Port F.C.|Port]] | caps8 = 103 | goals8 = 3 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2013–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2013–2024 | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 55 | nationalgoals3 = 1 | pcupdate = 14 Julie 2025 | ntupdate = }} '''Tanaboon Kesarat''' ([[Thai]]: ธนบูรณ์ เกษารัตน์; gebore op 21 September 1993), slegs bekend as '''Tum''' ([[Thai]]: ตั้ม), is 'n professionele Thaise sokkerspeler wat as middeveldverdediger of senteragter vir die [[Thai League 1]]-klub [[Port F.C.|Port]] speel.<ref>[https://www.usports.co.th/th/soccer/article/400/%22%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%22%20%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%20%22%E0%B8%98%E0%B8%99%E0%B8%9A%E0%B8%B9%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8C%22%20%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%9B%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B8%A1%E0%B9%81%E0%B8%97%E0%B8%99%20%22%E0%B8%A8%E0%B8%B4%E0%B8%A7%E0%B8%81%E0%B8%A3%22 "การท่าเรือ" เตรียมตั้ง "ธนบูรณ์" เป็นรองกัปตันทีมแทน "ศิวกร"]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.thaipbs.or.th/news/content/257305 ทุบสถิติไทยลีก "เชียงราย" ทุ่ม 50 ล้าน คว้าตัว "ธนบูรณ์" ร่วมทีม]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kesarat, Tanaboon}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] rdf4dy6ds92e0isbd6f36q8co96wzba 0 274849 2902148 2391595 2026-05-07T14:57:11Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2902148 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | name = Thitiphan Puangchan | image = [[Lêer:Thitipan Puangchan 20191001.jpg|240px]] | image_size = | caption = Puangchan in 2019 | fullname = Thitiphan Puangchan | height = 1,78 m<ref>{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/players/thitipan-puangchan/281974/|title=Thailand - T. Puangjan - Profile with news, career statistics and history - Soccerway}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|9|1}} | birth_place = Suphan Buri, [[Thailand]] | currentclub = [[Bangkok United F.C.|Bangkok United]] | clubnumber = 18 | position = Middelveldspeler | youthyears1 = 2005–2010 | youthclubs1 = [[Satriwitthaya 2 School]] | youthyears2 = 2010–2011 | youthclubs2 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | years1 = 2011–2016 | clubs1 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps1 = 87 | goals1 = 10 | years2 = 2011 | clubs2 = → [[Suphanburi F.C.|Suphanburi]] (leen) | caps2 = 15 | goals2 = 3 | years3 = 2016–2018 | clubs3 = [[Chiangrai United F.C.|Chiangrai United]] | caps3 = 42 | goals3 = 6 | years4 = 2018–2022 | clubs4 = [[BG Pathum United F.C.|BG Pathum United]] | caps4 = 55 | goals4 = 8 | years5 = 2019 | clubs5 = → [[Oita Trinita]] (leen) | caps5 = 20 | goals5 = 0 | years6 = 2021–2022 | clubs6 = → [[Bangkok United F.C.|Bangkok United]] (leen) | caps6 = 27 | goals6 = 3 | years7 = 2022– | clubs7 = [[Bangkok United F.C.|Bangkok United]] | caps7 = 75 | goals7 = 7 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2012–2016 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps2 = 18 | nationalgoals2 = 7 | nationalyears3 = 2013– | nationalteam3 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps3 = 58 | nationalgoals3 = 7 | club-update = 9 Januarie 2026 | nationalteam-update = 14 Oktober 2025 }} '''Thitipan Puangchan''' ([[Thai]]: ฐิติพันธ์ พ่วงจันทร์, <small>[[Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]:</small> ''Thitiphan Phuangchan'', <small>uitgespreek</small> [tʰìʔ.tìʔ.pʰān pʰûa̯ŋ.t͡ɕān]; gebore 1 September 1993), eenvoudig bekend as '''New''' ([[Thai]]: นิว, <small>[[Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]:</small> ''Nio'', <small>uitgespreek</small> [nīw]), is 'n [[Thai|Thaise]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as middelveldspeler vir [[Bangkok United F.C.|Bangkok United]] en die [[Thaise nasionale sokkerspan|Thaise nasionale span]] speel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Puangjan, Thitipan}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] t60acnvoe2tfocqqk4iht9in7cy5nql 0 279591 2902212 2137958 2026-05-07T20:18:15Z Suyash.dwivedi 89550 2902212 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Peter Vogel | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1937|3|22}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Duitsland|Duits]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1937|3|22|1978|9|21}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en regisseur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0900950 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Peter Vogel''' (22 Maart 1937 – 21 September 1978) was 'n [[Duitsland|Duitse]] akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Flying Classroom'' (1954) en ''Charley's Aunt'' (1963), en in die televisiereeks ''Kottan ermittelt'' (1976). [[File:Grave Vogel Peter.jpg|thumb|Friedhof Bogenhausen-Peter Vogel]] == Filmografie == === Rolprente === * 1954: ''Flying Classroom'' * 1959: ''Der Haus-Tyrann'' * 1959: ''Heimat, deine Lieder'' * 1959: ''Ein Mann geht durch die Wand'' * 1959: ''Meet Peter Voss'' * 1959: ''Wenn das mein großer Bruder wüßte'' * 1960: ''Agatha, laß das Morden sein!'' * 1960: ''Hauptmann - deine Sterne'' * 1960: ''Stephanie in Rio'' * 1960: ''Der Held meiner Träume'' * 1962: ''Das haben die Mädchen gern'' * 1962: ''Dicke Luft'' * 1962: ''Kohlhiesel's Daughters'' * 1963: ''Charley's Aunt'' * 1963: ''Ferien wie noch nie'' * 1964: ''I Learned It from Father'' * 1964: ''Das Phantom von Soho'' * 1972: ''Temptation in the Summer Wind'' * 1978: ''The Unicorn'' === Televisiereekse === * 1976: ''Kottan ermittelt'' === Televisierolprente === * 1956: ''Die Fahrt ins Blaue'' * 1957: ''Bei Tag und bei Nacht oder Der Hund des Gärtners'' * 1958: ''Olivia'' * 1962: ''Die Rebellion'' * 1962: ''Flitterwochen'' * 1962: ''Entführung aus dem Savoy'' * 1963: ''Der schlechte Soldat Smith'' * 1965: ''Hallo - Mr. Moss'' * 1966: ''Das Abgründige in Herrn Gerstenberg'' * 1966: ''Alibi für James'' * 1966: ''Match'' * 1967: ''Valentin Katajews chirurgische Eingriffe in das Seelenleben des Dr. Igor Igorowitsch'' * 1967: ''Fentons völlig verrückte Erfindung'' * 1968: ''Was ihr wollt'' * 1969: ''Das Lamm'' * 1969: ''Die Moritat vom Räuberhauptmann Johann Georg Grasel'' * 1970: ''Hier bin ich, mein Vater'' * 1970: ''Ein Mädchen für alles'' * 1970: ''Kannibalen'' * 1971: ''Kein Geldschrank geht von selber auf - Die Eddie-Chapman-Story'' * 1971: ''Einer muß der Dumme sein'' * 1971: ''Autobus S'' * 1972: ''Die seltsamen Abenteuer des geheimen Kanzleisekretärs Tusmann'' * 1972: ''Rechtsprechung - Szenische Rekonstruktion des Prozesses gegen Dr. John Bodkin Adams'' * 1973: ''Mein Onkel Benjamin'' * 1973: ''Blitzlicht'' * 1973: ''Die Biedermänner'' * 1973: ''Der Menschenfreund'' * 1974: ''Rosmersholm'' * 1974: ''Ist Onkel Jack ein Konformist?'' * 1979: ''Erzählung eines Unbekannten'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0900950|Peter Vogel}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vogel, Peter}} [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 1978]] [[Kategorie:Duitse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 1uwlx4tl83lsygqjmaxctyroq8o67gu 0 287739 2902082 2900357 2026-05-07T12:35:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902082 wikitext text/x-wiki '''Elzette Maarschalk''' (23 Julie 1959) is 'n Suid-Afrikaanse aktrise wat haar BA Drama graad aan die [[Universiteit van Pretoria]] behaal het. In haar finale jaar van haar studies het sy reeds ʼn hoofrol in die film, ''Beloftes van Môre'', losgeslaan. Kort daarna het sy met vryskutwerk begin. Sy is getroud met die sanger Joseph Clark en het twee kinders uit haar vorige huwelik saam met die akteur [[Pierre van Pletzen]], Zetske van Pletzen en [[Peach van Pletzen|Pierre-Henri (Peach]]) van Pletzen. == Loopbaan == Elzette was ook betrokke by die oorvertaling van films na Afrikaans wat ook genomineer was vir beste oorvertalings. Na ʼn bedrywige tyd in Johannesburg het sy verhuis na [[Bloemfontein]] waar sy betrokke geraak het by die Uitvoerende Kunste Raad vir die Vrystaat, waar sy hoofrolle vertolk het in verskeie toneelstukke, komedies, klugte, pantomimes en musiekblyspele. In [[1988]] het sy weer teruggekeer na [[Gauteng]] en is kort daarna deur [[Jan Scholtz]] genader om die rol ''Koekie'' in die televisiereeks ''Binnekring I'' en ''II'' teenoor At Botha te vertolk. Elzette het ook deur [[Suid-Afrika]] gereis met die musiekblyspel, ''[[Buddy Holly]]'', waar sy die rol van Maria-Elena vertolk het. Sy het hoofrolle in 'n verskeie komedies en klugte gespeel: o.a. in die Afrikaanse vertalings van Run For Your Wife / My Vrou Se Man Se Vrou, Blithe Spirit / Die Vryerige Spook. Nadat sy die regie van Houtkruis die Musical se toerproduksie behartig het, het sy self in die musiekblyspel teenoor Franna Benadé en Jolette Odendaal in Die Houtkruis gespeel by die Staatsteater in Pretoria en Artscape Teater in Kaapstad. Van haar hoogtepunte van haar loopbaan lig Elzette uit:   ''“En dan natuurlik my heel eerste televisiedrama Die Vlakte Duskant Hebron. Die musiekblyspel The Buddy Holly Story is ook vir my spesiaal, want dis waar ek my man, Joseph ontmoet het.”'' Sy het hoofrolle in televisiereekse vertolk soos ''Die Vierde Kabinet,'' saam met [[Gys de Villiers]], ''Arsenaal'', saam met [[Ian Roberts]], ''[[7de Laan]]'', ''Hart van Staal'', ''[[Binnelanders]]'' en ''Wild at Heart'' vir die Hallmark Kanaal. Sedert 2007 het sy haar eie toneelspel meer na die agtergrond geskuif om plek te maak vir vervaardiging en regie van produksies. In 2009 het sy die vertaling, verwerking en regie behartig van Hoe 'n Man Se Kop Werk - 'n Manlike KATarsis, met Altus Theart in die solo komedie. In September 2010 het sy die regie vir ''Symphonic Queen'' in [[Nederland]] se Simfonie-orkes gedoen en na agt stede met die produksie getoer. In [[2011]] het sy die besprekings vir ''The Queen Experience'' in Nederland gedoen asook die verloop van die program van die produksie behartig. Behalwe vir kommersiële teaterwerk, doen Elzette ook korporatiewe teater en privaat produksies. == Produksies == * Vervaardiger en regisseur vir '''''The QUEEN Experience''''' met Joseph Clark (Nederland, 2012 & 2013 in Suid-Afrika) * '''''Simply Irresistible''''' met Joseph Clark & Juanita Kruger * '''''Joseph Clark - The Music Of QUEEN''''' (in Suid-Afrika, [[Italië]] en [[Duitsland]]) * '''''''Vivere''''''' met Joseph Clark & Jannie Moolman * '''''African Crossing''''' (in Suid-Afrika en Duitsland) * '''''Houtkruis - Die Musical''''' * '''''Joseph Clark & The Gaabo Motho Tenors''''' * '''''Joseph Clark's Valentine's Show''''' * '''''Joseph Clark & Gloria Bosman''''' * '''''Total Eclipse of the Heart''''' met Joseph Clark & Ilse Klink == Filmografie == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Soort !Titel !Rol !Jaar |- |Rolprent |''Wonderlus'' |Piet se ma |2017 |- |Kortfilm |''Arts'' |Sandra |2016 |- |Rolprent |''Skorokoro'' |Sister Meredith |2016 |- |Rolprent |''Mignon Mossie van Wyk '' |Yvonne Prinsloo |2016 |- |Kortfilm |''The Star Gazers'' |Annie se ma |2015 |- |Rolprent |''Ballade vir ʼn Enkeling'' |Ria Muller |2015 |- |Rolprent |''Seun 81457397BG'' |Aletta van Rensburg |2014 |- |Kortfilm |''Almon'' |Henry se ma |2014 |- |Rolprent |''Alles wat Mal is'' |Catherine Joubert |2014 |- |Rolprent |''Die Ballade van Robbie de Wee'' |Marie de Wee |2013 |- |Televisiereeks |''Wild at Heart'' |Kathryn |2008 |- |Televisiereeks |''Binnelanders'' |Karla Combrink |2005 |- |Televisiereeks |''Arsenaal'' |Addie Muller |2002 |- |Televisiereeks |''Die Vierde Kabinet'' |Steffi Gouws |1998 |- |Televisiefilm |''Dark Desires: The Other Side of the Mirror'' |Mathilde |1997 |- |Televisiereeks |''Vierspel'' |Annette van Wyk |1996 |- |Rolprent |''Lipstiek Dipstick'' |Juf. Gouws |1994 |- |Televisiereeks |''Triptiek'' |Julia Vermeulen |1994 |- |Televisiereeks |''Torings'' |Santie Roodt |1994 |- |Rolprent |''Orkney Snork Nie! (nog ʼn movie)'' |Zelda |1993 |- |Televisiereeks |''Die Sonkring II'' |Dr. Molendorf |1993 |- |Televisiereeks |''Die Binnekring II'' |Kapt. Karen Kuschke |1992 |- |Rolprent |''Taxi to Soweto'' |Susan |1991 |- |Televisiereeks |''Die Binnekring I'' |Kapt. Karen Kuschke |1990 |- |Televisiereeks |''Koöperasiestories '' |Lena van Deventer |1983 |- |Rolprent |''Die Vlakte Duskant Hebron'' |Santie Germishuis |1982 |- |Rolprent |''Beloftes van Môre'' |Heleen Vermeulen |1981 |} == Bronne == * https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=594 * https://www.imdb.com/name/nm0530964/ * http://thespians.co.za/elzette-maarschalk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171103161944/http://thespians.co.za/elzette-maarschalk/ |date= 3 November 2017 }} * https://www.netwerk24.com/huisgenoot/Bekendes/kyk-elzette-maarschalk-vier-haar-60ste-verjaardag-20190730 * https://www.rooirose.co.za/zetske-van-pletzen-die-groot-avontuur/ {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Maarschalk, Elzette}} [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] btwd2rhcf4mjf2fgh9huiy0dugzf9a5 0 295521 2902130 2728743 2026-05-07T14:18:44Z Aliwal2012 39067 /* Sien ook */ +Die regsgeldigheid van strafbepalings in die COVID-19-regulasies 2902130 wikitext text/x-wiki {{Mediese vrywaringsnota}} {{Inligtingskas gebeurtenis | titel = Covid-19-pandemie in Suid-Afrika | beeld = Covid-19 cases in South Africa.svg | onderskrif = Kaart van provinsies met bevestigde gevalle van COVID-19 | datum = 1 Maart 2020 – voortdurend | ligging = [[Suid-Afrika]] | ongevalle1 = '''Virusstam''' [[Koronavirus|SARS CoV-2]] '''Oorsprong''' [[Wuhan]], [[Hubei]], [[Volksrepubliek China|China]] <br/>'''Eerste geval''' [[Hilton]], [[KwaZulu-Natal]]<br/> 1 Maart 2020 ({{Aantal dae|jaar1=2020|maand1=3|dag1=1}} dae gelede)<br/> '''Gevalle''' 4 025 375<small>(23 Oktober 2022)</small>{{R|sacoronavirus.co.za}} <br/>'''Aktief''' 5 368<!-- {{formatnum: {{#expr: 4025375 - 102257 - 3916030 }} }} Aktief = Gevalle - Sterftes - Herstel --> <br/>'''Sterftes''' 102 257 <br/>'''Herstel''' 3 916 030 '''Webwerf''' {{URL|http://www.nicd.ac.za/}} }} {{hoof|Covid-19-pandemie}} Die destydse minister van gesondheid [[Zweli Mkhize]] het bevestig dat die '''[[covid-19-pandemie]]''' aan die begin van Maart 2020 ook na Suid-Afrika versprei het.{{R|nicd3}} Die [[koronavirus]]siekte 2019 (covid-19) word veroorsaak deur [[ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2]] (SARS-CoV-2). Op 15 Maart 2020 het president [[Cyril Ramaphosa]] 'n nasionale ramptoestand afgekondig om 'n gekoördineerde en geïntegreerde rampbestuurstelsel te implementer. Dit sou help om die virusuitbraak te bestuur en die regering in staat stel om nooddienssentrums in te rig. 'n Reisverbod is vanaf 18 Maart 2020 vir reisigers van [[Italië]], [[Iran]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]], [[Duitsland]], die [[VSA]], die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Volksrepubliek China]] ingestel.<ref>{{cite web |last=van Heerden |first=Suné |title=Koronavirus:President kondig maatreëls aan |website=Maroela Media |date=15 Maart 2020 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |access-date=15 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191532/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> President Ramaphosa het op 23 Maart aangekondig dat die land vanaf 26 Maart vir 21 dae in 'n [[staat van inperking]] sal wees. Die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] (SANW) is ook ontplooi om die polisie en ander staatsdepartemente by the staan in die toepassing van die maatreëls.<ref>{{cite web |title=South Africans brace for 21-day lockdown as virus cases rise |website=Al Jazeera |date=24 Maart 2020 |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |access-date=24 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430104131/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die nasionale staat van inperking is later tot 30 April verleng.<ref>"WATCH LIVE: Ramaphosa extends Covid-19 lockdown by 14 days". ''[[The Citizen]].'' 9 April 2020.</ref> Op 10 April het dr. Mkhize aanbeveel dat die algemene publiek gesigsmaskers dra wanneer hulle hul huise verlaat.<ref>"''Minister Zweli Mkhize confirms 24 deaths and total of 2003 cases of Coronavirus COVID-19''". Departement van Gesondheid. 10 April 2020.</ref> Op 21 April het die president 'n ekonomiese stimuluspakket van 500 miljard rand aangekondig in reaksie op die pandemie.<ref>{{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/South-Africa/ramaphosa-announces-r500bn-support-package-adjustment-budget-for-coronavirus-20200421 |title=Ramaphosa announces South Africa’s biggest spending plan ever to fight coronavirus |date=21 April 2020 |website=Fin24 |access-date=22 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429035759/https://www.fin24.com/Economy/South-Africa/ramaphosa-announces-r500bn-support-package-adjustment-budget-for-coronavirus-20200421 |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 23 April het president Ramaphosa aangekondig dat daar 'n geleidelike en in-fase verslapping van beperkings sal plaasvind, wat die nasionale waarskuwingsvlak vanaf 1 Mei 2020 tot vlak 4 verlaag het.<ref>"Statement by president Cyril Ramaphosa on South Africa's response to the coronavirus pandemic, Union buildings, Tshwane". SA Corona Virus Online Portal. 23 April 2020.</ref> Vanaf 1 Junie is die nasionale beperkings na vlak 3 verlaag.<ref> "President Cyril Ramaphosa: Developments in South Africa's risk-adjusted strategy to manage the spread of Coronavirus COVID-19". Departement van Gesondheid. 24 Mei 2020.</ref> Op 12 Julie 2020 het die president aangekondig dat die nasionale ramptoestand verleng sou word tot 15 Augustus 2020. ‘n Drankverbod is weer onmiddellik in werking gestel en 'n aandklokreël is tussen 22h00 tot 04h00 aangekondig. Die dra van [[lapgesigsmasker]]s is verpligtend gemaak. Parke is weer oopgestel vir oefening, maar nie vir enige vorm van byeenkomste nie.<ref>{{cite web|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/onmiddellike-alkoholverbod-en-aandklokreël-aangekondig/|last=Strydom|first=Nico|title=Onmiddellike alkoholverbod en aanklokreël aangekondig.|publisher=[[Maroela Media]]|date=12 Julie 2020|access-date=12 Julie 2020}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die beperkings is vanaf 17 Augustus 2020 verlaag tot waarskuwingsvlak 2.<ref name=":9">{{Cite web|author=Staff writer|title=South Africa moves to level 2 lockdown on Monday – here are the new rules|url=https://businesstech.co.za/news/government/425708/south-africa-moves-to-level-2-lockdown-on-monday-here-are-the-new-rules/|access-date=2020-08-15|language=en}}</ref> Op 16 September 2020 kondig die president aan dat Suid-Afrika se covid-19 regulasies na vlak 1 verlaag word vanaf 20 September, en sodoende kan die meeste alledaagse aktiwiteite hervat word.<ref>{{cite news|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/covid-19-vlak-1-regulasies-aangekondig/ |author=Van Heerden, Suné|title=Covid-19: Vlak 1-regulasies aangekondig|publisher= Maroela Media|date=16 September 2020}}</ref> In Desember 2020 beleef die land 'n tweede golf covid-19-infeksies.<ref name=":14">{{cite web |last=Evans |first=Jenni |title=Covid-19: SA enters second wave as Mkhize warns of surge in infections among teens |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/covid-19-sa-enters-second-wave-as-mkhize-warns-of-surge-in-infections-among-teens-20201209 |access-date=10 Desember 2020 |website=News24}}</ref> Gevolglik word die covid-19 regulasies op 29 Desember 2020 vanaf 'n aangepaste vlak 1 tot 'n aangepaste vlak 3 verskerp, weens 'n toename in infeksies.<ref>{{Cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |title=Statement by president Cyril Ramaphosa on progress in the national effort to contain the COVID-19 pandemic |date=2020-12-28 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=2020-12-28 |archive-date=2020-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228192344/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |url-status=dead }}</ref> Die covid-19 regulasies word verlaag van 'n aangepaste vlak 3 tot 'n aangepaste vlak 1 vanaf 1 Maart 2021, na 'n afname in infeksies.<ref name="Ramaphosa2020-12-28">{{cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |title=Statement by president Cyril Ramaphosa on progress in the national effort to contain the COVID-19 pandemic |date=28 Desember 2020 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=28 Desember 2020 |archive-date=28 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228192344/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |url-status=dead }}</ref> Op 17 Februarie 2021 word die nasionale inentingsprogram teen covid-19 amptelik bekendgestel.<ref name=":15">{{Cite web|title=‘Can I close my eyes?’ Ramaphosa has Covid-19 jab with Khayelitsha hospital staff|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-02-17-cyril-ramaphosa-and-zweli-mkhize-to-be-vaccinated-in-khayelitsha/|access-date=2021-02-17|website=TimesLIVE|language=en-ZA}}</ref> Op 28 Junie 2021 is die covid-19 beperkings in die land verander na aangepaste vlak 4, met die Delta-variant wat vinnig die dominante stam van die virus tydens die derde vlaag van die pandemie geword het. <ref name=":13">{{Cite web|date=2021-06-27|title=Level 4 lockdown for 2 weeks: Alcohol sales and public gatherings banned|url=https://citizen.co.za/news/2548967/level-4-lockdown-for-2-weeks-alcohol-sales-and-public-gatherings-banned/|access-date=2021-06-27|website=The Citizen}}</ref> Op 9 Julie 2021, sestien maande ná die pandemie begin het, beskryf dokters in Johannesburg die stelsel daar as die breekpunt, met onvoldoende beddens en skaars genoeg suurstof. <ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/07/09/africa/southern-africa-covid-delta-intl-cmd/index.html |title=Southern Africa hoped it was through the worst of Covid-19. Then the Delta variant arrived |last=McKenzie |first=David |access-date=2021-07-09 |website=CNN}}</ref> Op 25 Julie is die land se inperkings na aangepaste vlak 3 verander.<ref name="2021-07-25-level3ramaphosa">{{Cite web |url=https://twitter.com/CyrilRamaphosa/status/1419366606728310789 |title=Cyril Ramaphosa #StaySafe "Based on the recommendations of the Ministerial Advisory Committee on COVID-19, and inputs from the President’s Coordinating Council, Cabinet this afternoon decided that the country be moved from Adjusted Alert Level 4 and be placed on Alert #Level3." |access-date=2021-07-25 |website=Twitter}}</ref> Op 13 September 2021 het 'n aangepaste waarskuwingsvlak 2 van krag geword. <ref name=":17">{{Cite web |last=Ramaphosa |first=Cyril |date=2021-09-12 |title=PRESIDENTIAL ADDRESS: South Africa moves to Alert Level 2 after Covid-19 infections decline |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-09-12-south-africa-moves-to-alert-level-2-after-covid-19-infections-decline/ |access-date=2021-09-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref><ref name="ramaphosa2021-09-12">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/president-cyril-ramaphosa-south-africas-response-coronavirus-covid-19-pandemic-12-sep-2021 |title=President Cyril Ramaphosa: South Africa's response to Coronavirus COVID-19 pandemic |last1=Ramaphosa |first1=Cyril |date=2021-09-12 |publisher=Government of South Africa |accessdate=2021-09-14}}</ref> Op 4 April 2022 kondig President Cyril Ramaphosa die opheffing aan van die landswye staat van inperking, wat in Maart 2020 as gevolg van die Covid-19-pandemie ingestel is. Die onmiddellike risiko het teen middel Junie 2022 afgeneem, en op 22 Junie 2022 is alle oorblywende gesondheidsregulasies rakende Covid-19 beëindig.<ref name="Phaahla2022-06-23">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/statement-minister-phaahla-repeal-regulations-covid |title=Minister Joe Phaahla: Repeal of regulations regarding Covid-19 pandemic and monkey-pox |date=2022-06-23 |quote=a beperkte 5de golf aangedryf deur subvariante en nie 'n nuwe variant van kommer was besig om te verdwyn en daar was nie meer 'n groot risiko nie |accessdate=2022-06-28}}</ref> == Voorbereidings == Nadat die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] (WGO) op 30 Januarie 2020 covid-19 tot 'n ''openbare wêreldwye bekommernis vir gesondheid'' verklaar het, is die nasionale noodoperasiesentrum, die National Joint Operational and Intelligence Structure (NATJOINTS) geaktiveer.{{R|gov.za2020-03-01}} == Toetsing == Die [[Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes]] (NICD) het teen 14 Februarie 2020 71 [[Polimerase kettingreaksiemetode|polimerase kettingreaksie]]toetse (PKR) vir SARS-CoV-2 in Suid-Afrika voltooi, waarvan geen positief getoets het nie. Teen 4 Maart is 181 toetse uitgevoer, waarvan geen positief getoets het nie.{{R|NICDToets}} Tot en met 11 Maart 2020 is 645 toetse uitgevoer, waarvan 13 positief getoets het.{{R|NICD13}} Teen 11 April is 75 053 toetse uitgevoer.<ref>"Minister Zweli Mkhize confirms 25 deaths and total of 2028 cases of Coronavirus COVID-19". Departement van Gesondheid. 11 April 2020.</ref> Teen 23 April is 143 570 toetse uitgevoer.<ref>National Institute for Communicable Disease (23 April 2020). "UPDATE: The total number of confirmed #COVID19 cases in South Africa is 3 953. Today we regrettably report 10 new #COVID19 related deaths. We convey our condolences to the families and friends" – via Twitter.</ref> Teen 27 Junie is 1 567 084 toetse uitgevoer.<ref>{{cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/06/28/update-on-covid-19-28th-june-2020/ |title=Update on Covid-19 (28th June 2020) |access-date=28 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629194828/https://sacoronavirus.co.za/2020/06/28/update-on-covid-19-28th-june-2020/ |archive-date=29 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen 11 Julie is 2 108 570 toetse uitgevoer.<ref>{{cite web |title=Update on Covid-19 (11 July 2020) |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/07/11/update-on-covid-19-11th-july-2020/ |website=sacoronavirus.co.za |accessdate=12 Julie 2020 |archive-date=13 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713000854/https://sacoronavirus.co.za/2020/07/11/update-on-covid-19-11th-july-2020/ |url-status=dead }}</ref> Teen 12 Januarie 2021 is 7 358 741 toetse uitgevoer.<ref>[https://sacoronavirus.co.za/ COVID-19 Corona Virus, South African Resource Portal]. Besoek 13 Januarie 2021</ref> Teen 10 Junie 2021 is 12 044 072 toetse uitgevoer.<ref>[https://www.nicd.ac.za/latest-confirmed-cases-of-covid-19-in-south-africa-10-june-2021/ Latest confirmed cases of Covid-19 in South Africa] 10 Junie 2021</ref> == Eerste vlaag van Maart 2020 - November 2020 == Die eerste pasiënt wat met covid-19 in Suid-Afrika bevestig is, het op 1 Maart 2020 met sy vrou en 8 ander van die provinsie [[Milaan]] in [[Italië]]{{R|gov2020-03-09}} teruggekeer en deur [[Doebai (stad)|Doebai]]; [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] in [[Kemptonpark]], [[Gauteng]] en [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] in [[Durban]]; na [[Hilton]] in [[KwaZulu-Natal]] gereis.{{R|msn2020-03-06}} Op 3 Maart het die pasiënt simptome by 'n privaat algemene praktisyn aangemeld en homself geïsoleer; die dokter het haarself ook geïsoleer. Op 5 Maart het Mkhize die eerste bevestigde geval aangekondig, epidemioloë en klinici van die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (NICD) is na KwaZulu-Natal ontplooi,{{R|gov.za1|daily_maverick|Herman}} en die pasiënt is in Grey's hospitaal in [[Pietermaritzburg]] opgeneem.{{R|news24-grey}} Op 7 Maart is aangekondig dat 'n vrou uit dieselfde reisgroep uit Italië, wat na [[Gauteng]] terugkeer het, ook positief getoets is.{{R|gov.za2}} Op 8 Maart is aangekondig dat die vrou van die eerste pasiënt ook positief getoets is.{{R|nicd3}} Op 9 Maart is nog vier gevalle van dieselfde reisgroep uit Italië, soos alle vorige gevalle, positief bevestig.{{R|news24-7}} Op 11 Maart is 6 nuwe gevalle aangemeld, met 1 geval van dieselfde reisgroep uit Italië, terwyl die ander 5 gevalle nie met die voriges verband hou nie, hulle het reisgeskiedenisse na ander Europese lande.{{R|gov.za13}} Op 12 Maart is 3 nuwe gevalle aangekondig, waaronder die eerste geval in [[Mpumalanga]]. Die eerste plaaslike oordrag en eerste geval in die [[Vrystaat]] is ook aangekondig, maar is later die dag teruggetrek deur die NICD wat bevestig het dat die geval 'n [[Vals positief en vals negatief|vals positiewe fout]] was en in werklikheid negatief was.{{R|enza16}} Dit het die totale gevalle op 16 gebring.{{R|news24-17|nicd16}} Op 13 Maart is 8 nuwe gevalle aangekondig, en die minister het opgemerk dat "daar meer positiewe resultate gevind is. Die NICD en NHLS verifieer nou die inligting en hierdie resultate."{{R|gov.za24}} Op 10 April is gesondheidskenners verras deur die dramatiese vermindering in daaglikse gevalle oor die voorafgaande twee weke, hoewel die vrees ook uitgespreek is dat die vermindering 'n verslapping in waaksaamheid kon veroorsaak.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52228932 |last1=Harding |first1=Andrew |title=South Africa's mysterious coronavirus lull |website=[[BBC News]] |date=10 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517131339/https://www.bbc.com/news/world-africa-52228932 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Tweede vlaag van Desember 2020 - Mei 2021 == Op 3 Desember 2020 het die president weer die nasie op TV toegespreek. Hy het opgemerk dat covid-19 in sommige distrikte van die provinsies Oos- en Wes-Kaap besig is om te herleef. Die [[Nelson Mandelabaai Metropolitaanse Munisipaliteit]] is geïdentifiseer as 'n koronavirus-brandpunt; beperkings in hierdie gebied is verskerp. Die nasionale ramptoestand is verleng tot 15 Januarie 2021.<ref>{{Cite web|last=News|first=Eyewitness|title=READ: President Cyril Ramaphosa’s address on containing COVID-19|url=https://ewn.co.za/2020/12/03/read-president-cyril-ramaphosa-s-address-on-containing-covid-19|access-date=2020-12-03|website=ewn.co.za|language=en}}</ref> Op 7 Desember het die regering gesê dat partytjies aan die einde van die skooljaar, bekend as 'rumoerpartytjies', superverspreidingsgebeurtenisse is.<ref>{{cite news |title=South Africa says yearend school parties are superspreaders |url=https://apnews.com/article/entertainment-health-coronavirus-pandemic-graduation-cyril-ramaphosa-77542b0d6c0c0d28c7341d243bb15cf3 |access-date=11 Desember 2020 |work=AP NEWS |agency=AP |date=7 Desember 2020}}</ref> Op 9 Desember het die Minister van Gesondheid aangekondig dat die land die tweede vlaag betree het. Die land beleef op daardie stadium meer as 6&nbsp;000 nuwe gevalle per dag, nadat dit tot minder as 1&nbsp;000 gevalle per dag afgeplat het aan die einde van September. Op 14 Desember kondig die president die sluiting van sommige strande aan, die vermindering van die aantal mense wat byeenkomste mag bywoon en die verskerping van ander maatreëls om die tweede vlaag te stuit.<ref>{{Cite web|last=News|first=Eyewitness|title=Ramaphosa announces no alcohol sales from Friday to Sunday, curfew extended|url=https://ewn.co.za/2020/12/14/watch-live-ramaphosa-updates-nation-on-sa-s-covid-19-status|access-date=2020-12-14|website=ewn.co.za|language=en}}</ref> Op 18 Desember het die Minister van Gesondheid, Zweli Mkhize, gesê wetenskaplikes het 'n nuwe variant van koronavirus ontdek, genaamd 501.V2 Variant.<ref>{{cite news |title=South Africa identifies new coronavirus strain causing surge in cases |url=https://www.yahoo.com/news/south-africa-experiencing-covid-19-173021206.html |access-date=18 Desember 2020 |work=news.yahoo.com |agency=Reuters |publisher=Yahoo News}}</ref> Op 27 Desember het die aantal bevestigde gevalle in Suid-Afrika 1 miljoen bereik.<ref>{{cite news |title=South Africa on verge of new virus rules as it hits 1M cases |url=https://apnews.com/article/cyril-ramaphosa-coronavirus-pandemic-africa-south-africa-infectious-diseases-10e2455280f058bbd86061c4e020d4a6 |access-date=27 Desember 2020 |work=AP NEWS |date=27 Desember 2020}}</ref> Op 28 Desember 2020 het president Cyril Ramaphosa die land toegespreek en aangekondig dat die land vir 14 dae weer op 'n gedeeltelike grendelvlak 3 geplaas sal word, om die tempo van die tweede golf gedurende die feestyd te verlaag. Dit lei tot 'n aandklokreël van 21:00 tot 06:00, die verbod op die verkoop en vervoer van [[Drank|alkohol]], die sluiting van openbare geriewe soos strande, mere en damme en die verpligte dra van maskers in die openbaar.<ref>{{cite news |title=Lockdown level 3 during the festive season|url= https://www.businessinsider.co.za/new-restrictions-announced-to-combat-south-africas-second-wave-of-covid-19-infections-2020-12 |access-date=30 Desember 2020 |date= 29 Desember 2020}}</ref> Daar was 267 157 nuwe gevalle in Desember, wat die totale aantal bevestigde gevalle verhoog het tot 1 057 161. Die dodetal het tot 28 469 gestyg. Die aantal herstelde pasiënte het toegeneem tot 879 671, wat aan die einde van die maand 149 021 aktiewe gevalle gelaat het.<ref>{{cite web|title=Update on Covid-19 (31st December 2020)|url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/31/update-on-covid-19-31st-december-2020/|website=sacoronavirus.co.za|access-date=3 Januarie 2021|date=31 Desember 2020|archive-date= 3 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103192651/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/31/update-on-covid-19-31st-december-2020/|url-status=dead}}</ref> == Derde vlaag van Mei 2021 == [[Beeld:Covid19Inentingsplakkaat.jpeg|duimnael|regs|'n Plakkaat wat 'n beroep op die publiek doen om diegene te help registreer wat ingeënt wil word.]] Op 10 Mei 2021 het provinsies soos die Vrystaat en KwaZulu-Natal 'n skielike verhoging in infeksiegetalle aangemeld. Die Minister van Gesondheid het egter vrese van 'n derde vlaag in die media afgemaak, en die publiek verseker dat die inentingsproses op 17 Mei met die nuwe [[Pfizer–BioNTech COVID-19-entstof]] hervat sou word. Kommer bestaan nadat plaaslike gevalle van die Delta-variant, wat verwoesting in Indië gesaai het, die eerste keer op 8 Mei 2021 gerapporteer is.<ref name="sacoronavirus.co.za2021-05-08">{{cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2021/05/08/update-on-covid-19-08th-may-2021/ |title=Update on Covid-19 (8 May 2021) |last=Mkhize |first=Zwelini |date=8 Mei 2021 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=9 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510170517/https://sacoronavirus.co.za/2021/05/08/update-on-covid-19-08th-may-2021/ |url-status=dead }}</ref> Op 31 Mei 2021 is die land van aangepaste vlak 1 na 'n aangepaste waarskuwingsvlak 2 geskuif, as gevolg van 'n derde golf van infeksies.<ref>{{Cite web |title=Ramaphosa urges diligence as he tightens Covid-19 restrictions |url=https://www.businesslive.co.za/bd/national/2021-05-30-ramaphosa-urges-diligence-as-he-tightens-covid-19-restrictions/ |access-date=3 Junie 2021 |website=BusinessLIVE }}</ref> Op 15 Junie 2021 is waarskuwingsvlak 3 ingestel.<ref name="2021-06-15-level3ramaphosa">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/president-cyril-ramaphosa-south-africas-response-coronavirus-covid-19-pandemic-15-jun-2021 |title=President Cyril Ramaphosa: South Africa's response to Coronavirus COVID-19 pandemic |date=2021-06-15 |publisher=Government of South Africa |accessdate=2021-06-16}}</ref> Op 28 Junie 2021 is die land na aangepaste vlak 4 geskuif, met die Delta-variant wat vinnig die dominante variant in die land geword het.<ref name=":13"/> == Impak op skole == Alle skole in Suid-Afrika is op 18 Maart 2020 gesluit. Teen middel-Junie het skole vir graad 7- en 12-leerders heropen, te midde van 'n geskarrel van personeel en administrateurs, en heen-en-weer besluitneming van die departement van basiese onderwys en sy minister. Op 23 Julie 2020 het president Ramaphosa aangekondig dat staatskole vir 'n maand gesluit word weens die toename in covid-19 infeksies. Dit sal duur van 27 Julie tot 24 Augustus. Graad 12-leerlinge en -onderwysers neem egter slegs 'n weeklange onderbreking en het op 1 Augustus teruggekeer. Graad 7's neem 'n ruskans van twee weke en keer op 10 Augustus terug. Ramaphosa het ook aangekondig dat die huidige akademiese jaar verleng sal word tot 15 Desember.<ref>{{cite news|title =All public schools will be shut for 4 weeks|url= https://www.news24.com/news24/southafrica/news/coronavirus-all-the-latest-news-about-covid-19-in-south-africa-and-the-world-20200312 |publisher=News24/LIVE|access-date= 23 Julie 2020}}</ref> By skole het die akademiese jaar in 2021 traag aan die gang gekom, weens vrese van onderwyders en ouers oor die welstand van hul kinders. By skole en universiteite is alle voorsorgmaatreëls streng toegepas, soos temperatuurmonitering, die verpligte dra van maskers en sosiale distansiëring tussen leerders/studente. Skole is deur die Minister van Basiese Onderwys aangesê om op 30 Junie te sluit. == 2022 == Die pandemie, nou in sy vierde vlaag, het 'n stelselmatige afplatting getoon, met elke dag minder gevalle as die vorige een. Op 4 April 2022 het president [[Cyril Ramaphosa]] die nasionale ramptoestand met sy gebruiklike TV-toespraak aan die land beëindig. == Bekendes wat aan Covid-19 gesterf het == === Maart 2020 – Junie 2020 === *29 Maart 2020 – [[Louis Wilsenach]], [[skilder]], [[digter]], [[sendeling]] en baanbreker in die advertensiewese.<ref name="news24">{{cite news|url=https://m.news24.com/SouthAfrica/News/silence-that-man-covid-19-victim-louis-wilsenach-ruffled-feathers-with-new-south-africa-concept-20200401|title=Louis Wilsenach Covid-19 victim|agency=News24 |date=1 April 2020}}</ref> *31 Maart 2020 – [[Gita Ramjee]], wetenskaplike en navorser in [[MIV]]-voorkoming.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52120265|title=Coronavirus: Top South African HIV scientist dies|date=1 April 2020|work=BBC News|accessdate=8 April 2020|language=en}}</ref> *12 Mei 2020 – Clarence Mini, voorsitter van die Raad vir Mediese Skemas, [[uMkhonto we Sizwe]]-lid, MIV-aktivis.<ref>{{cite web |last1=Heywood |first1=Mark |title=Dr Clarence Mini (1951–2020): A champion for health and human rights |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-05-14-dr-clarence-mini-1951-2020-a-champion-for-health-and-human-rights/ |website=Daily Maverick |accessdate=15 Mei 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Seleka |first1=Ntwaagae |title=Tributes continue to pour in for Clarence Mini who died of Covid-19 |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/tributes-continue-to-pour-in-for-clarence-mini-who-died-of-covid-19-20200514 |accessdate=15 Mei 2020 |agency=News24 |archive-date=21 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521121736/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/tributes-continue-to-pour-in-for-clarence-mini-who-died-of-covid-19-20200514 |url-status=dead }}</ref> *13 Mei 2020 – Lungile Tom, eNCA-kameraman.<ref>{{Cite web|title=Cameraman Lungile Tom brought Parliament to homes of South Africans |url=https://www.parliament.gov.za/press-releases/cameraman-lungile-tom-brought-parliament-homes-south-africans|website=parliament.gov.za|accessdate=14 Mei 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=eMedia Investments mourns the loss of top cameraman|url=https://www.enca.com/press-release/emedia-investments-mourns-loss-top-cameraman|website=eNCA|language=en|accessdate=14 Mei 2020|archive-date=16 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516152726/https://www.enca.com/press-release/emedia-investments-mourns-loss-top-cameraman|url-status=dead}}</ref> *14 Junie 2020 – [[Elsa Joubert]], Afrikaanse skrywer.<ref>{{Cite web |last=Eloff |first=Herman |title=Iconic SA author Elsa Joubert, 97, dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/arts/literature/iconic-sa-author-elsa-joubert-97-dies-of-covid-19-20200614 |access-date=14 Junie 2020 |website=Arts |language=en}}</ref> *28 Junie 2020 – Nomandla Yako, MIV-aktivis, Treatment Action Campaign.<ref>{{cite news |last1=Ho |first1=Ufrieda |title=Nomandla Yako, the HIV/Aids activist who 'planted hope' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-06-30-nomandla-yako-the-hiv-aids-activist-who-planted-hope/#gsc.tab=0 |accessdate=30 Junie 2020 |agency=Maverick Citizen}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gontsana |first1=Mary-Anne |title=Nomandla Yako, who defied Thabo Mbeki by importing HIV medicines, has died |url=https://www.groundup.org.za/article/nomandla-yako-who-defied-thabo-mbeki-importing-hiv-medicines-has-died/ |accessdate=1 Julie 2020 |agency=GroupUp}}</ref> === Julie 2020 – Desember 2020 === * 6 Julie 2020 − Gordon Kegakilwe, Noordwes-LUR vir samewerkende regering, menslike nedersetting en tradisionele sake.<ref>{{cite news |title=North West Cogta MEC dies from Covid-pneumonia |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/north-west/north-west-cogta-mec-dies-from-covid-pneumonia-50507131 |accessdate=7 Julie 2020 |newspaper=IOL |date=6 July 2020 |location=Mahikeng}}</ref> * 7 Julie 2020 – Henry Jansen, burgemeester van [[Langeberg]].<ref>{{cite news |last1=Etheridge |first1=Jenna |title=Western Cape municipal mayor dies from Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/western-cape-municipal-mayor-dies-from-covid-19-20200708 |accessdate=8 Julie 2020 |agency=News24}}</ref> * 8 Julie 2020 – Ricardo Mthembu, lid van die [[KwaZulu-Natalse Provinsiale Wetgewer]] en [[ANC]] provinsiale woordvoerder.<ref>{{cite news |title=ANC KZN spokesperson Ricardo Mthembu dies of Covid-19 |url=https://www.iol.co.za/dailynews/news/kwazulu-natal/anc-kzn-spokesperson-ricardo-mthembu-dies-of-covid-19-50589885 |accessdate=8 Julie 2020 |agency= IOL|date=8 Julie 2020}}</ref> * 8 Julie 2020 – Koningin [[Noloyiso Sandile]], regent van die AmaRharhabe.<ref>{{cite news |last1=Dayimani |first1=Malibongwe |last2=Ngqakamba |first2=Sesona |title=AmaRharhabe Kingdom Queen Noloyiso Sandile dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/breaking-amarharhabe-kingdom-queen-noloyiso-sandile-dies-of-covid-19-20200708 |accessdate=8 Julie 2020 |agency=News24}}</ref> * 10 Julie 2020 – [[Corra Dirksen]] 'n oud-Springbokrugbyspeler.<ref name='covid'>{{Cite web|title=Former Springbok wing dies of Covid-19 complications|url=https://www.news24.com/sport/rugby/springboks/former-springbok-wing-dies-from-covid-19-complications-20200710|author=Mostert, Herman|date=10 Julie 2020|access-date=2020-07-10|website=Sport24|language=en}}</ref> *12 Julie 2020 – Patrick Jaji, Oos-Kaapse regter.<ref>{{cite news |last=Chabalala |first=Jeanette |title=Covid-19 reaches 'doorstep of the judiciary' - Eastern Cape judge dies after testing positive |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/covid-19-reaches-doorstep-of-the-judiciary-eastern-cape-judge-dies-after-testing-positive-20200713 |accessdate=13 Julie 2020 |agency=News24}}</ref> *12 Julie 2020 – Alfred Mtsi, [[speaker]] van [[Buffalo City]] stadsraad (2015–2016).<ref>{{cite news |url=https://ewn.co.za/2020/07/12/buffalo-city-council-speaker-alfred-mtsi-dies-of-covid-19-complications |title=Buffalo City Council Speaker Alfred Mitsi dies of COVID-19 complications|last=Kassen |first=Jarita |date=12 Julie 2020|access-date=8 Julie 2021|lang=en}}</ref> *13 Julie 2020 – Zindzi Mandela (59), dogter van Nelson Mandela.<ref>{{Cite web |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/zindzi-mandela-tested-positive-for-the-coronavirus-family-awaiting-autopsy-report/ |title=Zindzi Mandela tested positive for the coronavirus, family awaiting autopsy report |access-date=2 Augustus 2020 |archive-date=18 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718195802/https://www.sabcnews.com/sabcnews/zindzi-mandela-tested-positive-for-the-coronavirus-family-awaiting-autopsy-report/ |url-status=live }}</ref> *18 Julie 2020 – Martha Mmola, afgevaardigde van die Nasionale Raad van Provinsies.<ref>{{cite news |title=ANC MP Martha Mmola dies of Covid-related illness |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-07-19-anc-mp-martha-mmola-dies-of-covid-related-illness/ |access-date=19 Julie 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=19 Julie 2020 |archive-date=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719155525/https://www.timeslive.co.za/politics/2020-07-19-anc-mp-martha-mmola-dies-of-covid-related-illness/ |url-status=live }}</ref> *19 Julie 2020 – Moonyeen Lee, rolverdelingsagent van rolprente soos ''The Bang Bang Club'' en ''[[Tsotsi]]''.<ref>{{cite news |last=Ferreira |first=Thinus |title=Legendary SA casting director Moonyeenn Lee dies from Covid-19 complications |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/legendary-sa-casting-director-moonyeen-lee-dies-from-covid-19-complications-20200719 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> *20 Julie 2020 – Paul Dobson, [[rugby]]<nowiki/>mediafiguur en -skeidsregter.<ref>{{cite news |last=Ray |first=Craig |title=Chapter closes for ‘encyclopaedia of SA Rugby’ |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-07-21-chapter-closes-for-encyclopaedia-of-sa-rugby/#gsc.tab=0 |accessdate=21 Julie 2020 |agency=Daily Maverick}}</ref> *31 Julie 2020 – [[Zamuxolo Peter]], [[ANC]]-lid in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]].<ref>{{cite news |title=ANC MP Zamuxolo Peter died after testing positive for Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/anc-mp-zamuxolo-peter-died-after-testing-positive-for-covid-19-20200801 |accessdate=1 Augustus 2020 |newspaper=News24 |date=1 Augustus 2020}}</ref> *7 Augustus 2020 – Lungile Pepeta (46), akademikus, professor in pediatriese kardiologie aan die [[Nelson Mandela-universiteit]].<ref>{{Cite web|date=7 August 2020|title=Professor Lungile Pepeta has passed away|url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/professor-lungile-pepeta-has-passed-away/|access-date=8 Augustus 2020|website=SABC News – Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.|language=en|archive-date=10 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810141556/https://www.sabcnews.com/sabcnews/professor-lungile-pepeta-has-passed-away/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rest in power Prof Lungile Pepeta|url=https://www.heraldlive.co.za/news/2020-08-07-rest-in-power-prof-lungile-pepeta/|access-date=8 Augustus 2020|website=HeraldLIVE|language=en-ZA|archive-date=10 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810000212/https://www.heraldlive.co.za/news/2020-08-07-rest-in-power-prof-lungile-pepeta/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ellis |first1=Estelle |title=A giant tree has fallen: Prof Lungile Pepeta (1974–2020) |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-08-11-a-giant-tree-has-fallen-prof-lungile-pepeta-1974-2020 |access-date=11 Augustus 2020 |agency=Maverick Citizen |archive-date=12 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812182007/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-08-11-a-giant-tree-has-fallen-prof-lungile-pepeta-1974-2020/ |url-status=live }}</ref> *12 Augustus 2020 – Mac Jack, Noord-Kaapse LUR vir onderwys.<ref>{{cite news |last1=Etheridge |first1=Jenna |title=Northern Cape Education MEC McCollen Ntsikelelo Jack dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/just-in-northern-cape-education-mec-mccollen-ntsikelelo-jack-dies-20200812 |access-date=12 Augustus 2020 |newspaper=News24 |date=12 Augustus 2020 |archive-date=12 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812234454/https://www.news24.com/news24/southafrica/news/just-in-northern-cape-education-mec-mccollen-ntsikelelo-jack-dies-20200812 |url-status=live }}</ref> *18 Augustus 2020 – Kobus Potgieter, afgetrede [[NG Kerk]] predikant, en moderator van die Algemene Sinode vanaf 1982 tot 1986.<ref>{{cite news|author=Niemandt, Nelis|title= Oudste NG Leraar (99) Sterf.|url=https://kerkbode.christians.co.za/2020/08/18/oudste-ng-leraar-99-sterf-aan-covid-19/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=oudste-ng-leraar-99-sterf-aan-covid-19 |publisher=[[Kerkbode]]|date= 18 Augustus 2020 |access-date= 19 Augustus 2020}}</ref> *18 Augustus 2020 – Sibusiso Mseleku, sportjoernalis.<ref>{{cite news|author=Strydom, Marc |title=Legendary sports journalist S'busiso Mseleku dies: He was a legend when it comes to football |work=[[Sunday Times]] Timeslive |date=19 Augustus 2020}}</ref> *11 November 2020 – [[Mongameli Bobani]], politikus.<ref>{{en}} {{cite news |last=Hunter |first=Qaanitah |title=Former Nelson Mandela Bay mayor Mongameli Bobani dies |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/former-nelson-mandela-bay-mayor-mongameli-bobani-dies-20201111 |accessdate=11 November 2020 |agency=News24}}</ref> *7 Desember 2020 – Pumza Dyantyi, Oos-Kaapse LUR vir gemeenskapsontwikkeling. *7 Desember 2020 – [[Dawn Lindberg]], sanger.<ref>{{cite news |title= RIP Dawn Lindberg, darling of South African theatre who has died of Covid-19 |url=https://www.news24.com/you/news/local/rip-dawn-lindberg-darling-of-south-african-theatre-who-has-died-of-covid-19-20201208 |accessdate=20 Desember 2020 |newspaper=News24 |date=8 Desember 2020}}</ref> *9 Desember 2020 – Gordon Forbes, tenniskampioen.<ref>{{cite news |title= Former Mixed Doubles Slam Champion and Author Gordon Forbes Passes Away Due to Covid-19 |url=https://www.ubitennis.net/2020/12/former-mixed-doubles-slam-champion-and-author-gordon-forbes-passes-away-due-to-covid-19/ |accessdate=20 Desember 2020 |newspaper=UBTennis.net |date=17 Desember 2020}}</ref> *13 Desember 2020 – [[Ambrose Dlamini]], [[Eerste minister]] van [[Eswatini]].<ref>{{cite news |title= Ambrose Dlamini: Eswatini's PM dies after testing positive for Covid-19 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-55297472 |accessdate=20 Desember 2020 |newspaper=BBC |date=14 Desember 2020}}</ref> *25 Desember 2020 – Robin Jackman, oud-krieketspeler en bekende tv-kommentator.<ref>{{cite news |url=https://www.news24.com/sport/cricket/respected-cricket-commentator-robin-jackman-dies-20201225 |title=SA cricket community mourns death of legendary commentator Robin Jackman |publisher=[[News24]] |date=25 Desember 2020 |access-date=25 Desember 2020 |archive-date=28 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228003353/https://www.news24.com/sport/cricket/respected-cricket-commentator-robin-jackman-dies-20201225 |url-status=live}}</ref> === Januarie 2021 – Junie 2021 === * 3 Januarie 2021 – [[Dorah Sitole]], eerste swartvrou in Suid-Afrika wat 'n kookboek geskryf het.<ref>Baanbreker-sjef was 'n 'goedhartige, liewe mens'. Rapport Weekliks. 10 Januarie 2021.</ref> * 21 Januarie 2021 – [[Jackson Mthembu]], Minister in die Presidensie van Suid-Afrika.<ref>{{cite news |title=Minister Jackson Mthembu dies of Covid-related complications |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2021-01-21-minister-jackson-mthembu-dies-of-covid-related-complications/ |access-date=21 Januarie 2021 |work=TimesLIVE |language=en}}</ref> * 22 Januarie 2021 – Marius van Heerden, Olimpiese naelloper.<ref>{{cite news |title= RIP - Former SA Olympian and 800m record holder dies of Covid-19 |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/rip-former-sa-olympian-and-800m-record-holder-dies-of-covid-19/ |accessdate=30 Januarie 2021 |newspaper=thesouthafrican.com |date=23 Januarie 2021}}</ref> * 29 Januarie 2021 – Percy Tucker, stigter van die wêreld se eerste elektroniese teaterbesprekingstelsel.<ref>{{cite news |title= Founder of Computicket, Percy Tucker, 92, dies |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/267689918/founder-of-computicket-percy-tucker-92-dies |accessdate=3 Februarie 2021 |newspaper=bignewsnetwork.com |date=30 Januarie 2021}}</ref> * 31 Januarie 2021 – [[Priscilla Tozama Mantashe]], Suid-Afrikaanse politikus en ANC-Parlementslid.<ref>{{Cite web |last=Duma |first=Nkosikhona |title=ANC KZN mourns as 4 members die in a week, 3 of them from COVID |url=https://ewn.co.za/2021/02/04/anc-kzn-mourns-as-4-members-die-in-a-week-3-of-them-from-covid |access-date=2021-07-09 |website=ewn.co.za |language=en}}</ref> * 4 Maart 2021 – [[Karima Brown]], prominente Suid-Afrikaanse joernalis.<ref>{{cite news |last1=de Villiers |first1=James |title=Karima Brown: 'A fearless commitment to having necessary conversations' |url=https://www.news24.com/news24/obituaries/obituary-karima-brown-a-fearless-commitment-to-having-necessary-conversations-20210304 |access-date=4 Maart 2021 |publisher=News24.com}}</ref> * 12 Maart 2021 – [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]], koning van die [[Zoeloes|Zoeloenasie]].<ref name="news24ButheleziCovid">{{Cite web|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/king-goodwill-zwelithini-succumbed-to-covid-19-buthelezi-20210313|title=King Goodwill Zwelithini died of Covid-19-related complications - Buthelezi|first=Getrude|last=Makhafola|website=News24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/politics/buthelezi-confirms-zulu-kings-death-was-covid-related-laying-bare-conflict-over-funeral-8de8a9f5-5897-4da2-9183-e384f2b138a0|title=Buthelezi confirms Zulu King’s death was Covid-related, laying bare conflict over funeral|website=www.iol.co.za}}</ref> * 13 Maart 2021 – [[Noxolo Maqashalala]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]].<ref>https://www.dailysun.co.za/Celebs/actress-noxolo-maqashalala-has-passed-on-20210313</ref> * 4 April 2021 – [[Frank Mdlalose]], politieke aktivis en eerste premier van [[KwaZulu-Natal]].<ref>{{cite web|title=KZN's first premier Frank Mdlalose passes on from COVID-19|url=https://citizen.co.za/news/south-africa/2467619/kzns-first-premier-dr-frank-mdlalose-passes-on-from-covid-19/|date=4 April 2021|access-date=4 April 2021}}</ref> * 10 April 2021 – [[Sindi van Zyl]], mediese dokter, Kaya FM-aanbieder en lewensafrigter.<ref>{{cite news |last1=Marriah-Maharaj |first1=Jolene |title=Former Kaya FM host Dr Sindi van Zyl dies in hospital |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/gauteng/former-kaya-fm-host-dr-sindi-van-zyl-dies-in-hospital-2743426d-e092-459e-8d16-042fb68693bf |access-date=10 April 2021 |agency=IOL}}</ref> * 22 April 2021 – Jacqueline Mofokeng, ANC-politikus.<ref>{{cite news |last1=Mokhoali |first1=Veronica |title=ANC MP Jacqueline Mofokeng succumbs to Covid-19 |url=https://ewn.co.za/2021/04/22/anc-mp-jacqueline-mofokeng-succumbs-to-covid-19 |access-date=22 April 2021 |newspaper=Eyewitness News |date=22 April 2021}}</ref> * 26 Mei 2021 – [[Ben Kruger]], veelsydige [[akteur]]. <ref>{{Cite web |title= Beloved Afrikaans actor succumbs to Covid-19|url=https://www.algoafm.co.za/domestic/beloved-afrikaans-actor-succumbs-to-covid-19 |author= Loubser, Doreen| date=26 Mei 2021|access-date=2021-06-25 |website=www.algoafm.co.za |language=en}}</ref> * 16 Junie 2021 – [[Jabu Mabuza]], Suid-Afrikaanse besigheidsman en belegger.<ref>{{cite news|url=https://www.news24.com/fin24/economy/south-africa/former-eskom-chair-jabu-mabuza-has-died-20210616|title=Former Eskom chair Jabu Mabuza has died|accessdate=16 Junie 2021|date=16 Junie 2021|publisher=Fin24}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.enca.com/news/former-eskom-board-chairman-jabu-mabuza-dies|title=Former Eskom board chairman Jabu Mabuza dies|accessdate=16 Junie 2021|date=16 Junie 2021|publisher=eNCA|archive-date=16 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616185213/https://www.enca.com/news/former-eskom-board-chairman-jabu-mabuza-dies|url-status=dead}}</ref> * 29 Junie 2021 – Goolam Rajah, spanbestuurder van Proteas (1991–2011) en apteker.<ref>{{Cite web |date=2021-06-29 |title=Former SA manager Goolam Rajah passes away, cricket fraternity remembers 'outstanding person' |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/former-sa-manager-goolam-rajah-passes-away-cricket-fraternity-remembers-outstanding-person-101624973391080.html |access-date=2021-07-09 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= Former Proteas team manager Goolam Rajah dies |url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/former-proteas-team-manager-goolam-rajah-dies-20210629|author=Tshwaku, Khanyiso|access-date=2021-07-12 |website=Sport24 |language=en}}</ref> * 30 Junie 2021 – Richard Dolley, onderwyser, krieketspeler en hokkieadministrateur.<ref>{{Cite web |title=Cricket SA pays tribute to another late stalwart Richard Dolley |url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/cricket-sa-pays-tribute-to-another-late-stalwart-richard-dolley-20210701 |access-date=2021-07-09 |website=Sport24 |language=en}}</ref> === Julie 2021 – Oktober 2021 === *1 Julie 2021 – [[Steve Kekana]], Suid-Afrikaanse [[sanger]] en liedjieskrywer.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel Tjiya |title=Breaking: Legendary musician Steve Kekana has died |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2021-07-01-breaking-legendary-musician-steve-kekana-has-died/ |access-date=2021-07-06 |website=SowetanLIVE |language=en}}</ref> * 1 Julie 2021 – [[Yoti die Griekse Boertjie]], Afrikaanse sanger.<ref>{{cite news |url=https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/huldeblyke-stroom-in-vir-yoti-die-griekse-boertjie/|title=Huldeblyke stroom in vir Yoti die Griekse Boertjie|author=Jansen, Esté Meyer|publisher=[[Maroela Media]]|date= 2 Julie 2021|access-date=8 Julie 2021}}</ref> * 1 Julie 2021 – [[Abel Pienaar]], Afrikaanse skrywer van godsdienstige boeke.<ref>{{cite news |url=https://www.litnet.co.za/in-memoriam-abel-pienaar/?fbclid=IwAR1cMQqotbZAZlpfFbWkjHSy8lK_NH75tSolIh0SiiuKLYaC3UUslAjp4kg|author=Oosthuizen, Jean| title=In memoriam: Abel Pienaar.|publisher= [[Litnet]] |date=2 Julie 2021}} </ref> * 7 Julie 2021 – [[Cameron Mackenzie]], Suid-Afrikaanse politikus en parlementslid vir die [[Demokratiese Alliansie]].<ref>{{cite news |last=Felix |first=Jason |title=DA MP Cameron MacKenzie dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/da-mp-cameron-mackenzie-dies-of-covid-19-20210708 |access-date=8 Julie 2021 |agency=News24 |date=8 Julie 2021}}</ref> * 9 Julie 2021 – [[Geoff Makhubo]] (53), [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Johannesburg]]se [[burgemeester]].<ref>{{Cite web |last1=Seleka |first1=Mpho|last2= Raborife|first2= Ntwaagae |title=Johannesburg Mayor Geoff Makhubo has died of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/city-of-johannesburg-mayor-geoff-makhubo-has-died-from-covid-19-20210709 |access-date=2021-07-09 |website=News24 |language=en}}</ref> * 12 Julie 2021 – Dr. [[Ben Ngubane]] (79), Suid-Afrikaanse [[politikus]] en voormalige [[Eskom]]-voorsitter.<ref>{{Cite web |title=Former KwaZulu-Natal premier Dr Ben Ngubane dies of Covid-19 complications |url=https://www.polity.org.za/article/former-kwazulu-natal-premier-dr-ben-ngubane-dies-of-covid-19-complications-2021-07-12 |access-date=2021-07-12 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref> * 14 Julie 2021 – André Rademan, voorsitter van die OP-rugbyunie. * 16 Julie 2021 – Maetu Kgaile, [[burgemeester]] van [[Matlosana Plaaslike Munisipaliteit|Matlosana (Klerksdorp)]].<ref>{{cite news |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-burgemeester-sterf-weens-covid/?mc_cid=e390f4b639&mc_eid=8e57a652fb|title=Nog 'n burgemeester sterf weens Covid|author=Cornelissen, Christel|publisher=[[Maroela Media]]|date= 17 Julie 2021|access-date=18 Julie 2021}}</ref> * 21 Julie 2021 – [[Lieb Bester]] (72), [[Suid-Afrika]]anse [[akteur]] en musikant.<ref>{{cite news |last=Ferreira |first=Thinus |title=Veteran actor Lieb Bester (72) dies |url=https://www.news24.com/channel/The-Juice/News/veteran-actor-lieb-bester-72-dies-20210721 |access-date=21 Julie 2021 |agency=News24 |date=21 Julie 2021}}</ref> * 22 Julie 2021 – Ian Palmer (55), sokkerspeler en -afrigter.<ref>{{Cite web |title=Former Orlando Pirates player and Maritzburg United coach Ian Palmer dies aged 55 |url=https://www.iol.co.za/sport/soccer/former-orlando-pirates-player-and-maritzburg-united-coach-ian-palmer-dies-aged-55-3d04a279-55f8-4eef-a627-003d424c23b0 |date=22 Julie 2021|access-date=22 Julie 2021 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref> * 22 Julie 2021 – Andre Thysse (52), [[boks]]kampioen.<ref>{{cite web|url=https://supersport.com/boxing/news/210722_Former_SA_and_Commonwealth_champion_dies_of_Covid|title=Former SA and Commonwealth champion dies of Covid|first=Ron|last=Jackson|work=[[SuperSport]]|date=22 Julie 2021|access-date=22 Julie 2021|archive-date=22 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722100227/https://supersport.com/boxing/news/210722_Former_SA_and_Commonwealth_champion_dies_of_Covid|url-status=dead}}</ref> * 23 Julie 2021 – [[Lulama Ntshayisa]] (62), Suid-Afrikaanse politikus en parlementslid van die [[African Independent Congress]].<ref>{{Cite web|date=24 Julie 2021|title=Media Statement: Sports, Arts and Culture Committee Saddened by Passing of its Member, Mr Lulama Ntshayisa|url=https://www.parliament.gov.za/press-releases/media-statement-sports-arts-and-culture-committee-saddened-passing-its-member-mr-lulama-ntshayisa|url-status=live|access-date=26 Julie 2021|website=Parliament of South Africa}}</ref> * 30 Julie 2021 – Dr. Johan van Zyl (63), voorsitter van Toyota Suid-Afrika.<ref>{{cite news |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/van-zyl-het-help-bou-aan-sa-se-minister/?mc_cid=52e2389bfc&mc_eid=8e57a652fb|title='Van Zyl het help bou aan SA', sê minister|author=Heyns, Tania|publisher=[[Maroela Media]]|date= 1 Augustus 2021|access-date=4 Augustus 2021}}</ref> * 23 Augustus 2021 – Giovanni Pretorius (49), Suid-Afrikaanse Olimpiese bokser.<ref>{{cite web|url=https://supersport.com/boxing/news/210824_Former_Olympian_and_South_African_champion_dies_at_49|title=Former Olympian and South African champion dies at 49|work=[[SuperSport]]|first=Ron|last=Jackson|date=24 Augustus 2021|access-date=24 Augustus 2021|archive-date=24 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824102416/https://supersport.com/boxing/news/210824_Former_Olympian_and_South_African_champion_dies_at_49|url-status=dead}}</ref> * 6 September 2021 – [[Zanele kaMagwaza-Msibi]] (59), Suid-Afrikaanse politikus, parlementslid en president van die [[Nasionale Vryheidsparty]].<ref>[https://www.news24.com/news24/southafrica/news/national-freedom-party-leader-zanele-kamagwaza-msibi-dies-20210906 National Freedom Party leader Zanele kaMagwaza-Msibi dies] Besoek 6 September 2021</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/politics/shock-and-sadness-as-nfp-leader-zanele-kamagwaza-msibi-dies-of-cardiac-arrest-linked-to-covid-19-5743ef84-d42b-4616-b058-5027494eeffa|title=Shock and sadness as NFP leader Zanele kaMagwaza-Msibi dies of cardiac arrest linked to Covid-19|website= iol.co.za|author=Solomons, Tarryn-Leigh|date=6 September 2021|access-date=6 September 2021}}</ref> * 26 September 2021 – [[Franz Marx]] (79), Afrikaanse akteur, draaiboekskrywer, regisseur en vervaardiger.<ref> {{cite news|url=https://www.jacarandafm.com/news/news/sepie-koning-franz-marx-sterf/ |title=Sepie-koning Franz Marx sterf|publisher= [[Jacaranda FM]]|date= 26 September 2021}}</ref> * 11 Oktober 2021 – Ockert Potgieter (55), Suid-Afrikaanse sendeling in [[Oekraïne]] en rolprentregisseur.<ref>{{Cite web | url=https://law.nwu.ac.za/node/29647| publisher= NWU Universiteit |accessdate=16 Oktober 2021|title= Alumnus Ockert Potgieter sterf}}</ref> == Sien ook == * [[Suid-Afrikaanse Koronavirus-variant]] * {{cite journal |last1=Eloff |first1=Daniël |last2=Lamey |first2=Albert |year=2025 |title=Die regsgeldigheid van strafbepalings in die COVID-19-regulasies: ’n akademiese ondersoek deur [[Daniël Eloff]] |journal=LitNet Akademies |volume=22 |issue=2 |pages= |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n2e1}}. == Verwysings == {{verwysings|3|verwysings= <ref name="daily_maverick">{{cite web |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-03-06-as-first-coronavirus-case-confirmed-south-africa-told-to-keep-calm/ |title=Covid-19: Nadat die eerste koronavirusgeval bevestig is, word Suid-Afrika versoek om kalm te bly |last=Shoba |first=Sandisiwe |work=Daily Maverick |access-date=6 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416090543/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-03-06-as-first-coronavirus-case-confirmed-south-africa-told-to-keep-calm/ |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="enza16">{{cite web |url=https://www.enca.com/news/coronavirus-sa-mkhize-confirms-free-state-case-not-positive |title=Koronavirus in SA: Mkhize bevestig die Vrystaatse geval is nie positief nie |date=12 Maart 2020 |publisher=eNCA |access-date=13 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428235846/https://www.enca.com/news/coronavirus-sa-mkhize-confirms-free-state-case-not-positive |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za1">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/health-reports-first-case-covid-19-coronavirus-5-mar-2020-0000 |title=Minister Zweli Mkhize meld die eerste geval van Covid-19 Koronavirus aan |date=5 Maart 2020 |publisher=Suid-Afrikaanse Ministerie van Gesondheid |access-date=6 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402220033/https://www.gov.za/speeches/health-reports-first-case-covid-19-coronavirus-5-mar-2020-0000 |archive-date=2 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za2">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-second-case-covid-19-south-africa-7-mar-2020-0000 |title=Minister Zweli Mkhize bevestig die tweede geval van Covid-19 in Suid-Afrika |date=7 Maart 2020 |publisher=Suid-Afrikaanse Ministerie van Gesondheid |access-date=7 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405062617/https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-second-case-covid-19-south-africa-7-mar-2020-0000 |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za13">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-6-new-cases-covid-19-11-mar-2020-0000 |title=Minister Zweli Mkhize bevestig ses nuwe gevalle van koronavirus Covid-19 |date=11 Maart 2020 |publisher=Suid-Afrikaanse Ministerie van Gesondheid |access-date=11 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323181734/https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-6-new-cases-covid-19-11-mar-2020-0000 |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za24">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/dr-zweli-mkhize-confirms-eight-more-cases-coronavirus-covid-19-13-mar-2020-0000 |title=Dr Zweli Mkhize bevestig nog agt gevalle van koronavirus COVID-19 |date=13 Maart 2020 |publisher=Departement van Gesondheid |access-date=13 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323165735/https://www.gov.za/speeches/dr-zweli-mkhize-confirms-eight-more-cases-coronavirus-covid-19-13-mar-2020-0000 |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za2020-03-01">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/ministerial-media-briefing-evacuation-citizens-wuhan-hubei-hon-minister-mkhize-statement-1 |title=Minister Zweli Mkhize: Ontruiming van burgers uit Wuhan |publisher=Departement van Gesondheid |access-date=12 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323152320/https://www.gov.za/speeches/ministerial-media-briefing-evacuation-citizens-wuhan-hubei-hon-minister-mkhize-statement-1 |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov2020-03-09">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/health-updates-coronavirus-10-mar-2020-0000 |title=Opdatering deur Departement Gesondheid van Koronavirus op 9 Maart 2020 |date=9 Maart 2020 |publisher=Departement van Gesondheid |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327001743/https://www.gov.za/speeches/health-updates-coronavirus-10-mar-2020-0000 |archive-date=27 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Herman">{{cite news |last1=Herman |first1=Paul |title=Koronavirus: SA se eerste positiewe geval van Covid-19 is bevestig |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-sas-first-positive-case-of-covid-19-confirmed-20200305 |access-date=5 Maart 2020 |agency=News24 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508061706/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-sas-first-positive-case-of-covid-19-confirmed-20200305 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="news24-7">{{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-update-4-more-cases-confirmed-bringing-total-in-sa-to-7-20200309 |title=Koronavirus-opdatering: nog 4 gevalle is bevestig, wat SA in totaal op 7 laat staan |date=9 Maart 2020 |work=News24 |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402210333/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-update-4-more-cases-confirmed-bringing-total-in-sa-to-7-20200309 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="news24-17">{{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-in-sa-4-more-cases-confirmed-20200312 |title=Koronavirus in SA: Nog 4 gevalle bevestig |first=Azarrah |last=Karrim |date=12 Maart 2020 |publisher=24.com |access-date=12 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402064842/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-in-sa-4-more-cases-confirmed-20200312 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="news24-grey">{{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/developing-sa-medical-community-on-high-alert-in-wake-of-first-coronavirus-case-20200306#item-60 |title=SOOS DIT GEBEUR HET: Daar is geen ander bevestigde koronaviruspasiënte in SA nie, sê Mkhize |date=6 Maart 2020 |work=News24.com |access-date=7 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402074155/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/developing-sa-medical-community-on-high-alert-in-wake-of-first-coronavirus-case-20200306 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="msn2020-03-06">{{cite web |url=https://www.msn.com/en-za/news/national/sa-coronavirus-case-came-via-dubai-to-durban-mkhize/ar-BB10QnRG?li=BBqfP3n |title=SA se eerste koronavirusgeval het deur Doebai na Durban gekom: Mkhize |last=Bafetane |first=Vusi |date=6 Maart 2020 |work=MSN.com |access-date=7 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428235844/https://www.msn.com/en-za/news/national/sa-coronavirus-case-came-via-dubai-to-durban-mkhize/ar-BB10QnRG?li=BBqfP3n |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="NICD13">{{webaanhaling |laaste=Mkhize |eerste=Zwelini |url=http://www.nicd.ac.za/latest-confirmed-cases-of-covid-19-in-south-africa/ |titel=Die nuutste bevestigde gevalle van COVID-19 in Suid-Afrika |datum=11 Maart 2020|werk=NICD| taal=Engels| toegangsdatum=11 Maart 2020}}</ref> <ref name="nicd3">{{webaanhaling|url=http://www.nicd.ac.za/third-confirmed-case-of-covid-19-in-south-africa/ |titel=Derde bevestigde geval van COVID-19 in Suid-Afrika |laaste=Mkhize |eerste=Zwelini| datum =8 Maart 2020| werk=NICD| taal=Engels| toegangsdatum=12 Maart 2020}}</ref> <ref name="nicd16">{{webaanhaling |url=http://www.nicd.ac.za/covid-19-update-14/ |titel=COVID-19 opdateer |datum=12 Maart 2020 |uitgewer=NICD |taal=Engels |toegangsdatum=12 Maart 2020}}</ref> <ref name="NICDToets">{{webaanhaling |url=http://www.nicd.ac.za/covid-19-update/ |titel=COVID-19 opdateer |datum=14 Februarie 2020| uitgewer=NICD| taal=Engels| toegangsdatum=12 Maart 2020}}</ref> <ref name="sacoronavirus.co.za">https://sacoronavirus.co.za/</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.gov.za/taxonomy/term/707 Suid-Afrikaanse regeringsuitsprake] * [http://www.nicd.ac.za/media/ NICD media] * [https://www.westerncape.gov.za/department-of-health/coronavirus Wes-Kaapse Departement van Gesondheid - koronavirus] * [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 WGO koronaviruspandemie] * [https://sacoronavirus.co.za/ sacoronavirus.co.za] [[Kategorie:Virussiektes]] [[Kategorie:Kovis-19]] gvgrmplczkwgt1v6fy5mwmm6935zenp 2902136 2902130 2026-05-07T14:31:00Z Aliwal2012 39067 opd stats 2902136 wikitext text/x-wiki {{Mediese vrywaringsnota}} {{Inligtingskas gebeurtenis | titel = Covid-19-pandemie in Suid-Afrika | beeld = Covid-19 cases in South Africa.svg | onderskrif = Kaart van provinsies met bevestigde gevalle van COVID-19 | datum = 1 Maart 2020 – voortdurend | ligging = [[Suid-Afrika]] | ongevalle1 = '''Virusstam''' [[Koronavirus|SARS CoV-2]] '''Oorsprong''' [[Wuhan]], [[Hubei]], [[Volksrepubliek China|China]] <br/>'''Eerste geval''' [[Hilton]], [[KwaZulu-Natal]]<br/> 1 Maart 2020 ({{Aantal dae|jaar1=2020|maand1=3|dag1=1}} dae gelede)<br/> '''Gevalle''' 4 073 151 <small>(23 Oktober 2022)</small>{{R|sacoronavirus.co.za}} <br/>'''Aktief''' 6 118 <!--{{formatnum: {{#expr: 4073151 - 102595 - 3946943 }} }} Aktief = Gevalle - Sterftes - Herstel --> <br/>'''Sterftes''' 102 595 <br/>'''Herstel''' 3 946 943 '''Webwerf''' {{URL|http://www.nicd.ac.za/}} }} {{hoof|Covid-19-pandemie}} Die destydse minister van gesondheid [[Zweli Mkhize]] het bevestig dat die '''[[covid-19-pandemie]]''' aan die begin van Maart 2020 ook na Suid-Afrika versprei het.{{R|nicd3}} Die [[koronavirus]]siekte 2019 (covid-19) word veroorsaak deur [[ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2]] (SARS-CoV-2). Op 15 Maart 2020 het president [[Cyril Ramaphosa]] 'n nasionale ramptoestand afgekondig om 'n gekoördineerde en geïntegreerde rampbestuurstelsel te implementer. Dit sou help om die virusuitbraak te bestuur en die regering in staat stel om nooddienssentrums in te rig. 'n Reisverbod is vanaf 18 Maart 2020 vir reisigers van [[Italië]], [[Iran]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]], [[Duitsland]], die [[VSA]], die [[Verenigde Koninkryk]] en [[Volksrepubliek China]] ingestel.<ref>{{cite web |last=van Heerden |first=Suné |title=Koronavirus:President kondig maatreëls aan |website=Maroela Media |date=15 Maart 2020 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |access-date=15 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191532/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> President Ramaphosa het op 23 Maart aangekondig dat die land vanaf 26 Maart vir 21 dae in 'n [[staat van inperking]] sal wees. Die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] (SANW) is ook ontplooi om die polisie en ander staatsdepartemente by the staan in die toepassing van die maatreëls.<ref>{{cite web |title=South Africans brace for 21-day lockdown as virus cases rise |website=Al Jazeera |date=24 Maart 2020 |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |access-date=24 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430104131/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die nasionale staat van inperking is later tot 30 April verleng.<ref>"WATCH LIVE: Ramaphosa extends Covid-19 lockdown by 14 days". ''[[The Citizen]].'' 9 April 2020.</ref> Op 10 April het dr. Mkhize aanbeveel dat die algemene publiek gesigsmaskers dra wanneer hulle hul huise verlaat.<ref>"''Minister Zweli Mkhize confirms 24 deaths and total of 2003 cases of Coronavirus COVID-19''". Departement van Gesondheid. 10 April 2020.</ref> Op 21 April het die president 'n ekonomiese stimuluspakket van 500 miljard rand aangekondig in reaksie op die pandemie.<ref>{{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/South-Africa/ramaphosa-announces-r500bn-support-package-adjustment-budget-for-coronavirus-20200421 |title=Ramaphosa announces South Africa’s biggest spending plan ever to fight coronavirus |date=21 April 2020 |website=Fin24 |access-date=22 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429035759/https://www.fin24.com/Economy/South-Africa/ramaphosa-announces-r500bn-support-package-adjustment-budget-for-coronavirus-20200421 |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 23 April het president Ramaphosa aangekondig dat daar 'n geleidelike en in-fase verslapping van beperkings sal plaasvind, wat die nasionale waarskuwingsvlak vanaf 1 Mei 2020 tot vlak 4 verlaag het.<ref>"Statement by president Cyril Ramaphosa on South Africa's response to the coronavirus pandemic, Union buildings, Tshwane". SA Corona Virus Online Portal. 23 April 2020.</ref> Vanaf 1 Junie is die nasionale beperkings na vlak 3 verlaag.<ref> "President Cyril Ramaphosa: Developments in South Africa's risk-adjusted strategy to manage the spread of Coronavirus COVID-19". Departement van Gesondheid. 24 Mei 2020.</ref> Op 12 Julie 2020 het die president aangekondig dat die nasionale ramptoestand verleng sou word tot 15 Augustus 2020. ‘n Drankverbod is weer onmiddellik in werking gestel en 'n aandklokreël is tussen 22h00 tot 04h00 aangekondig. Die dra van [[lapgesigsmasker]]s is verpligtend gemaak. Parke is weer oopgestel vir oefening, maar nie vir enige vorm van byeenkomste nie.<ref>{{cite web|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/onmiddellike-alkoholverbod-en-aandklokreël-aangekondig/|last=Strydom|first=Nico|title=Onmiddellike alkoholverbod en aanklokreël aangekondig.|publisher=[[Maroela Media]]|date=12 Julie 2020|access-date=12 Julie 2020}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die beperkings is vanaf 17 Augustus 2020 verlaag tot waarskuwingsvlak 2.<ref name=":9">{{Cite web|author=Staff writer|title=South Africa moves to level 2 lockdown on Monday – here are the new rules|url=https://businesstech.co.za/news/government/425708/south-africa-moves-to-level-2-lockdown-on-monday-here-are-the-new-rules/|access-date=2020-08-15|language=en}}</ref> Op 16 September 2020 kondig die president aan dat Suid-Afrika se covid-19 regulasies na vlak 1 verlaag word vanaf 20 September, en sodoende kan die meeste alledaagse aktiwiteite hervat word.<ref>{{cite news|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/covid-19-vlak-1-regulasies-aangekondig/ |author=Van Heerden, Suné|title=Covid-19: Vlak 1-regulasies aangekondig|publisher= Maroela Media|date=16 September 2020}}</ref> In Desember 2020 beleef die land 'n tweede golf covid-19-infeksies.<ref name=":14">{{cite web |last=Evans |first=Jenni |title=Covid-19: SA enters second wave as Mkhize warns of surge in infections among teens |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/covid-19-sa-enters-second-wave-as-mkhize-warns-of-surge-in-infections-among-teens-20201209 |access-date=10 Desember 2020 |website=News24}}</ref> Gevolglik word die covid-19 regulasies op 29 Desember 2020 vanaf 'n aangepaste vlak 1 tot 'n aangepaste vlak 3 verskerp, weens 'n toename in infeksies.<ref>{{Cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |title=Statement by president Cyril Ramaphosa on progress in the national effort to contain the COVID-19 pandemic |date=2020-12-28 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=2020-12-28 |archive-date=2020-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228192344/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |url-status=dead }}</ref> Die covid-19 regulasies word verlaag van 'n aangepaste vlak 3 tot 'n aangepaste vlak 1 vanaf 1 Maart 2021, na 'n afname in infeksies.<ref name="Ramaphosa2020-12-28">{{cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |title=Statement by president Cyril Ramaphosa on progress in the national effort to contain the COVID-19 pandemic |date=28 Desember 2020 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=28 Desember 2020 |archive-date=28 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228192344/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |url-status=dead }}</ref> Op 17 Februarie 2021 word die nasionale inentingsprogram teen covid-19 amptelik bekendgestel.<ref name=":15">{{Cite web|title=‘Can I close my eyes?’ Ramaphosa has Covid-19 jab with Khayelitsha hospital staff|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-02-17-cyril-ramaphosa-and-zweli-mkhize-to-be-vaccinated-in-khayelitsha/|access-date=2021-02-17|website=TimesLIVE|language=en-ZA}}</ref> Op 28 Junie 2021 is die covid-19 beperkings in die land verander na aangepaste vlak 4, met die Delta-variant wat vinnig die dominante stam van die virus tydens die derde vlaag van die pandemie geword het. <ref name=":13">{{Cite web|date=2021-06-27|title=Level 4 lockdown for 2 weeks: Alcohol sales and public gatherings banned|url=https://citizen.co.za/news/2548967/level-4-lockdown-for-2-weeks-alcohol-sales-and-public-gatherings-banned/|access-date=2021-06-27|website=The Citizen}}</ref> Op 9 Julie 2021, sestien maande ná die pandemie begin het, beskryf dokters in Johannesburg die stelsel daar as die breekpunt, met onvoldoende beddens en skaars genoeg suurstof. <ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/07/09/africa/southern-africa-covid-delta-intl-cmd/index.html |title=Southern Africa hoped it was through the worst of Covid-19. Then the Delta variant arrived |last=McKenzie |first=David |access-date=2021-07-09 |website=CNN}}</ref> Op 25 Julie is die land se inperkings na aangepaste vlak 3 verander.<ref name="2021-07-25-level3ramaphosa">{{Cite web |url=https://twitter.com/CyrilRamaphosa/status/1419366606728310789 |title=Cyril Ramaphosa #StaySafe "Based on the recommendations of the Ministerial Advisory Committee on COVID-19, and inputs from the President’s Coordinating Council, Cabinet this afternoon decided that the country be moved from Adjusted Alert Level 4 and be placed on Alert #Level3." |access-date=2021-07-25 |website=Twitter}}</ref> Op 13 September 2021 het 'n aangepaste waarskuwingsvlak 2 van krag geword. <ref name=":17">{{Cite web |last=Ramaphosa |first=Cyril |date=2021-09-12 |title=PRESIDENTIAL ADDRESS: South Africa moves to Alert Level 2 after Covid-19 infections decline |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-09-12-south-africa-moves-to-alert-level-2-after-covid-19-infections-decline/ |access-date=2021-09-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref><ref name="ramaphosa2021-09-12">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/president-cyril-ramaphosa-south-africas-response-coronavirus-covid-19-pandemic-12-sep-2021 |title=President Cyril Ramaphosa: South Africa's response to Coronavirus COVID-19 pandemic |last1=Ramaphosa |first1=Cyril |date=2021-09-12 |publisher=Government of South Africa |accessdate=2021-09-14}}</ref> Op 4 April 2022 kondig President Cyril Ramaphosa die opheffing aan van die landswye staat van inperking, wat in Maart 2020 as gevolg van die Covid-19-pandemie ingestel is. Die onmiddellike risiko het teen middel Junie 2022 afgeneem, en op 22 Junie 2022 is alle oorblywende gesondheidsregulasies rakende Covid-19 beëindig.<ref name="Phaahla2022-06-23">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/statement-minister-phaahla-repeal-regulations-covid |title=Minister Joe Phaahla: Repeal of regulations regarding Covid-19 pandemic and monkey-pox |date=2022-06-23 |quote=a beperkte 5de golf aangedryf deur subvariante en nie 'n nuwe variant van kommer was besig om te verdwyn en daar was nie meer 'n groot risiko nie |accessdate=2022-06-28}}</ref> == Voorbereidings == Nadat die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] (WGO) op 30 Januarie 2020 covid-19 tot 'n ''openbare wêreldwye bekommernis vir gesondheid'' verklaar het, is die nasionale noodoperasiesentrum, die National Joint Operational and Intelligence Structure (NATJOINTS) geaktiveer.{{R|gov.za2020-03-01}} == Toetsing == Die [[Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes]] (NICD) het teen 14 Februarie 2020 71 [[Polimerase kettingreaksiemetode|polimerase kettingreaksie]]toetse (PKR) vir SARS-CoV-2 in Suid-Afrika voltooi, waarvan geen positief getoets het nie. Teen 4 Maart is 181 toetse uitgevoer, waarvan geen positief getoets het nie.{{R|NICDToets}} Tot en met 11 Maart 2020 is 645 toetse uitgevoer, waarvan 13 positief getoets het.{{R|NICD13}} Teen 11 April is 75 053 toetse uitgevoer.<ref>"Minister Zweli Mkhize confirms 25 deaths and total of 2028 cases of Coronavirus COVID-19". Departement van Gesondheid. 11 April 2020.</ref> Teen 23 April is 143 570 toetse uitgevoer.<ref>National Institute for Communicable Disease (23 April 2020). "UPDATE: The total number of confirmed #COVID19 cases in South Africa is 3 953. Today we regrettably report 10 new #COVID19 related deaths. We convey our condolences to the families and friends" – via Twitter.</ref> Teen 27 Junie is 1 567 084 toetse uitgevoer.<ref>{{cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/06/28/update-on-covid-19-28th-june-2020/ |title=Update on Covid-19 (28th June 2020) |access-date=28 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629194828/https://sacoronavirus.co.za/2020/06/28/update-on-covid-19-28th-june-2020/ |archive-date=29 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen 11 Julie is 2 108 570 toetse uitgevoer.<ref>{{cite web |title=Update on Covid-19 (11 July 2020) |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/07/11/update-on-covid-19-11th-july-2020/ |website=sacoronavirus.co.za |accessdate=12 Julie 2020 |archive-date=13 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713000854/https://sacoronavirus.co.za/2020/07/11/update-on-covid-19-11th-july-2020/ |url-status=dead }}</ref> Teen 12 Januarie 2021 is 7 358 741 toetse uitgevoer.<ref>[https://sacoronavirus.co.za/ COVID-19 Corona Virus, South African Resource Portal]. Besoek 13 Januarie 2021</ref> Teen 10 Junie 2021 is 12 044 072 toetse uitgevoer.<ref>[https://www.nicd.ac.za/latest-confirmed-cases-of-covid-19-in-south-africa-10-june-2021/ Latest confirmed cases of Covid-19 in South Africa] 10 Junie 2021</ref> == Eerste vlaag van Maart 2020 - November 2020 == Die eerste pasiënt wat met covid-19 in Suid-Afrika bevestig is, het op 1 Maart 2020 met sy vrou en 8 ander van die provinsie [[Milaan]] in [[Italië]]{{R|gov2020-03-09}} teruggekeer en deur [[Doebai (stad)|Doebai]]; [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] in [[Kemptonpark]], [[Gauteng]] en [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] in [[Durban]]; na [[Hilton]] in [[KwaZulu-Natal]] gereis.{{R|msn2020-03-06}} Op 3 Maart het die pasiënt simptome by 'n privaat algemene praktisyn aangemeld en homself geïsoleer; die dokter het haarself ook geïsoleer. Op 5 Maart het Mkhize die eerste bevestigde geval aangekondig, epidemioloë en klinici van die Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes (NICD) is na KwaZulu-Natal ontplooi,{{R|gov.za1|daily_maverick|Herman}} en die pasiënt is in Grey's hospitaal in [[Pietermaritzburg]] opgeneem.{{R|news24-grey}} Op 7 Maart is aangekondig dat 'n vrou uit dieselfde reisgroep uit Italië, wat na [[Gauteng]] terugkeer het, ook positief getoets is.{{R|gov.za2}} Op 8 Maart is aangekondig dat die vrou van die eerste pasiënt ook positief getoets is.{{R|nicd3}} Op 9 Maart is nog vier gevalle van dieselfde reisgroep uit Italië, soos alle vorige gevalle, positief bevestig.{{R|news24-7}} Op 11 Maart is 6 nuwe gevalle aangemeld, met 1 geval van dieselfde reisgroep uit Italië, terwyl die ander 5 gevalle nie met die voriges verband hou nie, hulle het reisgeskiedenisse na ander Europese lande.{{R|gov.za13}} Op 12 Maart is 3 nuwe gevalle aangekondig, waaronder die eerste geval in [[Mpumalanga]]. Die eerste plaaslike oordrag en eerste geval in die [[Vrystaat]] is ook aangekondig, maar is later die dag teruggetrek deur die NICD wat bevestig het dat die geval 'n [[Vals positief en vals negatief|vals positiewe fout]] was en in werklikheid negatief was.{{R|enza16}} Dit het die totale gevalle op 16 gebring.{{R|news24-17|nicd16}} Op 13 Maart is 8 nuwe gevalle aangekondig, en die minister het opgemerk dat "daar meer positiewe resultate gevind is. Die NICD en NHLS verifieer nou die inligting en hierdie resultate."{{R|gov.za24}} Op 10 April is gesondheidskenners verras deur die dramatiese vermindering in daaglikse gevalle oor die voorafgaande twee weke, hoewel die vrees ook uitgespreek is dat die vermindering 'n verslapping in waaksaamheid kon veroorsaak.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52228932 |last1=Harding |first1=Andrew |title=South Africa's mysterious coronavirus lull |website=[[BBC News]] |date=10 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517131339/https://www.bbc.com/news/world-africa-52228932 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Tweede vlaag van Desember 2020 - Mei 2021 == Op 3 Desember 2020 het die president weer die nasie op TV toegespreek. Hy het opgemerk dat covid-19 in sommige distrikte van die provinsies Oos- en Wes-Kaap besig is om te herleef. Die [[Nelson Mandelabaai Metropolitaanse Munisipaliteit]] is geïdentifiseer as 'n koronavirus-brandpunt; beperkings in hierdie gebied is verskerp. Die nasionale ramptoestand is verleng tot 15 Januarie 2021.<ref>{{Cite web|last=News|first=Eyewitness|title=READ: President Cyril Ramaphosa’s address on containing COVID-19|url=https://ewn.co.za/2020/12/03/read-president-cyril-ramaphosa-s-address-on-containing-covid-19|access-date=2020-12-03|website=ewn.co.za|language=en}}</ref> Op 7 Desember het die regering gesê dat partytjies aan die einde van die skooljaar, bekend as 'rumoerpartytjies', superverspreidingsgebeurtenisse is.<ref>{{cite news |title=South Africa says yearend school parties are superspreaders |url=https://apnews.com/article/entertainment-health-coronavirus-pandemic-graduation-cyril-ramaphosa-77542b0d6c0c0d28c7341d243bb15cf3 |access-date=11 Desember 2020 |work=AP NEWS |agency=AP |date=7 Desember 2020}}</ref> Op 9 Desember het die Minister van Gesondheid aangekondig dat die land die tweede vlaag betree het. Die land beleef op daardie stadium meer as 6&nbsp;000 nuwe gevalle per dag, nadat dit tot minder as 1&nbsp;000 gevalle per dag afgeplat het aan die einde van September. Op 14 Desember kondig die president die sluiting van sommige strande aan, die vermindering van die aantal mense wat byeenkomste mag bywoon en die verskerping van ander maatreëls om die tweede vlaag te stuit.<ref>{{Cite web|last=News|first=Eyewitness|title=Ramaphosa announces no alcohol sales from Friday to Sunday, curfew extended|url=https://ewn.co.za/2020/12/14/watch-live-ramaphosa-updates-nation-on-sa-s-covid-19-status|access-date=2020-12-14|website=ewn.co.za|language=en}}</ref> Op 18 Desember het die Minister van Gesondheid, Zweli Mkhize, gesê wetenskaplikes het 'n nuwe variant van koronavirus ontdek, genaamd 501.V2 Variant.<ref>{{cite news |title=South Africa identifies new coronavirus strain causing surge in cases |url=https://www.yahoo.com/news/south-africa-experiencing-covid-19-173021206.html |access-date=18 Desember 2020 |work=news.yahoo.com |agency=Reuters |publisher=Yahoo News}}</ref> Op 27 Desember het die aantal bevestigde gevalle in Suid-Afrika 1 miljoen bereik.<ref>{{cite news |title=South Africa on verge of new virus rules as it hits 1M cases |url=https://apnews.com/article/cyril-ramaphosa-coronavirus-pandemic-africa-south-africa-infectious-diseases-10e2455280f058bbd86061c4e020d4a6 |access-date=27 Desember 2020 |work=AP NEWS |date=27 Desember 2020}}</ref> Op 28 Desember 2020 het president Cyril Ramaphosa die land toegespreek en aangekondig dat die land vir 14 dae weer op 'n gedeeltelike grendelvlak 3 geplaas sal word, om die tempo van die tweede golf gedurende die feestyd te verlaag. Dit lei tot 'n aandklokreël van 21:00 tot 06:00, die verbod op die verkoop en vervoer van [[Drank|alkohol]], die sluiting van openbare geriewe soos strande, mere en damme en die verpligte dra van maskers in die openbaar.<ref>{{cite news |title=Lockdown level 3 during the festive season|url= https://www.businessinsider.co.za/new-restrictions-announced-to-combat-south-africas-second-wave-of-covid-19-infections-2020-12 |access-date=30 Desember 2020 |date= 29 Desember 2020}}</ref> Daar was 267 157 nuwe gevalle in Desember, wat die totale aantal bevestigde gevalle verhoog het tot 1 057 161. Die dodetal het tot 28 469 gestyg. Die aantal herstelde pasiënte het toegeneem tot 879 671, wat aan die einde van die maand 149 021 aktiewe gevalle gelaat het.<ref>{{cite web|title=Update on Covid-19 (31st December 2020)|url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/31/update-on-covid-19-31st-december-2020/|website=sacoronavirus.co.za|access-date=3 Januarie 2021|date=31 Desember 2020|archive-date= 3 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103192651/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/31/update-on-covid-19-31st-december-2020/|url-status=dead}}</ref> == Derde vlaag van Mei 2021 == [[Beeld:Covid19Inentingsplakkaat.jpeg|duimnael|regs|'n Plakkaat wat 'n beroep op die publiek doen om diegene te help registreer wat ingeënt wil word.]] Op 10 Mei 2021 het provinsies soos die Vrystaat en KwaZulu-Natal 'n skielike verhoging in infeksiegetalle aangemeld. Die Minister van Gesondheid het egter vrese van 'n derde vlaag in die media afgemaak, en die publiek verseker dat die inentingsproses op 17 Mei met die nuwe [[Pfizer–BioNTech COVID-19-entstof]] hervat sou word. Kommer bestaan nadat plaaslike gevalle van die Delta-variant, wat verwoesting in Indië gesaai het, die eerste keer op 8 Mei 2021 gerapporteer is.<ref name="sacoronavirus.co.za2021-05-08">{{cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2021/05/08/update-on-covid-19-08th-may-2021/ |title=Update on Covid-19 (8 May 2021) |last=Mkhize |first=Zwelini |date=8 Mei 2021 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=9 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510170517/https://sacoronavirus.co.za/2021/05/08/update-on-covid-19-08th-may-2021/ |url-status=dead }}</ref> Op 31 Mei 2021 is die land van aangepaste vlak 1 na 'n aangepaste waarskuwingsvlak 2 geskuif, as gevolg van 'n derde golf van infeksies.<ref>{{Cite web |title=Ramaphosa urges diligence as he tightens Covid-19 restrictions |url=https://www.businesslive.co.za/bd/national/2021-05-30-ramaphosa-urges-diligence-as-he-tightens-covid-19-restrictions/ |access-date=3 Junie 2021 |website=BusinessLIVE }}</ref> Op 15 Junie 2021 is waarskuwingsvlak 3 ingestel.<ref name="2021-06-15-level3ramaphosa">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/president-cyril-ramaphosa-south-africas-response-coronavirus-covid-19-pandemic-15-jun-2021 |title=President Cyril Ramaphosa: South Africa's response to Coronavirus COVID-19 pandemic |date=2021-06-15 |publisher=Government of South Africa |accessdate=2021-06-16}}</ref> Op 28 Junie 2021 is die land na aangepaste vlak 4 geskuif, met die Delta-variant wat vinnig die dominante variant in die land geword het.<ref name=":13"/> == Impak op skole == Alle skole in Suid-Afrika is op 18 Maart 2020 gesluit. Teen middel-Junie het skole vir graad 7- en 12-leerders heropen, te midde van 'n geskarrel van personeel en administrateurs, en heen-en-weer besluitneming van die departement van basiese onderwys en sy minister. Op 23 Julie 2020 het president Ramaphosa aangekondig dat staatskole vir 'n maand gesluit word weens die toename in covid-19 infeksies. Dit sal duur van 27 Julie tot 24 Augustus. Graad 12-leerlinge en -onderwysers neem egter slegs 'n weeklange onderbreking en het op 1 Augustus teruggekeer. Graad 7's neem 'n ruskans van twee weke en keer op 10 Augustus terug. Ramaphosa het ook aangekondig dat die huidige akademiese jaar verleng sal word tot 15 Desember.<ref>{{cite news|title =All public schools will be shut for 4 weeks|url= https://www.news24.com/news24/southafrica/news/coronavirus-all-the-latest-news-about-covid-19-in-south-africa-and-the-world-20200312 |publisher=News24/LIVE|access-date= 23 Julie 2020}}</ref> By skole het die akademiese jaar in 2021 traag aan die gang gekom, weens vrese van onderwyders en ouers oor die welstand van hul kinders. By skole en universiteite is alle voorsorgmaatreëls streng toegepas, soos temperatuurmonitering, die verpligte dra van maskers en sosiale distansiëring tussen leerders/studente. Skole is deur die Minister van Basiese Onderwys aangesê om op 30 Junie te sluit. == 2022 == Die pandemie, nou in sy vierde vlaag, het 'n stelselmatige afplatting getoon, met elke dag minder gevalle as die vorige een. Op 4 April 2022 het president [[Cyril Ramaphosa]] die nasionale ramptoestand met sy gebruiklike TV-toespraak aan die land beëindig. == Bekendes wat aan Covid-19 gesterf het == === Maart 2020 – Junie 2020 === *29 Maart 2020 – [[Louis Wilsenach]], [[skilder]], [[digter]], [[sendeling]] en baanbreker in die advertensiewese.<ref name="news24">{{cite news|url=https://m.news24.com/SouthAfrica/News/silence-that-man-covid-19-victim-louis-wilsenach-ruffled-feathers-with-new-south-africa-concept-20200401|title=Louis Wilsenach Covid-19 victim|agency=News24 |date=1 April 2020}}</ref> *31 Maart 2020 – [[Gita Ramjee]], wetenskaplike en navorser in [[MIV]]-voorkoming.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52120265|title=Coronavirus: Top South African HIV scientist dies|date=1 April 2020|work=BBC News|accessdate=8 April 2020|language=en}}</ref> *12 Mei 2020 – Clarence Mini, voorsitter van die Raad vir Mediese Skemas, [[uMkhonto we Sizwe]]-lid, MIV-aktivis.<ref>{{cite web |last1=Heywood |first1=Mark |title=Dr Clarence Mini (1951–2020): A champion for health and human rights |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-05-14-dr-clarence-mini-1951-2020-a-champion-for-health-and-human-rights/ |website=Daily Maverick |accessdate=15 Mei 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Seleka |first1=Ntwaagae |title=Tributes continue to pour in for Clarence Mini who died of Covid-19 |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/tributes-continue-to-pour-in-for-clarence-mini-who-died-of-covid-19-20200514 |accessdate=15 Mei 2020 |agency=News24 |archive-date=21 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521121736/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/tributes-continue-to-pour-in-for-clarence-mini-who-died-of-covid-19-20200514 |url-status=dead }}</ref> *13 Mei 2020 – Lungile Tom, eNCA-kameraman.<ref>{{Cite web|title=Cameraman Lungile Tom brought Parliament to homes of South Africans |url=https://www.parliament.gov.za/press-releases/cameraman-lungile-tom-brought-parliament-homes-south-africans|website=parliament.gov.za|accessdate=14 Mei 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=eMedia Investments mourns the loss of top cameraman|url=https://www.enca.com/press-release/emedia-investments-mourns-loss-top-cameraman|website=eNCA|language=en|accessdate=14 Mei 2020|archive-date=16 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516152726/https://www.enca.com/press-release/emedia-investments-mourns-loss-top-cameraman|url-status=dead}}</ref> *14 Junie 2020 – [[Elsa Joubert]], Afrikaanse skrywer.<ref>{{Cite web |last=Eloff |first=Herman |title=Iconic SA author Elsa Joubert, 97, dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/arts/literature/iconic-sa-author-elsa-joubert-97-dies-of-covid-19-20200614 |access-date=14 Junie 2020 |website=Arts |language=en}}</ref> *28 Junie 2020 – Nomandla Yako, MIV-aktivis, Treatment Action Campaign.<ref>{{cite news |last1=Ho |first1=Ufrieda |title=Nomandla Yako, the HIV/Aids activist who 'planted hope' |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-06-30-nomandla-yako-the-hiv-aids-activist-who-planted-hope/#gsc.tab=0 |accessdate=30 Junie 2020 |agency=Maverick Citizen}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gontsana |first1=Mary-Anne |title=Nomandla Yako, who defied Thabo Mbeki by importing HIV medicines, has died |url=https://www.groundup.org.za/article/nomandla-yako-who-defied-thabo-mbeki-importing-hiv-medicines-has-died/ |accessdate=1 Julie 2020 |agency=GroupUp}}</ref> === Julie 2020 – Desember 2020 === * 6 Julie 2020 − Gordon Kegakilwe, Noordwes-LUR vir samewerkende regering, menslike nedersetting en tradisionele sake.<ref>{{cite news |title=North West Cogta MEC dies from Covid-pneumonia |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/north-west/north-west-cogta-mec-dies-from-covid-pneumonia-50507131 |accessdate=7 Julie 2020 |newspaper=IOL |date=6 July 2020 |location=Mahikeng}}</ref> * 7 Julie 2020 – Henry Jansen, burgemeester van [[Langeberg]].<ref>{{cite news |last1=Etheridge |first1=Jenna |title=Western Cape municipal mayor dies from Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/western-cape-municipal-mayor-dies-from-covid-19-20200708 |accessdate=8 Julie 2020 |agency=News24}}</ref> * 8 Julie 2020 – Ricardo Mthembu, lid van die [[KwaZulu-Natalse Provinsiale Wetgewer]] en [[ANC]] provinsiale woordvoerder.<ref>{{cite news |title=ANC KZN spokesperson Ricardo Mthembu dies of Covid-19 |url=https://www.iol.co.za/dailynews/news/kwazulu-natal/anc-kzn-spokesperson-ricardo-mthembu-dies-of-covid-19-50589885 |accessdate=8 Julie 2020 |agency= IOL|date=8 Julie 2020}}</ref> * 8 Julie 2020 – Koningin [[Noloyiso Sandile]], regent van die AmaRharhabe.<ref>{{cite news |last1=Dayimani |first1=Malibongwe |last2=Ngqakamba |first2=Sesona |title=AmaRharhabe Kingdom Queen Noloyiso Sandile dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/breaking-amarharhabe-kingdom-queen-noloyiso-sandile-dies-of-covid-19-20200708 |accessdate=8 Julie 2020 |agency=News24}}</ref> * 10 Julie 2020 – [[Corra Dirksen]] 'n oud-Springbokrugbyspeler.<ref name='covid'>{{Cite web|title=Former Springbok wing dies of Covid-19 complications|url=https://www.news24.com/sport/rugby/springboks/former-springbok-wing-dies-from-covid-19-complications-20200710|author=Mostert, Herman|date=10 Julie 2020|access-date=2020-07-10|website=Sport24|language=en}}</ref> *12 Julie 2020 – Patrick Jaji, Oos-Kaapse regter.<ref>{{cite news |last=Chabalala |first=Jeanette |title=Covid-19 reaches 'doorstep of the judiciary' - Eastern Cape judge dies after testing positive |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/covid-19-reaches-doorstep-of-the-judiciary-eastern-cape-judge-dies-after-testing-positive-20200713 |accessdate=13 Julie 2020 |agency=News24}}</ref> *12 Julie 2020 – Alfred Mtsi, [[speaker]] van [[Buffalo City]] stadsraad (2015–2016).<ref>{{cite news |url=https://ewn.co.za/2020/07/12/buffalo-city-council-speaker-alfred-mtsi-dies-of-covid-19-complications |title=Buffalo City Council Speaker Alfred Mitsi dies of COVID-19 complications|last=Kassen |first=Jarita |date=12 Julie 2020|access-date=8 Julie 2021|lang=en}}</ref> *13 Julie 2020 – Zindzi Mandela (59), dogter van Nelson Mandela.<ref>{{Cite web |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/zindzi-mandela-tested-positive-for-the-coronavirus-family-awaiting-autopsy-report/ |title=Zindzi Mandela tested positive for the coronavirus, family awaiting autopsy report |access-date=2 Augustus 2020 |archive-date=18 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718195802/https://www.sabcnews.com/sabcnews/zindzi-mandela-tested-positive-for-the-coronavirus-family-awaiting-autopsy-report/ |url-status=live }}</ref> *18 Julie 2020 – Martha Mmola, afgevaardigde van die Nasionale Raad van Provinsies.<ref>{{cite news |title=ANC MP Martha Mmola dies of Covid-related illness |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-07-19-anc-mp-martha-mmola-dies-of-covid-related-illness/ |access-date=19 Julie 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=19 Julie 2020 |archive-date=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719155525/https://www.timeslive.co.za/politics/2020-07-19-anc-mp-martha-mmola-dies-of-covid-related-illness/ |url-status=live }}</ref> *19 Julie 2020 – Moonyeen Lee, rolverdelingsagent van rolprente soos ''The Bang Bang Club'' en ''[[Tsotsi]]''.<ref>{{cite news |last=Ferreira |first=Thinus |title=Legendary SA casting director Moonyeenn Lee dies from Covid-19 complications |url=https://www.news24.com/channel/the-juice/news/legendary-sa-casting-director-moonyeen-lee-dies-from-covid-19-complications-20200719 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> *20 Julie 2020 – Paul Dobson, [[rugby]]<nowiki/>mediafiguur en -skeidsregter.<ref>{{cite news |last=Ray |first=Craig |title=Chapter closes for ‘encyclopaedia of SA Rugby’ |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-07-21-chapter-closes-for-encyclopaedia-of-sa-rugby/#gsc.tab=0 |accessdate=21 Julie 2020 |agency=Daily Maverick}}</ref> *31 Julie 2020 – [[Zamuxolo Peter]], [[ANC]]-lid in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]].<ref>{{cite news |title=ANC MP Zamuxolo Peter died after testing positive for Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/anc-mp-zamuxolo-peter-died-after-testing-positive-for-covid-19-20200801 |accessdate=1 Augustus 2020 |newspaper=News24 |date=1 Augustus 2020}}</ref> *7 Augustus 2020 – Lungile Pepeta (46), akademikus, professor in pediatriese kardiologie aan die [[Nelson Mandela-universiteit]].<ref>{{Cite web|date=7 August 2020|title=Professor Lungile Pepeta has passed away|url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/professor-lungile-pepeta-has-passed-away/|access-date=8 Augustus 2020|website=SABC News – Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.|language=en|archive-date=10 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810141556/https://www.sabcnews.com/sabcnews/professor-lungile-pepeta-has-passed-away/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rest in power Prof Lungile Pepeta|url=https://www.heraldlive.co.za/news/2020-08-07-rest-in-power-prof-lungile-pepeta/|access-date=8 Augustus 2020|website=HeraldLIVE|language=en-ZA|archive-date=10 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810000212/https://www.heraldlive.co.za/news/2020-08-07-rest-in-power-prof-lungile-pepeta/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ellis |first1=Estelle |title=A giant tree has fallen: Prof Lungile Pepeta (1974–2020) |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-08-11-a-giant-tree-has-fallen-prof-lungile-pepeta-1974-2020 |access-date=11 Augustus 2020 |agency=Maverick Citizen |archive-date=12 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812182007/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-08-11-a-giant-tree-has-fallen-prof-lungile-pepeta-1974-2020/ |url-status=live }}</ref> *12 Augustus 2020 – Mac Jack, Noord-Kaapse LUR vir onderwys.<ref>{{cite news |last1=Etheridge |first1=Jenna |title=Northern Cape Education MEC McCollen Ntsikelelo Jack dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/just-in-northern-cape-education-mec-mccollen-ntsikelelo-jack-dies-20200812 |access-date=12 Augustus 2020 |newspaper=News24 |date=12 Augustus 2020 |archive-date=12 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812234454/https://www.news24.com/news24/southafrica/news/just-in-northern-cape-education-mec-mccollen-ntsikelelo-jack-dies-20200812 |url-status=live }}</ref> *18 Augustus 2020 – Kobus Potgieter, afgetrede [[NG Kerk]] predikant, en moderator van die Algemene Sinode vanaf 1982 tot 1986.<ref>{{cite news|author=Niemandt, Nelis|title= Oudste NG Leraar (99) Sterf.|url=https://kerkbode.christians.co.za/2020/08/18/oudste-ng-leraar-99-sterf-aan-covid-19/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=oudste-ng-leraar-99-sterf-aan-covid-19 |publisher=[[Kerkbode]]|date= 18 Augustus 2020 |access-date= 19 Augustus 2020}}</ref> *18 Augustus 2020 – Sibusiso Mseleku, sportjoernalis.<ref>{{cite news|author=Strydom, Marc |title=Legendary sports journalist S'busiso Mseleku dies: He was a legend when it comes to football |work=[[Sunday Times]] Timeslive |date=19 Augustus 2020}}</ref> *11 November 2020 – [[Mongameli Bobani]], politikus.<ref>{{en}} {{cite news |last=Hunter |first=Qaanitah |title=Former Nelson Mandela Bay mayor Mongameli Bobani dies |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/former-nelson-mandela-bay-mayor-mongameli-bobani-dies-20201111 |accessdate=11 November 2020 |agency=News24}}</ref> *7 Desember 2020 – Pumza Dyantyi, Oos-Kaapse LUR vir gemeenskapsontwikkeling. *7 Desember 2020 – [[Dawn Lindberg]], sanger.<ref>{{cite news |title= RIP Dawn Lindberg, darling of South African theatre who has died of Covid-19 |url=https://www.news24.com/you/news/local/rip-dawn-lindberg-darling-of-south-african-theatre-who-has-died-of-covid-19-20201208 |accessdate=20 Desember 2020 |newspaper=News24 |date=8 Desember 2020}}</ref> *9 Desember 2020 – Gordon Forbes, tenniskampioen.<ref>{{cite news |title= Former Mixed Doubles Slam Champion and Author Gordon Forbes Passes Away Due to Covid-19 |url=https://www.ubitennis.net/2020/12/former-mixed-doubles-slam-champion-and-author-gordon-forbes-passes-away-due-to-covid-19/ |accessdate=20 Desember 2020 |newspaper=UBTennis.net |date=17 Desember 2020}}</ref> *13 Desember 2020 – [[Ambrose Dlamini]], [[Eerste minister]] van [[Eswatini]].<ref>{{cite news |title= Ambrose Dlamini: Eswatini's PM dies after testing positive for Covid-19 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-55297472 |accessdate=20 Desember 2020 |newspaper=BBC |date=14 Desember 2020}}</ref> *25 Desember 2020 – Robin Jackman, oud-krieketspeler en bekende tv-kommentator.<ref>{{cite news |url=https://www.news24.com/sport/cricket/respected-cricket-commentator-robin-jackman-dies-20201225 |title=SA cricket community mourns death of legendary commentator Robin Jackman |publisher=[[News24]] |date=25 Desember 2020 |access-date=25 Desember 2020 |archive-date=28 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228003353/https://www.news24.com/sport/cricket/respected-cricket-commentator-robin-jackman-dies-20201225 |url-status=live}}</ref> === Januarie 2021 – Junie 2021 === * 3 Januarie 2021 – [[Dorah Sitole]], eerste swartvrou in Suid-Afrika wat 'n kookboek geskryf het.<ref>Baanbreker-sjef was 'n 'goedhartige, liewe mens'. Rapport Weekliks. 10 Januarie 2021.</ref> * 21 Januarie 2021 – [[Jackson Mthembu]], Minister in die Presidensie van Suid-Afrika.<ref>{{cite news |title=Minister Jackson Mthembu dies of Covid-related complications |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2021-01-21-minister-jackson-mthembu-dies-of-covid-related-complications/ |access-date=21 Januarie 2021 |work=TimesLIVE |language=en}}</ref> * 22 Januarie 2021 – Marius van Heerden, Olimpiese naelloper.<ref>{{cite news |title= RIP - Former SA Olympian and 800m record holder dies of Covid-19 |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/rip-former-sa-olympian-and-800m-record-holder-dies-of-covid-19/ |accessdate=30 Januarie 2021 |newspaper=thesouthafrican.com |date=23 Januarie 2021}}</ref> * 29 Januarie 2021 – Percy Tucker, stigter van die wêreld se eerste elektroniese teaterbesprekingstelsel.<ref>{{cite news |title= Founder of Computicket, Percy Tucker, 92, dies |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/267689918/founder-of-computicket-percy-tucker-92-dies |accessdate=3 Februarie 2021 |newspaper=bignewsnetwork.com |date=30 Januarie 2021}}</ref> * 31 Januarie 2021 – [[Priscilla Tozama Mantashe]], Suid-Afrikaanse politikus en ANC-Parlementslid.<ref>{{Cite web |last=Duma |first=Nkosikhona |title=ANC KZN mourns as 4 members die in a week, 3 of them from COVID |url=https://ewn.co.za/2021/02/04/anc-kzn-mourns-as-4-members-die-in-a-week-3-of-them-from-covid |access-date=2021-07-09 |website=ewn.co.za |language=en}}</ref> * 4 Maart 2021 – [[Karima Brown]], prominente Suid-Afrikaanse joernalis.<ref>{{cite news |last1=de Villiers |first1=James |title=Karima Brown: 'A fearless commitment to having necessary conversations' |url=https://www.news24.com/news24/obituaries/obituary-karima-brown-a-fearless-commitment-to-having-necessary-conversations-20210304 |access-date=4 Maart 2021 |publisher=News24.com}}</ref> * 12 Maart 2021 – [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]], koning van die [[Zoeloes|Zoeloenasie]].<ref name="news24ButheleziCovid">{{Cite web|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/king-goodwill-zwelithini-succumbed-to-covid-19-buthelezi-20210313|title=King Goodwill Zwelithini died of Covid-19-related complications - Buthelezi|first=Getrude|last=Makhafola|website=News24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/politics/buthelezi-confirms-zulu-kings-death-was-covid-related-laying-bare-conflict-over-funeral-8de8a9f5-5897-4da2-9183-e384f2b138a0|title=Buthelezi confirms Zulu King’s death was Covid-related, laying bare conflict over funeral|website=www.iol.co.za}}</ref> * 13 Maart 2021 – [[Noxolo Maqashalala]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]].<ref>https://www.dailysun.co.za/Celebs/actress-noxolo-maqashalala-has-passed-on-20210313</ref> * 4 April 2021 – [[Frank Mdlalose]], politieke aktivis en eerste premier van [[KwaZulu-Natal]].<ref>{{cite web|title=KZN's first premier Frank Mdlalose passes on from COVID-19|url=https://citizen.co.za/news/south-africa/2467619/kzns-first-premier-dr-frank-mdlalose-passes-on-from-covid-19/|date=4 April 2021|access-date=4 April 2021}}</ref> * 10 April 2021 – [[Sindi van Zyl]], mediese dokter, Kaya FM-aanbieder en lewensafrigter.<ref>{{cite news |last1=Marriah-Maharaj |first1=Jolene |title=Former Kaya FM host Dr Sindi van Zyl dies in hospital |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/gauteng/former-kaya-fm-host-dr-sindi-van-zyl-dies-in-hospital-2743426d-e092-459e-8d16-042fb68693bf |access-date=10 April 2021 |agency=IOL}}</ref> * 22 April 2021 – Jacqueline Mofokeng, ANC-politikus.<ref>{{cite news |last1=Mokhoali |first1=Veronica |title=ANC MP Jacqueline Mofokeng succumbs to Covid-19 |url=https://ewn.co.za/2021/04/22/anc-mp-jacqueline-mofokeng-succumbs-to-covid-19 |access-date=22 April 2021 |newspaper=Eyewitness News |date=22 April 2021}}</ref> * 26 Mei 2021 – [[Ben Kruger]], veelsydige [[akteur]]. <ref>{{Cite web |title= Beloved Afrikaans actor succumbs to Covid-19|url=https://www.algoafm.co.za/domestic/beloved-afrikaans-actor-succumbs-to-covid-19 |author= Loubser, Doreen| date=26 Mei 2021|access-date=2021-06-25 |website=www.algoafm.co.za |language=en}}</ref> * 16 Junie 2021 – [[Jabu Mabuza]], Suid-Afrikaanse besigheidsman en belegger.<ref>{{cite news|url=https://www.news24.com/fin24/economy/south-africa/former-eskom-chair-jabu-mabuza-has-died-20210616|title=Former Eskom chair Jabu Mabuza has died|accessdate=16 Junie 2021|date=16 Junie 2021|publisher=Fin24}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.enca.com/news/former-eskom-board-chairman-jabu-mabuza-dies|title=Former Eskom board chairman Jabu Mabuza dies|accessdate=16 Junie 2021|date=16 Junie 2021|publisher=eNCA|archive-date=16 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616185213/https://www.enca.com/news/former-eskom-board-chairman-jabu-mabuza-dies|url-status=dead}}</ref> * 29 Junie 2021 – Goolam Rajah, spanbestuurder van Proteas (1991–2011) en apteker.<ref>{{Cite web |date=2021-06-29 |title=Former SA manager Goolam Rajah passes away, cricket fraternity remembers 'outstanding person' |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/former-sa-manager-goolam-rajah-passes-away-cricket-fraternity-remembers-outstanding-person-101624973391080.html |access-date=2021-07-09 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= Former Proteas team manager Goolam Rajah dies |url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/former-proteas-team-manager-goolam-rajah-dies-20210629|author=Tshwaku, Khanyiso|access-date=2021-07-12 |website=Sport24 |language=en}}</ref> * 30 Junie 2021 – Richard Dolley, onderwyser, krieketspeler en hokkieadministrateur.<ref>{{Cite web |title=Cricket SA pays tribute to another late stalwart Richard Dolley |url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/cricket-sa-pays-tribute-to-another-late-stalwart-richard-dolley-20210701 |access-date=2021-07-09 |website=Sport24 |language=en}}</ref> === Julie 2021 – Oktober 2021 === *1 Julie 2021 – [[Steve Kekana]], Suid-Afrikaanse [[sanger]] en liedjieskrywer.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel Tjiya |title=Breaking: Legendary musician Steve Kekana has died |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2021-07-01-breaking-legendary-musician-steve-kekana-has-died/ |access-date=2021-07-06 |website=SowetanLIVE |language=en}}</ref> * 1 Julie 2021 – [[Yoti die Griekse Boertjie]], Afrikaanse sanger.<ref>{{cite news |url=https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/huldeblyke-stroom-in-vir-yoti-die-griekse-boertjie/|title=Huldeblyke stroom in vir Yoti die Griekse Boertjie|author=Jansen, Esté Meyer|publisher=[[Maroela Media]]|date= 2 Julie 2021|access-date=8 Julie 2021}}</ref> * 1 Julie 2021 – [[Abel Pienaar]], Afrikaanse skrywer van godsdienstige boeke.<ref>{{cite news |url=https://www.litnet.co.za/in-memoriam-abel-pienaar/?fbclid=IwAR1cMQqotbZAZlpfFbWkjHSy8lK_NH75tSolIh0SiiuKLYaC3UUslAjp4kg|author=Oosthuizen, Jean| title=In memoriam: Abel Pienaar.|publisher= [[Litnet]] |date=2 Julie 2021}} </ref> * 7 Julie 2021 – [[Cameron Mackenzie]], Suid-Afrikaanse politikus en parlementslid vir die [[Demokratiese Alliansie]].<ref>{{cite news |last=Felix |first=Jason |title=DA MP Cameron MacKenzie dies of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/da-mp-cameron-mackenzie-dies-of-covid-19-20210708 |access-date=8 Julie 2021 |agency=News24 |date=8 Julie 2021}}</ref> * 9 Julie 2021 – [[Geoff Makhubo]] (53), [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Johannesburg]]se [[burgemeester]].<ref>{{Cite web |last1=Seleka |first1=Mpho|last2= Raborife|first2= Ntwaagae |title=Johannesburg Mayor Geoff Makhubo has died of Covid-19 |url=https://www.news24.com/news24/SouthAfrica/News/city-of-johannesburg-mayor-geoff-makhubo-has-died-from-covid-19-20210709 |access-date=2021-07-09 |website=News24 |language=en}}</ref> * 12 Julie 2021 – Dr. [[Ben Ngubane]] (79), Suid-Afrikaanse [[politikus]] en voormalige [[Eskom]]-voorsitter.<ref>{{Cite web |title=Former KwaZulu-Natal premier Dr Ben Ngubane dies of Covid-19 complications |url=https://www.polity.org.za/article/former-kwazulu-natal-premier-dr-ben-ngubane-dies-of-covid-19-complications-2021-07-12 |access-date=2021-07-12 |website=www.polity.org.za |language=en}}</ref> * 14 Julie 2021 – André Rademan, voorsitter van die OP-rugbyunie. * 16 Julie 2021 – Maetu Kgaile, [[burgemeester]] van [[Matlosana Plaaslike Munisipaliteit|Matlosana (Klerksdorp)]].<ref>{{cite news |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/nog-n-burgemeester-sterf-weens-covid/?mc_cid=e390f4b639&mc_eid=8e57a652fb|title=Nog 'n burgemeester sterf weens Covid|author=Cornelissen, Christel|publisher=[[Maroela Media]]|date= 17 Julie 2021|access-date=18 Julie 2021}}</ref> * 21 Julie 2021 – [[Lieb Bester]] (72), [[Suid-Afrika]]anse [[akteur]] en musikant.<ref>{{cite news |last=Ferreira |first=Thinus |title=Veteran actor Lieb Bester (72) dies |url=https://www.news24.com/channel/The-Juice/News/veteran-actor-lieb-bester-72-dies-20210721 |access-date=21 Julie 2021 |agency=News24 |date=21 Julie 2021}}</ref> * 22 Julie 2021 – Ian Palmer (55), sokkerspeler en -afrigter.<ref>{{Cite web |title=Former Orlando Pirates player and Maritzburg United coach Ian Palmer dies aged 55 |url=https://www.iol.co.za/sport/soccer/former-orlando-pirates-player-and-maritzburg-united-coach-ian-palmer-dies-aged-55-3d04a279-55f8-4eef-a627-003d424c23b0 |date=22 Julie 2021|access-date=22 Julie 2021 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref> * 22 Julie 2021 – Andre Thysse (52), [[boks]]kampioen.<ref>{{cite web|url=https://supersport.com/boxing/news/210722_Former_SA_and_Commonwealth_champion_dies_of_Covid|title=Former SA and Commonwealth champion dies of Covid|first=Ron|last=Jackson|work=[[SuperSport]]|date=22 Julie 2021|access-date=22 Julie 2021|archive-date=22 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722100227/https://supersport.com/boxing/news/210722_Former_SA_and_Commonwealth_champion_dies_of_Covid|url-status=dead}}</ref> * 23 Julie 2021 – [[Lulama Ntshayisa]] (62), Suid-Afrikaanse politikus en parlementslid van die [[African Independent Congress]].<ref>{{Cite web|date=24 Julie 2021|title=Media Statement: Sports, Arts and Culture Committee Saddened by Passing of its Member, Mr Lulama Ntshayisa|url=https://www.parliament.gov.za/press-releases/media-statement-sports-arts-and-culture-committee-saddened-passing-its-member-mr-lulama-ntshayisa|url-status=live|access-date=26 Julie 2021|website=Parliament of South Africa}}</ref> * 30 Julie 2021 – Dr. Johan van Zyl (63), voorsitter van Toyota Suid-Afrika.<ref>{{cite news |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/van-zyl-het-help-bou-aan-sa-se-minister/?mc_cid=52e2389bfc&mc_eid=8e57a652fb|title='Van Zyl het help bou aan SA', sê minister|author=Heyns, Tania|publisher=[[Maroela Media]]|date= 1 Augustus 2021|access-date=4 Augustus 2021}}</ref> * 23 Augustus 2021 – Giovanni Pretorius (49), Suid-Afrikaanse Olimpiese bokser.<ref>{{cite web|url=https://supersport.com/boxing/news/210824_Former_Olympian_and_South_African_champion_dies_at_49|title=Former Olympian and South African champion dies at 49|work=[[SuperSport]]|first=Ron|last=Jackson|date=24 Augustus 2021|access-date=24 Augustus 2021|archive-date=24 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824102416/https://supersport.com/boxing/news/210824_Former_Olympian_and_South_African_champion_dies_at_49|url-status=dead}}</ref> * 6 September 2021 – [[Zanele kaMagwaza-Msibi]] (59), Suid-Afrikaanse politikus, parlementslid en president van die [[Nasionale Vryheidsparty]].<ref>[https://www.news24.com/news24/southafrica/news/national-freedom-party-leader-zanele-kamagwaza-msibi-dies-20210906 National Freedom Party leader Zanele kaMagwaza-Msibi dies] Besoek 6 September 2021</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iol.co.za/news/politics/shock-and-sadness-as-nfp-leader-zanele-kamagwaza-msibi-dies-of-cardiac-arrest-linked-to-covid-19-5743ef84-d42b-4616-b058-5027494eeffa|title=Shock and sadness as NFP leader Zanele kaMagwaza-Msibi dies of cardiac arrest linked to Covid-19|website= iol.co.za|author=Solomons, Tarryn-Leigh|date=6 September 2021|access-date=6 September 2021}}</ref> * 26 September 2021 – [[Franz Marx]] (79), Afrikaanse akteur, draaiboekskrywer, regisseur en vervaardiger.<ref> {{cite news|url=https://www.jacarandafm.com/news/news/sepie-koning-franz-marx-sterf/ |title=Sepie-koning Franz Marx sterf|publisher= [[Jacaranda FM]]|date= 26 September 2021}}</ref> * 11 Oktober 2021 – Ockert Potgieter (55), Suid-Afrikaanse sendeling in [[Oekraïne]] en rolprentregisseur.<ref>{{Cite web | url=https://law.nwu.ac.za/node/29647| publisher= NWU Universiteit |accessdate=16 Oktober 2021|title= Alumnus Ockert Potgieter sterf}}</ref> == Sien ook == * [[Suid-Afrikaanse Koronavirus-variant]] * {{cite journal |last1=Eloff |first1=Daniël |last2=Lamey |first2=Albert |year=2025 |title=Die regsgeldigheid van strafbepalings in die COVID-19-regulasies: ’n akademiese ondersoek deur [[Daniël Eloff]] |journal=LitNet Akademies |volume=22 |issue=2 |pages= |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n2e1}}. == Verwysings == {{verwysings|3|verwysings= <ref name="daily_maverick">{{cite web |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-03-06-as-first-coronavirus-case-confirmed-south-africa-told-to-keep-calm/ |title=Covid-19: Nadat die eerste koronavirusgeval bevestig is, word Suid-Afrika versoek om kalm te bly |last=Shoba |first=Sandisiwe |work=Daily Maverick |access-date=6 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416090543/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-03-06-as-first-coronavirus-case-confirmed-south-africa-told-to-keep-calm/ |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="enza16">{{cite web |url=https://www.enca.com/news/coronavirus-sa-mkhize-confirms-free-state-case-not-positive |title=Koronavirus in SA: Mkhize bevestig die Vrystaatse geval is nie positief nie |date=12 Maart 2020 |publisher=eNCA |access-date=13 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428235846/https://www.enca.com/news/coronavirus-sa-mkhize-confirms-free-state-case-not-positive |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za1">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/health-reports-first-case-covid-19-coronavirus-5-mar-2020-0000 |title=Minister Zweli Mkhize meld die eerste geval van Covid-19 Koronavirus aan |date=5 Maart 2020 |publisher=Suid-Afrikaanse Ministerie van Gesondheid |access-date=6 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402220033/https://www.gov.za/speeches/health-reports-first-case-covid-19-coronavirus-5-mar-2020-0000 |archive-date=2 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za2">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-second-case-covid-19-south-africa-7-mar-2020-0000 |title=Minister Zweli Mkhize bevestig die tweede geval van Covid-19 in Suid-Afrika |date=7 Maart 2020 |publisher=Suid-Afrikaanse Ministerie van Gesondheid |access-date=7 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405062617/https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-second-case-covid-19-south-africa-7-mar-2020-0000 |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za13">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-6-new-cases-covid-19-11-mar-2020-0000 |title=Minister Zweli Mkhize bevestig ses nuwe gevalle van koronavirus Covid-19 |date=11 Maart 2020 |publisher=Suid-Afrikaanse Ministerie van Gesondheid |access-date=11 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323181734/https://www.gov.za/speeches/minister-zweli-mkhize-confirms-6-new-cases-covid-19-11-mar-2020-0000 |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za24">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/dr-zweli-mkhize-confirms-eight-more-cases-coronavirus-covid-19-13-mar-2020-0000 |title=Dr Zweli Mkhize bevestig nog agt gevalle van koronavirus COVID-19 |date=13 Maart 2020 |publisher=Departement van Gesondheid |access-date=13 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323165735/https://www.gov.za/speeches/dr-zweli-mkhize-confirms-eight-more-cases-coronavirus-covid-19-13-mar-2020-0000 |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov.za2020-03-01">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/ministerial-media-briefing-evacuation-citizens-wuhan-hubei-hon-minister-mkhize-statement-1 |title=Minister Zweli Mkhize: Ontruiming van burgers uit Wuhan |publisher=Departement van Gesondheid |access-date=12 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323152320/https://www.gov.za/speeches/ministerial-media-briefing-evacuation-citizens-wuhan-hubei-hon-minister-mkhize-statement-1 |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="gov2020-03-09">{{cite web |url=https://www.gov.za/speeches/health-updates-coronavirus-10-mar-2020-0000 |title=Opdatering deur Departement Gesondheid van Koronavirus op 9 Maart 2020 |date=9 Maart 2020 |publisher=Departement van Gesondheid |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327001743/https://www.gov.za/speeches/health-updates-coronavirus-10-mar-2020-0000 |archive-date=27 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="Herman">{{cite news |last1=Herman |first1=Paul |title=Koronavirus: SA se eerste positiewe geval van Covid-19 is bevestig |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-sas-first-positive-case-of-covid-19-confirmed-20200305 |access-date=5 Maart 2020 |agency=News24 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508061706/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-sas-first-positive-case-of-covid-19-confirmed-20200305 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="news24-7">{{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-update-4-more-cases-confirmed-bringing-total-in-sa-to-7-20200309 |title=Koronavirus-opdatering: nog 4 gevalle is bevestig, wat SA in totaal op 7 laat staan |date=9 Maart 2020 |work=News24 |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402210333/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-update-4-more-cases-confirmed-bringing-total-in-sa-to-7-20200309 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="news24-17">{{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-in-sa-4-more-cases-confirmed-20200312 |title=Koronavirus in SA: Nog 4 gevalle bevestig |first=Azarrah |last=Karrim |date=12 Maart 2020 |publisher=24.com |access-date=12 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402064842/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-in-sa-4-more-cases-confirmed-20200312 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="news24-grey">{{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/developing-sa-medical-community-on-high-alert-in-wake-of-first-coronavirus-case-20200306#item-60 |title=SOOS DIT GEBEUR HET: Daar is geen ander bevestigde koronaviruspasiënte in SA nie, sê Mkhize |date=6 Maart 2020 |work=News24.com |access-date=7 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402074155/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/developing-sa-medical-community-on-high-alert-in-wake-of-first-coronavirus-case-20200306 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <ref name="msn2020-03-06">{{cite web |url=https://www.msn.com/en-za/news/national/sa-coronavirus-case-came-via-dubai-to-durban-mkhize/ar-BB10QnRG?li=BBqfP3n |title=SA se eerste koronavirusgeval het deur Doebai na Durban gekom: Mkhize |last=Bafetane |first=Vusi |date=6 Maart 2020 |work=MSN.com |access-date=7 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428235844/https://www.msn.com/en-za/news/national/sa-coronavirus-case-came-via-dubai-to-durban-mkhize/ar-BB10QnRG?li=BBqfP3n |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="NICD13">{{webaanhaling |laaste=Mkhize |eerste=Zwelini |url=http://www.nicd.ac.za/latest-confirmed-cases-of-covid-19-in-south-africa/ |titel=Die nuutste bevestigde gevalle van COVID-19 in Suid-Afrika |datum=11 Maart 2020|werk=NICD| taal=Engels| toegangsdatum=11 Maart 2020}}</ref> <ref name="nicd3">{{webaanhaling|url=http://www.nicd.ac.za/third-confirmed-case-of-covid-19-in-south-africa/ |titel=Derde bevestigde geval van COVID-19 in Suid-Afrika |laaste=Mkhize |eerste=Zwelini| datum =8 Maart 2020| werk=NICD| taal=Engels| toegangsdatum=12 Maart 2020}}</ref> <ref name="nicd16">{{webaanhaling |url=http://www.nicd.ac.za/covid-19-update-14/ |titel=COVID-19 opdateer |datum=12 Maart 2020 |uitgewer=NICD |taal=Engels |toegangsdatum=12 Maart 2020}}</ref> <ref name="NICDToets">{{webaanhaling |url=http://www.nicd.ac.za/covid-19-update/ |titel=COVID-19 opdateer |datum=14 Februarie 2020| uitgewer=NICD| taal=Engels| toegangsdatum=12 Maart 2020}}</ref> <ref name="sacoronavirus.co.za">https://sacoronavirus.co.za/</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.gov.za/taxonomy/term/707 Suid-Afrikaanse regeringsuitsprake] * [http://www.nicd.ac.za/media/ NICD media] * [https://www.westerncape.gov.za/department-of-health/coronavirus Wes-Kaapse Departement van Gesondheid - koronavirus] * [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 WGO koronaviruspandemie] * [https://sacoronavirus.co.za/ sacoronavirus.co.za] [[Kategorie:Virussiektes]] [[Kategorie:Kovis-19]] tsttvhmp24bw0dce3r2cq738np1aabf 0 306004 2902326 2882862 2026-05-08T10:26:21Z Aliwal2012 39067 uitgebrei uit Britse wiki (met verwysings) 2902326 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Su-57 ''Felon'' |subsjabloon= |beeld=Lêer:Sukhoi T-50 Maksimov.jpg |byskrif='n Soechoi Su-57 in vlug by die MAKS-2011-lugskou |tipe=Lugsuperioriteit, multirol-sluipvegter |vervaardiger=Сухой ([[Soechoi]]) / [[OAK (vliegtuigkorporasie)|OAK]] (Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association) |ontwerper=Alexander Davidenko<ref name="Т-50-Eng — Page 3" /> |bekendstelling= |eerste vlug=29 Januarie 2010<ref name="1st" /> |vrygestel=25 Desember 2020<ref>{{cite web|url=https://asiatimes.com/2020/12/russia-nets-a-special-su-57-fighter-jet-for-christmas/|title=Russia nets a special Su-57 fighter jet for Christmas|publisher=Asiatimes|date=27 Desember 2020}}</ref> |onttrek= |status=Onder ontwikkeling |hoofgebruiker=[[Russiese Lugmag]] |meer gebruikers=[[Russiese Vloot]]<ref name="RMN" /> |vorige gebruikers= |vervaardig=2009–hede |aantal gebou=11 (10 toets en 1 serie)<ref name="aantal" /> teen 2019. |programkoste=VS$8–10 miljard (2009 beraming.)<ref name="prog_cost" /> |eenheidskoste=VS$42 miljoen<ref name="e_cost" /> |ontwikkel van= |variante met eie artikels=Sukhoi/HAL FGFA (vir Indië) }} Die '''Soechoi Su-57''' ([[Russies]]: Сухой Су-57; onbevestigde [[NAVO]] verslagdoening naam: '''Felon''')<ref>{{Cite web|url=https://www.ruaviation.com/news/2019/11/1/14330/|title=NATO assigns new reporting name for Su-57 5th generation jet fighter|date=1 November 2019|website=ruaviation.com|access-date=2 November 2019}}</ref> is 'n verskuilbare, enkelsitplek, tweelingenjin multirol vyfde-generasie gevegvliegtuig wat sedert 2002 ontwikkel word vir Russiese lugsuperioriteit en aanvalsoperasies.<ref>{{Cite web|url=http://tass.com/defense/960000|title=Russia's 5th-generation fighter jet named as Su-57|website=TASS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812021235/http://tass.com/defense/960000|archive-date=12 Augustus 2017|access-date=11 Augustus 2017}}</ref> Die vliegtuig is die produk van die '''PAK FA''', 'n vyfde generasie vegvliegtuigprogram van die [[Russiese Lugmag]]. Soechoi se interne naam vir die vliegtuig is '''T-50'''. Die Su-57 is beplan om die eerste vliegtuig in Russiese militêre diens te wees wat [[Sluipvliegtuig|sluiptegnologie]] gebruik. Sy nooiensvlug is op 29 Januarie 2010 onderneem en die eerste produksievliegtuie is in 2020 afgelewer.<ref>https://thediplomat.com/2019/12/despite-su-57-crash-russia-plans-for-mass-delivery-of-new-fighter-jet-in-2020/</ref> Die vegter is ontwerp om superkruisspoed, supermanuvreurbaarheid, verskuiling en gevorderde [[avionika]] te hê om die vorige generasie vegvliegtuie, sowel as grond- en seeverdediging te oorkom.<ref>{{Cite press release|url=http://www.sukhoi.org/eng/news/company/?id=5386|title=Т-50-2 fighter aircraft made the flight to Akhtubinsk|date=21 Februarie 2014|access-date=5 Maart 2014|archivedate=27 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140427020021/http://www.sukhoi.org/eng/news/company/?id=5386}}</ref><ref name="sukhoi.org first flight">{{Cite press release|url=http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=3143|title=Sukhoi Company launches flight tests of PAK FA advanced tactical frontline fighter|date=29 Januarie 2010|access-date=26 Januarie 2011|archivedate= 1 Mei 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501030735/http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=3143}}</ref> Die Su-57 is bestem om die [[MiG-29]] en [[Soechoi Su-27|Su-27]] in die Russiese Lugmag te vervang.<ref>{{cite news|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619/|title=Russia bets on new Sukhoi fighter to match F-35|agency=United Press International|first=Ariel|last=Cohen|date=16 Januarie 2009|access-date=11 Januarie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205081345/http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619|archive-date=5 Februarie 2010|url-status=live}}</ref> Volgens die VSA sal dit kernwapenbekwaam wees via 'n komende missiel soortgelyk aan die [[Kh-47|Kinzhal]]. Die vliegtuig sal na verwagting die MiG-29 en Su-27 in die Russiese militêre diens opvolg en is ook vir uitvoer bemark. Die eerste prototipe-vliegtuig het in 2010 gevlieg, maar die program het 'n uitgestelde ontwikkeling ervaar as gevolg van verskeie strukturele en tegniese probleme wat tydens proewe na vore gekom het, insluitend die vernietiging van die eerste produksievliegtuig in 'n ongeluk voor aflewering. In 2018, tydens die Russiese ingryping in die Siriese burgeroorlog, is ten minste twee Su-57 prototipes vir die eerste keer ontplooi en in gevegte gebruik. Na herhaalde vertragings is die eerste Su-57 in Desember 2020 in diens van die Russiese Lugruimmagte gestel.<ref>{{cite news|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619/|title=Russia bets on new Sukhoi fighter to match F-35|work=United Press International|first=Ariel|last=Cohen|date=16 January 2009|access-date=11 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205081345/http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619|archive-date=5 February 2010|url-status=live}}</ref> Dit is na bewering sporadies in Oekraïne gebruik in die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]]. == Ontwikkeling == [[Beeld:Sukhoi T-50 in 2011 (4).jpg|duimnael|links|Su-57 prototipe by die MAKS-2011-lugskou]] As gevolg van 'n gebrek aan fondse na die ontbinding van die Sowjetunie, is die MFI herhaaldelik vertraag en die eerste vlug van die MiG 1.44/1.42 prototipe het eers in 2000 plaasgevind, nege jaar agter skedule. As gevolg van die hoë koste is die MFI en LFI uiteindelik gekanselleer terwyl die Russiese Ministerie van Verdediging begin werk het aan 'n nuwe volgende-generasie vegvliegtuigprogram; in 1999 het die ministerie die PAK FA of I-21-program geïnisieer, met die kompetisie wat in April 2001 aangekondig is. As gevolg van Rusland se finansiële probleme, was die program daarop gemik om koste te beperk deur 'n enkele multirol vyfde-generasie vegvliegtuig te vervaardig wat beide die Su-27 en die MiG-29 sou vervang. Verdere kostebesparende maatreëls sluit in 'n beoogde grootte tussen dié van die Su-27 en die MiG-29 en normale opstygmassa aansienlik kleiner as die MiG MFI se 28,6 ton en die Su-47 se 26,8 ton.<ref>Butowski (2021), p. 5</ref><ref>Gordon 2021, p. 7</ref> == Toekomstige operateurs == * [[Russiese Lugmag]] – 78 vliegtuie op bestelling.<ref name="Two aircraft on order">{{Cite web|url=http://tass.ru/armiya-i-opk/5480249|title=Минобороны и "Сухой" заключили контракт на поставку двух Су-57|date=22 Augustus 2018|website=TASS|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823105723/http://tass.ru/armiya-i-opk/5480249|archive-date=23 Augustus 2018|access-date=23 Augustus 2018}}</ref><ref name="76 aircraft on order">{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/6601712|title=Минобороны получит 76 истребителей Су-57|website=TASS|date=27 Junie 2019|access-date=28 Junie 2019}}</ref> == Ongelukke == Op 10 Junie 2014 is die vyfde vlieënde prototipe, vliegtuig T-50-5, erg beskadig deur 'n enjinbrand ná die landing. Die [[vlieënier]] het daarin geslaag om ongedeerd te ontsnap. Soechoi het gesê dat die vliegtuig herstel sal word, en dat die brand "nie die tydsberekening van die T-50-toetsprogram sal beïnvloed nie".<ref>{{Cite web|url=https://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2014-06-16/sukhoi-t-50-prototype-suffers-fire-approach-land|title=Sukhoi T-50 Prototype Suffers Fire on Approach To Land|last=Karnozov|first=Vladimir|website=Aviation International News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131093532/https://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2014-06-16/sukhoi-t-50-prototype-suffers-fire-approach-land|archive-date=31 Januarie 2019|access-date=30 Januarie 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://en.ria.ru/military_news/20140610/190470543/T-50-Fighter-Jet-Fire-Near-Moscow-Not-to-Affect-Test-Run.html|title=T-50 Fighter Jet Fire Near Moscow Not to Affect Test Run|agency=RIA Novosti|access-date=10 Junie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612210904/http://en.ria.ru/military_news/20140610/190470543/T-50-Fighter-Jet-Fire-Near-Moscow-Not-to-Affect-Test-Run.html|archive-date=12 Junie 2014|url-status=live}}</ref> Op 24 Desember 2019 het die eerste reeks Su-57 120 km van die Dzyomgi-lughawe, [[Chabarofsk-krai]], neergestort tydens die laaste fase van sy fabrieksproewe weens die wanfunksionering van die beheerstelsel. Die vlieënier het uitgeskiet en is met 'n [[helikopter]] opgepik. Volgens TASS is die toetsvlug op 'n hoogte van 8000 meter uitgevoer toe die wanfunksionering plaasgevind het, wat veroorsaak het dat die vliegtuig in 'n vinnige spiraal neergedaal het. Toe al die pogings om die vliegtuig in 'n horisontale vlug te stabiliseer met behulp van die handmatige vlugbeheerstelsel misluk het, het die vlieënier op 'n hoogte van 2000 meter uitgeskiet. == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Т-50-Eng — Page 3">{{Cite web|url=http://pakfa.tass.com/p2600282/|title=Т-50-Eng — Page 3|website=Т-50-Eng|access-date=2019-12-04|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216122339/http://pakfa.tass.com/|url-status=dead}}</ref> <ref name="1st">{{cite news |url= http://en.rian.ru/russia/20100129/157715872.html |title= Russia draws back veil of secrecy with peek at future fighter |agency= RIA Novosti |date= 29 Januarie 2010 |access-date= 4 Mei 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130510090035/http://en.rian.ru/russia/20100129/157715872.html |archive-date= 10 Mei 2013 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> <ref name="RMN">{{cite news |last= Druzhinin |first= Alexei |url= http://www.en.rian.ru/mlitary_news/20100928/160747881.html |title= Russian Navy to get fifth generation carrier fighter after 2020 |agency= RIA Novosti |date= 28 September 2009 |accessdate= 26 Januarie 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101008173143/http://en.rian.ru/mlitary_news/20100928/160747881.html |archive-date= 8 Oktober 2010 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> <ref name="prog_cost">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/india/28069553_1_india-and-russia-anatoly-serdyukov-admiral-gorshkov |title=India, Russia to ink new military pact |agency=Times of India |first=Rajat |last=Pandit |date=10 Oktober 2009 |access-date=11 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705132840/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/india/28069553_1_india-and-russia-anatoly-serdyukov-admiral-gorshkov |archive-date=5 Julie 2013 |url-status=live}}</ref> <ref name="e_cost">{{cite journal |url=https://militarywatchmagazine.com/article/russia-s-new-su-57-fighters-cost-just-35-million-each-are-fifth-generation-jets-really-cheaper-than-the-su-35 |title=Russia’s New Su-57 Fighters Cost Just $35 Million Each; Are Fifth Generation Jets Really Cheaper than the Su-35?}}</ref> <ref name="aantal">{{cite web |url=https://news.rambler.ru/troops/38764567-sovershil-pervyy-polet-posledniy-su-57-istochnik/ |title=Совершил первый полет последний Су-57,&nbsp;— источник |website=News.rambler.ru |access-date=3 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226235421/https://news.rambler.ru/troops/38764567-sovershil-pervyy-polet-posledniy-su-57-istochnik/ |archive-date=26 Desember 2017 |url-status=live}}</ref> }} 65197agaqp07qhbtoxwnmnhc611zs7o 0 315125 2902301 2861467 2026-05-08T08:11:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902301 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Viking spacecraft.jpg|duimnael|regs|<center>Viking 1</center>]] '''Viking 1''' is die eerste van twee [[Ruimtetuig|ruimtetuie]] (die ander ruimtetuig was [[Viking 2]]) wat na [[Mars]] gestuur is as deel van [[NASA]] se [[Viking-program]].<ref name="NASA-20061218">{{cite web |last=Williams |first=David R. Dr. |title=Viking Mission to Mars |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/viking.html |date=18 Desember 2006 |work=[[NASA]] |accessdate=2 Februarie 2014 |archive-date=21 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221095328/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/viking.html |url-status=dead }}</ref> Op 20 Julie 1976 het dit die tweede ruimtetuig geword om 'n sagtelanding op Mars uit te voer en die eerste om 'n sending suksesvol te voltooi. Die eerste ruimtetuig om suksesvol op Mars te land was die [[Sowjet]]unie se ''Mars 3'' wat dit op 2 Desember 1971 vermag het, maar ongelukkig na slegs 14,5 sekondes kommunikasie met die aarde gestaak het. Viking I het die aanvanklike rekord daargestel vir die langste sending op die oppervlakte van Mars van 2307 aarddae. Die rekord is verbeter deur ''Opportunity'' op 19 Mei 2010.<ref>{{cite web|url=http://mars.nasa.gov/mer/newsroom/pressreleases/20100519a.html|title=Mars Exploration Rover|last=mars.nasa.gov|website=mars.nasa.gov}}</ref> == Sending == Die ruimtetuig is op 20 Augustus 1975 op die rug van 'n Titan/Centaur vuurpyl gelanseer en die tog na Mars het 11 maande geduur.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/image-feature/august-20-1975-launch-of-viking-1|title=August 20, 1975, Launch of Viking 1|last=Loff|first=Sarah|date=2015-08-20|website=NASA|access-date=2019-07-18}}</ref> Vyf dae voor dit in 'n [[wentelbaan]] om Mars sou gaan, het die ruimtetuig die eerste foto's na die aarde gestuur. Die Viking 1 het in 'n wentelbaan om Mars gegaan op 19 Junie 1976,<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VUWno1sOwnUC&pg=PA641|title=Encyclopedia of Space and Astronomy|last=Angelo|first=Joseph A.|date=2014-05-14|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438110189|pages=641|language=en}}</ref> die wentelbaan is op 21 Junie verklein na 1513 x 33,000&nbsp;km en het 24.66 uur geneem vir een omwenteling. Die landingstuig moes op 4 Julie 1976 land, die VSA se onafhanklikheidsdag, maar foto's van die landingsarea het gewys dat dit nie geskik was nie.<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9YkMOHsVyUYC&pg=PA23|title=Magnificent Mars|last=Croswell|first=Ken|date=2003-10-21|publisher=Simon and Schuster|isbn=9780743226011|pages=23|language=en}}</ref> Die landing is uitgestel totdat 'n veiliger landingsplek gevind kon word<ref name=":1" /> en het eers op 20 Julie plaasgevind, die sewende herdenking van [[Apollo 11]] se landing op die [[maan]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q8P3CwAAQBAJ&pg=PA19-IA43|title=The International Atlas of Mars Exploration: Volume 1, 1953 to 2003: The First Five Decades|last=Stooke|first=Philip J.|date=2012-09-24|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139560252|language=en}}</ref> Die landingstuig het van die wenteltuig ontkoppel om 8:51 [[UTC]] en land by Chryse Planitia om 11:53:06 UTC.<ref name="NSSDCA">{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1975-075A|title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=2019-07-18|archive-date=2019-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412074611/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1975-075A|url-status=dead}}</ref> Dit was eerste keer dat 'n ruimtetuig van die [[Verenigde State]] op Mars geland het.<ref>{{Cite web|url=https://history.nasa.gov/marschro.htm|title=Chronology of Mars Exploration|website=history.nasa.gov|access-date=2019-08-16}}</ref> === Wenteltuig === Die instrumente aan boord van Viking 1 het bestaan uit twee vidikon kameras, 'n infrarooispektrometer om waterdampdata te verkry en infrarooi radiometers om termiese data te verkry.<ref name="Soffen & Snyder">{{cite journal|author=Soffen, G.A.|author2=Snyder, C.W.|date=August 1976|title=The First Viking Mission to Mars|journal=Science|series=New Series|volume=193|issue=4255|pages=759–766|bibcode=1976Sci...193..759S|doi=10.1126/science.193.4255.759|jstor=1742875|pmid=17747776}}<!--|accessdate= 2008-01-17--> </ref> Die wenteltuig se primêre sending het geëindig met die aanbreek van die [[sonkonjunksie]] op 5 November 1976. Die verlengde sending het begin op 14 Desember 1976 na die sonkonjunksie. Deel van die sending was nabyvlugte van [[Fobos (maan)|Fobos]], 'n maan van Mars, in Februarie 1977.<ref>{{Cite journal|last=R.E. Diehl|first=M.J. Adams|last2=Rinderle|first2=E.a.|date=1979-03-01|title=Phobos Encounter Trajectory and Maneuver Design|journal=Journal of Guidance and Control|volume=2|issue=2|pages=123–129|doi=10.2514/3.55847|issn=0162-3192|bibcode=1979JGCD....2..123.}}</ref>Op 11 Maart 1977 was die [[Apside|perimartium]] verminder na 300&nbsp;km.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fi1mCYJWBwAC&pg=PA251|title=Robotic Exploration of the Solar System: Part I: The Golden Age 1957-1982|last=Ulivi|first=Paolo|last2=Harland|first2=David M.|date=2007-12-08|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9780387739830|location=|pages=251|language=en}}</ref> Kleiner wentelbaan veranderinge is gereeld gedoen gedurende die sending, hoofsaaklik om die stap tempo te verander, dit is die tempo waarteen die aerosentriese [[lengtegraad]] verander met elke omwenteling, en die perimartium was verander tot 357&nbsp;km op 20 Julie 1979. Op 7 Augustus 1980 het die wenteltuig se posisiebeheer gas min begin raak en sy wentelbaan was gelig van 357 × 33943&nbsp;km tot 320 × 56000&nbsp;km om te voorkom dat dit op Mars neerstort en om moontlike besoedeling van Mars te voorkom tot in 2019. Die werking van die tuig is gestaak op 17 Augustus 1980 nadat dit 1485 keer om Mars gewentel het. 'n Studie gedoen in 2009 het tot die gevolgtrekking gekom, dat alhoewel daar 'n moontlikheid is dat Viking 1 reeds op Mars neergestort het, dit bes moontlik nog in 'n wentelbaan was.<ref name=Jefferson>{{cite conference |url=http://enu.kz/repository/2009/AIAA-2009-6002.pdf |title=An Investigation of the Orbital Status of Viking-1 |first=David C |last=Jefferson |first2=Stuart W |last2=Demcak |first3=Pasquale B |last3=Esposito |first4=Gerhard L |last4=Kruizinga |date=August 10–13, 2009 |conference=AIAA Guidance, Navigation, and Control Conference |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107021706/https://www.enu.kz/repository/2009/AIAA-2009-6002.pdf |archive-date=November 7, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103165214/http://enu.kz/repository/2009/AIAA-2009-6002.pdf |date= 3 Januarie 2017 }}</ref>Viking 1 het meer as 57,000 foto's na die aarde gestuur. === Landingstuig === [[Lêer:Viking Aeroshell - GPN-2000-001903.jpg|links|duimnael|<center>''Viking'' aëroskild</center>]] Die landingstuig en sy aëroskild het ontkoppel van die wenteltuig op 20 Julie om 08:51 UCT. Tydens die ontkoppeling was die landingstuig se spoed ongeveer 5 km/s. Die aëroskild se truvuurpyle is ontbrand om dit uit die wentelbaan te kry. Na 'n paar uur op 'n hoogte van 300 km, was die landingstuig in posisie her-oriënteer om Mars se atmosfeer binne te dring. Die aëroskild met sy hitteskild het die tuig stadiger laat beweeg soos dit deur die atmosfeer daal. Gedurende die tyd was daar wetenskaplike eksperimente gedoen met 'n ''retarding potential analyzer'', 'n massa [[spektrometer]] asook druk, tempertuur en digtheid sensors.<ref name="Soffen & Snyder" /> Op 'n hoogte van 6 km en teen 'n snelheid van 250m/s het die [[valskerm]] met 'n 16 m deursnee ontplooi. Sewe sekondes later was aëroskild die weggeskiet en nog agt sekondes later is die drie landingsbene ontplooi. Die landingsvoertuig se snelheid is verminder tot 60 m/s deur die valskerm in slegs 45 sekondes. Op 'n hoogte van 1.5 km is die truvuurpyle van die landingsvoertuig self ontbrand en 40 sekondes later land die tuig teen 2.4 m/s met slegs 'n geringe slag. Die drie bene het oor heuningkoek aluminium skokabsorbeerders beskik om die landing so sag as moontlik te maak.<ref name="Soffen & Snyder"/> [[Lêer:Documentary clip of Viking 1 landing (JPL-19760720-VIKINGf-0002-AVC2002151).webm|duimnael|Dokumentêre animasie video wat die ''Viking 1'' se landing wys met insetsels van werklike gebeure in die beheerkamer]] Die landinsvuurpyle het 'n 18-spuitstuk ontwerp gehad om die [[waterstof]] en [[stikstof]] uitlaatgasse oor 'n groot area te versprei. NASA het bereken dat dié plan sal verseker dat die oppervlakte nie met meer as 1&nbsp;°C sal verhoog nie en dat dit ook nie meer as 1&nbsp;mm van die oppervlakte se materiaal sal versteur nie.<ref name="NSSDCA" /> Dit is gedoen omrede die meeste van Viking 1 se eksperimente se fokus area op die oppervlakte was en 'n eenvoudiger, goedkoper oplossing was nie aanvaarbaar nie. Die landingstuig het om 11:53:06 UTC (16:13 plaaslike Marstyd) geland op die westelike ''Chryse Planitia'' (Goue Vlakte) by {{Coord|22.697|N|312.05|E|globe:Mars}}<ref name="NASA-20061218"/><ref name="NSSDCA" /> op 'n verwysingshoogte van {{nowrap|-2,69 km}} relatief tot 'n verwysingsellipsoïed met 'n ewenaarradius van 3,397&nbsp;km en platheid van 0,0105 (22.480° N, 47.967° W planetografies).<ref>{{Cite web|url=http://www.tsgc.utexas.edu/spacecraft/viking/profile_vik1lan.html|title=Viking 1 Lander Mission Profile|website=Texas Space Grant Consortium|publisher=The University of Texas at Austin|access-date=2019-07-18}}</ref> Daar was ná die landing nog ongeveer 22&nbsp;kg van die aandrywingsmiddels in die tenks oor.<ref name="NSSDCA" /> Die eerste foto van die oppervlakte is binne 25 sekondes na die landing na die aarde gestuur en het ongeveer vier minute geneem. Gedurende die tyd het die landingstuig homself geaktiveer; die hoëwins antenne is gerig na die aarde vir direkte kommunikasie en 'n arm is ontplooi waarop al die weer sensors gemonteer is. Gedurende die volgende sewe minute is die tweede beeld met 'n 300° panoramiese uitsig (sien onder) is geneem.<ref>{{cite journal|author=Mutch, T.A.|display-authors=etal|date=August 1976|title=The Surface of Mars: The View from the Viking 1 Lander|journal=Science|series=New Series|volume=193|issue=4255|pages=791–801|bibcode=1976Sci...193..791M|doi=10.1126/science.193.4255.791|jstor=1742881|pmid=17747782}}</ref> Die volgende dag is die eerste kleurfoto van die oppervlakte van Mars geneem. Die seismometer het geweier om te ontplooi en 'n arm wat monsters moes optel se sluitpen het vasgesit en is eers na vyf dae uitgeskud. Die res van die instrumente het reg gefunksioneer. Die landingstuig kon op twee maniere data na die Aarde stuur, 'n herlei skakel via die wenteltuig en terug en daar was ook die direkte skakel na die Aarde. Die data vermoë van die skakel via die wenteltuig is tien groter as die direkte skakel.<ref name="Soffen & Snyder"/>{{Wide image|Mars Viking 12a001.png|800px|Eerste duidelike beeld ooit versend vanaf die oppervlakte van Mars – rotse naby die ''Viking 1'' landingstuig (Julie 20, 1976). Die dynserigheid aan die linkerkant is moontlik stof wat opgeblaas is deur die landingstuig se vuurpyle. Omrede die kameras die beelde stadig afgetas het, het die stof gaan lê toe die kameras die middelste gedeelte afneem.}} Die landingtuig was toegerus met twee faksimilee kameras, drie analiseerders van metabolisme, groei of fotosintese, 'n gas chromatografiese-massa spektrometer, 'n x-straal fluoorspektrometer, druk-, temperatuur- en windsnelheid-sensors, 'n drie-as seismometer, 'n magneet op 'n monsterversamelaar onder visie van die kameras en verskeie ander ingenieurssensors.<ref name="Soffen & Snyder"/> Die landingstuig is in Januarie 1962<ref name="Soffen & Snyder"/> die '''Thomas Mutch Memorial Station''' genoem ter ere van Thomas A. Mutch, die leier van die Viking span vir verantwoordelik vir die beelde en foto's. Die landingstuig het vir 2245 sols (ongeveer 2306 aarddae of ses jaar) gewerk tot 11 November 1982 toe grondbeheer 'n foutiewe beheersein na die landingstuig gestuur en kontak verloor het. Die beheerseine was veronderstel om nuwe sagteware te laai wat die landingstuig se battery-herlaaiprosedure sou verbeter het, omrede die battery se kapasiteit mettertyd tyd verswak het. Die sagteware het ongelukkig oor die data geskryf wat die antenna gebruik het om sy lyn van sig te bepaal. Pogings om met die landingstuig te kommunikeer oor die daaropvolgende vier maande het misluk, die pogings was gebaseer op wat die beheerspan geskat het die antenne se posisie moes wees.<ref>{{cite journal|author=D. J. Mudgway|publisher=[[NASA]] [[Jet Propulsion Laboratory]]|date=1983|title=Telecommunications and Data Acquisition Systems Support for the Viking 1975 Mission to Mars|url=http://www.atmos.washington.edu/~mars/LFEM/lfemstep/lfemstep_slides/viking_documents/Pdf/JPL_Publication_82-107.pdf|accessdate=2009-06-22}}</ref> In 2006 het die ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' 'n beeld na die aarde gestuur van die Viking I.<ref>{{cite journal|publisher=[[NASA]]|date=2006|title=NASA Mars Orbiter Photographs Spirit and Vikings on the Ground|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro-20061204.html|accessdate=2011-07-20|archive-date=2011-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030058/http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro-20061204.html|url-status=dead}}</ref> == Sendingresulate == === Soektog na lewe === Aan boord van Viking 1 was ook 'n biologiese eksperiment wat ten doel gehad het om bewyse van lewe op Mars te vind. Die biologiese eksperiment het 15,5&nbsp;kg geweeg en uit drie substelsels bestaan: 'n pirolitiese vrystellings-, gasvrystellings- en gasuitruileksperiment. Die Viking 1 het ook 'n gaschromatograafmassa-spektrometer aan boord gehad wat die samestelling en voorkoms van organiese materiaal in die grond getoets het.<ref>{{Cite web|url=http://www.msss.com/http/ps/life/life.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020034248/http://www.msss.com/http/ps/life/life.html|url-status=dead|title=Life on Mars|archivedate=October 20, 2014|website=www.msss.com}}</ref> Die resultate was interessant en verrassend. Die organiesemateriaal-, pirolitiese en gasuitruilingstoetse was negatief terwyl die gasvrystellingstoets positief was.<ref>[http://www.spacedaily.com/news/mars-life-00g.html Viking Data May Hide New Evidence For Life.]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Barry E. DiGregorio, July 16, 2000.</ref> Die Viking-wetenskaplike Patricia Straat het in 2009 die volgende stelling gemaak: "Ons gasvrystellingseksperiment het 'n definitiewe positiewe reaksie vir lewe gegee, maar 'n aantal mense het om 'n verskeidenheid redes die stelling gemaak dat die toets 'n vals positief gelewer het."<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2009/09/28/viking-lander-mars.html Viking 2 Likely Came Close to Finding H2O.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090930025048/http://dsc.discovery.com/news/2009/09/28/viking-lander-mars.html |date=September 30, 2009 }} Irene Klotz, Discovery News, 28 September 2009.</ref> Die meeste wetenskaplikes glo tans dat die resultaat die gevolg was van anorganiese chemiese reaksies van die grond; hierdie beskouing kan verander nadat ys naby die Viking se landingsgebied naby die oppervlak gevind is.<ref>{{cite journal |last1=Stuurman |first1=C.M. |last2=Osinski |first2=G.R. |last3=Holt |first3=J.W. |last4=Levy |first4=J.S. |last5=Brothers |first5=T.C.|last6=Kerrigan|first6=M.|last7=Campbell|first7=B.A.|title=SHARAD detection and characterization of subsurface water ice deposits in Utopia Planitia, Mars|journal=Geophysical Research Letters|date=September 28, 2016 |volume=43 |issue=18 |pages=9484–9491|doi=10.1002/2016gl070138|bibcode=2016GeoRL..43.9484S|doi-access=free}}</ref> Sommige wetenskaplikes glo steeds dat die resultaat die gevolg was van ’n bewys van lewe. Geen organiese chemikalieë is in die grond gevind nie. Tog is in droë gebiede van [[Antarktika]] ook geen bespeurbare organiese materiaal nie, maar daar is organismes wat in die rotse lewe.<ref>Friedmann, E. 1982. Endolithic Microorganisms in the Antarctic Cold Desert. Science: 215. 1045–1052.</ref> Mars het feitlik geen [[osoon]]laag soos die Aarde nie, dus steriliseer [[ultraviolet]]lig die oppervlak en produseer hoogs reaktiewe chemikalieë soos peroksiedes wat enige organiese chemikalieë sal oksideer. [[Perchloraat]], wat in Mars se grond gevind is, is ’n sterk oksidant en kon enige organiese materiaal op die oppervlak vernietig het.<ref>[http://www.planetary.org/news/2008/0806_Alien_Rumors_Quelled_as_NASA_Announces.html Alien Rumors Quelled as NASA Announces Phoenix Perchlorate Discovery.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100904132551/http://www.planetary.org/news/2008/0806_Alien_Rumors_Quelled_as_NASA_Announces.html |date=4 September 2010 }} A.J.S. Rayl, 6 Augustus 2008.</ref> Indien koolstofgebaseerde lewe op Mars wydverspreid voorkom, sal dit moeilik op die oppervlak oorleef. === Eerste panorame beeld deur die Viking 1 landingstuig === {{Wide image|Mars_Viking_12a002.png|1500px|Eerste panoramiese beeld deur die Viking 1 van die oppervlakte van Mars. Geneem op 20 Julie, 1976}} === Galery=== <gallery class="center"> File:Titan 3E-Centaur launches with Viking 1.jpg|Viking 1-sondeerder word lanseer (20 Augustus 1975) File:Viking lander model.jpg|Model van die Viking-landingstuig File:Mars Viking 12a001.png|Eerste beeld deur die Viking 1-landingstuig van die oppervlakte van Mars, die tuig se landingpoot is sigbaar. File:Mars Viking 12a240.png|Viking 1-landingstuig beeld van 'n Mars sonsondergang oor [[Chryse Planitia]]. File:Mars Viking 11d128.png|Slote gegrawe deur die grondversamel meganisme. File:PIA00563-Viking1-FirstColorImage-19760721.jpg|Eerste kleur beeld geneem deur Viking 1 se landingstuig (21 Julie, 1976). File:Mars Viking 11h016.png|Viking 1-landingstuig gebied (11 Februarie, 1978). File:PSP 001521 2025 RED VL-1 lander.png|Viking 1-landingstuig afgeneem deur die [[Mars Reconnaissance Orbiter]] (Desember 2006). File:Mars Viking 11a097.png|Duine en groot rotse. Die paal in die middel is 'n hefboom. File:12e189(Sol379-7.84).jpg|Beeld van Viking 1-landingstuig se kamera 2 met sonsopkoms (lae resolusie kleur) Sol 379 07:50 </gallery> == Toetsing van algemene relatiwiteit == [[Lêer:Cassini-science-br.jpg|thumb|right|150px|Hoë-presisie toets van algemene relatiwiteit by die ''[[Cassini-Huygens|Cassini]]'' tuig (kunstenaars voorstelling)]] Gravitasietydvertraging is 'n verskynsel wat voorspel word deur die teorie van [[Relatiwiteitsteorie|Algemene Relatiwiteit]], waar die tyd stadiger is in gebiede met 'n laer swaartekragpotensiaal. Wetenskaplikes het die landingstuig gebruik om hierdie hipotese te toets deur radioseine na die landingstig op Mars te stuur en dié tuig opdrag gegee om seine terug te stuur. Soms het die seine naby die son verby beweeg. Wetenskaplikes het bevind dat die waargenome Shapiro-vertragings van die seine ooreenstem het met die voorspellings van Algemene Relatiwiteit.<ref>{{cite journal |display-authors= 6 |author= Reasenberg, R. D. |author2= Shapiro, I. I. |author3= MacNeil, P. E. |author4= Goldstein, R. B. |author5= Breidenthal, J. C. |author6= Brenkle, J. P. |author7= Cain, D. L. |author8= Kaufman, T. M. |author9= Komarek, T. A. |author10= Zygielbaum, A. I. |date=December 1979 |title= Viking relativity experiment – Verification of signal retardation by solar gravity |journal= Astrophysical Journal Letters |volume= 234 |pages= L219–L221 |bibcode= 1979ApJ...234L.219R |doi= 10.1086/183144 }}</ref> == Foto's geneem deur die wenteltuig == <gallery> Lêer:PIA17940-MartianMorningClouds-VikingOrbiter1-1976-20140212.jpg|Wolke in die oggend op Mars - geneem in 1976) Lêer:Streamlined Islands in Maja Valles.jpg|Stroombelynde eilande in ''Lunae Palus quadrangle''. Lêer:Viking Teardrop Islands.jpg|Traanvormige eilande by ''Oxia Palus quadrangle''. Lêer:Chryse Planitia Scour Patterns.jpg|Skuurpatrone in ''Lunae Palus quadrangle''. Lêer:Detail of Maja Valles Flow.jpg|''Lunae Palus quadrangle'' ge-erodeer deur massas vloeibare water. Lêer:Phobos-viking1.jpg|Phobos, saamgestel uit kleiner beelde, geneem in 1978. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings| 2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mars-landingstuie]] [[Kategorie:Mars-wenteltuie]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 1sfeqexgt32sjgahsimbtcbvqf2rkcq 0 368549 2902068 2898852 2026-05-07T12:23:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902068 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Strandbeest''}} [[Beeld:Kerkrade-Strandbeest (1).jpg|duimnael|350px|''Strandbeest'' in [[Kerkrade]] (2013)]] [[Beeld:Jansen Theo Strandbeest Oper.jpg|duimnael|350px|''Strandbeest'' in [[Hannover]] (2007)]] '''''Strandbeesten''''' is [[Kinetiese Kuns|kinetiese kunswerke]] wat in Nederlands "stranddiere" beteken. == Agtergrond, doel en filosofiese onderbou == [[Beeld:Jansen Theo Hannover.jpg|duimnael|350px|Theo Jansen (Hannover, 2007)]] Die ''Strandbeest'' het eintlik 1989 begin ontwikkel uit rekenaarwurmpies wat muteer het deur teen mekaar te bots. Jansen het hulle van pootjies voorsien, eers vier, maar toe later 48, wat blyk die ideale aantal is. Toe hy die ideale vorm en verhoudinge op die rekenaar gevind het, is die model gebou met PVC-buise.<ref name="Handelsblad1993">{{cite web|title=De schepping in plastic nagebootst|date=9 December 1993|accessdate=1 February 2021 |url= http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000030898:mpeg21:p012|via=[[Koninklijke Bibliotheek]]}}</ref> Sedert 1990 bou Theo Jansen hierdie konsep verder uit. Die hooftema van ''Strandbeesten'' is die evolusie. Die onderdele van sy vorige werke vergelyk hy met die paleontologie: "Het is een historisch overzicht van de evolutie tot nu, een opgraving."<ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20140901000000*/http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/beesten-in-turbinehal~a3612109/ Volkskrant: Beesten in Turbinehal]</ref> Elke nuwe geslag kunswerke moet beter by hul omgewing aangepas wees as die vorige uitgestorwenes. Jansen se werk en detailoplossings beskryf en vergelyk hy dikwels aan die hand van die biologie. Estetika is ook nie die hoofsaak in hierdie kunswerk nie; die buisies en hul funksies, en die foute wat begaan en uit geleer word, bepaal die rigting wat die kunstenaar inslaan. Hierdie evolusie loop eerder 'n kronkelpad as 'n reguit paadjie, die idees en probeerslae vergelyk hy met "mutasies" soos mens in die vrye natuur ook vind.<ref name="VPRO Mondo">{{nl}}[https://www.youtube.com/watch?v=HkkLZyLRIpk Youtube: VPRO Mondo - Theo Jansen laat nieuwe generatie strandbeesten los], 9 mei 2020.</ref> In 1994 voer hy nog aan: "Ik maak de natuur na om de evolutie van de echte natuur te ontdekken".<ref>"Huppelende strandbeesten met knietjes". ''NRC Handelsblad''. Rotterdam, 1994/10/29 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 01-02-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000030905:mpeg21:p006</ref> En tog probeer Jansen, soos die dekades vorder, om nie by die natuur af te kyk wanneer hy die modelle bou nie; hierdie kunswerk het nou sy eie lewe en ontwikkelingsgang en is nie meer 'n namaaksel van die natuur nie.<ref name="VPRO Mondo" /> Elke lente laat hy sy skeppings op die strande vry, om dan hul eie lewe te gaan lei. Hy doen eksperimente in die somer op die strand, teen die herfs het hy wyser geword waar verbeteringe aangebring kan word, die dier word dan as "uitgestorwe" verklaar (die boumateriaal gaan na die "benenveld", of in musea of by tentoonstellings dwarsoor die wêreld), en dan is dit maar weer terug na die werksbank. Sy hoofdoel is om ''Strandbeesten'' te skep wat hulself selfstandig kan aandryf op die strand, wat teen water, wind en weer bestand sal wees, maar wat ook hom, hul maker, sal oorleef.<ref name="VPRO Mondo" /> Te midde van die teleurstellinge wat Jansen tref as die 90% wat hy beplan nie geluk nie, put hy enorm baie vreugde uit die skeppingsproses self (maar hy beskou homself ook as optimis-sonder-rede). Deur self skepper te wees, word hy algaande wyser, en hoop om op hierdie wyse met dieselfde probleme gekonfronteer te word as wat die [[God|Skepper]] self met die egte lewe moes.<ref name="VPRO Mondo" /><ref>{{en}}[https://www.strandbeest.com/ Strandbeest.com]: "In redoing this creation, he hopes to become wiser in the dealing with the existing nature by encountering problems the real Creator had to face."</ref> Hy hoop om elke nuwe geslag studente te besiel, of deur sy werk te "hipnotiseer" of daarby te betrek, om sy werk voort te sit na sy dood.<ref name="VPRO Mondo" /> == Bou == === Bene === [[Beeld:Strandbeest Leg Proportions.svg|duimnael|350px|Verhoudinge en afmetings van 'n been]] [[Beeld:Strandbeest-Walking-Animation.gif|duimnael|350px|Die voortbeweging van 'n ''Strandbeest''-been]] [[Beeld:Walking Strandbeest.gif|duimnael|350px|Voorstelling van 'n lopende ''Strandbeest'']] Om die kenmerkende loopbeweging te verkry, ontwikkel Theo Jansen 'n been (''sien beeld langsaan''). Om die verhoudinge en afmetings van die stawe en buise te bepaal, skryf Jansen daarvoor 'n rekenaarprogram op 'n Atari-rekenaar. Die algoritme begin met willekeurige toevalswaardes, die beste daarvan word vervolgens uitgekies, wat op sy beurt nuwe variante skep (dus, evolusionêre algoritme). Die eerste ''Strandbeest'' (''Animaris currens vulgaris'') is die produk van hierdie eerste stel syfers. Omdat die bene in die praktyk aanvanklik nie wou werk nie, laat hy die algoritme nog 'n keer loop. En hierdie berekende getalle as resultaat (wat hy die "(eleven) holy numbers"<ref name="manufactum">{{Cite web |url=http://www.manufactum.de/strandbeest-p1470157/?a=66837 |title=argiefkopie |access-date=19 Augustus 2014 |archive-date=19 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084539/http://www.manufactum.de/strandbeest-p1470157/?a=66837 |url-status=dead }}</ref> doop) het hul tot vandag toe nog keer op keer bewys.<ref name="legs">http://www.strandbeest.com/beests_leg.php</ref> Die voortbeweging (kinematika) van hierdie bene word ook in die tegniese meganikahandboeke gebruik as voorbeeld van die vierledige krukdryfstangmeganisme (met hefbome).<ref name="tm">tm-aktuell.de: [http://www.tm-aktuell.de/TM5/Viergelenkketten/Strandbeest.html Theo Jansens Strandbeest-Mechanismus]</ref> Dit herinner aan die Klann-meganisme en die ''Loopmasjien van Tsjebysjow'', wat andersins ook as die ''Plantigrade Machine'' (soolgangermasjien) bekend staan. === Materiaal === Die kenmerkende geel PVC-plastiekpype (eintlik isolasiebuise<ref name="manufactum" />) was in 1990 goedkoop en maklik bekombaar, en daarom die gekose materiaal. Jansen eksperimenteer tussen 1997 tot 2001 wel met hout<ref name="elenco.com" /><ref name="mare">[https://web.archive.org/web/20160717052136/http://www.mare.de/index.php?article_id=1903&setCookie=1 ''Mare Online'': Windspiel mit Strandbiestern]</ref> en karton (vergelyk ''Animaris spissa carta''), in 2004 met staal,<ref name="elenco.com">[https://web.archive.org/web/20140819084539/http://www.manufactum.de/strandbeest-p1470157/?a=66837 Produktinformation – Strandbeest] (Momento, 19 Augustus 2014, geargiveer 2014 by ''[[Internet Archive]]'')</ref> maar keer daarna weer terug na die oorspronklike materiaal. Jansen noem die buise die "proteïne".<ref name="manufactum" /><ref name="tny">http://www.newyorker.com/magazine/2011/09/05/the-march-of-the-strandbeests</ref><ref name="nyt">http://www.nytimes.com/2014/11/30/magazine/theo-jansens-lumbering-life-forms-arrive-in-america.html?_r=1</ref> Aan die een kant bied die plastiekbuise beperkte ontwerpsmoontlikhede, maar bied aan die ander kant weer vir Jansen die geleentheid vir improvisasie, om nuwe oplossings daarvoor te vind.<ref name="tny" /> === Aandrywing === Die eerste modelle kon sonder die mens nie beweeg nie;<ref name="manufactum" /><ref name="facebook">[https://www.facebook.com/39899392820/photos/a.10150962525357821.412748.39899392820/10151986859837821/?type=1&relevant_count=1 facebook.com]</ref> die ''Strandbeest'' moes toe nog met die hand gesleep, getrek, geskuif of gestoot word.<ref name="slashdot">https://web.archive.org/web/20140819160340/http://beta.slashdot.org/story/194851</ref> Tans loop die ''Strandbeesten'' op windkrag. Die opvolggenerasies (2001-2006) het daarbenewens ook die saamgeperste lug benut wat in PET-botteltjies geberg is.<ref name="3sat">3sat.de: [https://web.archive.org/web/20130723061735/http://www.3sat.de/page/?source=%2Fkulturzeit%2Ftips%2F125061%2Findex.html Kulturzeit – Ein moderner da Vinci] – Theo Jansen und seine Skulpturen</ref><ref name="tny" /> Hierdie plastiekbotteltjies noem Jansen "windmagen".<ref>http://www.volkskrant.nl/dossier-archief/beesten-in-turbinehal~a3612109/</ref> === Geheue === Reeds in 1994 merk Jansen op die "wurmbeest" (wat toe nog eksklusief op die rekenaarskerm was), sonder 'n enkele bewussyn, gegrond op die logika, self 'n "veilige vorm" aangeneem het om hom teen moontlike gevaar te beskerm.<ref>"Theo Jansen". ''NRC Handelsblad''. Rotterdam, 1994/02/25 00:00:00, Geraadpleegd op Delpher op 01-02-2021, http://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000030788:mpeg21:p025</ref> By latere modelle (vanaf 2006) is sintuie en 'n soort logika ingebou. Jansen maak hiervoor van lugdruk en selfgemaakte ventilasie gebruik, dus, [[pneumatika]]. Hierdie "geheue" maak dit vir die ''Strandbeest'' moontlik om voor die aankomende of stygende vloedgety duinewaarts te beweeg en hom tydens 'n storm vas te anker.<ref name="3sat" /><ref name="tny" /> === Laswerk === Oorspronklik is kleefband gebruik om die ''Strandbeest'' in een stuk te hou.<ref name="tny" /> Toe dit nie wil vlot nie, ondersoek Jansen ander moontlikhede. Die heel eerste modelle is ook gelas met kabelbinders (''tie-wraps''), PVC-lym, met waaiers van plastiek- of voëlvere.<ref name="Handelsblad1993" /> Hy gebruik by die huidige ''Strandbeesten'' kabelbinding, linte, nylontoue, kleefband en silikonjel.<ref name="srf">SRF.ch: [https://web.archive.org/web/20140819104428/http://www.srf.ch/player/tv/kulturplatz/video/die-unheimlichen-strandbiester-des-theo-jansen-zu-besuch-in-zuerich?id=1e9cff02-87bc-4e47-98f5-906b3d1f7742 Kulturplatz – Die unheimlichen Strandbiester des Theo Jansen zu Besuch in Zürich]</ref><ref name="3sat" /><ref name="tny" /> === Grootte === [[Beeld:Wooden Sculture of Theo Janson.jpeg|duimnael|350px|''Animaris rhinoceros lignatus'' van hout weeg 250 kg<ref name="mare" />]] Die swaarste ''Strandbeest'' is die ''Animaris rhinoceros transport''.<ref name="elenco.com" /> Dit is van poeierbedekte staal gemaak, weeg 3,2 ton<ref name="3sat" /> en is ongeveer 4,7 × 6 × 5&nbsp;m.<ref name="elenco.com" /> == Modelle == Daar is ook ''Strandbeest''-modelletjies<ref>[http://www.strandbeest.com/shop/index.php strandbeest.com]</ref> wat in boustelletjies of 3D-gedrukte modelletjies ressorteer. Die modelle en replikas maak dit vir Jansen moontlik om die Strandbeesten nie alleen te vermeerder en uit te brei nie, maar ook toegankliker te maak.<ref name="nyt" /> === Boustelletjies === [[Beeld:Mini Strandbeest (rear three quarter).jpg|duimnael|350px|''Strandbeest'' in die kleine – ''Animaris ordis parvus'']] Die eerste boustelletjie (''Animaris ordis parvus'') verskyn in 2011 onder meer saam met 'n Japannese tydskrif.<ref>http://otonanokagaku.net/english/magazine/vol30/index.html</ref> Die boekie/bylaag en bouaanwysings is later in Engels vertaal. Die Engelse bouinstruksies is ook op die internet beskikbaar.<ref>[http://otonanokagaku.net/english/manuals/ otonanokagaku.net]</ref> ''Animaris rhinoceros parvus'' is nog 'n ander verkrygbare boustelletjie.<ref>http://www.strandbeest.com/shop/index_usa.php</ref> === 3D-modelle === Daar is 3D-gedrukte modelle in verskeie groottes verkrygbaar. Hierdie modelletjies word glad nie aanmekaar gesit nie; sodra die stelletjie klaar gedruk en skoongemaak is, kan hy maar loop. Vir Jansen is hierdie modelle die volgende vlak in die logiese evolusiegang.<ref>[http://www.strandbeest.com/shop/beasts_3d.php strandbeest.com]</ref> == In die media == Theo Jansen en sy ''Strandbeest'' is saam in 'n BMW-advertensie van 2007 te sien.<ref name="tny" /><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oS1r0FDQ100 (BMW-advertensie in Engels, eie stem, YouTube)]</ref> In 2007 kry Theo Jansen 'n spreekbeurt by die [[TED|TED-konferensie]].<ref>http://www.ted.com/talks/theo_jansen_creates_new_creatures</ref> Stelbouer Adam Savage is 'n bekende liefhebber van die ''Strandbeesten''.<ref>tested.com [http://www.tested.com/art/makers/454742-adam-savages-one-day-builds-strandbeest-model-kit/ Adam Savage&#39;s One Day Builds: Strandbeest Model Kit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200127234807/https://www.tested.com/art/makers/454742-adam-savages-one-day-builds-strandbeest-model-kit/ |date=27 Januarie 2020 }}</ref> Uitsaaiers soos die BBC,<ref name="bbc">http://www.bbc.co.uk/programmes/p00bzj33</ref> die Duitse 3sat<ref name="3sat" /> en die Switserse radio en televisie (2009)<ref name="srf" /> het oor Theo Jansen en sy ''Strandbeesten'' berig. Tydskrifte en koerante wat oor die ''Strandbeeste'' geskryf het, sluit o.a. ''The New Yorker''<ref name="tny" /> en ''The New York Times''<ref name="nyt" /> in. In 2016 was Theo Jansen en sy ''Strandbeest'' in een episode van ''[[The Simpsons]]'' die gaskunstenaars.<ref>https://simpsonswiki.com/wiki/The_Nightmare_After_Krustmas</ref> === Evolusiegang === Hier volg die lys ''Strandbeesten'' (Animaris) volgens datum:<ref>[https://www.strandbeest.com/genealogy Strandbeest.com: Genealogy]</ref> {{div col|colwidth=30em}} * ''Animaris lineamentum'' (1989, op papier) * ''Animaris vermiculus artramentum'' (1989, op papier) * ''Animaris quadrupes'' (1989, op papier) * ''Animaris vulgaris'' (1990) * ''Animaris currens vulgaris'' (1991) * ''Animaris derba'' (1991) * ''Animaris currens ventosa'' (1993) * ''Animaris speculator'' (1993) * ''Animaris sabulosa'' (1994) * ''Animaris sabulosa cutis'' (1994) * ''Animaris gryllothalpa'' (1995) * ''Animaris rigide ancora'' (1995) * ''Animaris rigide properans'' (1995) * ''Animaris geneticus'' (1996) * ''Animaris geneticus ondula'' (1996) * ''Animaris lignatus'' (1997) * ''Animaris rhinoceros tabulae'' (1997) * ''[[Animaris rhinoceros transport]]'' (1997, 2004) * ''Animaris rhinoceros vulgaris'' (1997) * ''Animaris rugosus ondula'' (1998) * ''Animaris spissa carta'' (1998) * ''Animaris rugosus peristhaltis'' (2000) * ''Animaris vaporis'' (2000) * ''Animaris vermiculus'' (2001) * ''Animaris currens vaporis'' (2001) * ''Animaris ordis'' (2006) * ''Animaris percipiere excelsus'' (2006) * ''Animaris percipiere primus'' (2006) * ''Animaris percipiere rectus'' (2006) * ''Animaris modularius'' (2007) * ''Animaris umerus'' (2009) * ''Animaris longus'' (2010) * ''Animaris siamesis'' (2010) * ''Animaris gubernare'' (2011) * ''Animaris adulari'' (2012) * ''Animaris apodiacula'' (2013) * ''Animaris plaudens vela'' (2013) * ''Animaris protinus'' (2013) * ''Animaris calceamente'' (2014) * ''Animaris suspendisse'' (2014) * ''Animaris turgentia'' (2014) * ''Animaris duabus caudis'' (2014) * ''Animaris proboscis'' (2015) * ''Animaris bruchus primus'' (2016) * ''Animaris mulus'' (2017) * ''Animaris omnia'' (2018) * ''Animaris chalibs'' (2018) * ''Animaris uminami'' (2018) * ''Animaris mimicrae'' (2019) * ''Animaris ader'' (2020) * ''Animaris multi tripodes'' (2020) {{div col end}} == Publikasies == * ''De grote fantast/The great pretender.'' Rotterdam 2007, {{ISBN|978-90-6450-630-7}}. * ''Strandbeest. Die Traummaschinen von Theo Jansen.'' Taschen, Köln 2014, {{ISBN|978-3-8365-4849-6}}. == Verwysings == {{verwysings|3}} == Eksterne Skakels == {{Commonscat|Strandbeesten}} * [http://www.strandbeest.com/ strandbeest.com] {{de-vertaal|Special:PermanentLink/205774206|Strandbeest] }} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] eg56cdb4eqhxswrpyc92tbd9lssnvzh 0 386701 2902067 2899140 2026-05-07T12:22:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902067 wikitext text/x-wiki '''Torsten Hass ''' ([[Duits]]: Torsten Haß; gebore [[21 November]] [[1970]] in [[Neumünster]], [[Sleeswyk-Holstein]]) is ‘n [[Duitsland|Duitse]] [[skrywer]] en bibliotekaris in [[Ludwigshafen]].<ref name="dnb">{{cite web |title=Gemeinsame Normdatei (GND) rekord |url=http://d-nb.info/gnd/1145989268 |website=Katalogus van die Duitse Nasionale Biblioteek |publisher=Duitse Nasionale Biblioteek |access-date=13 September 2021}}</ref> In Oktober 2019 publiseer hy en [[Detlev Schneider-Suderland]] die boek ''Bibliotheken für Dummies.'' Met 60 000 eksemplare versprei tot einde 2020, was ''Bibliotheken für Dummies'' 'n Duitse biblioteek-topverkoper.<ref name="BuB">{{cite journal |title=Bibliotheken für Dummies als pdf-E-Book |journal=BuB |date=2020 |volume=72 |issue=11 |page=611 |url=https://b-u-b.de/wp-content/uploads/2020-11.pdf |access-date=15 April 2021 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426174929/https://b-u-b.de/wp-content/uploads/2020-11.pdf |url-status=dead }}</ref> Die boek het verskeie resensies gekry<ref name="Zeller">{{cite journal |last1=Zeller |first1=Gabriele |title=Bibliotheken für Dummies (review) |journal=ub info |date=2019 |issue=11 |page=13}}</ref><ref>{{cite journal |last1=König |first1=Elena |title=Bibliotheken für Dummies (review) |journal=Spektrum |date=2019 |issue=11 |page=39 |url=https://www.hwg-lu.de/fileadmin/user_upload/epaper/spektrum31/ |access-date=22 April 2021 |archive-date=11 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111144946/https://www.hwg-lu.de/fileadmin/user_upload/epaper/spektrum31/ |url-status=dead }}</ref>. ''Bibliotheken für Dummies ''word as 'n studiehandleiding by verskeie staatsuniversiteite aanvaar. Die boek word byvoorbeeld gebruik by die ''[[Bochum, Duitsland|Bochum]] Universiteitsbiblioteek''<ref name="Theile">{{cite book |last=Theile |first=Monika |title=Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget |publisher=Spatz |date=2021 |pages=2 |isbn= 9798721527586}}</ref> en die ''[[Universiteit van Tübingen|Tübingen Universiteits]]biblioteek''<ref name="Zeller" /><ref name="Zeller2">{{cite book |last=Zeller |first=Gabriele |title=Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget |publisher=Spatz |date=2021 |pages=2 |isbn= 9798721527586}}</ref>. ==Publikasies== ===Niefiksie=== * ''Bibliotheken für Dummies'' (2019); saam met Detlev Schneider-Suderland * ''Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget : eine Einführung mit Übungen'' (2021) * ''Vahīṅ dekhiye : Festschrift für Hellmut Vogeler'' (1996); as redakteur * ''Das Ende der Gemütlichkeit : Entwurf eines Fundraising-Konzepts für kleinere und mittlere Wissenschaftliche Bibliotheken'' (2021) * ''Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den klassischen Zynismus (Kynismus)'' (2020); saam met Maximilian Spannbrucker * ''Wohnriester und Erbbau : ein aktuelles Fallbeispiel'' (2021) ===Opstelle en boekresensies=== * ''Der Verlust der Magie : [[Essay|Essays]], [[Polemiek|Polemiken]], [[Satire|Satiren]]'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,1'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,2'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.A,3'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.B,1'' (2021) * ''Die [[Literatuurkritiek|Rezensionen]], Bd.B,2'' (2021) ===Fiksie=== Die datum is die datum van die skepping eerder as die publikasie daarvan. ====Romans en kortverhale==== (Skuilnaam: Kim Godal) * ''Das Kartenhaus : ein Betrugs-[[Roman]]'' (2002<ref name="chrono">{{cite book |last1=Godal |first1=Kim |title=Morddeich |publisher=Spatz |date=2021 |pages=133–134 (chronologie van werke) |isbn=979-8746727725}}</ref>) * ''Der König des Schreckens : ein [[Heilige Stoel|Vatikan]]-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2013<ref name="chrono" />) * ''Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – [[Roman]]'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Morddeich : und andere [[Kortverhaal|Kurzprosa]]'' (2021) * ''Die Schwarze Zeit : ein [[Middeleeue|Mittelalter]]-[[Roman]]'' (2006<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – [[Roman]]'' (2007<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit III : Metathronos – [[Roman]]'' (2008<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman'' (2009<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit V : Staub – [[Roman]]'' (2010<ref name="chrono" />) * ''Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – [[Roman]]'' (2011<ref name="chrono" />) * ''Totenmelodie : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2017<ref name="chrono" />) * ''Totenquintett : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2018<ref name="chrono" />) * ''Totentraum : ein Kurpfalz-[[Misdaadroman|Krimi]]'' (2019<ref name="chrono" />) ====Drama==== * ''En Nuit : Dramolett'' (2021) * ''Omega oder Das Hochzeitsmahl : Drama'' (2020<ref name="chrono" />) * ''Die Staatsschuld – In a State of Bonds : Drama'' (2003<ref name="chrono" />) ====Poësie==== * ''Das Christkind taumelt betrunken im Wald, der Weihnachtsmann torkelt nicht minder : [[Winter]]- und [[Kersfees|Weihnachts]]-[[Poësie|Gedichte]]'' (2020) * ''Es wiehert der Gaul, es graset das Pferd. Es machte auch nichts, wär’s mal umgekehrt : [[Liefde|Liebes]]-[[Poësie|Gedichte]]'' und andere'' (2020) == Verwysings == {{Reflist}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=ha%C3%9F%2C+torsten&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&OESTERREICH=&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&SCHWEIZ=&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes KVK katalogus (Duitsland, Oostenryk, Switserland en WorldCat): Torsten Haß] * {{en}} [https://kvk.bibliothek.kit.edu/hylib-bin/kvk/nph-kvk2.cgi?maske=kvk-redesign&lang=en&title=KIT-Bibliothek%3A+Karlsruher+Virtueller+Katalog+KVK+%3A+Ergebnisanzeige&head=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fhead.html&header=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fheader.html&spacer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Fspacer.html&footer=%2F%2Fkvk.bibliothek.kit.edu%2Fasset%2Fhtml%2Ffooter.html&css=none&input-charset=utf-8&ALL=&TI=&AU=godal%2C+kim&CI=&ST=&PY=&SB=&SS=&PU=&kataloge=K10PLUS&kataloge=BVB&kataloge=NRW&kataloge=HEBIS&kataloge=HEBIS_RETRO&kataloge=KOBV_SOLR&kataloge=DDB&kataloge=STABI_BERLIN&kataloge=BIBOPAC&kataloge=LBOE&kataloge=OENB&kataloge=SWISSCOVERY&kataloge=HELVETICAT&kataloge=ALEXANDRIA&kataloge=CHZK_VAUD&kataloge=CHZK_SBT&kataloge=VKCH_RERO&kataloge=WORLDCAT&ref=direct&client-js=yes KVK katalogus (Duitsland, Oostenryk, Switserland en WorldCat): Kim Godal] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hass, Torsten}} [[Kategorie:Duitse digters]] [[Kategorie:Duitse dramaturge]] [[Kategorie:Duitse essayiste]] [[Kategorie:Duitse skrywers]] 85cgh29kc0n1rlaw85aipqj7l9uyxgn 0 386982 2902201 2899952 2026-05-07T19:14:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902201 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die manskriekettoernooi. Vir die artikel oor die vrouekriekettoernooi, sien [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]].'' {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = T20I-wêreldbeker 2026 | beeld = T20I-wêreldbeker 2026.svg | beeldgrote = 150px | onderskrif = Kenteken van die T20I-wêreldbeker 2026 | vanafdatum = 7 Februarie | totdatum = 8 Maart | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Twintig20]] (T20I) | toernooiformaat = Eerste rondte, Super Agt en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Indië}}<br />{{vlagland|Sri Lanka}} | kampioen = {{Cr-IN}} | naaswenner = {{Cr-NZ}} | getal = 3 | deelnemers = 20 (87 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 55 | bywoning = | speler van die reeks = {{vlagikoon|Indië}} [[Sanju Samson]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Pakistan}} [[Sahibzada Farhan]] (383)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-17604 |title=Most runs in ICC Men's T20 World Cup, 2025/26 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]]<br />{{vlagikoon|Indië}} [[Varun Chakravarthy]] (14 elk)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-17604 |title=Most wickets For ICC Men's T20 World Cup, 2025/26 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> | vorige jaar = 2024 | vorige toernooi = T20I-wêreldbeker 2024 | volgende jaar = 2028 | volgende toernooi = T20I-wêreldbeker 2028 }} Die '''T20I-wêreldbeker 2026''' ([[Engels]]: ''2026 ICC Men’s T20 World Cup''; [[Hindi]]: 2026 पुरुष टी20 विश्व कप; [[Singalees]]: 2026 වි20 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය; [[Tamil]]: 2026 ஐசிசி ஆண்கள் இருபது20 உலகக்கிண்ணம்) is van 7 Februarie tot 8 Maart 2026 in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/usa-to-stage-t20-world-cup-2024-2031-icc-mens-tournament-hosts-confirmed |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Dit was die tiende [[T20I-wêreldbeker]]toernooi in [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die tweede in beide Indië en Sri Lanka. Indië het voorheen die [[T20I-wêreldbeker 2016]] aangebied, terwyl Sri Lanka die [[T20I-wêreldbeker 2012|2012-toernooi]] gehuisves het. Die medegasheer [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] was ook die verdedigende wêreldkampioen nadat hulle die [[T20I-wêreldbeker 2024]] gewen het. [[Lêer:ICC Men's T20 World Cup Trophy at COA - BugWarp (20) (cropped).jpg|duimnael|links|upright|Die T20I-wêreldbekertrofee waarom meegeding is]] Die toernooi se formaat van 2024 het onveranderd gebly en 20 [[krieket]]spanne het aan die T20I-wêreldbeker 2026 deelgeneem: Die twee gashere (Indië en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]]), die ná Indië sewe beste spanne van die vorige toernooi ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]], [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]],<ref group="n" name="BDvXS" /> [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Proteas|Suid-Afrika]], die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]]), saam met die drie naasbeste spanne op die T20I-ranglys soos op 30 Junie 2024 ([[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] en [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]]) en die wenners van die kontinentale kwalifiseringstoernooie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/how-does-qualification-for-the-2026-t20-world-cup-work |title=How does qualification for the 2026 T20 World Cup work? |publisher=Wisden |date=7 Junie 2024 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> In Junie 2025 het [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] die Amerikaanse plek bepreek en een maand later het [[Italiaanse nasionale krieketspan|Italië]] en [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] as Europese kwalifiseerders gevolg. Aan die begin van Oktober het die Afrikaspanne [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] asook twee weke later [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]], [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] in die gesamentlike Asië-Stille-Oseaan-kwalifisering gekwalifiseer. Italië het vir die eerste keer vir ’n internasionale kriekettoernooi gekwalifiseer en die altesaam vyfde span van Europa geword wat vir ’n IKR-toernooi kon kwalifiseer. In Januarie 2026, slegs een maand voor toernooibegin, het Bangladesj aangekondig dat hulle sou weier om in Indië te speel, waarna hulle met die naasbeste span op die T20I-ranglys, [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]], vervang is. Gevolglik het vir die eerste keer vyf Europese spanne aan ’n internationale kriekettoernooi deelgeneem, terwyl dit ook die eerste T20I-wêreldbekertoernooi was waaraan Bangladesj nie deelgeneem het nie. Bangladesj was ook die enigste volle lid wat nie aan die T20I-wêreldbeker 2026 deelgeneem het nie.<ref group="n" name="BDvXS" /> Tydens die T20I-wêreldbeker 2026 is 55 wedstryde gespeel, waaronder 40 tydens die eerste rondte, twaalf in die Super Agt, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in vier groepe van vyf elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die twee beste spanne van elke groep het hierna gekwalifiseer vir die Super Agt, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet het. Elke wedstryd het bestaan uit 20 boulbeurte per span. Die agt beste spanne van die T20I-wêreldbeker 2026 het saam met die twee gashere van die [[T20I-wêreldbeker 2028|2028-toernooi]] regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2028 in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] gekwalifiseer. Engeland, Indië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Nieu-Seeland het Suid-Afrika geklop en Indië vir Engeland, waardeur Indië en Nieu-Seeland mekaar in die eindstryd ontmoet het. Die medegasheer en verdedigende wêreldkampioen Indië het Nieu-Seeland in die eindstryd op die [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]], Indië, met 96 lopies verslaan en sodoende ná [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] en 2024 sy derde T20I-wêreldbekertitel ingepalm. Daarmee het hulle die eerste span geword wat die T20I-wêreldbekertrofee vir ’n derde keer kon wen, dit suksesvol verdedig en ook tuis gewen het. Die medegasheer Sri Lanka en die tweemalige wenner Wes-Indië is in die Super Agt uitgeskakel. Namibië is ná vier nederlae reeds in die eerste rondte uitgeskakel, terwyl Zimbabwe vir die tweede keer ná [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] die tweede rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi gehaal het, waar hulle ná drie nederlae uitgeskakel is. == Toewysing == Die T20I-wêreldbeker 2026 is deur die Internasionale Krieketraad in November 2021 aan Indië en Sri Lanka toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Sri Lanka het voorheen die [[T20I-wêreldbeker 2012|2012-toernooi]] gehuisves, terwyl Indië die [[T20I-wêreldbeker 2016|2016-toernooi]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bcci-confident-of-hosting-2021-t20-world-cup-in-india-1239107 |title=BCCI confident of hosting 2021 T20 World Cup in India |publisher=ESPNcricinfo |date=12 November 2020 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Dit was egter die eerste keer wat albei lande saam as medegashere van ’n T20I-wêreldbekertoernooi opgetree het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.deccanherald.com/sports/cricket/india-to-host-2026-t20-world-cup-with-sri-lanka-2031-odi-world-cup-with-bangladesh-1051629.html |title=India to host 2026 T20 World Cup with Sri Lanka, 2031 ODI World Cup with Bangladesh |publisher=Deccan Herald |date=17 November 2021 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Oorspronklik wou Sri Lanka die T20I-wêreldbeker 2026 op sy eie aanbied, maar weens die gebrek aan geskikte stadions het die Internasionale Krieketraad die toernooi aan beide Indië en Sri Lanka toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sri-lanka-abandons-project-to-build-a-new-cricket-stadium/article31643540.ece |title=Sri Lanka abandons project to build a new cricket stadium |publisher=The Hindu |date=21 Mei 2020 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Saam met die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] was dit een van twee vername internasionale kriekettoernooie wat binne ses maande in beide Indië en Sri Lanka beslis is. Op 19 Desember 2024, ná ’n ooreenkoms tussen die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] en die [[Pakistanse Krieketraad]] het die Internasionale Krieketraad ’n hersiening uitgereik oor die toernooie wat deur Indië en Pakistan aangebied is, waarvolgens albei nasionale spanne se wedstryde in mekaar se lande tussen 2024 en 2027 op neutrale plekke gehuisves is. Vervolgens het Pakistan sy wedstryde tydens die T20I-wêreldbeker 2026 in Sri Lanka gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/update-issued-on-india-and-pakistan-hosted-matches-at-icc-events |title=Update issued on India and Pakistan hosted matches at ICC events |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=19 Desember 2024 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> == Deelnemers == === Kwalifisering === Aan die T20I-wêreldbeker 2026 het 20 spanne deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 |title=ICC expands men's world events: ODI WC to 14 teams, T20 WC to 20 teams |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=1 Junie 2021 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die twee gashere Indië en Sri Lanka, die ná Indië sewe beste spanne van die vorige [[T20I-wêreldbeker 2024]] (Afghanistan, Australië, Bangladesj, Engeland, Suid-Afrika, die Verenigde State en Wes-Indië) en die drie naasbeste spanne op die T20I-ranglys soos op 30 Junie 2024 (Ierland, Nieu-Seeland en Pakistan) het regstreeks vir die T20I-wêreldbeker 2026 gekwalifiseer. Die oorblywende agt plekke is tydens plaaslike kwalifiseringstoernooie bespreek, met aanvanklik twee spanne elk uit [[Afrikakrieketvereniging|Afrika]], [[Asiatiese Krieketraad|Asië]] en [[Europese Krieketraad|Europa]], saam met een span elk uit die [[IKR Amerikas|Amerikas]] en die [[IKR Oos-Asië-Oseanië|Oos-Asië-Oseanië-streek]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/qualification-pathway-for-marquee-icc-events-confirmed |title=Qualification pathway for marquee ICC events confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=10 April 2022 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Op 22 Julie 2024 het die Internasionale Krieketraad egter aangekondig dat die Asiatiese en Oos-Asië-Oseanië-plekke saamgevoeg en een gesamentlike kwalifisering om drie plekke beslis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-confirms-review-into-conduct-of-t20-world-cup-2024-1444223 |title=ICC confirms review into conduct of T20 World Cup 2024 |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Julie 2024 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> In Junie 2025 het Kanada die Amerikaanse kwalifisering gewen en sodoende vir sy tweede agtereenvolgende T20I-wêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/canada-become-13th-team-to-qualify-for-t20-world-cup-2026-1491260 |title=Canada become 13th team to qualify for men's T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Junie 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Een maand later het [[Italiaanse nasionale krieketspan|Italië]] en [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] die twee Europese kwalifiserende spanne geword, nadat hulle dié streek se kwalifisering in Julie 2025 onderskeidelik in die eerste en tweede plek afgesluit het. Vir Nederland was dit die sewende toernooideelname, terwyl Italië aan sy eerste internasionale kriekettoernooi ooit deelgeneem het; hulle het in die kwalifisering die meermalige deelnemer [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/italy-netherlands-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1494665 |title=Italy make history by qualifying for 2026 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Julie 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens het Italië ná die volle lede Engeland en Ierland, asook die assosiaatlede Nederland en Skotland die vyfde Europese land geword wat vir ’n wêreldbekertoernooi kon kwalifiseer. Aan die begin van Oktober 2025 het Namibië en Zimbabwe die twee Afrikaplekke bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Namibië het vir sy vierde agtereenvolgende toernooi gekwalifiseer, terwyl dit Zimbabwe se sewende toernooideelname was. Daarbenewens was dit ná die [[T20I-wêreldbeker 2022|2022-toernooi]] die tweede T20I-wêreldbekertoernooi waaraan dié twee [[Suider-Afrika]]anse spanne saam deelgeneem het. Twee weke later het Nepal, Oman en die Verenigde Arabiese Emirate die Asië-Stille-Oseaan-kwalifisering beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-all-20-teams-for-2026-t20-world-cup-teams-identified-after-uae-secure-last-spot-1507383 |title=T20 World Cup: All teams identified for 2026 edition after UAE secure 20th spot |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Oktober 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die twee Arabiese buurlande Oman en die Verenigde Arabiese Emirate het vir die eerste keer by dieselfde T20I-wêreldbekertoernooi verskyn. Nadat Bangladesj op 24 Januarie 2026 met Skotland vervang is, was dit die eerste IKR-toernooi waaraan vyf Europese spanne deelgeneem het. === Onttrekking van Bangladesj === Op 3 Januarie 2026, ná die BCCI se besluit om die Bengaalse krieketspeler [[Mustafizur Rahman]] van die [[Indiese Premierliga]] 2026 uit te sluit, het die [[Bengaalse Krieketraad]] (BCB) die Internasionale Krieketraad (IKR) versoek om hulle wedstryde uit Indië te skuif<ref>{{en}} {{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/bangladesh-govt-asks-cricket-board-to-shift-t20-world-cup-games-out-of-india-after-mustafizur-controversy/articleshow/126330617.cms |title=Bangladesh govt asks cricket board to shift T20 World Cup games out of India after Mustafizur controversy |publisher=The Economic Times |date=4 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> en na die “veiligheid en welstand” van hulle spelers verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-bangladesh-refuse-to-travel-to-india-for-t20-world-cup-1518033 |title=Bangladesh refuse to travel to India for T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=4 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-meet-with-bcb-over-bangladesh-s-refusal-to-play-t20-world-cup-matches-in-india-1518291 |title=ICC to meet with BCB over refusal to play T20 World Cup matches in India |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Op 6 Januarie het ESPNcricinfo berig dat die Internasionale Krieketraad die BCB se aansoek verwerp het en dat Bangladesj punte sou verbeur indien hulle weier om te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-bangladesh-play-in-india-or-forfeit-points-1518315 |title=ICC to Bangladesh: play in India or forfeit points |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die volgende dag het die BCB egter hierdie bewerings ontken en aangevoer dat die “IKR sy bereidwilligheid te kenne gegee het om met die BCB nou saam te werk om [ons] bekommernisse aan te spreek”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-says-icc-willing-to-address-concerns-about-playing-t20-world-cup-in-india-1518430 |title=BCB: ICC willing to address concerns about playing T20 World Cup in India |publisher=ESPNcricinfo |date=7 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Op 11 Januarie het die [[Pakistanse Krieketraad]] (PCB) aangebied om Bangladesj se wedstryde in Pakistan te huisves indien plekke in Sri Lanka nie beskikbaar sou wees nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/pakistan-want-to-host-bangladeshs-matches-amid-t20-world-cup-2026-controversy-report-article-153431521 |title=Pakistan Want To Host Bangladesh's Matches Amid T20 World Cup 2026 Controversy – Report |publisher=Times Now |date=11 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die volgende dag het die krieketverenigings van beide [[Tamil Nadu]] en [[Kerala]] aangedui dat Bangladesj sy wedstryde op die [[M. A. Chidambaram-stadion]] en [[Greenfield Internasionale Stadion]] kon speel pleks van [[Eden Gardens]] en [[Wankhedestadion]], waar hulle oorspronklik sou gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/new-venue-options-emerge-for-bangladesh-s-t20-world-cup-2026-matches-report-2026-01-12-1025458 |title=New venue options emerge for Bangladesh's T20 World Cup 2026 matches: Report |publisher=India TV |author=Akshit Bhatnagar |date=12 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Op 12 Januarie het die IKR Bangladesj se sekuriteitsassessering geweier en aangevoer, dat “daar geen algehele bedreiging vir die [span]” was nie en “lae tot matige risiko’s [vir die span] in sommige plekke en lae tot nul in ander” was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/no-specific-threat-to-bangladesh-team-in-india-for-2026-t20-world-cup-says-icc-security-assessment-1519243 |title=No specific threat to Bangladesh team in India, says ICC security assessment |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die volgende dag het die BCB sy aansoek herhaal om Bangladesj se wedstryde uit Indië te skuif en veiligheidskwessies aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bcb-firm-on-stance-that-bangladesh-won-t-travel-to-india-for-t20-world-cup-1519348 |title=BCB firm on stance that Bangladesh won't travel to India for T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Op 17 Januarie het die BCB versoek om hul groep met Ierland, wat hul wedstryde in Sri Lanka gespeel het, om te ruil, maar dit is ondanks die PCB se ondersteuning vir dié skuif deur die IKR verwerp.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-crisis-pcb-writes-to-icc-supporting-bangladesh-s-stance-1520329 |title=T20 World Cup crisis: PCB writes to ICC supporting Bangladesh's stance |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Daarna is berig dat, indien BCB sou besluit om vir die toernooi nie na Indië te reis nie, hulle vir die toernooi met die naasbeste span op die T20I-ranglys vervang sou word (destyds [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]]). Op 21 Januarie sou die finale besluit gemaak word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-bangladesh-s-participation-to-be-finalised-by-january-21-1520069 |title=Bangladesh's participation in 2026 T20 World Cup to be finalised by January 21 |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Ná ’n IKR-raadsvergadering op 21 Januarie<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-board-decides-to-uphold-published-match-schedule-for-icc-men-s-t20-world-cup-2026 |title=ICC Board decides to uphold published match schedule for ICC Men’s T20 World Cup 2026 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=21 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> is aangekondig dat die sperdatum met een dag verleng is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-to-replace-bangladesh-at-t20-world-cup-if-they-don-t-travel-to-india-1520371 |title=ICC to replace Bangladesh at T20 World Cup if they don't travel to India |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/icc-s-t20-world-cup-verdict-on-bangladesh-cricket-bcci-2855353-2026-01-21 |title=ICC's T20 World Cup verdict on Bangladesh live updates: Bangladesh asked to play in India or sit-out |publisher=India Today |date=21 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die volgende dag het Bangladesj sy weiering om in Indië te speel herhaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-firm-on-not-playing-t20-world-cup-in-india-despite-icc-saying-they-will-be-replaced-1520515 |title=Bangladesh firm on not playing T20 World Cup in India despite risk of exclusion |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Gevolglik het die IKR op 24 Januarie Bangladesj amptelik met Skotland vervang, aangesien die Skotte die naasbeste span op die T20I-ranglys was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-replaces-bangladesh-with-scotland-at-t20-world-cup-due-to-bcb-refusal-to-play-in-india-1520550 |title=ICC replaces Bangladesh with Scotland at T20 World Cup due to BCB refusal to play in India |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/bangladesh-replaced-by-scotland-at-2026-mens-t20-world-cup-after-refusing-travel-to-india |title=Bangladesh replaced by Scotland at 2026 men's T20 World Cup after refusing to travel to India |publisher=Wisden |date=24 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het die BCB die IKR van “dubbele standaarde” beskuldig en na Indië se weiering om tydens die [[Kampioenetrofee 2025]] in [[Pakistan]] te speel verwys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bcb-accuses-icc-of-double-standards-over-t20-world-cup-venue-deadlock-1520540 |title=BCB accuses ICC of double standards over T20 World Cup venue issue |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> In ’n persberig wat op 9 Februarie uitgereik is, het die IKR verklaar dat die BCB in verband met sy onttrekking geen finansiële, sport- of administratiewe boete opgelê is nie. Verder is bevestig dat die BCB die reg het om appèl aan te teken kragtens die IKR-regulasies en dat voor 2031 ’n toernooi aan Bangladesj toegewys word.<ref name="ICC_PR">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-men-s-t20-world-cup-2026-press-note |title=ICC Men’s T20 World Cup 2026 – Press Note |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=9 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Op 1 Februarie 2026 het die Pakistanse regering die nasionale span toegelaat om wél aan die toernooi deel te neem, maar hulle aangewys om nie in die vir 15 Februarie in Colombo geskeduleerde wedstryd teen Indië te speel nie. Hoewel die IKR nie amptelik van dié besluit in kennis gestel is nie, is dit volgens berigte geneem in protes teen die IKR se weiering om Bangladesj se wedstryde uit Indië te skuif, ’n versoek wat veral deur Pakistan ondersteun is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/137531/pakistan-to-forfeit-india-clash-in-t20-world-cup |title=Pakistan government says 'no' to India match in T20 World Cup |publisher=Cricbuzz |date=1 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-to-boycott-t20-world-cup-match-against-india-1521915 |title=Pakistan to boycott T20 World Cup group match against India |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die IKR het die PCB gewaarsku oor moontlike sanksies vir ’n potensiële boikot van die wedstryd teen Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/no-india-vs-pakistan-at-t20-world-cup-paks-boycott-iccs-warning-the-big-fallout-explained/articleshow/127851688.cms |title=No India vs Pakistan at T20 World Cup? Pak’s boycott, ICC’s warning & the big fallout explained |publisher=The Economic Times |date=2 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die IKR het later met beide die BCB en die PCB vergader om ’n oplossing in die saak te vind. Die IKR het later verklaar dat hy in ’n konstruktiewe dialoog met belanghebbendes betrokke was en herhaal dat sy benadering tot deelnamekwessies gelei is deur neutraliteit en fasilitering eerder as deur strafmaatreëls.<ref name="ICC_PR" /> Gevolglik het die Pakistanse regering op 9 Februarie die nasionale span aangewys om in die wedstryd teen Indië te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-withdraw-boycott-of-india-match-at-t20-world-cup-1523168 |title=Pakistan withdraw boycott of India match at T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=9 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === [[Lêer:2026 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2026-kwalifisering; altesaam 87 lande het deelgeneem. {{sleutel|#003|Gashere}} {{sleutel|#00f|Agt beste spanne van die 2024-toernooi}} {{sleutel|#01a2ffff|Gekwalifiseer deur die IKR se T20I-ranglys}} {{sleutel|#080|Wenner van die plaaslike kwalifisering}} {{sleutel|#fc0|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#f00|Span het homself onttrek of is geskors}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-IN}} |rowspan="2"|'''Gasheer''' |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-LK}} |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]])</small> |- |{{Cr-AF}} |rowspan="7"|'''Regstreeks''' |Agtste |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Halfeindrondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-AU}} |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |<s>{{Cr-BD}}</s><ref group="n" name="BDvXS">Op 24 Januarie 2026 is Bangladesj met Skotland vervang.</ref> |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-EN}} |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2010|2010]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-ZA}} |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Naaswenner <small>([[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-WI}} |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2012|2012]], [[T20I-wêreldbeker 2016|2016]])</small> |- |{{Cr-US}} |Tweede |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Super Agt <small>([[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-IE}} |rowspan="3"|T20I-ranglys op<br />30 Junie 2024 |Negende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Naaswenner <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-PK}} |Tiende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |'''Kampioen''' <small>([[T20I-wêreldbeker 2009|2009]])</small> |- |{{Cr-CA}} |Amerikakwalifisering |Tweede |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-IT}} |rowspan="2"|Europese kwalifisering |Eerste | – |Debuut |- |{{Cr-NL}} |Sewende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Tweede rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-NA}} |rowspan="2"|Afrikakwalifisering |Vierde |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Super Twaalf <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |- |{{Cr-ZW}} |Sewende |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Super Twaalf <small>([[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-NP}} |rowspan="3"|Asië-Stille-Oseaan-kwalifisering |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-OM}} |Vierde |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2016|2016]], [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]])</small> |- |{{Cr-AE}} |Derde |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] |Eerste rondte <small>([[T20I-wêreldbeker 2014|2014]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]])</small> |- |{{Cr-XS}}<ref group="n" name="BDvXS" /> |Plaasvervanger |Sewende |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] |Super Twaalf <small>([[T20I-wêreldbeker 2021|2021]])</small> |} == Stadions == Op 6 November 2025 het die [[Internasionale Krieketraad]] die stadions vir die T20I-wêreldbeker 2026 aangekondig: vyf in Indië en drie in Sri Lanka.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-icc-shortlists-venues-in-india-and-sri-lanka-1510319 |title=ICC shortlists venues for 2026 T20 World Cup in India and Sri Lanka |publisher=ESPNcricinfo |date=6 November 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !colspan=4|{{vlagland|Indië}} |- ! [[Ahmedabad]] ! [[Chennai]] ! [[Delhi]] ! [[Kolkata]] |- | [[Narendra Modi-stadion]] | [[M. A. Chidambaram-stadion]] | [[Feroz Shah Kotla Ground]] | [[Eden Gardens]] |- | <small>{{Koördinate|23|5|29|N|72|35|50|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Narendra Modi-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|13|3|46|N|80|16|46|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=M. A. Chidambaram-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|28|38|16|N|77|14|35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Feroz Shah Kotla Ground}}</small> | <small>{{Koördinate|22|33|52.16|N|88|20|35.09|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Eden Gardens}}</small> |- | Kapasiteit: '''132&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''39&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''55&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''68&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Narendra Modi Stadium view from the gallery.jpg|200px]] | [[Lêer:M.A.Chidambaram Stadium before IND vs AUS 3rd ODI 2023.jpg|200px]] | [[Lêer:India vs Afghanistan on 11th October 2023.jpg|200px]] | [[Lêer:Eden Gardens under floodlights during a match.jpg|200px]] |- ! {{vlagland|Indië}} !colspan=3|{{vlagland|Sri Lanka}} |- ! [[Mumbai]] !colspan=2|[[Colombo]] ! [[Pallekele]] |- | [[Wankhedestadion]] | [[R. Premadasa-stadion]] | [[Singalese Sportklub-krieketveld|Singalese Sportklub]] | [[Pallekele Internasionale Krieketstadion|Pallekele Krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|18|56|20|N|72|49|33|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wankhedestadion}}</small> | <small>{{Koördinate|6|56|23|N|79|52|19|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=R. Premadasa-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|6|54|21.32|N|79|52|9.85|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Singalese Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|7|16|49|N|80|43|20|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Pallekele Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''33&nbsp;108''' | Kapasiteit: '''35&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''35&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Wankhede ICC WCF.jpg|200px]] | [[Lêer:The clouds roll in.jpg|200px]] | [[Lêer:SCC Ground Colombo.jpg|200px]] | [[Lêer:Pallekele International Cricket Stadium5.JPG|200px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Indië|width=300|float=left|caption=Plekke in Indië|places= {{Location map~|Indië|lat=23.091389|long=72.597222|label=[[Ahmedabad]]|position=right}} {{Location map~|Indië|lat=13.062778|long=80.279444|label=[[Chennai]]|position=right}} {{Location map~|Indië|lat=28.637778|long=77.243056|label=[[Delhi]]|position=bottom}} {{Location map~|Indië|lat=22.5645|long=88.343083|label=[[Kolkata]]|position=left}} {{Location map~|Indië|lat=18.938889|long=72.825833|label=[[Mumbai]]|position=left}}}} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Sri Lanka|width=200|float=right|caption=Plekke in Sri Lanka|places= {{Location map~|Sri Lanka|lat=6.878076|long=79.89688|label=[[Colombo]]|position=right}} {{Location map~|Sri Lanka|lat=7.280278|long=80.722222|label=[[Pallekele]]|position=top}} }} |}</center> == Formaat == Die T20I-wêreldbeker 2026 is oor 30 dae tussen 20 verskillende spanne oor 55 wedstryde beslis. Dit het op 7 Februarie 2026 op die Singalese Sportklub-krieketveld, Colombo, met die openigswedstryd tussen Nederland en Pakistan begin. Die toernooi he geëindig op die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad op 8 Maart met die eindstryd tussen Indië en Nieu-Seeland, waartydens Indië die T20I-wêreldbekertrofee ingepalm het. Dieselfde formaat is voorheen tydens die T20I-wêreldbeker 2024 gebruik. === Kalender === Die volgende tabel dui die T20I-wêreldbeker 2026 se daaglikse program aan. ’n Rooi blokkie dui op beide die openings- en sluitingseremonie, ’n pers blokkie op wedstryde tydens die eerste rondte, ’n siaan blokkie op die Super Agt, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Eerste rondte<br />Februarie ! scope="col"|Sa<br />7 ! scope="col"|So<br />8 ! scope="col"|Ma<br />9 ! scope="col"|Di<br />10 ! scope="col"|Wo<br />11 ! scope="col"|Do<br />12 ! scope="col"|Vr<br />13 ! scope="col"|Sa<br />14 ! scope="col"|So<br />15 ! scope="col"|Ma<br />16 ! scope="col"|Di<br />17 ! scope="col"|Wo<br />18 ! scope="col"|Do<br />19 ! scope="col"|Vr<br />20 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 7 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| |- | align=left|Groep A <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| |- |align=left|Groep B <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 |- |align=left|Groep C <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| |- |align=left|Groep D <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| |- ! scope="col"|Super Agt<br />Februarie/Maart ! scope="col"|Sa<br />21 ! scope="col"|So<br />22 ! scope="col"|Ma<br />23 ! scope="col"|Di<br />24 ! scope="col"|Wo<br />25 ! scope="col"|Do<br />26 ! scope="col"|Vr<br />27 ! scope="col"|Sa<br />28 ! scope="col"|So<br />1 |- | align=left|Groep 1 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 1 -->| bgcolor=#7DF9FF| 2 |- | align=left|Groep 2 <!-- 21 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 25 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 28 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 1 -->| |- ! scope="col"|Uitklopfase<br />Maart ! scope="col"|Ma<br />2 ! scope="col"|Di<br />3 ! scope="col"|Wo<br />4 ! scope="col"|Do<br />5 ! scope="col"|Vr<br />6 ! scope="col"|Sa<br />7 ! scope="col"|So<br />8 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Eerste rondte}} |- | {{sleutel|#7DF9FF|Super Agt}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Eerste rondte en Super Agt === Die T20I-wêreldbeker 2026 is deur 20 nasionale krieketspanne beslis. Die spanne is in vier groepe van vyf spanne elk verdeel. Elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span vier wedstryde in die eerste rondte gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die twee beste spanne van elke groep het na die Super Agt deurgedring.<ref name="Fixture1">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-t20-world-cup-schedule-india-grouped-with-pakistan-england-with-west-indies-1512693 |title=T20 World Cup: India grouped with Pakistan, England with West Indies |publisher=ESPNcricinfo |date=25 November 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> In die geval van ’n gelykop (d.w.s. as albei spanne die gelyke aantal lopies aan die einde van hul onderskeidelike kolfbeurt aangeteken het), is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. Dit was van toepassing in alle fases van die toernooi. ’n Superboulbeurt is gebruik vir die beslissing van een wedstryd, naamlik dié tussen Afghanistan en Suid-Afrika in Groep D op 11 Februarie wat die eerste T20I-wêreldbekerwedstryd was wat deur ’n tweede Superboulbeurt beslis is. Die Super Agt is deur agt spanne in twee groepe van vier spanne elk beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel het, dus het elke span drie wedstryde in die Super Agt gespeel. Die kwalifisering was gegrond op dieselfde kriterias as in die eerste rondte. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/3311904 |title=ICC announces major changes to World Cup schedule |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Martin Smith |date=2 Junie 2021 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Die wenner en naaswenner van elk van die Super Agt-groepe het na die uitklopfase deurgedring. Die groepwenner van albei groepe het teen die naaswenner van die ander groep in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wenner deur ’n Superboulbeurt bepaal. === 2026-effek op 2028-kwalifisering === Die agt beste spanne van die 2026-toernooi (saam met die 2028-gashere Australië en Nieu-Seeland) het regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2028 gekwalifiseer. Hulle was Engeland, Indië, Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka, Suid-Afrika, Wes-Indië en Zimbabwe.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-pakistan-complete-super-eight-line-up-1524905 |title=Pakistan complete Super Eight line-up for T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van 24 skeidsregters en ses wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/match-officials-named-for-t20-world-cup-2026-group-stage |title=Match officials named for T20 World Cup 2026 group stage |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=30 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Donovan Koch <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Sam Nogajski <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Paul Reiffel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Bangladesj}} Sharfuddoula <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small> * {{vlagikoon|Bangladesj}} Gazi Sohel <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Illingworth <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Alex Wharf <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Ierland|krieket}} Roland Black <small>([[Krieket Ierland|Ierland]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} K. N. Ananthapadmanabhan <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Jayaraman Madanagopal <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> || * {{vlagikoon|Indië}} Nitin Menon <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Brown <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Gaffaney <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Wayne Knights <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Ahsan Raza <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Asif Yaqoob <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Raveendra Wimalasiri <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Adrian Holdstock <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Allahudien Paleker <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Leslie Reifer <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Langton Rusere <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Dave Gilbert <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Javagal Srinath <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Dean Cosker <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> || * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ranjan Madugalle <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Richie Richardson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} === Spanne === Elke land kon 15 spelers vir die toernooi kies. Die spanne moes teen 8 Januarie 2026 aan die Internasionale Krieketraad voorgelê word. Enige latere verandering het die goedkeuring deur die IKR vereis. Tot 31 Januarie 2026 kon plaasvervangers opgeroep word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.insidesport.in/cricket/what-is-the-deadline-to-announce-squad-for-t20-world-cup-2026/ |title=What is the deadline to announce squad for T20 World Cup 2026? |publisher=Inside Sport |author=Ansh Athani |date=15 Desember 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Agt én regstreeks vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]]. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die T20I-wêreldbeker 2028 mis. |} Die wedstryde is in drie fases opgedeel, naamlik die eerste rondte, die Super Agt en die uitklopfase. Die groepe is op 25 November 2025 bekend gemaak.<ref name="Fixture1" /><ref name="Fixture2">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/fixtures-groups-released-for-icc-men-s-t20-world-cup-2026 |title=Fixtures, groups released for ICC Men's T20 World Cup 2026 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=25 November 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Op 24 Januarie 2026 is Bangladesj met Skotland vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cp801njpr8zo |title=Scotland replace Bangladesh at T20 World Cup |publisher=[[BBC]] |author=Timothy Abraham |date=24 Januarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> === Eerste rondte === 20 spanne het aan die eerste rondte deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die Super Agt deurgedring en saam met die medegashere Australië en Nieu-Seeland regstreeks vir die volgende T20I-wêreldbeker 2028 gekwalifiseer.<ref name="Fixture1" /><ref name="Fixture2" /> ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|Onb|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |4||4||0||0||+2.500||'''8''' |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-PK}} |4||3||1||0||+0.976||'''6''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-US}} |4||2||2||0||+0.788||'''4''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-NL}} |4||1||3||0||—1.217||'''2''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-NA}} |4||0||4||0||—3.108||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (SLST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 147 (19.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 148/7 (19.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Scott Edwards]] 37 (29) | paaltjies1 = [[Salman Mirza]] 3/24 (3.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Sahibzada Farhan]] 47 (31) | paaltjies2 = [[Paul van Meekeren]] 2/20 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/netherlands-vs-pakistan-1st-match-group-a-1512719/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Singalese Sportklub-krieketveld|Singalese Sportklub]], [[Colombo]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Wayne Knights ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Faheem Ashraf]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Bas de Leede]] (Ned) speel in sy 100ste internasionale wedstryd. }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 161/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 132/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Suryakumar Yadav]] 84* (49) | paaltjies1 = [[Shadley van Schalkwyk]] 4/25 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shubham Ranjane]] 37 (22) | paaltjies2 = [[Mohammed Siraj]] 3/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 29 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-united-states-of-america-3rd-match-group-a-1512721/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Paul Reiffel en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Suryakumar Yadav]] (Ind) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Beide [[Mohammad Mohsin]] en [[Shubham Ranjane]] (albei VSA) het hul T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news24online.com/sports/cricket/who-is-mohammad-mohsin-usa-bowler-who-once-played-for-pakistan-created-trouble-for-india-claimed-wicket-of-rinku-singh/739004/ |title=Who is Mohammad Mohsin? USA bowler who once played for Pakistan, created trouble for India, claimed wicket of… |publisher=News 24 |author=Aditya Mallick |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Saurabh Netravalkar]] (VSA) word die eerste bouler wat 65 lopies in ’n T20I-wêreldbekerkolfbeurt afstaan.''<ref name="INDvUSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-stats-india-record-ninth-consecutive-win-suryakumar-yadav-big-contribution-1522782 |title=Stats – India's record ninth consecutive win at T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/saurabh-netravalkar-most-expensive-spell-t20-world-cups-india-vs-usa-wankhede-stats-records/article70604787.ece |title=IND vs USA: Netravalkar registers most expensive bowling figures in T20 World Cup history |publisher=The Hindu |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië se negende agtereenvolgende T20I-wêreldbekeroorwinning is die langste wenreeks in dié tyd.''<ref name="INDvUSA" /> * ''[[Suryakumar Yadav]] word vir die 18de keer as speler van die wedstryd aangewys en oortref [[Virat Kohli]] se vorige rekord van 17 T20I-toekennings vir ’n Indiër.<ref name="INDvUSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/suryakumar-yadav-india-vs-usa-t20-world-cup-most-potm-record-kohli-10519828/ |title=Suryakumar Yadav wins 17th Player of the Match award, breaks Kohli’s T20I record |publisher=The Indian Express |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NA}} | telling1 = 156/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 159/3 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Jan Nicol Loftie-Eaton]] 42 (38) | paaltjies1 = [[Logan van Beek]] 2/13 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Bas de Leede]] 72* (48) | paaltjies2 = [[Bernard Scholtz]] 1/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Nederland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/namibia-vs-netherlands-10th-match-group-a-1512728/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Bas de Leede]] (Ned) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was Namibië se eerste internasionale krieketwedstryd in Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/namibia-play-their-first-ever-game-on-indian-soil-netherlands-seek-comeback-with-two-changes-2026-02-10-1029599 |title=Namibia play their first-ever game on Indian soil, Netherlands seek comeback with two changes |publisher=India TV |author=Koustav Sengupta |date=10 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Willem Myburgh]] (Nam) het sy T20I-debuut-gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-netherlands-bring-in-fred-klaassen-and-timm-van-der-gugten-and-field-willem-myburgh-debuts-for-namibia-1523197 |title=Netherlands bring in Klaassen and van der Gugten and field; Myburgh debuts for Namibia |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=10 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Timm van der Gugten]] (Ned) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.'' * ''[[Ruben Trumpelmann]] (Nam) neem sy 50ste T20I-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-namibia-top-5-players-t20-world-cup-2866984-2026-02-12 |title=From JJ Smit to Jan Frylinck: 5 Namibia stars who can derail India's charge |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 190/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-US}} | telling2 = 158/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sahibzada Farhan]] 73 (41) | paaltjies1 = [[Shadley van Schalkwyk]] 4/25 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shubham Ranjane]] 51 (30) | paaltjies2 = [[Usman Tariq]] 3/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 32 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/pakistan-vs-united-states-of-america-12th-match-group-a-1512730/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Singalese Sportklub-krieketveld|Singalese Sportklub]], [[Colombo]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Raveendra Wimalasiri ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Sahibzada Farhan]] (Pak) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Ehsan Adil]] (VSA) het sy T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-pak-vs-usa-ehsan-adil-makes-makes-usa-debut-against-former-team-pakistan-1523301 |title=Ehsan Adil makes USA debut against former team Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |date=10 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Shaheen Afridi]] (Pak) speel in sy 100ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/53277-shaheen-shah-afridi-amasses-major-landmark-amid-t20-world-cup-2026 |title=Shaheen Shah Afridi amasses major landmark amid T20 World Cup 2026 |publisher=Geo Super |date=10 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Sahibzada Farhan]] (Pak) teken sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.aaj.tv/news/330452322 |title=Sahibzada Farhan completes 1,000 T20I runs with match-winning knock against USA |publisher=Aaj News |date=10 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 209/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NA}} | telling2 = 116 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Ishan Kishan]] 61 (24) | paaltjies1 = [[Gerhard Erasmus]] 4/20 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Louren Steenkamp]] 29 (20) | paaltjies2 = [[Varun Chakravarthy]] 3/7 (2 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 93 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-namibia-18th-match-group-a-1512736/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]] | skeidsregters = Paul Reiffel en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Hardik Pandya]] (Ind) | rondte = | loot = Namibië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Arshdeep Singh]] (Ind) neem sy 250ste T20-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-namibia-18th-match-group-a-1512736/live-match-blog |title=India vs Namibia Highlights, T20 World Cup 2026: Kishan, Hardik and Varun lead India to record win |publisher=ESPNcricinfo |author=Karthik Krishnaswamy |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Ishan Kishan]] word die eerste Indiese [[paaltjiewagter]] wat ’n T20I-wêreldbekervyftigtal aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.khelwire.com/articles/ishan-kishan-scores-his-maiden-t20-world-cup-half-century |title=Ishan Kishan scores his maiden T20 World Cup half-century |publisher=KhelWire |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië se tiende agtereenvolgende T20I-wêreldbekeroorwinning is die langste wenreeks in dié tyd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/india-create-history-with-win-against-namibia-become-first-team-in-the-world-to-win-10-matches-in-a-row-in-t20-world-cup-article-153603243 |title=India Create History With Win Against Namibia, Become First Team In The World To... |publisher=Times Now |author=Shaunak Ghosh |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië teken hul grootste T20I-wêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens aantal lopies aan.<ref name="Stats1_T20I-2026">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-stats-ishan-kishan-drives-india-to-record-powerplay-high-1523727 |title=Stats – India's powerplay bash in Delhi, Mosca brothers' day out in Mumbai |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref name="Largest_margins_IND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins-by-runs/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=6 |title=Cricket Records in ICC Men's T20 World Cup Trophy – India |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 196/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 103 (15.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Saiteja Mukkamalla]] 79 (51) | paaltjies1 = [[Bas de Leede]] 3/37 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Bas de Leede]] 23 (17) | paaltjies2 = [[Harmeet Singh Baddhan]] 4/21 (4 boulbeurte) | uitslag = Die Verenigde State wen met 93 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/netherlands-vs-united-states-of-america-21st-match-group-a-1512739/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] | skeidsregters = Nitin Menon en K. N. Ananthapadmanabhan ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Harmeet Singh Baddhan]] (VSA) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit is die Verenigde State se eerste T20I-oorwinning oor Nederland ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/netherlands-vs-united-states-of-america-21st-match-group-a-1512739/match-report |title=Mukkamalla 79, Harmeet four-for lead USA's trouncing of Netherlands |publisher=ESPNcricinfo |author=Vishal Dikshit |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Die Verenigde State teken die hoogste T20I-wêreldbekeroowinning in dié tyd deur ’n assosiaatlid aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mykhel.com/cricket/usa-break-nepals-associate-record-with-dominant-93-run-triumph-in-t20-world-cup-2026-413523.html |title=USA Break Nepal's Associate Record with Dominant 93-Run Triumph In T20 World Cup 2026 |publisher=Mykhel |author=Debayan Bhattacharyya |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-US}} | telling1 = 199/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NA}} | telling2 = 168/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sanjay Krishnamurthi]] 68* (33) | paaltjies1 = [[Willem Myburgh]] 2/22 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Louren Steenkamp]] 58 (39) | paaltjies2 = [[Shadley van Schalkwyk]] 2/30 (4 boulbeurte) | uitslag = Die Verenigde State wen met 31 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/namibia-vs-united-states-of-america-26th-match-group-a-1512744/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] | skeidsregters = K. N. Ananthapadmanabhan ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Sanjay Krishnamurthi]] (VSA) | rondte = | loot = Die Verenigde State het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Die Verenigde State teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=11 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – United States of America |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Monank Patel]] word die eerste Amerikaanse kolwer wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianews.com.au/t20-wc-monank-sanjay-hit-fifties-as-usa-post-199-4-against-namibia/ |title=T20 WC: Monank, Sanjay hit fifties as USA post 199/4 against Namibia |publisher=Australia Indian News |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Sanjay Krishnamurthi]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir die Verenigde State aan (in 23 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/t20-world-cup-fastest-fifties-1284110 |title=T20 World Cup – Fastest Fifties in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/usa-vs-namibia-t20-world-cup-report-and-stats/story |title=T20 World Cup, USA win their 2nd successive match: Stats |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Zane Green]] word ná [[Niko Davin]] (albei Nam) die tweede kolwer tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd wat sy paaltjie verloor nadat hy uitgetree het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-namibia-s-zane-green-becomes-first-batter-to-be-retired-out-in-2026-t20-world-cup-1524333 |title=Namibia's Green becomes first batter to be retired out in 2026 T20 WC |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Namibië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://crictoday.com/cricket/news/usa-vs-namibia-yesterday-match-result-icc-t20-world-cup-2026/ |title=Yesterday Match Result – USA vs Namibia ICC T20 World Cup 2026 Highlights February 15 |publisher=Crictoday |author=Gulshan Kumar |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 175/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 114 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Ishan Kishan]] 77 (40) | paaltjies1 = [[Saim Ayub]] 3/25 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Usman Khan]] 44 (34) | paaltjies2 = [[Hardik Pandya]] 2/16 (3 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 61 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-pakistan-27th-match-group-a-1512745/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Ishan Kishan]] (Ind) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Indië teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd teen Pakistan aan.''<ref name="INDvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-india-make-it-8-1-against-pakistan-at-the-t20-world-cup-1524398 |title=Stats – India make it 8-1 against Pakistan in T20 World Cups |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cnbctv18.com/sports/india-smash-their-highest-ever-total-vs-pakistan-in-t20-world-cup-19850590.htm |title=India smash their highest-ever total vs Pakistan in T20 World Cup |publisher=CNBC TV18 |author=Tarkesh Jha |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië teken ook sy grootste T20I-oorwinning in dié tyd oor Pakistan aan.''<ref name="INDvPAK" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/india-touch-new-high-register-their-highest-margin-of-victory-runs-over-pakistan-in-t20is-with-ws-lno-9905582.html |title=India Touch New High! Register Their Highest Margin Of Victory (Runs) Over Pakistan In T20Is With... |publisher=Network18 Group |author=Ritayan Basu |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië se 8–1-rekord teen Pakistan is die langste T20I-wêreldbekeroorheersing in dié tyd.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Indië se elfde agtereenvolgende T20I-wêreldbekeroorwinning is die langste wenreeks in dié tyd in enige IKR-toernooi.''<ref name="INDvPAK" /> * ''Indië se 16de agtereenvolgende oorwinning in internasionale kriekettoernooie – [[Kampioenetrofee|Kampioenetrofeë]], [[krieketwêreldbeker]]- en T20I-wêreldbekertoernooie – is ook die langste wenreeks in dié tyd in manstoernooie.''<ref name="INDvPAK" /> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-beat-pakistan-qualify-super-8-t20-world-cup-unbeaten-record-colombo-10533956/ |title=India beat Pakistan to qualify for Super 8s, extend T20 World Cup unbeaten record to 11 matches in Colombo |publisher=The Indian Express |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 199/3 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NA}} | telling2 = 97 (17.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Sahibzada Farhan]] 100* (58) | paaltjies1 = [[Jack Brassell]] 2/48 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Louren Steenkamp]] 23 (22) | paaltjies2 = [[Usman Tariq]] 4/16 (3.3 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 102 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/namibia-vs-pakistan-35th-match-group-a-1512753/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Singalese Sportklub-krieketveld|Singalese Sportklub]], [[Colombo]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Sahibzada Farhan]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Sahibzada Farhan]] (Pak) teken sy eerste T20I-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sahibzada-farhan-century-2nd-pakistan-batter-to-score-hundred-in-t20-world-cup-pak-vs-nam/article70647161.ece/amp/ |title=Sahibzada Farhan becomes second Pakistan batter to score hundred in T20 World Cups |publisher=The Hindu |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word ook die 16de kolwer en tweede Pakistani ná [[Ahmed Shehzad]] wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-innings/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=High scores For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref name="PAKvNAM">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-pak-vs-nam-stats-pakistan-s-biggest-t20-world-cup-win-1524939 |title=Stats – A rare DNB for Babar Azam |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Pakistan teken hul grootste T20I-wêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens aantal lopies aan.''<ref name="PAKvNAM" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins-by-runs/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=7 |title=Cricket Records in ICC Men's T20 World Cup Trophy – Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Pakistan vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/namibia-vs-pakistan-35th-match-group-a-1512753/match-report |title=Pakistan into Super Eight after Farhan ton sinks Namibia |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Nederland en die Verenigde State is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/t20-wprld-cup-hopefully-our-performances-can-help-grow-cricket-in-netherlands-says-scott-edwards/article70645090.ece |title=T20 World Cup: ‘Hopefully, our performances can help grow cricket in Netherlands,’ says Scott Edwards |publisher=The Hindu |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://uk.sports.yahoo.com/news/united-states-eliminated-2026-t20-130834167.html |title=United States eliminated from 2026 T20 World Cup. USA stats, results |publisher=[[Yahoo!]] |author=Ehsan Kassim |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 193/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 176/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Shivam Dube]] 66 (31) | paaltjies1 = [[Logan van Beek]] 3/56 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Bas de Leede]] 33 (23) | paaltjies2 = [[Varun Chakravarthy]] 3/14 (3 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 17 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-netherlands-36th-match-group-a-1512754/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] | skeidsregters = Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) en Allahuddien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Shivam Dube]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Scott Edwards]] word die eerste Nederlandse [[Kaptein (sport)|kaptein]] wat in sy 50ste T20I-wedstryd speel.'' * ''[[Hardik Pandya]] (Ind) teken sy 6&nbsp;000ste T20-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/hardik-pandya-completes-6-000-t20-runs/story |title=Indian all-rounder Hardik Pandya completes 6,000 T20 runs: Key stats |publisher=Newsbytes |author=Parth Dhall |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië se twaalfde agtereenvolgende T20I-wêreldbekeroorwinning is die langste wenreeks in dié tyd in enige IKR-toernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thebridgechronicle.com/sports/india-vs-netherlands-t20-world-cup-2026-recap-shivam-dube-varun-as99 |title=India’s winning streak reaches 12 as Netherlands fall in Ahmedabad; Zero matches lost since 2024 campaign |publisher=The Bridge Chronicle |author=Ashutosh Sahoo |date=19 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië se 17de agtereenvolgende oorwinning in internasionale kriekettoernooie – Kampioenetrofeë, krieketwêreldbeker- en T20I-wêreldbekertoernooie – is ook die langste wenreeks in dié tyd in manstoernooie. }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|Onb|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZW}} |4||3||0||1||+1.506||'''7''' |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-LK}} |4||3||1||0||+1.741||'''6''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-AU}} |4||2||2||0||+1.523||'''4''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-IE}} |4||1||2||1||+0.150||'''3''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-OM}} |4||0||4||0||—4.845||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 163/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 143 (19.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Kusal Mendis]] 56* (43) | paaltjies1 = [[George Dockrell]] 2/17 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Harry Tector]] 40 (34) | paaltjies2 = [[Maheesh Theekshana]] 3/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 20 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-ireland-6th-match-group-b-1512724/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Ahsan Raza en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Kamindu Mendis]] (SL) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Sri Lanka teken sy 100ste T20I-oorwinning aan. }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 103 (19.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = 106/2 (13.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Vinayak Shukla]] 28 (21) | paaltjies1 = [[Blessing Muzarabani]] 3/16 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Brian Bennett]] 48* (36) | paaltjies2 = [[Sufyan Mehmood]] 2/12 (3 boulbeurte) | uitslag = Zimbabwe wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/oman-vs-zimbabwe-8th-match-group-b-1512726/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Singalese Sportklub-krieketveld|Singalese Sportklub]], [[Colombo]] | skeidsregters = Wayne Knights ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Blessing Muzarabani]] (Zim) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Oman en Zimbabwe.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/icc-t20-world-cup/t20-world-cup-2026-zimbabwe-vs-oman-preview-toss-time-live-streaming-126020800639_1.html |title=T20 World Cup 2026: Zimbabwe vs Oman preview, toss time, live streaming |publisher=Business Standard |author=Shashwat Nishant |date=9 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Aamir Kaleem]] (VAE) word op 44 jaar en 81 dae die oudste speler in dié tyd wat in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd verskyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=age;template=results;trophy=89;type=allround;view=match |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / All-round records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 182/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 115 (16.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Marcus Stoinis]] 45 (29) | paaltjies1 = [[Mark Adair]] 2/44 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[George Dockrell]] 41 (29) | paaltjies2 = [[Nathan Ellis]] 4/12 (3.5 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 67 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/australia-vs-ireland-14th-match-group-b-1512732/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Nathan Ellis]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (SLST) | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 225/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-OM}} | telling2 = 120/9 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Kusal Mendis]] 61 (45) | paaltjies1 = [[Jiten Ramanandi]] 2/41 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Nadeem]] 53* (56) | paaltjies2 = [[Maheesh Theekshana]] 2/11 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 105 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-oman-16th-match-group-b-1512734/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Pallekele]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Wayne Knights ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Pavan Rathnayake]] (SL) | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Oman en Sri Lanka.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-oman-16th-match-group-b-1512734/match-preview |title=SL, minus Hasaranga, take on Oman at bogey venue |publisher=ESPNcricinfo |author=Madushka Balasuriya |date=11 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Dasun Shanaka]] teken die vinnigste T20I-vyftigtal in dié tyd vir Sri Lanka aan (in 19 aflewerings).''<ref name="Stats1_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newswire.lk/2026/02/12/dasun-shanaka-breaks-his-own-sri-lankas-fastest-fifty-record/ |title=Dasun Shanaka breaks his own Sri Lanka’s fastest fifty record |publisher=Newswire |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-fifties-284094 |title=Fastest fifties in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Mohammad Nadeem]] (Oma) word op 43 jaar en 161 dae die oudste kolwer in dié tyd wat ’n T20I-wêreldbekervyftigtal aanteken.<ref name="Stats1_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/omans-mohammad-nadeem-breaks-sanath-jayasuriyas-record-becomes-oldest-batter-to-score-50-in-t20-world-cup-ws-no-9898444.html |title=Oman's Mohammad Nadeem Breaks Sanath Jayasuriya's Record, Becomes Oldest Batter To... |publisher=Network18 Group |author=Harshit Bisht |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref name="Stats2_T20I-2026">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-england-end-their-euro-jinx-ireland-s-record-total-1524186 |title=Stats – England end their Euro jinx, Ireland's record total |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (SLST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 169/2 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 146 (19.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Brian Bennett]] 64* (56) | paaltjies1 = [[Cameron Green]] 1/6 (1.1 boulbeurt) | lopies2 = [[Matt Renshaw]] 65 (44) | paaltjies2 = [[Blessing Muzarabani]] 4/17 (4 boulbeurte) | uitslag = Zimbabwe wen met 23 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/australia-vs-zimbabwe-19th-match-group-b-1512737/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Raveendra Wimalasiri ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Blessing Muzarabani]] (Zim) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Marcus Stoinis]] word die sesde Australiese bouler wat sy 50ste T20I-paaltjie neem.'' * ''[[Blessing Muzarabani]] word die derde Zimbabwiese bouler wat sy 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://newsable.asianetnews.com/sports/t20-wc-muzarabanis-100th-wicket-seals-stunning-zimbabwe-win-over-aus-articleshow-xmeh6g7 |title=T20 WC: Muzarabani's 100th wicket seals stunning Zimbabwe win over Aus |publisher=Asianet News |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Zimbabwe se tweede agtereenvolgende T20I-wêreldbekeroorwinning oor Australië ná die heel eerste 2007-toernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-aus-vs-zim-zimbabwe-assume-demeanour-of-giants-in-dispatching-australia-1523920 |title=Zimbabwe play like giants while crushing them |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (SLST) | dagnag = | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = 235/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-OM}} | telling2 = 139 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Lorcan Tucker]] 94* (51) | paaltjies1 = [[Shakeel Ahmed]] 3/33 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aamir Kaleem]] 50 (29) | paaltjies2 = [[Joshua Little]] 3/16 (4 boulbeurte) | uitslag = Ierland wen met 96 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/ireland-vs-oman-22nd-match-group-b-1512740/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Singalese Sportklub-krieketveld|Singalese Sportklub]], [[Colombo]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Raveendra Wimalasiri ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Lorcan Tucker]] (Irl) | rondte = | loot = Oman het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Ierland teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=29 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – Ireland |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Lorcan Tucker]] teken die hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd vir Ierland aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-innings/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=29 |title=High scores For ICC Men's T20 World Cup – Ireland |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Aamir Kaleem]] (Oma) word op 44 jaar en 86 dae die oudste kolwer in dié tyd wat ’n T20I-wêreldbekervyftigtal aanteken.''<ref name="Stats2_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.outlookindia.com/amp/story/sports/cricket/aamir-kaleem-oldest-half-centurion-wc-stat-highlights-ireland-vs-oman-icc-t20-world-cup-2026 |title=Ireland Vs Oman: Aamir Kaleem Blazes 28-Ball Fifty To Become Oldest Half-Centurion In T20 World Cup History |publisher=Outlook |author=Vikas Patwal |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Oman is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13507390/t20-world-cup-ireland-stay-in-super-8s-contention-after-smashing-highest-score-of-tournament-in-big-win-over-oman |title=T20 World Cup: Ireland stay in Super 8s contention after smashing highest score of tournament in big win over Oman |publisher=Sky Sports |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 181 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 184/2 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Travis Head]] 56 (29) | paaltjies1 = [[Dushan Hemantha]] 3/37 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Pathum Nissanka]] 100* (52) | paaltjies2 = [[Marcus Stoinis]] 2/46 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/australia-vs-sri-lanka-30th-match-group-b-1512748/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Pallekele]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Pathum Nissanka]] (SL) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Pathum Nissanka]] word die twaalfde kolwer en tweede Sri Lankaan ná [[Mahela Jayawardene]] wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting" /><ref name="AUSvSL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-sri-lanka-vs-australia-stats-nissanka-emulates-jayawardene-and-dilshan-1524602 |title=Stats – Nissanka emulates Jayawardene and Dilshan |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/pathum-nissanka-century-sri-lanka-vs-australia-t20-world-cup-2026/article70640339.ece |title=Pathum Nissanka becomes second Sri lankan player to score century in T20 World Cups |publisher=The Hindu |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is ook die eerste T20I-wêreldbekerhonderdtal teen Australië.''<ref name="AUSvSL" /> * ''Nissanka word die eerste Sri Lankaanse kolwer wat twee T20I-honderdtalle aanteken, die eerste kolwer met ’n honderdtal in ’n T20I-lopiejaagtog teen Australië en die tweede Sri Lankaanse kolwer ná [[Tillakaratne Dilshan]] wat ’n T20I-honderdtal teen Australië aanteken.''<ref name="AUSvSL" /> * ''Hy word ook die tweede Sri Lankaanse kolwer ná [[Kusal Mendis]] wat sy 2&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="AUSvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.el-balad.com/6853385 |title=Pathum Nissanka Achieves 2,500 T20I Runs, Second in Sri Lanka History |publisher=El Balad |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Sri Lanka teken hul hoogste suksesvolle T20I-wêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd aan.''<ref name="AUSvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=8 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – Sri Lanka |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Sri Lanka teken ook hul hoogste suksesvolle T20I-lopiejaagtog in dié tyd tuis aan.''<ref name="AUSvSL" /> * ''Sri Lanka teken ook die hoogste suksesvolle T20I-wêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd deur enige span teen Australië aan.''<ref name="AUSvSL" /> * <span style="color:green">''Sri Lanka vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newswire.lk/2026/02/17/sri-lanka-super-8-schedule-confirmed-tickets-now-available-online/ |title=Sri Lanka Super 8 schedule confirmed; tickets now available online |publisher=Newswire |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/ireland-vs-zimbabwe-32nd-match-group-b-1512750/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Pallekele]] | skeidsregters = Ahsan Raza en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit is slegs die negende T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is.'' * <span style="color:green">''Zimbabwe vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://crictoday.com/cricket/news/zimbabwe-qualify-for-super-8-stage-after-match-against-ireland-called-off-due-to-rain-australia-eliminated/ |title=Zimbabwe qualify for Super 8 stage after match against Ireland called off due to rain, Australia eliminated |publisher=Crictoday |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Zimbabwe haal vir die tweede keer ná die 2022-toernooi die tweede rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/watch-zimbabwe-cricketers-celebrate-t20-world-cup-super-8-entry-with-fans-11050795 |title=Watch: Zimbabwe Cricketers Celebrate T20 World Cup Super 8 Entry With Fans |publisher=NDTV |author=Abhishek Paul |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026 |archive-date=14 Maart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260314203135/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/watch-zimbabwe-cricketers-celebrate-t20-world-cup-super-8-entry-with-fans-11050795 |url-status=dead }}</ref> * <span style="color:red">''Australië en Ierland is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.india.com/sports/t20-world-cup-2026-australia-crash-out-of-super-8-race-as-zimbabwe-seal-historic-qualification-8310979/ |title=T20 World Cup 2026: Australia crash OUT of Super 8 race as Zimbabwe seal HISTORIC qualification |publisher=India.com |author=Sruti Thakur |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Australië versuim vir die tweede keer ná die 2009-toernooi om die tweede rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2026/feb/17/australia-out-of-t20-world-cup-after-zimbabwes-match-against-ireland-washed-out |title=Australia out of T20 World Cup after Zimbabwe’s match against Ireland rained off |publisher=[[The Guardian]] |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 178/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = 182/4 (19.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Pathum Nissanka]] 62 (41) | paaltjies1 = [[Graeme Cremer]] 2/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Brian Bennett]] 63* (48) | paaltjies2 = [[Dushan Hemantha]] 2/36 (4 boulbeurte) | uitslag = Zimbabwe wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-zimbabwe-38th-match-group-b-1512756/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Sikandar Raza]] (Zim) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Dasun Shanaka]] word die eerste Sri Lankaanse veldwerker wat sy 50ste T20I-vangs neem.'' * ''Zimbabwe teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="High_totals_ZIM">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=9 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Zimbabwe se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning oor Sri Lanka ooit.'' * ''Dit is ook Zimbabwe se derde oorwinning tydens dieselfde T20I-wêreldbekertoernooi, waarmee hulle hul vorige rekord tydens die 2022-toernooi ewenaar.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx2r7rv4y4eo |title=Zimbabwe stun Sri Lanka to finish top of Group B |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=19 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Zimbabwe bly vir die eerste keer in die eerste rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi onoorwonne. }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-OM}} | telling1 = 104 (16.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 108/1 (9.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Wasim Ali]] 32 (33) | paaltjies1 = [[Adam Zampa]] 4/21 (3.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Mitchell Marsh]] 64* (33) | paaltjies2 = [[Shakeel Ahmed]] 1/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/australia-vs-oman-40th-match-group-b-1512758/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Pallekele]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Glenn Maxwell]] word die sewende Australiese bouler wat sy 50ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/glenn-maxwell-attains-this-massive-bowling-record-in-t20is/story |title=Glenn Maxwell surpasses 50 wickets in T20Is: Decoding his stats |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=20 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Mitchell Marsh]] (Aus) teken sy 6&nbsp;000ste T20-lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/mitchell-marsh-attains-massive-milestone-in-t20s/story |title=Mitchell Marsh shines versus Oman, completes 6,000 T20 runs: Stats |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=20 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} ==== Groep C ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|Onb|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-WI}} |4||4||0||0||+1.874||'''8''' |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |4||3||1||0||+0.201||'''6''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-XS}}<ref group="n" name="BDvXS" /> |4||1||3||0||+0.184||'''2''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-IT}} |4||1||3||0||—1.020||'''2''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-NP}} |4||1||3||0||—1.349||'''2''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 182/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-XS}}<ref group="n" name="BDvXS" /> | telling2 = 147 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Shimron Hetmyer]] 64 (36) | paaltjies1 = [[Brad Currie]] 2/23 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Richie Berrington]] 42 (24) | paaltjies2 = [[Romario Shepherd]] 5/20 (3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 35 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/scotland-vs-west-indies-2nd-match-group-c-1512720/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Shimron Hetmyer]] (WI) | rondte = | loot = Skotland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Oliver Davidson]] (Sco) het sy T20I-debuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/live/c99k0jpyllmt |title=T20 World Cup: Shepherd takes hat-trick as Windies blow away Scotland – as it happened |publisher=[[BBC]] |authors=Timothy Abraham, Adwaidh Rajan en Polly Starkie |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Tom Bruce]] speel in sy eerste T20I-wedstryd vir Skotland nadat hy in 17 T20I-wedstryde vir Nieu-Seeland gespeel het, waarmee hy die 24ste krieketspeler word wat vir twee nasionale spanne verskyn het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/former-new-zealand-international-tom-bruce-switches-to-scotland-1498866 |title=Former New Zealand international Tom Bruce switches to Scotland |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Augustus 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Shimron Hetmyer]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Wes-Indië aan (in 22 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.etvbharat.com/en/sports/west-indies-vs-scotland-t20-world-cup-2026-shimron-hetmyer-becomes-west-indies-batter-to-hit-fastest-fifty-in-t20-world-cup-enn26020705275 |title=WI vs SCO, T20 World Cup 2026: Shimron Hetmyer Overtakes Chris Gayle’s Milestone With Explosive Fifty |publisher=ETV Network |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Jason Holder]] word die eerste Wes-Indiese bouler wat sy 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/west-indies-all-rounder-jason-holder-achieves-massive-milestone-during-t20-world-cup-win-vs-scotland-10965722 |title=West Indies All-Rounder Jason Holder Achieves Massive Milestone During T20 World Cup Win vs Scotland |publisher=NDTV |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026 |archive-date= 8 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208152526/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/west-indies-all-rounder-jason-holder-achieves-massive-milestone-during-t20-world-cup-win-vs-scotland-10965722 |url-status=dead }}</ref> * ''[[Romario Shepherd]] (WI) word die tiende bouler wat ’n driekuns in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd neem, toe hy [[Matthew Cross]], [[Michael Leask]] en [[Oliver Davidson]] (almal Sco) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref name="Hat-tricks">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/t20-world-cup-hat-tricks-1343247 |title=T20 World Cup – Hat-tricks in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/romario-shepherd-bags-hattrick-against-scotland-at-t20-world-cup-joins-elite-list-ws-l-9887057.html |title=Romario Shepherd Bags Hat-Trick Against Scotland At T20 World Cup, Joins Elite List |publisher=Network18 Group |author=Megha Mallick |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word ná [[Akeal Hosein]] ook die tweede Wes-Indiese bouler wat ’n vyf-paaltjie-oes neem.<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Bowling Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/best-spells-in-mens-t20-world-cups-west-indies-all-rounder-romario-shepherd-sets-team-record-with-opening-day-hat-trick |title=Best spells in men's T20 World Cups: West Indies all-rounder sets team record with opening day hat-trick |publisher=Wisden |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 184/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NP}} | telling2 = 180/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Jacob Bethell]] 55 (35) | paaltjies1 = [[Dipendra Singh Airee]] 2/23 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Dipendra Singh Airee]] 44 (29) | paaltjies2 = [[Liam Dawson]] 2/21 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met vier lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-nepal-5th-match-group-c-1512723/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Leslie Reifer ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Will Jacks]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Engeland en Nepal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-nepal-5th-match-group-c-1512723/match-preview |title=England enter the unknown in maiden encounter with Nepal |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=7 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Sher Malla]] (Nep) het sy T20I-debuut gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/england-vs-nepal-t20-world-cup-2026-england-bat-nepal-hand-debut-to-sher-malla-1522853 |title=England bat; Nepal hand debut to Sher Malla |publisher=ESPNcricinfo |author=Matt Roller |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Hy word ná [[Paras Khadka]] die tweede Nepalese bouler en die 30ste bouler algeheel wat ’n paaltjie met sy eerste aflewering neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/amp/cricket/sher-malla-strikes-1st-ball-on-t20i-debut-after-getting-cap-from-only-other-nepali-to-do-the-same-ws-lno-9888128.html |title=Sher Malla Strikes 1st Ball On T20I Debut After Getting Cap From Only Other Nepali To Do The Same |publisher=Network18 Group |author=Ritayan Basu |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Dipendra Singh Airee]] word die eerste Nepalese kolwer wat sy 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/53192-dipendra-singh-airee-reaches-major-milestone-during-england-t20-world-cup-clash |title=Dipendra Singh Airee reaches major milestone during England T20 World Cup clash |publisher=Geo Super |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Nepal teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=32 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – Nepal |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-XS}}<ref group="n" name="BDvXS" /> | telling1 = 207/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IT}} | telling2 = 134 (16.4 boulbeurte) | lopies1 = [[George Munsey]] 84 (54) | paaltjies1 = [[Ali Hasan]] 1/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Ben Manenti]] 52 (31) | paaltjies2 = [[Michael Leask]] 4/17 (4 boulbeurte) | uitslag = Skotland wen met 73 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-scotland-7th-match-group-c-1512725/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Allahuddien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Michael Leask]] (Sco) | rondte = | loot = Italië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Italië het sy T20I-wêreldbekerdebuut gemaak.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/137638/italy-carry-hope-and-curiosity-to-their-cricket-world-cup-debut-t20-world-cup-2026-cricbuzzcom |title=Italy carry hope and curiosity to their cricket World Cup debut |publisher=Cricbuzz |author=Chirag Rajesh |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Skotland teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=30 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – Scotland |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Skotland teken ook die hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd deur ’n assosiaatlid aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/icc-t20-world-cup/scotland-records-highest-team-total-by-an-associate-team-in-t20-world-cups-126020900427_1.html |title=Scotland records highest team total by an associate team in T20 World Cups |publisher=Business Standard |author=Aditya Kaushik |date=9 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 196/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 166 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Sherfane Rutherford]] 76* (42) | paaltjies1 = [[Adil Rashid]] 2/16 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Sam Curran]] 43* (30) | paaltjies2 = [[Gudakesh Motie]] 3/33 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 30 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-west-indies-15th-match-group-c-1512733/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Donovan Koch ([[Krieket Australië|Aus]]) en Allahuddien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Sherfane Rutherford]] (WI) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Adil Rashid]] (Eng) neem sy 400ste T20-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/adil-rashid-becomes-first-spinner-from-england-to-take-400-wickets-in-t20s-ws-no-9896659.html |title=Adil Rashid Creates History, Becomes 1st Spinner To Take... |publisher=Network18 Group |author=Harshit Bisht |date=11 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NP}} | telling1 = 123 (19.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IT}} | telling2 = 124/0 (12.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Aarif Sheikh]] 27 (24) | paaltjies1 = [[Crishan Kalugamage]] 3/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Anthony Mosca]] 62* (32) | paaltjies2 = [[Kushal Bhurtel]] 0/15 (2 boulbeurte) | uitslag = Italië wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-nepal-17th-match-group-c-1512735/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Donovan Koch en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Crishan Kalugamage]] (Ita) | rondte = | loot = Italië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Italië en Nepal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-nepal-17th-match-group-c-1512735/match-preview |title=Buoyed by strong support, Paudel's Nepal search for two points against Italy |publisher=ESPNcricinfo |author=Himanshu Agrawal |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Anthony Mosca]] word die eerste Italiaanse kolwer wat sy 500ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/t20-world-cup-italian-brothers-thrash-nepal/story |title=T20 World Cup: Mosca brothers star as Italy crush Nepal |publisher=Newsbytes |author=Parth Dhall |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Justin Mosca]] en Anthony Mosca teken met 124 lopies die hoogste Italiaanse eerste T20I-paaltjievennootskap in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/italy-31/twenty20-internationals-3 |title=Highest partnerships for Italy in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Italië se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning.''<ref name="Stats1_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/italy-vs-nepal-t20-world-cup-first-win-wc-cricket-history-stats/article70624094.ece |title=Italy beats Nepal to claim first T20 World Cup win |publisher=The Hindu |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is ook Italië se eerste T20I-oorwinning met tien paaltjies.<ref name="Stats1_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/every-10-wicket-win-at-t20-world-cups-italy-register-record-maiden-victory |title=Every 10 wicket win at men's T20 World Cups: Italy register record maiden victory |publisher=Wisden |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-largest-margins/italy-31/twenty20-internationals-3 |title=Largest margins by Italy in T20Is by Innings, runs & wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-XS}}<ref group="n" name="BDvXS" /> | telling1 = 152 (19.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 155/5 (18.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Richie Berrington]] 49 (32) | paaltjies1 = [[Adil Rashid]] 3/36 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tom Banton]] 63* (41) | paaltjies2 = [[Oliver Davidson]] 1/12 (2 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-scotland-23rd-match-group-c-1512741/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Allahuddien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Tom Banton]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Albei lande se nasionale spanne in krieket en [[rugby]] het mekaar op dieselfde dag ontmoet, aangesien [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] en [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026 mekaar ook ontmoet het. Interessant genoeg ding albei rugbyspanne mee om die Calcuttabeker, wat sy oorsprong in Kolkata (voorheen "Calcutta") het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/england-scotland-face-must-win-at-t20-world-cup-2026-in-cricket-s-calcutta-cup-1523934 |title=England, Scotland face must-win contest in cricket's Calcutta Cup at Eden Gardens |publisher=ESPNcricinfo |author=Sreshth Shah |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2026/feb/13/england-scotland-calcutta-cup-six-nations-rugby |title=History hangs heavy over Calcutta Cup but England’s young side can turn tartan tide |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/scotland-vs-england-t20-world-cup-2026-kolkata-eden-gardens-10530889/ |title=Calcutta Cup SCO vs ENG rivalry heats up: ‘Hopefully after we’ve beaten England, it’s over to the rugby lads to get it done as well’ |publisher=The Indian Express |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Jos Buttler]] (Eng) speel in sy 150ste T20I-wedstryd.''<ref name="Stats2_T20I-2026" /> * ''Hy word die eerste Engelse kolwer en ná [[Virat Kohli]], [[Babar Azam]] en [[Rohit Sharma]] ook die vierde kolwer algeheel wat sy 4&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="Stats2_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13507417/t20-world-cup-england-beat-scotland-by-five-wickets-to-boost-super-8-qualification-hopes-after-tom-banton-impresses |title=T20 World Cup: England beat Scotland by five wickets to boost Super 8 qualification hopes after Tom Banton impresses |publisher=Sky Sports |author=Ali Stafford |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Jofra Archer]] (Eng) neem sy 50ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rajasthanroyals.com/latest-news/jofra-archer-50-t20i-wickets-england-vs-scotland-t20-world-cup-2026 |title=ENG vs SCO, T20 World Cup 2026: Jofra Archer reaches 50 T20I wickets with probing spell against Scotland |publisher=Rajasthan Royals |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Engeland se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning oor ’n Europese teenstander.<ref name="Stats2_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup-2026-england-beats-scotland-first-win-over-european-countries-eng-vs-sco/article70632177.ece |title=England beats Scotland to claim first win over a European country in T20 World Cups |publisher=The Hindu |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NP}} | telling1 = 133/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 134/1 (15.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Dipendra Singh Airee]] 58 (47) | paaltjies1 = [[Jason Holder]] 4/27 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shai Hope]] 61* (44) | paaltjies2 = [[Nandan Yadav]] 1/24 (3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/nepal-vs-west-indies-25th-match-group-c-1512743/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Gazi Sohel ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Jason Holder]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = <span style="color:green">Wes-Indië vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13507784/t20-world-cup-west-indies-qualify-for-super-8s-in-englands-group-after-commanding-nepal-win-with-group-game-to-spare |title=T20 World Cup: West Indies qualify for Super 8s in England's group after commanding Nepal win with group game to spare |publisher=Sky Sports |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Nepal is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2026/02/15/nepal-eliminated-after-third-straight-defeat-in-t20-world-cup |title=Nepal eliminated after third straight defeat in T20 World Cup |publisher=The Kathmandu Post |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 202/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IT}} | telling2 = 178 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Will Jacks]] 53* (22) | paaltjies1 = [[Crishan Kalugamage]] 2/41 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Ben Manenti]] 60 (25) | paaltjies2 = [[Jamie Overton]] 3/18 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 24 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-italy-29th-match-group-c-1512747/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Donovan Koch ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Will Jacks]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Engeland en Italië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-italy-29th-match-group-c-1512747/match-preview |title=England face unexpected test of nerve in Italy showdown |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=15 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Will Jacks]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Engeland aan (in 22 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/will-jacks-slams-his-maiden-t20i-half-century/story |title=Will Jacks smashes fastest fifty for England in T20 WC |publisher=Newsbytes |author=Parth Dhall |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Ben Manenti]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Italië aan (in 22 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /> * ''[[Grant Stewart]] word ná [[Anthony Mosca]] die tweede Italiaanse kolwer wat sy 500ste T20I-lopie aanteken.'' * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-italy-29th-match-group-c-1512747/match-report |title=Jacks the star as England qualify for Super Eights with nervy win |publisher=ESPNcricinfo |author=Matt Roller |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Italië en Skotland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13508180/t20-world-cup-england-qualify-for-super-8s-after-nervous-victory-over-italy-in-kolkata-with-scotland-now-eliminated |title=T20 World Cup: England qualify for Super 8s after nervous victory over Italy in Kolkata, with Scotland now eliminated |publisher=Sky Sports |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-XS}}<ref group="n" name="BDvXS" /> | telling1 = 170/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NP}} | telling2 = 171/3 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Michael Jones]] 71 (45) | paaltjies1 = [[Sompal Kami]] 3/25 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Dipendra Singh Airee]] 50* (23) | paaltjies2 = [[Michael Leask]] 3/30 (4 boulbeurte) | uitslag = Nepal wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/nepal-vs-scotland-33rd-match-group-c-1512751/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = K. N. Ananthapadmanabhan ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Dipendra Singh Airee]] (Nep) | rondte = | loot = Nepal het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Dipendra Singh Airee]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Nepal aan (in 23 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/nepal-t20-world-cup-win-scotland-dipendra-airee-mumbai-2869974-2026-02-17 |title=Nepal end 4352-day long wait to finish T20 World Cup campaign on a high |publisher=India Today |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Nepal se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning ná twaalf jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/nepal-first-t20-world-cup-win-12-years-rohit-paudel-gratitude-10537652/ |title=‘This means a lot to me’: Skipper Rohit Paudel emotional as Nepal end 12-year wait for T20 World Cup win |publisher=The Indian Express |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 165/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IT}} | telling2 = 123 (18 boulbeurte) | lopies1 = [[Shai Hope]] 75 (46) | paaltjies1 = [[Crishan Kalugamage]] 2/25 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Ben Manenti]] 26 (21) | paaltjies2 = [[Shamar Joseph]] 4/30 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 42 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-west-indies-37th-match-group-c-1512755/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) | speler van die wedstryd = [[Shai Hope]] (WI) | rondte = | loot = Italië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Italië en Wes-Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/icc-t20-world-cup/t20-wc-2026-west-indies-vs-italy-pitch-report-and-eden-gardens-stadium-stats-126021801352_1.html |title=T20 WC 2026: West Indies vs Italy pitch report and Eden Gardens stats |publisher=Business Standard |author=Shashwat Nishant |date=19 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Sherfane Rutherford]] (WI) speel in sy 50ste T20I-wedstryd.'' * ''[[Jason Holder]] (WI) speel in sy 300ste internasionale wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-ita-vs-wi-italy-ask-west-indies-to-bat-in-jason-holder-s-300th-international-game-1525012 |title=Italy ask West Indies to bat in Holder's 300th international game |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=19 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} ==== Groep D ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|Onb|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |4||4||0||0||+1.943||'''8''' |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-NZ}} |4||3||1||0||+1.227||'''6''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |4||2||2||0||+0.889||'''4''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-AE}} |4||1||3||0||—1.364||'''2''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-CA}} |4||0||4||0||—2.426||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 182/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 183/5 (17.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Gulbadin Naib]] 63 (35) | paaltjies1 = [[Lockie Ferguson]] 2/40 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tim Seifert]] 65 (42) | paaltjies2 = [[Mujeeb Ur Rahman]] 2/31 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/afghanistan-vs-new-zealand-4th-match-group-d-1512722/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] | skeidsregters = Langton Rusere ([[Zimbabwe Krieket|Zim]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Tim Seifert]] (NZ) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Gulbadin Naib]] (Afg) teken sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/53170-gulbadin-naib-achieves-major-landmark-during-t20-world-cup-clash-against-new-zealand |title=Gulbadin Naib achieves major landmark during T20 World Cup clash against New Zealand |publisher=Geo Super |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Tim Seifert]] (NZ) word die vyfde Nieu-Seelandse kolwer wat sy 2&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/t20-world-cup-tim-seifert-becomes-fifth-new-zealand-batter-to-reach-2000-t20i-runs/articleshow/128068996.cms |title=T20 World Cup: Tim Seifert becomes fifth New Zealand batter to reach 2,000 T20I runs |publisher=The Economic Times |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Nieu-Seeland teken hul hoogste suksesvolle T20I-wêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/new-zealand-beat-afghanistan-t20-world-cup-highest-chase-spin-test-2864978-2026-02-08 |title=New Zealand pass Afghanistan spin test in Chennai to lay down early marker |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=5 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 213/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-CA}} | telling2 = 156/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Aiden Markram]] 59 (32) | paaltjies1 = [[Ansh Patel]] 3/31 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Navneet Dhaliwal]] 64 (49) | paaltjies2 = [[Lungi Ngidi]] 4/31 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 57 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-south-africa-9th-match-group-d-1512727/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] | skeidsregters = Jayaraman Madanagopal en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Lungi Ngidi]] (RSA) | rondte = | loot = Kanada het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Kanada en Suid-Afrika.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-south-africa-9th-match-group-d-1512727/match-preview |title=Canada look for early splash against favourites South Africa |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=8 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dié nederlaag beëindig Kanada se langste wenreeks in dié tyd van agt onoorwonne T20I-wedstryde.<ref name="CANvUAE">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-united-arab-emirates-20th-match-group-d-1512738/match-preview |title=Canada, UAE face each other for only the second time in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=12 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AE}} | telling1 = 173/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 175/0 (15.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Muhammad Waseem]] 66* (45) | paaltjies1 = [[Matt Henry]] 2/37 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tim Seifert]] 89* (42) | paaltjies2 = [[Haider Ali]] 0/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/new-zealand-vs-united-arab-emirates-11th-match-group-d-1512729/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] | skeidsregters = Roland Black ([[Krieket Ierland|Irl]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tim Seifert]] (NZ) | rondte = | loot = Die Verenigde Arabiese Emirate het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die Verenigde Arabiese Emirate se eerste internasionale krieketwedstryd in Indië.''<ref name="CANvUAE" /> * ''[[Muhammad Waseem]] en [[Alishan Sharafu]] teken met 102 lopies om die tweede paaltjie die hoogste paaltjievennootskap in dié tyd vir die Verenigde Arabiese Emirate tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnerships">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Highest partnerships for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Die Verenigde Arabiese Emirate teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=27 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – United Arab Emirates |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Tim Seifert]] en [[Finn Allen]] (albei NZ) teken met 175 lopies om die eerste paaltjie die hoogste paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnerships" /><ref name="UAEvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-tim-seifert-and-finn-allen-s-smash-records-from-the-top-1523308 |title=Stats – Allen the fastest to 5000 T20 runs |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=10 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Beide Tim Seifert en Finn Allen teken hul 100ste T20I-ses aan en word onderskeidelik die vierde en vyfde Nieu-Seelandse kolwer wat dié mylpaal behaal.''<ref name="UAEvNZ" /> * ''Tim Seifert teken die gesamentlik vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Nieu-Seeland aan (in 23 aflewerings).''<ref name="UAEvNZ" /><ref name="Fastest_Fifties" /> * ''In dié tyd is dit ook beide die hoogste Nieu-Seelandse eerste T20I-paaltjievennootskap en die hoogste om enige paaltjie teen die Verenigde Arabiese Emirate.''<ref name="UAEvNZ" /> * ''Dit is die eerste keer dat die Verenigde Arabiese Emirate ’n T20I-wêreldbekerwedstryd met tien paaltjies verloor en Nieu-Seeland ’n T20I-wêreldbekerwedstryd met dieselfde uitslag kon wen.''<ref name="UAEvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Finn Allen (NZ) word die vinnigste kolwer in dié tyd wat sy 5&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken (in 2&nbsp;854 aflewerings).<ref name="UAEvNZ" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 187/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 187 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Ryan Rickelton]] 61 (28) | paaltjies1 = [[Azmatullah Omarzai]] 3/41 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 84 (42) | paaltjies2 = [[Lungi Ngidi]] 3/26 (4 boulbeurte) | uitslag = Gelykop; Suid-Afrika wen die tweede Superboulbeurt | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/afghanistan-vs-south-africa-13th-match-group-d-1512731/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] | skeidsregters = Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Lungi Ngidi]] (RSA) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rahmanullah Gurbaz]] teken die hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd vir Afghanistan aan.''<ref name="High_scores_AFG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-innings/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=40 |title=High scores For ICC Men's T20 World Cup – Afghanistan |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is slegs die sesde T20I-wêreldbekerwedstryd wat in ’n gelykop geëindig het.''<ref name="Tied">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-smallest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Smallest victories For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is ook slegs die vyfde T20I-wêreldbekerwedstryd waarin ’n Superboulbeurt gebruik is.'' * ''Dit is die eerste T20I-wêreldbekerwedstryd wat deur ’n tweede Superboulbeurt beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.khelwire.com/articles/sa-vs-afg-produces-first-ever-double-super-over-in-t20-wc-history |title=SA vs AFG produces first-ever double super over in T20 WC history |publisher=KhelWire |date=11 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = 150/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AE}} | telling2 = 151/5 (19.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Harsh Thaker]] 50 (41) | paaltjies1 = [[Junaid Siddique]] 5/35 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aryansh Sharma]] 74* (53) | paaltjies2 = [[Saad Bin Zafar]] 3/14 (4 boulbeurte) | uitslag = Die Verenigde Arabiese Emirate wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-united-arab-emirates-20th-match-group-d-1512738/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Gazi Sohel ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Junaid Siddique]] (VAE) | rondte = | loot = Kanada het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Junaid Siddique]] (VAE) neem sy eerste vyf-paaltjie-oes.<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-united-arab-emirates-20th-match-group-d-1512738/match-report |title=Aryansh Sharma, Sohaib Khan power UAE to thrilling win over Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=13 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 175/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 178/3 (17.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Mark Chapman]] 48 (26) | paaltjies1 = [[Marco Jansen]] 4/40 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aiden Markram]] 86* (44) | paaltjies2 = [[Rachin Ravindra]] 1/9 (1 boulbeurt) | uitslag = Suid-Afrika wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/new-zealand-vs-south-africa-24th-match-group-d-1512742/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] | skeidsregters = Roland Black ([[Krieket Ierland|Irl]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Marco Jansen]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Quinton de Kock]] word die eerste Suid-Afrikaanse kolwer wat sy 3&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken.''<ref name="Stats2_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/quinton-de-kock-creates-history-during-t20-world-cup-becomes-first-south-african-batter-to-achieve-colossal-record-article-153613341 |title=Quinton de Kock Creates History, Becomes First South African Batter To Achieve Colossal Record |publisher=Times Now |author=Rishav Narang |date=14 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Aiden Markram]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings).<ref name="Fastest_Fifties" /><ref name="Stats2_T20I-2026" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AE}} | telling1 = 160/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 162/5 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Sohaib Khan]] 68 (48) | paaltjies1 = [[Azmatullah Omarzai]] 4/15 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Ibrahim Zadran]] 53 (41) | paaltjies2 = [[Junaid Siddique]] 2/23 (3.2 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/afghanistan-vs-united-arab-emirates-28th-match-group-d-1512746/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]] | skeidsregters = Roland Black ([[Krieket Ierland|Irl]]) en Leslie Reifer ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Azmatullah Omarzai]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rashid Khan]] (Afg) word die eerste bouler wat sy 700ste T20-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-afghanistan-bowler-rashid-khan-picks-up-record-700th-wicket-in-t20-cricket-1523411 |title=Rashid becomes first to 700 wickets in T20 cricket |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Suid-Afrika vorder hiermee tot die Super Agt.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/sports/sports-special/t20-world-cup-2026/news/south-africa-super-eights-without-playing-afghanistan-beat-uae-4107421 |title=South Africa into Super Eights without playing as Afghanistan beat UAE |publisher=The Daily Star |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = 173/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 176/2 (15.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Yuvraj Samra]] 110 (65) | paaltjies1 = [[Jacob Duffy]] 1/25 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Glenn Phillips]] 76* (36) | paaltjies2 = [[Saad Bin Zafar]] 1/29 (3 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-new-zealand-31st-match-group-d-1512749/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] | skeidsregters = Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Glenn Phillips]] (NZ) | rondte = | loot = Kanada het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Kanada en Nieu-Seeland.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/canada-vs-new-zealand-31st-match-group-d-1512749/match-preview |title=New Zealand eye Super Eight spot against Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=16 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Yuvraj Samra]] word die 13de kolwer, eerste Kanadese en eerste van enige assosiaatlid wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting" /><ref name="CANvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-stats-can-vs-nz-yuvraj-samra-breaks-records-on-his-way-to-65-ball-110-1524676 |title=Stats – Samra smashes records on his way to 65-ball 110 |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/yuvraj-samra-associate-first-century-vs-new-zealand/article70641893.ece |title=Yuvraj Samra becomes first Associate nation player to score T20 World Cup hundred with ton vs New Zealand |publisher=The Hindu |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/yuvraj-samra-century-canada-new-zealand-t20-world-cup-youngest-10536205/ |title=Canada’s 19-year-old Yuvraj makes history with 58-ball T20 World Cup century vs New Zealand |publisher=The Indian Express |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word op 19 jaar en 141 dae ook die jongste kolwer in dié tyd wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="CANvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/yuvraj-samra-century-canada-new-zealand-t20-world-cup-youngest-10536205/ |title=Canada’s 19-year-old Yuvraj makes history with 58-ball T20 World Cup century vs New Zealand |publisher=The Indian Express |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word ook die eerste kolwer met ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal teen Nieu-Seeland.''<ref name="CANvNZ" /> * ''Yuvraj Samra en [[Dilpreet Bajwa]] teken met 116 lopies om die eerste paaltjie die hoogste Kanadese paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnerships" /><ref name="CANvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/cricket/new-zealand-reach-super-eight-despite-samra-hundred-2026-02-17/ |title=New Zealand reach Super Eight despite Samra hundred |publisher=[[Reuters]] |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Glenn Phillips]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Nieu-Seeland aan (in 22 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /><ref name="CANvNZ" /> * <span style="color:green">''Nieu-Seeland vorder hiermee tot die Super Agt.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/new-zealand-vs-canada-live-score-t20-world-cup-2026-nz-v-can-scorecard-match-centre-highlights-real-time-updates/article70641535.ece |title=NZ vs CAN HIGHLIGHTS, T20 World Cup 2026: New Zealand beats Canada by eight wickets, qualifies for Super Eights stage |publisher=The Hindu |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Afghanistan, Kanada en die Verenigde Arabiese Emirate is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/new-zealand-vs-canada-t20-world-cup-match-report-glenn-phillips-yuvraj-samra-chennai-2869589-2026-02-17 |title=New Zealand storm into Super 8s, knock Afghanistan out of T20 World Cup |publisher=India Today |author=Debodinna Chakraborty |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Februarie 2026 | tyd = 11:00 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AE}} | telling1 = 122/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 123/4 (13.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Alishan Sharafu]] 45 (38) | paaltjies1 = [[Corbin Bosch]] 3/12 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Dewald Brevis]] 36 (25) | paaltjies2 = [[Muhammad Arfan]] 1/16 (2 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/south-africa-vs-united-arab-emirates-34th-match-group-d-1512752/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]] | skeidsregters = Leslie Reifer ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Corbin Bosch]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit was die eerste T20I-wedstryd tussen Suid-Afrika en die Verenigde Arabiese Emirate.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/south-africa-vs-united-arab-emirates-34th-match-group-d-1512752/match-preview |title=Plucky UAE look to sign off on a high with SA scalp |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=17 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Corbin Bosch]] (RSA) neem sy 100ste T20-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/137787/dominant-south-africa-decimate-uae-to-complete-sweep-of-group-d |title=Dominant South Africa decimate UAE to complete sweep of Group D |publisher=Cricbuzz |date=18 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 200/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-CA}} | telling2 = 118/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Ibrahim Zadran]] 95* (56) | paaltjies1 = [[Jaskaran Singh]] 3/52 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Harsh Thaker]] 30 (24) | paaltjies2 = [[Mohammad Nabi]] 4/7 (4 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met 82 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/afghanistan-vs-canada-39th-match-group-d-1512757/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Gazi Sohel ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Ibrahim Zadran]] (Afg) | rondte = | loot = Kanada het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Navneet Dhaliwal]] (Can) speel in sy laaste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-afg-vs-can-canada-bowl-as-afghanistan-leave-out-noor-ahmad-1525108 |title=Canada bowl as Afghanistan leave out Noor Ahmad |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Ibrahim Zadran]] teken die hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd vir Afghanistan aan.''<ref name="High_scores_AFG" /> * ''Afghanistan teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=40 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – Afghanistan |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} === Super Agt === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Agt spanne het aan die Super Agt deelgeneem. Die twee beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring.<ref name="Fixture1" /><ref name="Fixture2" /> ==== Groep 1 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|Onb|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |3||3||0||0||+2.259||'''6''' |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |3||2||1||0||+0.106||'''4''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-WI}} |3||1||2||0||+0.993||'''2''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-ZW}} |3||0||3||0||—3.415||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 187/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 111 (18.5 boulbeurte) | lopies1 = [[David Miller]] 63 (35) | paaltjies1 = [[Jasprit Bumrah]] 3/15 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shivam Dube]] 42 (37) | paaltjies2 = [[Marco Jansen]] 4/22 (3.5 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 76 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-south-africa-43rd-match-super-eights-group-1-1512761/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[David Miller]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Jasprit Bumrah]] word die eerste Indiese bouler wat sy 33ste T20I-wêreldbekerlopie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-most-wickets-t20-world-cup-history-stats-bumrah-breaks-ashwin-record/article70663740.ece |title=Bumrah breaks Ashwin’s record for most T20 World Cup wickets for India |publisher=The Hindu |date=23 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië ly hul ergste T20I-wêreldbekernederlaag in dié tyd volgens aantal lopies.''<ref name="Stats3_T20I-2026">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-south-africa-snap-india-s-winning-streaks-1525511 |title=Stats – South Africa snap India's winning streak |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=22 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/india-suffer-their-biggest-defeat-in-t20-world-cup-outplayed-by-south-africa-in-super-eight-11122182 |title=India Outplayed By South Africa In Super Eight, Suffer Their Biggest Defeat In T20 World Cup |publisher=NDTV |date=23 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026 }}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Dit is Indië se eerste nederlaag tydens ’n IKR-toernooi sedert die [[Krieketwêreldbeker 2023]]-eindstryd teen Australië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketnews.com/en/cricket/news/india-men-last-lose-match-icc-tournament-previous-five-defeats/5e61d1e1ba2624720035254a |title=When did India men last lose a match in an ICC tournament? India's previous five defeats and what happened detailed |publisher=Cricket News |author=Soham Mukherjee |date=22 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dié nederlaag beëindig ’n reeks van twaalf onoorwonne T20I-wêreldbekerwedstryde vir Indië, die langste wenreeks in dié tyd in enige IKR-toernooi.''<ref name="Stats3_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/sport/cricket/2026-02-22-proteas-thump-hosts-and-champions-india-at-t20-world-cup/ |title=Proteas thump hosts and champions India at T20 World Cup |publisher=TimesLIVE |author=Stuart Hess |date=22 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit beëindig ook ’n reeks van 17 agtereenvolgende oorwinnings in internasionale kriekettoernooie – Kampioenetrofeë, krieketwêreldbeker- en T20I-wêreldbekertoernooie –, die langste wenreeks in dié tyd in manstoernooie.<ref name="Stats3_T20I-2026" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://thenewsmill.com/2026/02/south-africa-ends-indias-17-match-winning-streak-at-icc-events-with-76-run-victory/ |title=South Africa ends India’s 17-match winning streak at ICC events with 76-run victory |publisher=The News Mill |date=22 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 254/6 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = 147 (17.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Shimron Hetmyer]] 85 (34) | paaltjies1 = [[Blessing Muzarabani]] 2/42 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Brad Evans]] 43 (21) | paaltjies2 = [[Gudakesh Motie]] 4/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 107 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/west-indies-vs-zimbabwe-44th-match-super-eights-group-1-1512762/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Jayaraman Madanagopal ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Shimron Hetmyer]] (WI) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Shimron Hetmyer]] word die elfde Wes-Indiese kolwer wat sy 1&nbsp;500ste T20I-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/t20-wc-shimron-hetmyer-gets-to-this-t20i-milestone/story |title=T20 World Cup: Shimron Hetmyer completes 1,500 T20I runs |publisher=Newsbytes |author=Gaurav Tripathi |date=23 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy teken ook die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Wes-Indië aan (in 19 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /><ref name="WIvZIM">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-wi-vs-zim-stats-hetmyer-spin-bash-and-west-indies-spin-trap-1525683 |title=Stats – Hetmyer's spin bash and West Indies' spin trap |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=23 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/shimron-hetmyer-breaks-chris-gayles-17-year-old-record-of-scoring-ws-no-9925376.html |title=Shimron Hetmyer Breaks His Own Record Of Scoring Fastest 50 For West Indies In T20 World Cup |publisher=News 18 |author=Harshit Bisht |date=23 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://crex.com/cricket-records/shimron-hetmyer-makes-zimbabwe-realise-true-cost-of-dropped-catch-with-record-breaking-knock-699c6566f015fbe47aa68862 |title=Shimron Hetmyer Makes Zimbabwe Realise True Cost Of Dropped Catch With Record-Breaking Knock |publisher=Crex |date=23 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Wes-Indië teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=4 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – West Indies |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Wes-Indië teken ook die hoogste T20I-telling in dié tyd deur enige span teen Zimbabwe aan.''<ref name="WIvZIM" /> * ''[[Brad Evans]] en [[Richard Ngarava]] (albei Zim) teken met 44 lopies die hoogste tiende paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="WIvZIM" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/highest-partnership-for-the-tenth-wicket-283522 |title=Highest partnership for the tenth wicket in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Zimbabwe ly hul ergste T20I-nederlaag in dié tyd volgens aantal lopies.<ref name="WIvZIM" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/opposition/team-largest-margins/zimbabwe-9/twenty20-internationals-3 |title=Zimbabwe vs other countries T20Is Team Records – Largest Margins |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 176/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 177/1 (16.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Romario Shepherd]] 52* (37) | paaltjies1 = [[Lungi Ngidi]] 3/30 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Aiden Markram]] 82* (46) | paaltjies2 = [[Roston Chase]] 1/46 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/south-africa-vs-west-indies-47th-match-super-eights-group-1-1512765/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Aiden Markram]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Jason Holder]] en [[Romario Shepherd]] (albei WI) teken met 89 lopies die hoogste agtste paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-jason-holder-romario-shepherd-special-in-vain-aiden-markram-tops-for-sa-1526065 |title=Stats – West Indies break their own sixes record, Shepherd piles up runs at No. 9 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/highest-partnership-for-the-eighth-wicket-283558 |title=Highest partnership for the eighth wicket in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 256/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = 184/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Abhishek Sharma]] 55 (30) | paaltjies1 = [[Sikandar Raza]] 1/29 (3 boulbeurte) | lopies2 = [[Brian Bennett]] 97* (59) | paaltjies2 = [[Arshdeep Singh]] 3/24 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 72 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-zimbabwe-48th-match-super-eights-group-1-1512766/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] | skeidsregters = Richard Kettleborough en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Hardik Pandya]] (Ind) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Suryakumar Yadav]] (Ind) teken sy 4&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/suryakumar-yadav-completes-4000-international-runs/ |title=Suryakumar Yadav completes 4,000 international runs |publisher=India Tribune |date=26 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="INDvZIM">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-zim-stats-india-record-their-highest-t20-world-cup-total-1526128 |title=Stats – India record their highest T20 World Cup total |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=26 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref name="Highest_totals_IND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=6 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – India |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Brian Bennett]] teken die hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd vir Zimbabwe aan.''<ref name="INDvZIM" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-innings/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=9 |title=High scores For ICC Men's T20 World Cup – Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Sikandar Raza]] word die eerste Zimbabwiese kolwer wat sy 3&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken. Hy word ná die [[Maleisië]]r [[Virandeep Singh]] ook die tweede krieketspeler wat sy 3&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken en sy 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/sikandar-raza-becomes-first-cricketer-to-score-3000-runs-in-t20is-for-zimbabwe-ws-no-9932157.html |title=Sikandar Raza Creates History, Becomes 2nd Cricketer In The World To... |publisher=News 18 |author=Harshit Bisht |date=26 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Zimbabwe teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling aan.''<ref name="High_totals_ZIM" /> * <span style="color:green">''Suid-Afrika vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13512576/t20-world-cup-india-stay-in-semi-final-hunt-after-beating-zimbabwe-with-south-africas-knockout-place-confirmed |title=T20 World Cup: India stay in semi-final hunt after beating Zimbabwe with South Africa's knockout place confirmed |publisher=Sky Sports |date=26 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Suid-Afrika haal sy tweede agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryd en sy vierde algeheel.''<ref name="NZvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-vs-new-zealand-t20-world-cup-2026-semi-final-how-watch-live |title=SA vs NZ, T20 World Cup 2026 semi-final: Unbeaten Proteas take on dark horses New Zealand – where to watch live in South Africa |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Ali Asgar Nalwala |date=3 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Zimbabwe is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-zimbabwe-48th-match-super-eights-group-1-1512766/match-report |title=India win big to set up knockout clash with West Indies |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=26 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Maart 2026 | tyd = 15:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 153/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 154/5 (17.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Sikandar Raza]] 73 (43) | paaltjies1 = [[Kwena Maphaka]] 2/21 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Dewald Brevis]] 42 (18) | paaltjies2 = [[Sikandar Raza]] 3/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/south-africa-vs-zimbabwe-51st-match-super-eights-group-1-1512769/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Sikandar Raza]] (Zim) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die tweede wedstryd tussen twee Afrikaspanne in die tweede rondte van ’n T20I-wêreldbekertoernooi ná die 2022-toernooi (ook tussen Suid-Afrika en Zimbabwe).'' * ''[[Lungi Ngidi]] word die eerste Suid-Afrikaanse bouler wat sy 90ste T20I-paaltjie neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/lungi-ngidi-becomes-south-africas-highest-wicket-taker-in-t20is-ws-o-9936638.html |title=Lungi Ngidi Breaks Tabraiz Shamsi's Record, Becomes South Africa's Highest Wicket-Taker In T20Is |publisher=News 18 |author=Harshit Bisht |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Maart 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 195/4 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 199/5 (19.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Roston Chase]] 40 (25) | paaltjies1 = [[Jasprit Bumrah]] 2/36 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Sanju Samson]] 97* (50) | paaltjies2 = [[Jason Holder]] 2/38 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-west-indies-52nd-match-super-eights-group-1-1512770/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Sanju Samson]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Rovman Powell]] word die eerste Wes-Indiese kolwer wat sy 150ste T20I-ses aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/rovman-powell-completes-150-t20i-sixes-for-wi/story |title=Rovman Powell attains this sixes record for West Indies (T20Is) |publisher=Newsbytes |author=Rajdeep Saha |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref name="WIvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-highs-in-chasing-for-india-and-sanju-samson-at-t20-world-cup-2026-1526574 |title=Stats – New highs in chasing for India and Sanju Samson |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Sanju Samson]] teken die hoogste individuelle T20I-wêreldbekertelling in dié tyd vir Indië tydens ’n lopiejaagtog aan.''<ref name="WIvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/sanju-samson-breaks-virat-kohlis-record-of-highest-score-by-indian-batter-in-run-chase-of-t20-world-cup-9937081.html |title=Sanju Samson Breaks Virat Kohli's Record Of Highest Score By Indian Batter In... |publisher=News 18 |author=Harshit Bisht |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië teken hul hoogste suksesvolle T20I-wêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd aan.''<ref name="Highest_totals_IND" /><ref name="WIvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/full-list-highest-successful-run-chases-t20-world-cup-india-196-vs-west-indies-10559955/ |title=Highest successful run chases in T20 World Cup history: India’s 196 vs West Indies ranks third; Check full list |publisher=The Indian Express |date=2 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ind-vs-wi-india-west-indies-report-t20-world-cup-2026-summary-highlights-result-score-update/article70691326.ece |title=T20 World Cup 2026: Samson leads India into semifinals with five-wicket win over West Indies |publisher=The Hindu |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië word die eerste span wat sy derde agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryd, sy sesde algeheel<ref name="WIvIND" /> en sy 20ste halfeindstryd in internasionale kriekettoernooie – Kampioenetrofeë, krieketwêreldbeker- en T20I-wêreldbekertoernooie haal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/how-india-have-fared-in-the-semifinals-in-t20-world-cups-11167340 |title=How India Have Fared In T20 World Cup Semifinals So Far |publisher=NDTV |date=4 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026 |archive-date= 9 Maart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309102448/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2026/how-india-have-fared-in-the-semifinals-in-t20-world-cups-11167340 |url-status=dead }}</ref> * <span style="color:red">''Wes-Indië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-west-indies-52nd-match-super-eights-group-1-1512770/match-report |title=Samson special leads India into the semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} ==== Groep 2 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|Onb|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |3||3||0||0||+1.096||'''6''' |- bgcolor="#cfc" |style="text-align:left"|{{Cr-NZ}} |3||1||1||1||+1.390||'''3''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-PK}} |3||1||1||1||–0.123||'''3''' |- |style="text-align:left"|{{Cr-LK}} |3||0||3||0||—1.950||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/pakistan-vs-new-zealand-41st-match-super-eights-group-2-1512759/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Paul Reiffel en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit was die 50ste T20I-wedstryd tussen Nieu-Seeland en Pakistan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/new-zealand-vs-pakistan-live-score-super-8-t20-world-cup-nz-vs-pak-scorecard-colombo-weather-liveblog-13982255.html |title=New Zealand vs Pakistan Highlights T20 World Cup 2026: Match abandoned due to rain in Colombo |publisher=The First Post |date=21 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Daryl Mitchell]] (NZ) speel in sy 100ste T20I-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup-2026-new-zealand-second-favourite-team-indian-fans-support-daryl-mitchell/article70668552.ece |title=T20 World Cup 2026: Daryl Mitchell hopes Kiwis can ride wave of support as India’s ‘second favourite team’ |publisher=The Hindu |date=23 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is slegs die tiende T20I-wêreldbekerwedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is. }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Februarie 2026 | tyd = 15:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 146/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 95 (16.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Phil Salt]] 62 (40) | paaltjies1 = [[Dunith Wellalage]] 3/26 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Dasun Shanaka]] 30 (24) | paaltjies2 = [[Will Jacks]] 3/22 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 51 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-england-42nd-match-super-eights-group-2-1512760/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Pallekele]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Will Jacks]] (Eng) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 164/9 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 166/8 (19.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Sahibzada Farhan]] 63 (45) | paaltjies1 = [[Liam Dawson]] 3/24 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Harry Brook]] 100 (51) | paaltjies2 = [[Shaheen Afridi]] 4/30 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-pakistan-45th-match-super-eights-group-2-1512763/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Pallekele]] | skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sam Nogajski ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Harry Brook]] (Eng) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Shadab Khan]] (Pak) teken sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aan. Hy word ook die eerste Pakistanse krieketspeler wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken en sy 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/shadab-khan-creates-history-for-pakistan-achieves-record-that-shahid-afridi-could-not-article-153686326 |title=Shadab Khan Creates History For Pakistan, Achieves Record That Shahid Afridi Could Not |publisher=Times Now |author=Rishav Narang |date=24 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Harry Brook]] (Eng) teken sy eerste T20I-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cnbctv18.com/sports/harry-brooks-first-ever-t20i-century-guides-england-to-two-wicket-super-8-win-over-pakistan-19857115.htm/amp |title=Harry Brook's maiden T20I century guides England to two-wicket Super 8 win over Pakistan |publisher=CNBC TV18 |author=Tarkesh Jha |date=24 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word ook die 15de kolwer, eerste kaptein en derde Engelsman ná [[Alex Hales]] en [[Jos Buttler]] wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting" /><ref name="PAKvENG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-stats-brook-the-first-captain-to-score-a-t20-wc-century-1525831 |title=Stats – Brook the first captain to score a T20 WC century; England stay perfect vs Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=24 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/harry-brook-slams-his-maiden-t20i-ton/story |title=Harry Brook becomes first-ever captain with T20 World Cup century |publisher=Newsbytes |date=24 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word ook die eerste kolwer met ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal teen Pakistan.''<ref name="PAKvENG" /> * ''Brook word ná [[Dawid Malan]] en Jos Buttler die derde Engelse kolwer met ’n honderdtal in al drie die krieketformate.''<ref name="PAKvENG" /> * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/england-pakistan-t20-world-cup-2026-harry-brook-super-eight-match-result-news/article70672374.ece |title=ENG vs PAK, T20 World Cup Super 8s: England qualifes for semifinals as Brook’s century scripts tense win over Pakistan |publisher=The Hindu |author=Abhishek Saini |date=24 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Engeland word die eerste span wat vyf agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryde haal.''<ref name="PAKvENG" /> * ''Engeland haal ook vir die sesde keer die T20I-wêreldbekerhalfeindrondte.<ref name="PAKvENG" /><ref name="WIvIND" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 168/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 107/8 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Mitchell Santner]] 47 (26) | paaltjies1 = [[Maheesh Theekshana]] 3/30 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Kamindu Mendis]] 31 (23) | paaltjies2 = [[Rachin Ravindra]] 4/27 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 61 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-new-zealand-46th-match-super-eights-group-2-1512764/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Asif Yaqoob ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Rachin Ravindra]] (NZ) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mitchell Santner]] word die eerste Nieu-Seelandse krieketspeler wat sy 1&nbsp;000ste T20I-lopie aanteken en sy 100ste T20I-paaltjie neem.''<ref name="NZvSL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-stats-sri-lanka-s-struggles-at-premadasa-1525964 |title=Stats – Sri Lanka's struggles at Premadasa |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=25 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/mitchell-santner-creates-history-becomes-first-new-zealand-player-to-score-1000-runs-and-take-100-wickets-in-t20is-article-153695787 |title=Mitchell Santner Creates History, Achieves Unprecedented Feat For New Zealand In T20Is |publisher=Times Now |author=Rishav Narang |date=26 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Mitchell Santner en [[Cole McConchie]] (albei NZ) teken met 84 lopies die hoogste sewende paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="NZvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/highest-partnership-for-the-seventh-wicket-283565 |title=Highest partnership for the seventh wicket in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Sri Lanka is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/sri-lanka-eliminated-t20-world-cup-pakistan-semifinal-scenarios-10552401/ |title=Sri Lanka eliminated from T20 World Cup after loss to New Zealand: What does this mean for Pakistan’s semifinal qualification scenario? |publisher=The Indian Express |date=25 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 159/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 161/6 (19.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Glenn Phillips]] 39 (28) | paaltjies1 = [[Will Jacks]] 2/23 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tom Banton]] 33 (24) | paaltjies2 = [[Rachin Ravindra]] 3/19 (4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-new-zealand-49th-match-super-eights-group-2-1512767/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Will Jacks]] (Eng) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Will Jacks]] (Eng) word ná [[Shane Watson]] (Aus) die tweede speler wat vir die vierde keer as speler van die wedstryd in ’n T20I-wêreldbekertoernooi aangewys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/will-jacks-equals-shane-watsons-t20-world-cup-record/amp-11772231676530.html |title=Will Jacks equals Shane Watsons T20 World Cup record |publisher=Mint |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Februarie 2026 | tyd = 19:00 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 212/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 207/6 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sahibzada Farhan]] 100 (60) | paaltjies1 = [[Dilshan Madushanka]] 3/33 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Dasun Shanaka]] 76* (31) | paaltjies2 = [[Abrar Ahmed]] 3/23 (4 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met vyf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-pakistan-50th-match-super-eights-group-2-1512768/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Pallekele]] | skeidsregters = Sam Nogajski en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Sahibzada Farhan]] (Pak) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Sahibzada Farhan]] en [[Fakhar Zaman]] (albei Pak) teken met 176 lopies om die eerste paaltjie die hoogste paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-wêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnerships" /><ref name="PAKvSL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-farhan-overtakes-kohli-matches-gayle-1526393 |title=Stats – Farhan overtakes Kohli, matches Gayle |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sahibzada-farhan-fakhar-zaman-highest-partnership-record-t20-world-cup-pakistan-vs-srilanka/article70688694.ece |title=Sahibzada Farhan, Fakhar Zaman record highest partnership in T20 World Cup history |publisher=The Hindu |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Sahibzada Farhan (Pak) word die eerste kolwer wat twee honderdtalle tydens ’n T20I-wêreldbekertoernooi aanteken.''<ref name="Batting" /><ref name="PAKvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sahibzada-farhan-two-hundreds-same-t20-world-cup-century-record-pakistan-vs-sri-lanka/article70688777.ece |title=Sahibzada Farhan becomes first player to score two hundreds in a T20 World Cup edition |publisher=The Hindu |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Sahibzada Farhan teken ook die meeste lopies tydens ’n T20I-wêreldbekertoernooi aan.''<ref name="PAKvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/most-runs-in-a-t20-world-cup-sahibzada-farhan-breaks-virat-kohli-s-record-1526340 |title=Most runs in a T20 World Cup – Sahibzada Farhan breaks Virat Kohli's record |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-series/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Most runs in a series For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Pakistan teken hul hoogste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="PAKvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-men-s-t20-world-cup-89?team=7 |title=Highest totals For ICC Men's T20 World Cup – Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Pakistan teken ook hul hoogste T20I-telling in dié tyd teen Sri Lanka aan.''<ref name="PAKvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-highest-innings-totals/pakistan-7/twenty20-internationals-3 |title=Highest totals by Pakistan in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Abrar Ahmed]] (Pak) neem sy 50ste T20I-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsbytesapp.com/news/sports/abrar-ahmed-completes-50-t20i-wickets/story |title=Pakistan spinner Abrar Ahmed completes 50 T20I wickets: Key stats |publisher=Newsbytes |author=Parth Dhall |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Dasun Shanaka]] word die eerste Sri Lankaanse kolwer wat sy 100ste T20I-ses aanteken.''<ref name="PAKvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-mens-t20-world-cup-2026/cricket-news/highest-total-most-sixes-and-more-every-record-broken-in-the-pakistan-sri-lanka-t20-world-cup-fixture |title=Highest total, most sixes and more: Every record broken in the Pakistan-Sri Lanka T20 World Cup fixture |publisher=Wisden |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Om die halfeindrondte te haal moes Pakistan Sri Lanka op 147 lopies of minder beperk.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/sri-lanka-vs-pakistan-50th-match-super-eights-group-2-1512768/match-report |title=Farhan and Fakhar get the win but not the semi-final spot for Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Nieu-Seeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/cricket/pakistan-eliminated-t20-world-cup-despite-win-over-sri-lanka-2026-02-28/ |title=New Zealand reach semis after Pakistan eliminated from T20 World Cup |publisher=[[Reuters]] |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Nieu-Seeland haal sy vyfde T20I-wêreldbekerhalfeindstryd algeheel.''<ref name="NZvRSA" /> * <span style="color:red">''Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/pakistan-eliminated-t20-world-cup-sri-lanka-super-8-kandy-10558076/ |title=Pakistan knocked out of T20 World Cup after failing to restrict Sri Lanka below 147 in Super 8 game |publisher=The Indian Express |date=28 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} === Uitklopfase === Die uitklopfase het bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad ontmoet het. Indien Pakistan vir die halfeindstryd en die eindstryd sou gekwalifiseer het, sou hulle in die eerste halfeindstryd gespeel het, wat soos die eindstryd – soos deur die Internasionale Krieketraad bepaal – op die [[R. Premadasa-stadion]] in [[Colombo]] beslis sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2026-mens-t20-world-cup-likely-from-february-7-to-march-8-1502118 |title=2026 Men's T20 World Cup likely from February 7 to March 8 |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=9 September 2025 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> Albei halfeindstryde en die eindstryd het ’n reserwedag gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c70n9kndlk6o |title=Men's T20 World Cup semi-finals – schedule & how to follow |publisher=[[BBC]] |author=Maisie Gallen |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 4 Maart – Kolkata | RD1-span01 = {{Cr-ZA}} | RD1-telling01 = 169/8 | RD1-span02 = '''{{Cr-NZ}}''' | RD1-telling02 = '''173/1''' | RD1-hofie02 = 5 Maart – Mumbai | RD1-span03 = {{Cr-EN}} | RD1-telling03 = 246/7 | RD1-span04 = '''{{Cr-IN}}''' | RD1-telling04 = '''253/7''' | RD2-hofie01 = 8 Maart – Ahmedabad | RD2-span01 = {{Cr-NZ}} | RD2-telling01 = 159 | RD2-span02 = '''{{Cr-IN}}''' | RD2-telling02 = '''255/5''' }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 4 Maart 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 169/8 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 173/1 (12.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Marco Jansen]] 55* (30) | paaltjies1 = [[Rachin Ravindra]] 2/29 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Finn Allen]] 100* (33) | paaltjies2 = [[Kagiso Rabada]] 1/28 (3 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/new-zealand-vs-south-africa-1st-semi-final-1512771/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]] | skeidsregters = Richard Illingworth en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Finn Allen]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Suid-Afrika het in sy tweede agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryd verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://thestar.co.za/capeargus/sport/2026-02-26-south-africa-qualifies-for-icc-mens-t20-world-cup-semi-finals-after-defeating-west-indies/ |title=South Africa qualifies for ICC Men's T20 World Cup semi-finals after defeating West Indies |publisher=The Star |author=Ongama Gcwabe |date=26 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Nieu-Seeland en Suid-Afrika het mekaar vir die eerste keer in ’n T20I-wêreldbekerhalfeindstryd ontmoet.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/new-zealand-vs-south-africa-1st-semi-final-1512771/match-preview |title=South Africa strong favourites as quest for elusive silverware hots up |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=3 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Beide Nieu-Seeland en Suid-Afrika het die kans geniet om vir die tweede keer ’n T20I-wêreldbekereindstryd te haal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/santner-backs-new-zealand-to-rise-to-the-occasion |title=Santner backs New Zealand to rise to the occasion |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Marco Jansen]] en [[Tristan Stubbs]] teken met 73 lopies die hoogste Suid-Afrikaanse sesde paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n T20I-wedstryd aan.''<ref name="RSAvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-semi-final-stats-finn-allen-smashes-fastest-t20-world-cup-hundred-1526880 |title=Stats – Finn Allen smashes fastest T20 World Cup hundred |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=4 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/highest-partnership-for-the-sixth-wicket-283571 |title=Highest partnership for the sixth wicket in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Finn Allen]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Nieu-Seeland aan (in 19 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /><ref name="RSAvNZ" /> * ''Hy teken ook die vinnigste T20I-wêreldbekerhonderdtal in dié tyd aan (in 33 aflewerings).''<ref name="RSAvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/t20-world-cup-fastest-hundreds-1284121 |title=T20 World Cup – Fastest Hundreds in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Finn Allen word die 17de kolwer en derde Nieu-Seelander ná [[Brendon McCullum]] en Glenn Phillips wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting" /><ref name="RSAvNZ" /> * ''Hy word ook die eerste kolwer wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal in ’n uitklopwedstryd aanteken.''<ref name="RSAvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.com/sport/cricket/article/new-zealand-south-africa-finn-allen-t20-world-cup-semi-final-x25hkrmsw |title=Finn Allen hits 33-ball century as New Zealand demolish South Africa |publisher=The Times |date=4 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy teken ook die hoogste individuelle telling in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan.''<ref name="RSAvNZ" /><ref name="Highest_totals_knockouts">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;final_type=1;final_type=3;final_type=4;orderby=batted_score;template=results;trophy=89;type=batting;view=innings |title=Statistics / Statsguru / Twenty20 Internationals / Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Tim Seifert]] en Finn Allen teken altesaam 46 lopies tydens een enkele T20I-wêreldbekertoernooi tussen hulle die meeste deur enige paartjie in dié tyd aan.''<ref name="RSAvNZ" /> * ''Dit is Nieu-Seeland se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning oor Suid-Afrika ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-vs-new-zealand-t20-world-cup-2026-semi-final-match-report |title=SA vs NZ, T20 World Cup 2026: South Africa’s campaign ends in semi-finals against rampaging New Zealand |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |date=4 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Nieu-Seeland haal vir die tweede keer ná die 2021-toernooi die T20I-wêreldbekereindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/new-zealand-vs-south-africa-1st-semi-final-1512771/match-report |title=Flying Finn launches NZ into the final with record ton |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=4 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Maart 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 253/7 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 246/7 (20 boulbeurte) | lopies1 = [[Sanju Samson]] 89 (42) | paaltjies1 = [[Will Jacks]] 2/40 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jacob Bethell]] 105 (48) | paaltjies2 = [[Hardik Pandya]] 2/38 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met sewe lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-england-2nd-semi-final-1512772/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Allahudien Paleker ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Sanju Samson]] (Ind) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Indië het die eerste span geword wat in sy 20ste halfeindstryd in internasionale kriekettoernooie – Kampioenetrofeë, krieketwêreldbeker- en T20I-wêreldbekertoernooie – verskyn het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/t20-world-cup-2026-india-create-history-with-record-20th-icc-tournament-semi-final-check-top-five-list-here-11772451911771.html |title=T20 World Cup 2026: India create history with record 20th ICC tournament semi-final; check top five list here |publisher=Mint |author=PN Vishnu |date=2 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit was Engeland se vyfde agtereenvolgende T20I-wêreldbekerhalfeindstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/five-consecutive-semifinals-england-create-all-time-record-after-yet-another-t20-world-cup-sf-qualification-2026-02-25-1031573 |title=Five consecutive semifinals! England create all-time record after yet another T20 World Cup SF qualification |publisher=India TV |author=Varun Malik |date=25 Februarie 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Engeland en Indië het mekaar vir die derde agtereenvolgende keer in ’n T20I-wêreldbekerhalfeindstryd ontmoet.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/cricket/england-west-indies-india-kolkata-mumbai-b2929777.html |title=India set up T20 World Cup semi-final against England after edging West Indies |publisher=The Independent |date=1 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Suryakumar Yadav]] (Ind) speel in sy 150ste internasionale wedstryd.'' * ''Indië teken die hoogste telling in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan.''<ref name="INDvENG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-eng-t20-world-cup-records-and-sixes-galore-in-a-high-scoring-semi-final-1527015 |title=Stats – Records and sixes galore in a high-scoring semi-final |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=5 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Jacob Bethell]] teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Engeland aan (in 19 aflewerings).''<ref name="Fastest_Fifties" /><ref name="INDvENG" /> * ''Hy teken ook sy eerste T20I-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/sanju-samson-record-highest-score-t20-world-cup-knockouts-kohli-stats-semifinal/article70708176.ece |title=Highest individual scores in T20 World Cup knockouts: Bethell, Sanju Samson enter top five |publisher=The Hindu |date=6 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Hy word ook die 18de kolwer en vierde Engelsman ná [[Alex Hales]], [[Jos Buttler]] en [[Harry Brook]] wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref name="Batting" /> * ''Ná [[Finn Allen]] (NZ) tydens dieselfde toernooi word hy ook die tweede kolwer wat ’n T20I-wêreldbekerhonderdtal in ’n uitklopwedstryd aanteken.''<ref name="INDvENG" /> * ''Hy teken ook die hoogste individuelle telling in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan.''<ref name="INDvENG" /><ref name="Highest_totals_knockouts" /> * ''Die 499 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekereindstryd.''<ref name="INDvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-match-aggregates/icc-men-s-t20-world-cup-89 |title=Highest match aggregates For ICC Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië word die eerste span wat vir die vierde keer ’n T20I-wêreldbekereindstryd haal.''<ref name="INDvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-t20-world-cup-2026-final-fourth-time-most-appearance-record-stats/article70708745.ece |title=India becomes first team to qualify for four men’s T20 World Cup finals |publisher=The Hindu |date=6 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië word ná Pakistan (in 2007 en 2009) en Sri Lanka (in 2012 en 2014) ook die derde span wat agtereenvolgende T20I-wêreldbekereindstryde haal en die eerste verdedigende wêreldkampioen wat daarin kon slaag.''<ref name="INDvENG" /> * ''Indië word die eerste span wat sy 15de eindstryd in internasionale kriekettoernooie – Kampioenetrofeë, krieketwêreldbeker- en T20I-wêreldbekertoernooie – haal.<ref name="INDvENG" /> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 8 Maart 2026 | tyd = 19:00 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 255/5 (20 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 159 (19 boulbeurte) | lopies1 = [[Sanju Samson]] 89 (46) | paaltjies1 = [[James Neesham]] 3/46 (4 boulbeurte) | lopies2 = [[Tim Seifert]] 52 (26) | paaltjies2 = [[Jasprit Bumrah]] 4/15 (4 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 96 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-new-zealand-final-1512773/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] | skeidsregters = Richard Illingworth en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Jasprit Bumrah]] (Ind) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[James Neesham]] (NZ) speel in sy 100ste T20I-wedstryd.'' * ''Indië het in sy tweede agtereenvolgende T20I-wêreldbekereindstryd en sy vierde algeheel verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/2-trophies-1-defeat-indias-performance-in-t20-world-cup-finals-photo-gallery-153777655 |title=2 Trophies, 1 Defeat: India's Performance In T20 World Cup Finals |publisher=Times Now |author=Rishav Narang |date=7 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Nieu-Seeland het vir die tweede keer ná die 2021-toernooi in ’n T20I-wêreldbekereindstryd verskyn.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-new-zealand-reach-another-final-playing-the-new-zealand-way-1526947 |title=New Zealand do New Zealand things to beat the odds |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=6 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Abhishek Sharma]] (Ind) teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan (in 18 aflewerings).''<ref name="INDvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-india-rack-up-records-on-way-to-historic-title-1527423 |title=Stats – India rack up records on way to historic third T20 World Cup title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=8 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Sanju Samson]] (Ind) teken die hoogste individuelle telling in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekereindstryd aan.''<ref name="INDvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/list-of-records-broken-as-india-smash-255-runs-batting-first-in-t20-world-cup-final-vs-new-zealnd-2026-03-08-1033083 |title=List of records broken as India smash 255 runs batting first in T20 World Cup final vs New Zealand |publisher=India TV |author=Aditya Kukalyekar |date=8 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië teken die hoogste telling in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekeruitklopwedstryd aan.''<ref name="INDvNZ" /> * ''Indië teken ook die hoogste telling in dié tyd in ’n T20I-wêreldbekereindstryd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/record-alert-in-final-india-rewrite-t20-world-cup-history-vs-new-zealand/articleshow/129277293.cms |title=Record alert in final! India rewrite T20 World Cup history vs New Zealand |publisher=Times of India |date=8 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Dit is Indië se eerste T20I-wêreldbekeroorwinning oor Nieu-Seeland ooit.''<ref name="INDvNZ" /> * ''Indië teken ook hul grootste T20I-wêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens aantal lopies aan.''<ref name="Largest_margins_IND" /><ref name="INDvNZ" /> * ''Nieu-Seeland ly hul ergste T20I-wêreldbekernederlaag in dié tyd volgens aantal lopies.''<ref name="INDvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/icc-men-s-t20-world-cup-89?opposition=5 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for ICC Men's T20 World Cup – vs New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Indië word die eerste span wat die T20I-wêreldbekertrofee suksesvol verdedig, dit vir ’n derde keer wen en ook die eerste gasheer wat dit tuis wen.''<ref name="INDvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/icc-t20-world-cup/india-becomes-first-team-to-defend-t20-world-cup-title-lift-trophy-at-home-126030800781_1.html |title=India becomes first team to defend T20 World Cup title, lift trophy at home |publisher=Business Standard |author=Anish Kumar |date=8 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''[[Suryakumar Yadav]], [[Jasprit Bumrah]], [[Hardik Pandya]], [[Shivam Dube]], [[Sanju Samson]], [[Mohammed Siraj]], [[Arshdeep Singh]], [[Kuldeep Yadav]] en [[Axar Patel]] word die volgende nege spelers wat die T20I-wêreldbekertitel twee keer kon wen, terwyl die Indiese afrigter [[Gautam Gambhir]] die eerste persoon word wat dit beide as speler en afrigter inpalm.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/9-india-stars-make-history-full-list-of-players-who-have-won-two-t20-world-cup-titles-13987464.html |title=India's history makers: Nine players secure their second T20 World Cup titles; check full list |publisher=First Post |date=9 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> * ''Suryakumar Yadav word die vierde Indiese kaptein ná [[Kapil Dev]], [[MS Dhoni]] en [[Rohit Sharma]] wat ’n IKR-toernooi kon inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/suryakumar-yadav-slaps-himself-after-joining-rohit-sharma-ms-dhoni-as-india-s-t20-world-cup-winning-captain-101773001438371.html |title=Suryakumar Yadav gives himself a few slaps after joining Rohit Sharma, MS Dhoni as India’s T20 World Cup-winning captain |publisher=Hindustan Times |author=Aditya Bhattacharya |date=9 Maart 2026 |accessdate=10 Maart 2026}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !T20I-wêreldkampioen 2026 |- |align=center|'''{{Cr-IN}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al die 20 deelnemende nasionale krieketspanne in die T20I-wêreldbeker 2026. [[Lêer:2026 ICC Mens T20 World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die T20I-wêreldbeker 2026: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#7ae|Super Agt}} {{sleutel|#c46|Eerste rondte}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|+/– !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || A/1 || 9 || 8 || 0 || 1 || 1812 || 1509 || +303 || 16 || — |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || D/2 || 9 || 5 || 1 || 3 || 1368 || 1398 || –30 || 11 || — |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || D/1 || 8 || 7 || 0 || 1 || 1388 || 1253 || +135 || 14 || — |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || C/2 || 8 || 6 || 0 || 2 || 1426 || 1377 || +49 || 12 || — |- | colspan="12"| '''In die Super Agt uitgeskakel''' |- style="background:#7ae;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || A/2 || 7 || 4 || 1 || 2 || 1027 || 950 || +77 || 9 || — |- style="background:#7ae;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} || C/1 || 7 || 5 || 0 || 2 || 1302 || 1092 || +210 || 10 || — |- style="background:#7ae;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZW}} || B/1 || 7 || 3 || 1 || 3 || 941 || 1091 || –150 || 7 || — |- style="background:#7ae;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} || B/2 || 7 || 3 || 0 || 4 || 1159 || 1152 || +7 || 6 || — |- | colspan="12"| '''In die eerste rondte uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 9 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || B || 4 || 2 || 0 || 2 || 617 || 572 || +45 || 4 || +1.523 |- style="background:#c46;" | 10 || style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} || D || 4 || 2 || 0 || 2 || 731 || 648 || +83 || 4 || +0.889 |- style="background:#c46;" | 11 || style="text-align:left;"|{{Cr-US}} || A || 4 || 2 || 0 || 2 || 685 || 622 || +63 || 4 || +0.788 |- style="background:#c46;" | 12 || style="text-align:left;"|{{Cr-IE}} || B || 4 || 1 || 1 || 2 || 493 || 484 || +9 || 3 || +0.150 |- style="background:#c46;" | 13 || style="text-align:left;"|{{Cr-XS}} || C || 4 || 1 || 0 || 3 || 676 || 642 || +34 || 2 || +0.184 |- style="background:#c46;" | 14 || style="text-align:left;"|{{Cr-IT}} || C || 4 || 1 || 0 || 3 || 559 || 697 || –138 || 2 || —1.020 |- style="background:#c46;" | 15 || style="text-align:left;"|{{Cr-NL}} || A || 4 || 1 || 0 || 3 || 585 || 693 || –108 || 2 || –1.217 |- style="background:#c46;" | 16 || style="text-align:left;"|{{Cr-NP}} || C || 4 || 1 || 0 || 3 || 607 || 612 || –5 || 2 || —1.349 |- style="background:#c46;" | 17 || style="text-align:left;"|{{Cr-AE}} || D || 4 || 1 || 0 || 3 || 606 || 610 || –4 || 2 || −1.364 |- style="background:#c46;" | 18 || style="text-align:left;"|{{Cr-CA}} || D || 4 || 0 || 0 || 4 || 597 || 740 || –143 || 0 || —2.426 |- style="background:#c46;" | 19 || style="text-align:left;"|{{Cr-NA}} || A || 4 || 0 || 4 || 0 || 537 || 766 || –229 || 0 || −3.108 |- style="background:#c46;" | 20 || style="text-align:left;"|{{Cr-OM}} || B || 4 || 0 || 4 || 0 || 466 || 674 || –208 || 0 || −4.845 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Pakistan}} [[Sahibzada Farhan]] | 383 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Tim Seifert]] | 326 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Sanju Samson]] | 321 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Ishan Kishan]] | 317 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Finn Allen]] | 298 |} | Meeste paaltjies:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | rowspan="2"| 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]] | rowspan="2"| 14 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Varun Chakravarthy]] |- | rowspan="3"| 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Shadley van Schalkwyk]] | rowspan="3"| 13 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Blessing Muzarabani]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Adil Rashid]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] == Notas == <references group="n" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2026 ICC Men's T20 World Cup|T20I-wêreldbeker 2026}} * {{en}} [https://www.t20worldcup.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138 T20I-wêreldbeker 2026 op ESPNcricinfo] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/2026-T20-World-Cup|title=2026 T20 World Cup|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Maart 2026}} * {{en}} {{IMDb-titel|39692558|2026 ICC Men's T20 World Cup}} {{Proteas (2026 T20I-wêreldbeker)}} {{Navigasie T20I-wêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:T20I-wereldbeker 2026}} [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Sri Lanka]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Sri Lanka]] [[Kategorie:T20I-wêreldbeker|2026]] [[Kategorie:Sport in 2026]] 1x3e3vmiqr1a8zdhkt09oytizzagda9 0 387333 2902217 2642431 2026-05-07T20:49:16Z Jcb 223 2902217 wikitext text/x-wiki {{Skuinse titel}} '''''Alma's Not Normal''''' is 'n Britse situasiekomedie (sitkom) wat vir die eerste keer as 'n loodsepisode op BBC Two in April 2020 uitgesaai is. Die reeks volg die gelyknamige Alma terwyl sy probeer om haar lewe betekenis te gee en die "fantastiese" uitkoms waarvan sy nog altyd gedroom het, terwyl sy die gespanne verhoudings met haar familie die hoof bied. Sy het tyd in welsynsorg deurgebring, iets wat sy probeer versoen met al die probleme in haar lewe. Die reeks is geskryf deur en die [[hoofkarakter]] word vertolk deur [[Sophie Willan]]. Die reeks is geïnspireer deur haar eie ervarings in die welsynstelsel. Willan het die 2021 [[Bafta]]-televisietoekenning vir beste komedieskrywer vir die loodsepisode gewen.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/sep/06/almas-not-normal-school-drunk-bikini-sophie-willan-chaotic-childhood-sitcom-gold|title=‘I went to school drunk in a bikini’: how Sophie Willan turned her chaotic life into sitcom gold|date=6 September 2021|website=the Guardian}}</ref> ’n Volledige reeks is goedgekeur wat in 2021 uitgesaai is. Die reeks bestaan uit ses episodes. ==Agtergrond== Willan het die eerste konsep omstreeks 2014 geskryf, gegrond op die besparingsmaatreëls van die Cameron-regering, wat Willan sê "regtig negatief gevoel het vir ontvangers van welsyn, geestesgesondheid [sorg] en maatskaplike dienste - mense soos my ma, mense wat reeds probleme gehad het."<ref name="auto"/> Willan het die BBC se Caroline Aherne-beurs in 2017 gewen wat haar £5000 toegeken het om haar idees te ontwikkel saam met mentorskap van die BBC se komedie-opdragredakteur, Kate Daughton, om 'n draaiboek te ontwikkel.<ref name="bolton">{{Cite web|url=http://bbc.com/mediacentre/latestnews/2018/sophie-willan-caroline-aherne-bursary/|title=Bolton comedian Sophie Willan wins Caroline Aherne Bursary|website=bbc.com}}</ref> Die draaiboek is opgevoer as 'n geoefende voorlesing voor 'n genooide gehoor, insluitend die bestuurder van BBC Two, Patrick Holland. Willan het onmiddellik 'n kommissie vir 'n loodsepisode ontvang.<ref name="bolton" /> Willan het die draaiboek vir die eerste reeks van die program tydens inperkings van die [[Covid-19-pandemie]] geskryf.<ref name="auto"/> == Rolverdeling en karakters == *Sophie Willan as Alma Nuthall – Alma is 'n werkersklas aspirant-aktrise in haar dertigs wat onlangs deur 'n verbrokkelde verhouding gegaan het. Sy het 'n deel van haar kinderjare in welsynsorg deurgebring en werk as 'n [[Prostitusie| vroulike begeleidster]], nadat sy die skool sonder kwalifikasies verlaat het. *Jayde Adams as Leanne, Alma se beste vriendin. *[[Siobhan Finneran]] as Lin Nuthall – Alma se ma Lin sukkel met geestesgesondheidskwessies en 'n heroïenverslawing wat beteken het dat sy nie na Alma kon omsien tydens haar kinderjare nie, en sy het 'n moeilike verhouding met Alma in volwassenheid. * Lorraine Ashbourne as Joan Nuthall – Joan is Lin se ma en Alma se ouma. Sy het Alma as kind grootgemaak toe Lin nie in staat was nie. Alma besoek Joan gereeld as volwassene. *[[James Baxter (akteur)|James Baxter]] as Anthony, Alma se vorige vriend. *Maizie Wickson as jong Alma. *Nicholas Asbury as Jim *[[Dave Johns]] as Bill. *Katie Redford as Jane. *Dave Spikey as Ian, ‘n drama onderwyser. *Sue Vincent as Trish. == Verwysings == {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== * {{IMDb title|12106710}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse televisiereekse]] 107h5o00kgrt1c2mlqzikg614l1w37j 0 392820 2902179 2901801 2026-05-07T17:50:07Z Suidpunt 13232 2902179 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|33|19|18.8|S|18|22|36.5|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} [[Lêer:Hildebrand Memorial.jpg|duimnael|regs|350px|Die Hildebrand-monument, naby Darling.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoording: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellenbosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...] Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [https://archive.org/details/standardencyclop0003vari/page/564/mode/2up?q=hildebrand ''Standard Encyclopaedia of Southern Africa'', deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971, p. 565] * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] 3nyobxf0kfknaeb6xp5pib6pccl0lqm 0 396359 2902209 2815081 2026-05-07T19:56:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902209 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Tampa Internasionale Lughawe | image = <!-- Tampa Intl Airport Logo.svg --> | image-width = 150 | image2 = Tampa Intl Oct2022.jpg | image2-width = 250 | caption2 = Lugfoto van die lughawe, Oktober 2022 | IATA = TPA | ICAO = KTPA | FAA = TPA | WMO = 72211 | mapframe = yes | type = Openbaar | owner-oper = Hillsborough County Aviation Authority | city-served = Tampa Bay Area | location = [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], V.S.A. | opened = {{start date and age|1971|04|15|df=yes|p=yes|br=yes}} | hub = Silver Airways | focus_city = Breeze Airways<br />[[Frontier Airlines]] | elevation-f = 26 | elevation-m = 8 | coordinates = {{Coord|27|58|47|N|82|32|5|W|region:US|display=inline,title}} | website = {{official URL}} | r1-number = 10/28 | r1-length-f = 6 999 | r1-length-m = 2 133 | r1-surface = Teer/[[beton]] | r2-number = 19L/1R | r2-length-f = 8 300 | r2-length-m = 2 530 | r2-surface = Teer/beton | r3-number = 19R/1L | r3-length-f = 11 002 | r3-length-m = 3 353 | r3-surface = Beton | h1-number = H1 | h1-length-f = 100 | h1-length-m = 30 | h1-surface = Teer | stat-year = 2021 | stat1-header = Totale passasiers | stat1-data = 18 115 213 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 198 568 | stat3-header = Gebasseerde vliegtuie | stat3-data = 79 | footnotes = Bron: [[Federale Lugvaartadministrasie]] }} '''Tampa Internasionale Lughawe''' ([[IATA]]: '''TPA''', [[ICAO]]: '''KTPA''', FAA LID: '''TPA''') is 'n internasionale [[lughawe]] 10 km wes van die middestad van [[Tampa, Florida|Tampa]], in Hillsborough County, [[Florida]], Verenigde State. Die lughawe word in die openbaar besit deur Hillsborough County Aviation Authority (HCAA). Die lughawe bedien 93 direkte bestemmings regoor Noord-Amerika, Sentraal-Amerika, die Karibiese Eilande en Europa deur verskeie [[lugredery]]e.<ref name="TampaDes">{{Cite web|url=https://www.tampaairport.com/nonstop|title=US Nonstop Destinations|publisher=Tampa International Airport|access-date=3 July 2022}}</ref> Die lughawe was tot 1952 '''Drew Field Munisipale Lughawe''' genoem.<ref>{{Cite web|url=http://www.tampaairport.com/about/history/drew_field_airport_history.asp|title=TPA &#124; About TPA &#124; DrDrew Field History|last=Roger Sandoval|date=February 23, 1928|publisher=Tampaairport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106100110/http://www.tampaairport.com/about/history/drew_field_airport_history.asp|archive-date=January 6, 2013|access-date=November 27, 2012}}</ref> == Geskiedenis == === Vlieënde boot === Tampa Bay is die geboorteplek van kommersiële lugdiens, toe die pioniervlieënier Tony Jannus op 1 Januarie 1914 die eerste vlug van die St. Petersburg-Tampa Airboat Line gevlieg het van [[St. Petersburg, Florida|St. Petersburg]] na Tampa met 'n Benoist Flying Boat — die eerste geskeduleerde kommersiële lugrederyvlug in die wêreld wat 'n swaarder-as-lug-vliegtuig gebruik het.<ref>{{cite book|last=Brown|first=Warren J.|title=Florida's Aviation History|publisher=Aero-Medical Consultants|location=Largo, Florida|year=1994|isbn=0-912522-70-4|page=56}}</ref> === Drew Field === In 1928 het die stad die 65 ha '''Drew Field''' 6 myl wes van Tampa voltooi. Dit is vernoem na die plaaslike ontwikkelaar John H. Drew, wat voorheen die grond besit het waarop die lughawe ontstaan het. Die meer gewilde Peter O. Knight-lughawe is in 1935 op Davis-eiland naby Tampa se middestad geopen, waar beide Eastern en National Airlines tot 1946 bedrywig was. === Tampa Internasionale Lughawe === [[Lêer:TPA_2018_-_Marriott_and_Control_Tower.jpg|regs|duimnael|Tampa Airport Marriott en lugverkeerbeheertoring]] Trans Canada Airlines het internasionale vlugte in 1950 begin en Drew Field is herdoop na Tampa Internasionale Lughawe. Die lughawe se tweede terminaal is in 1952 geopen naby die kruising van Columbusrylaan en West Shore Blvd. Die April 1957 Amptelike Lugdiensgids wys 30 vertrekke per dag vir Eastern Air Lines: ononderbroke na [[Midway Internasionale Lughawe|Chicago-Midway]], Detroit (Willow Run), Cleveland, New York Idlewild (nou JFK), Boston, sewe direk na Atlanta en 18 binne Florida. Trans Canada het dertien ononderbroke vlugte per week na [[Toronto]] of [[Montreal]] gehad. Die 1952-terminaal, wat vir drie lugrederye gebou is, is oorweldig nadat die Burgerlike Lugvaartraad in die laat 1950's aan Capital, [[Delta Air Lines|Delta]], Northeast, Northwest en Trans World Airlines magtiging verleen het om vanaf Tampa te vlieg. 'n Anneks is oos van die terminaal gebou vir die nuwe rederye. Skroefaangedrewe vlugte het in 1959 op Eastern Air Lines se [[Lockheed L-188 Electra|L-188 Electra]] begin; in 1960 het National, Eastern en Delta Air Lines begin met straalvlugte met die Douglas DC-8. National se DC-8 het direk gevlieg na Los Angeles en weeklikse [[Pan Am|Pan American]] stralers na [[Meksikostad]] het in 1961 begin. Die 1952-terminaal was oorlaai namate groter stralers suiervliegtuie vervang het en dit is weer uitgebrei. In sy vroeë jare sou die 1971-terminaal ook 'n groot aantal toeriste sien op pad na Walt Disney World, wat ook in 1971 geopen het. Dit was te wyte aan die feit dat [[Orlando Internasionale Lughawe]] destyds baie kleiner was met 'n beperkte kapasiteit.<ref>{{cite news|last1=Calise|first1=Gabrielle|title='New' Tampa International Airport opened 50 years ago. Here's what it was like.|url=https://www.tampabay.com/life-culture/history/2021/04/15/new-tampa-international-airport-opened-50-years-ago-heres-what-it-was-like/|access-date=12 May 2022|agency=Tampa Bay Times|date=15 April 2021}}</ref> Shawnee Airlines het in die 1970's verbindingsvlugte vanaf Tampa na die nou ontbinde Walt Disney World-lughawe aangebied.<ref name="History 1">{{Cite web|url=https://jg757.tripod.com/jetport.html|title=Landside/Airside Terminal 1961–1979|website=Juan's Tampa International Airport Page|access-date=26 October 2021}}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Orlando Internasionaal het sy huidige terminaal in 1981 geopen met dieselfde goed-ontvangte land-/lugkant-uitleg as Tampa Internasionale Lughawe.<ref name="Orlando">{{Cite web|url=https://golldiecat.tripod.com/mco.html|title=Orlando International Airport: The story of MCO's past and present terminal building.|website=Golldiecat's Airport-Page|access-date=16 February 2022|archive-date=29 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129031914/https://golldiecat.tripod.com/mco.html|url-status=dead}}</ref> Op 15 Julie 1972 het die 63 meterhoë lugverkeerbeheertoring geopen, die hoogste in die Verenigde State destyds. Die Host/Marriott Airport Hotel met sy draaiende dakrestaurant is in Desember 1973 geopen, met driedubbele vensters en klankdigte gastekamers. Northwest Airlines en National Airlines het die jumbo-straler laat in 1971 na die lughawe gebring met die bekendstelling van die [[Boeing 747]] en [[McDonnell Douglas DC-10]]. Dit is gevolg deur die [[Lockheed L-1011 TriStar]] 'n jaar later deur Eastern Air Lines. National Airlines het in 1977 trans-Atlantiese DC-10-diens na Amsterdam en Parys begin. == Fasiliteite == === Terminaal === Tampa Internasionale Lughawe se Landside/Airside-terminaal was die eerste van sy soort in die wêreld.<ref>Tampa International Airport, [http://www.tampaairport.com/about/history/airport_history.asp?title=Airport History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225222615/http://www.tampaairport.com/about/history/airport_history.asp?title=Airport}}</ref> Daar is 'n sentrale Landside-terminaal waar bagasie- en kaartjiefunksies plaasvind. Die Landside-terminaal word omring deur vier Airside-satelliete waar vliegtuiginstap plaasvind. Elke Airside is gekoppel aan die Landside-terminaal via 'n verhoogde outomatiese menseverhuiser (APM)-stelsel wat 16 Bombardier Innovia APM 100-pendelmotors gebruik. TPA was die eerste lughawe ter wêreld wat 'n ten volle geoutomatiseerde, bestuurdervrye menseverhuiserstelsel ontplooi het en is gasheer vir Bombardier Transportation se APM-stelsel wat die langste loop. Daar is vier aktiewe lugkante (A, C, E en F) met 59 hekke.<ref name="TPAMaps">{{Cite web|url=https://www.tampaairport.com/maps|title=Tampa International Airport Maps|access-date=3 July 2022}}</ref> Almal is na 1985 gebou en alle lugkante sluit 'n koshof en geskenkwinkel in, sowel as patio's vir rook buite. Airsides E en F bevat belastingvrye winkels bykomend tot die gewone geskenkwinkels om passasiers te bedien wat op internasionale vlugte aankom of vertrek.<ref>{{Cite web|url=http://tampaairport.com/shops/airside_e_map.asp|title=TPA &#124; Shops and Restaurants &#124; Airside E|last=Roger Sandoval|publisher=Tampaairport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111033202/http://www.tampaairport.com/shops/airside_e_map.asp|archive-date=November 11, 2012|access-date=November 27, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tampaairport.com/shops/airside_f_map.asp|title=TPA &#124; Shops and Restaurants &#124; Airside F|last=Roger Sandoval|publisher=Tampaairport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121220035738/http://www.tampaairport.com/shops/airside_f_map.asp|archive-date=December 20, 2012|access-date=November 27, 2012}}</ref> * '''Airside A''' bevat 16 hekke. <ref name="TPAMaps"/> * '''Airside C''' bevat 16 hekke. * '''Airside E''' bevat 13 hekke. * '''Airside F''' bevat 14 hekke. === Aanloopbane === Tampa Internasionale Lughawe beslaan 'n oppervlakte van 1300 hektaar op 'n hoogte van 8 meter bo [[seevlak]]. Dit het drie aanloopbane: 10/28 is 6 999 by 150 voet (2 133 × 46 m) met 'n asfalt-/betonoppervlak; 19L/1R is 8 300 by 150 voet (2 530 × 46 m) met 'n asfalt-/betonoppervlak; 19R/1L is 11 002 by 150 voet (3 353 × 46 m) met 'n betonoppervlak.<ref>{{Cite web|url=https://skyvector.com/airport/TPA/Tampa-International-Airport|title=TPA airport data at skyvector.com|website=skyvector.com|access-date=August 23, 2022}}</ref> Op 13 Januarie 2011 het die aanloopbaanbenamings verander as gevolg van 'n verskuiwing in die magnetiese rigtings. 09/27 het 10/28 geword, 18R/36L het 1L/19R geword, 18L/36R het 1R/19L geword.<ref>{{Cite web|url=http://www.tampaairport.com/about/general_aviation/ga-newsletter-fall-2010.pdf|title=GA newsletter fall 2010|website=www.tampaairport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304000627/http://www.tampaairport.com/about/general_aviation/ga-newsletter-fall-2010.pdf|archive-date=March 4, 2012|access-date=2015-10-23}}</ref> == Lugrederye en bestemmings == === Top lugrederye === {| class="wikitable" style="font-size: 95%" width="align=" |+Grootste lugrederye by TPA (April 2022 - Maart 2023)<ref>{{cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=gcN&Nv42146_anzr=gnz2n,%20SY:%20gnz2n%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=RITA &#124; BTS &#124; Transtats|publisher=transtats.bts.gov|access-date=June 10, 2023}}</ref> !Rang ! Redery ! Passasiers ! Markaandeel |- |1 |[[Southwest Airlines]] |5 647 000 |27.47% |- |2 |[[Delta Air Lines]] |3 754 000 |18.26% |- |3 |[[American Airlines]] |3 425 000 |16.66% |- |4 |[[United Airlines]] |2 143 000 |10.43% |- |5 |[[Spirit Airlines]] |1 595 000 |7.76% |- | |Ander |3,990,000 |19.41% |- |} {| class="wikitable" style="font-size: 95%" width="align=" |+Besigste binnelandse roetes vanaf TPA (Junie 2022 – Mei 2023) <ref>{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=gcN&Nv42146_anzr=gnz2n,%20SY:%20gnz2n%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=RITA &#124; BTS &#124; Transtats|publisher=transtats.bts.gov|access-date=November 14, 2022}}</ref> !Rang ! Stad ! Passasiers ! Rederye |- | 1 | [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | 1 003 000 | Delta, Frontier, Southwest, Spirit |- | 2 | [[Charlotte Douglas Internasionale Lughawe|Charlotte, Noord-Carolina]] | 482 000 | American |- | 3 | [[Denver Internasionale Lughawe|Denver, Colorado]] | 437 000 | Frontier, Southwest, United |- | 4 | [[O'Hare Internasionale Lughawe|Chicago–O'Hare, Illinois]] | 424 000 | American, Frontier, Southwest, Spirit, United |- | 5 | [[Dallas/Fort Worth Internasionale Lughawe|Dallas/Fort Worth, Texas]] | 396 000 | American, Spirit |- | 6 | [[Newark Liberty Internasionale Lughawe|Newark, New Jersey]] | 396 000 | JetBlue, Spirit, United |- | 7 | [[LaGuardia-lughawe|New York-LaGuardia, New York]] | 366 000 | Delta, JetBlue, Southwest, Spirit |- | 8 | [[Logan Internasionale Lughawe|Boston, Massachusetts]] | 357 000 | Delta, JetBlue, Spirit |- | 9 | Detroit, Michigan | 348 000 | Delta, Southwest, Spirit |- | 10 | [[Baltimore/Washington Internasionale Lughawe|Baltimore, Maryland]] | 347 000 | Southwest, Spirit |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] 1tnnwvbrfhiyefr748psg38p65vv1kz 0 402398 2902242 2901839 2026-05-08T01:11:19Z Nikolai Kurbatov 125512 2902242 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Christopher Nolan Cannes 2018.jpg|duimnael|regs|Christopher Nolan in 2018.]] '''Christopher Edward Nolan''' (gebore 30 Julie 1970) is 'n Britse en Amerikaanse filmmaker. Hy is bekend vir sy rolprente met komplekse storievertelling en word beskou as 'n toonaangewende filmmaker van die 21ste eeu. Sy rolprente het wêreldwyd sowat $5 miljard verdien. Hy is genomineer vir vyf [[Oscar|Oscar-toekennings]], vyf [[Bafta|BAFTA-toekennings]] en ses [[Golden Globe|Golden Globe-toekennings]]. In 2015 is hy deur [[Time (tydskrif)|Time Magazine]] as een van die 100 invloedrykste mense ter wêreld gelys, en in 2019 is hy aangestel as bevelvoerder van die Orde van die Britse Ryk vir sy bydraes tot film. Nolan het van jongs af 'n belangstelling in rolprentvervaardiging ontwikkel. Nadat hy Engelse letterkunde aan die University College London gestudeer het, het hy verskeie kortfilms gemaak voor sy speelfilmdebuut met ''Following (1998)''. Nolan het internasionale erkenning gekry met sy tweede film, ''Memento (2000)'', waarvoor hy genomineer is vir die Oscar-toekenning vir beste oorspronklike draaiboek. Hy het oorgeskakel van onafhanklike na ateljeefilmvervaardiging met ''Insomnia (2002)'', en het verdere kritiese en kommersiële sukses behaal met ''[[The Dark Knight|The Dark Knight Trilogy (2005–2012)]]'', ''The Prestige (2006)'' en ''Inception(2010)''; die laaste hiervan het Nolan twee Oscar-benoemings besorg, vir beste rolprent en beste oorspronklike draaiboek. Dit is gevolg deur ''[[Interstellar]] (2014)'', ''Dunkirk (2017)'' en ''Tenet (2020)''. Vir ''Dunkirk'' het hy twee Oscar-benoemings verdien, insluitend sy eerste vir beste regisseur. Nolan se werk verskyn gereeld op die lys van beste rolprente van hul onderskeie dekades. Hulle word tipies gekenmerk deur temas van [[epistemologie]] en [[eksistensialisme]]. Gevul met 'n [[Metafisika|metafisiese]] uitkyk, ondersoek hulle [[Etiek|etiese]] gedrag, die konstruksie van tyd en die smeebare aard van [[geheue]] en persoonlike identiteit. Sy werk is deurspek met wiskundig-geïnspireerde beelde en konsepte, onkonvensionele narratiewe strukture, praktiese spesiale effekte, eksperimentele klanklandskappe, grootformaat filmfotografie en materialistiese perspektiewe. Hy het verskeie van sy films saam met sy broer Jonathan geskryf en vervaardig en bestuur die produksiemaatskappy Syncopy Inc. saam met sy vrou, Emma Thomas.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=PqGrR2Upz0M|title=Writers Bloc Presents: Christopher Nolan, Tom Shone and Kenneth Branagh|date=2 December 2020|publisher=Writers Bloc Presents|time=56:02|access-date=10 February 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 July 2010|title=Nolan's Mind Games|publisher=Film London|url=http://filmlondon.org.uk/news/2010/july/nolans_mind_games|url-status=dead|access-date=11 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122213601/http://filmlondon.org.uk/news/2010/july/nolans_mind_games|archive-date=22 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|last1=Purcell|first1=Andrew|title=Christopher Nolan's Interstellar brings back the Spielberg-style family blockbuster|url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/christopher-nolans-interstellar-brings-back-the-spielbergstyle-family-blockbuster-20141104-11gjqp.html|access-date=9 December 2022|work=The Sydney Morning Herald|date=4 November 2014|archive-date=9 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209185721/https://www.smh.com.au/entertainment/movies/christopher-nolans-interstellar-brings-back-the-spielbergstyle-family-blockbuster-20141104-11gjqp.html|url-status=live}}</ref><ref name="Tempest">{{cite news|last=Tempest|first=Matthew|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2011/feb/24/inception-christopher-nolan-film-oscar-director|title=I was there at the ''Inception'' of Christopher Nolan's film career|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005100119/http://www.theguardian.com/film/filmblog/2011/feb/24/inception-christopher-nolan-film-oscar-director|archive-date=5 October 2013|work=The Guardian|date=24 February 2011|access-date=21 September 2011}}</ref><ref name="British Cinematographer pt2">{{Cite web|url=http://www.thecinematographer.info/articles/18-wally-pfister.html|title=Wally Pfister ASC on Christopher Nolan's ''Inception''|year=2010|publisher=American Society of Cinematographers|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411005825/http://www.thecinematographer.info/articles/18-wally-pfister.html|archive-date=11 April 2012|access-date=12 February 2013}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] eo2dd10oqnhjxgaoai0olzg59xqyvrp 0 405130 2902098 2892313 2026-05-07T12:46:49Z The Dankey 183630 Geringe taalkundige wysiging en byvoeging van Eloff se rol as veldtogbestuurder van nuwe DA leier. 2902098 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Daniël Eloff | birth_date = 1994 | birth_place = Suid-Afrika | nationality = Suid-Afrikaans | occupation = Prokureur, regsadviseur, akademikus, skrywer | alma_mater = [[Universiteit van Pretoria]] (LLB, LLM), [[Universiteit van die Witwatersrand]] (PGDip) | employer = Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van Kaapstad | known_for = Openbarebelanglitigasie; regsadvies aan munisipale regering; akademiese publikasies oor internetreg en menseregte }} '''Daniël Jakobus Eloff''' (gebore 1994) is 'n Suid-Afrikaanse prokureur, regsadviseur en akademiese navorser. Hy dien sedert 2024 as Hoofregsadviseur in die Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van Kaapstad.<ref>{{cite web|url=https://orcid.org/0000-0002-9195-5616|title=ORCID: Daniël Eloff|access-date=30 September 2025}}</ref> Hy was voorheen die jongste direkteur by Hurter Spies Ing., 'n regsfirma in Pretoria,<ref>{{cite web|url=https://hurterspies.co.za/af/ons-span/|title=Hurter Spies Ing.: Ons Span|access-date=30 September 2025}}</ref> en ’n dosent en navorsingsgenoot by [[Akademia]].<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/44528081/Dani%C3%ABl_Eloff|title=Daniël Eloff - Academia.edu profiel|access-date=30 September 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eloff se navorsing fokus op administratiefreg, federalisme, kuberreg en menseregte, en sy publikasies het in eweknie-beoordeelde joernale verskyn.<ref>{{cite journal|last=Eloff|first=D|year=2023|title=The nature of rights and access to the internet|journal=Obiter|volume=44|pages=33–49|url=https://obiter.mandela.ac.za/article/view/12594}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Eloff het in 2012 aan die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] [[gematrikuleer]]. Hy het die LLB- en LLM-grade aan die [[Universiteit van Pretoria]] behaal<ref>Eloff, Daniël. "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa". UPSpace Institutional Repository. hdl:2263/78704. Retrieved 1 June 2021 - https://repository.up.ac.za/handle/2263/78704</ref> en later 'n nagraadse diploma in mensereglitigasie by die [[Universiteit van die Witwatersrand]] voltooi. Sy LLM-proefskrif se titel was "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa."<ref>Eloff, Daniël. "A Comparative Inquiry into Internet Neutrality in South Africa". UPSpace Institutional Repository. https://repository.up.ac.za/handle/2263/78704</ref> Eloff het as student die [[UP Debatsvereniging]] gestig en het die [[ATKV-Universiteitedebat]] se kompetisie gewen. Hy het ook in 2015 die prys vir die beste spreker gewen. == Professionele lewe == Eloff het in 2019 as kandidaatprokureur by Hurter Spies Ing. begin en is in 2021 die jongste direkteur in die firma se geskiedenis.<ref>{{cite web|url=https://hurterspies.co.za/af/ons-span/|title=Hurter Spies Ing.: Ons Span|access-date=30 September 2025}}</ref> In 2024 is hy aangestel as Hoofregsadviseur in die Kantoor van die Uitvoerende Burgemeester van [[Kaapstad]].<ref>{{cite web|url=https://orcid.org/0000-0002-9195-5616|title=ORCID: Daniël Eloff|access-date=30 September 2025}}</ref> Hy is ook 'n direkteur van Free SA (Foundation for the Rights of Expression and Equality).<ref>{{cite web|url=https://forsa.org.za/wp-content/uploads/2024/11/Free-SA-Report-Expropriation.pdf|title=Free SA Report: The Expropriation Act|date=2024|access-date=30 September 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eloff dien op die adviesraad van die Universiteit van Pretoria se Konvokasie en is ’n raadslid van die Free Speech Union van Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/alumni/news/post_3272607-the-convocation-of-the-university-of-pretoria|title=The Convocation of the University of Pretoria|website=UP Alumni|date=1 November 2024|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/media/shared/763/final-2022-minutes-convocationannualgeneralmeeting.zp240901.doc|title=Final 2022 Minutes Convocation Annual General Meeting|website=University of Pretoria|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.up.ac.za/media/shared/763/cv-danil-eloff.zp249178.pdf|title=Danil Eloff CV|website=University of Pretoria|access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://freespeech.org.za/our-people|title=Free Speech Union SA: Advisory Board|access-date=30 September 2025|archive-date= 7 Augustus 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807034517/https://freespeech.org.za/our-people|url-status=dead}}</ref> Eloff was betrokke by verskeie sake oor onderwys, taalregte, regeringsaanspreeklikheid en openbarebelanglitigasie. Hurter Spies het sedert 2009 sivielereglitigasie vir [[AfriForum]], [[Solidariteit]] en ander burgerregte-organisasies hanteer, dus met 'n fokus op aanspreeklikheidslitigasie en die bevordering van die regte van minderhede. Eloff was betrokke by verskeie hofsake betreffende die Suid-Afrikaanse nasionale ramptoestand wat in reaksie op die [[Covid-19-pandemie]] in Suid-Afrika verklaar is.<ref>Hofsake oor die regering se inperkingsregulasies | KN VERSLAG IN GESPREK | 20 MEI 2020 | kykNET. (2020, May 21). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=usy4vKBbb6s</ref><ref>COVID ramptoestand onwettig?| KN VERSLAG IN GESPREK | 25 NOV 2020 | kykNET. (2020, November 25). YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=1MBR0g4N3nE</ref> Hierdie sake het die gedwonge kwarantyn van Suid-Afrikaners wat uit die buiteland terugkeer, die verbod op alkoholverkope, die sluiting van skole en kleuterskole, sowel as ander inperkingsmaatreëls ingesluit. In 2026 was Eloff die veldtogbestuurder vir [[Geordin Hill-Lewis]] se suksesvolle kandidatuur as Federale Leier van die [[Demokratiese Alliansie]] toe Hill-Lewis op 12 April 2026 by die party se Federale Kongres verkies is met 92% van die steun.<ref>{{cite web |title=Geordin Hill-Lewis elected as new DA Federal Leader |url=https://www.enca.com/top-stories/our-plan-win-geordin-hill-lewis-elected-new-da-federal-leader |website=eNCA |date=12 April 2026 |access-date=7 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |last=Boonzaaier |first=Dawie |title=DA-leierstryd: Senior lede gooi gewig agter Hill-Lewis |url=https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-leierstryd-senior-lede-gooi-gewig-agter-hill-lewis-20260221-0743 |website=Netwerk24 |date=22 February 2026 |access-date=7 May 2026 |language=af}}</ref> == Skryfwerk en publikasies == Eloff is 'n gereelde skrywer en bydraer vir verskeie aanlyn- en ander publikasies. Hy het ook 'n aantal akademiese artikels gepubliseer oor onderwerpe soos openbarebelanglitigasie, administratiewe reg, kuberreg en kinderregte. Hy het spesifieke publikasies geskryf oor onderwerpe soos internetneutraliteit, die rasionaliteitstoets in inperkingslitigasie,<ref>Eloff D ‘The rationality test in lockdown litigation in South Africa’ (2021) 21 African Human Rights Law Journal 1157-1180 - http://www.scielo.org.za/pdf/ahrlj/v21n2/22.pdf</ref> die aard van regte en toegang tot die internet,<ref>Eloff D ‘The nature of rights and access to the internet’ (2023) 44 Obiter 33-49 - https://obiter.mandela.ac.za/article/view/12594</ref> en meer. Sy ander skryfwerk sluit in artikels oor die algemene databeskermingsregulasie,<ref>Eloff D “Unscrambling the General Data Protection Regulation” De Rebus (2018) (Aug) DR 32 - https://www.derebus.org.za/unscrambling-the-general-data-protection-regulation/</ref> regsprivilegie en kuberkraking,<ref>Eloff D “Legal professional privilege and Internet hacking” De Rebus (2017) (Nov) DR 17 - https://www.derebus.org.za/legal-professional-privilege-internet-hacking/</ref> en kinderregte in Suid-Afrikaanse skole.<ref>Eloff I & Eloff D “Children’s rights and participation in school in South Africa” in Tonon G, ‘Re-defining Children’s Participation in the Countries of the South’ J.B. Metzler (2022) - https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-64167-5_5</ref> Benewens sy betrokkenheid by OntLaer publiseer Eloff gereeld meningsartikels in verskeie media. Hy het onder meer bygedra tot ''BusinessLIVE'',<ref>{{cite news|last=Eloff|first=D|title=Reform local government by multiplying it, not merging it|url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/2025-06-17-danil-eloff-reform-local-government-by-multiplying-it-not-merging-it/|work=BusinessLIVE|date=17 Junie 2025|access-date=30 September 2025}}</ref> ''Politicsweb'',<ref>{{cite news|last=Eloff|first=D|title=Between two expropriation truths|url=https://www.politicsweb.co.za/opinion/between-two-expropriation-truths|work=Politicsweb|date=23 Mei 2024|access-date=30 September 2025}}</ref> en ''The Daily Friend''.<ref>{{cite web|url=https://dailyfriend.co.za/author/daniel-eloff/|title=Daniel Eloff – Author page|website=The Daily Friend|access-date=30 September 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Eloff is die seun van prof. [[Irma Eloff]], 'n professor in Opvoedkundige Sielkunde by die Universiteit van Pretoria en 'n ereprofessor aan die Universiteit van Innsbruck (Oostenryk). Hy is ook die broerskind van [[Theuns Eloff]]. Eloff, ’n afstammeling van pres. [[Paul Kruger]] en sy tweede vrou, Gezina, en ’n agter-agterkleinkind van F.C. (Ryk Freek of Frikkie) Eloff, na wie die woonbuurt [[Eloffsdal]] in Pretoria genoem is, en sy vrou, Elsie Eloff-Kruger, is een van vyf kinders. == Omstredenheid == In 2019 het 'n sosiale- mediastruweling ontstaan toe Eloff van die sosiale mediaplatform Twitter geskors is nadat hy 'n foto van [[Julius Malema]], leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters, geplaas het wat glo in besigheidsklas gevlieg het.<ref>Head, T. (2019, August 23). Champagne socialist? Julius Malema slammed for flying business class. The South African. https://www.thesouthafrican.com/news/offbeat/champagne-socialist-julius-malema-business-class-flight/</ref><ref>Reporter, C. (2019, August 23). Malema claps back at man who posted photo of him in business class | The Citizen. The Citizen. https://www.citizen.co.za/news/malema-claps-back-at-man-who-posted-photo-of-him-in-business-class/</ref><ref>Julius Malema claps back at man who posted snap of him in business class. (n.d.). TimesLIVE. https://www.timeslive.co.za/politics/2019-08-26-julius-malema-claps-back-at-man-who-posted-snap-of-him-in-business-class/</ref> Eloff het die Suid-Afrikaanse regering se behandeling van motoriste tydens 'n voorval op die N1-snelweg wat VIP-polisie betrek het, bevraagteken.<ref>Zyl, C. V. (2023, July 8). Motorists assaulted by VIP police allegedly prohibited by SANDF from speaking out. The South African. https://www.thesouthafrican.com/news/motorists-assaulted-by-vip-police-allegedly-prohibited-by-sandf-from-speaking-out-breaking-news-08-july-2023/</ref><ref>Roux, C. L. (2023, July 15). VIP highway assault: Suspended blue light officials still get full pay | The Citizen. The Citizen. https://www.citizen.co.za/news/vip-protection-highway-assault-suspended-saps-full-pay-latest/</ref><ref>Wicks, B. (2023, July 10). N1 assault: One of the victims considers suing Cele, SAPS for R1m. N1 Assault: One of the Victims Considers Suing Cele, SAPS for R1m.</ref><ref>Mitchley, A. (2001, August 24). Motorists assaulted by VIP police on N1 allegedly prohibited by SANDF from speaking about attack | News24. News24. https://www.news24.com/news24/southafrica/news/motorists-assaulted-by-vip-police-on-n1-allegedly-prohibited-by-sandf-from-speaking-about-attack-20230708</ref> == Akademiese publikasies == Eloff se eweknie-beoordeelde akademiese publikasies sluit die volgende in: * {{cite journal |last1=Eloff |first1=Daniël |last2=Lamey |first2=Albert |year=2025 |title=Die regsgeldigheid van strafbepalings in die COVID-19-regulasies: ’n akademiese ondersoek |journal=LitNet Akademies |volume=22 |issue=2 |pages= |doi=10.56273/1995-5928/2025/j22n2e1}} * {{cite journal |last1=Eloff |first1=D |last2=Eloff |first2=C |year=2025 |title=The rights of graduate medical practitioners and reforming community service non-placements |journal=South African Medical Journal |volume=115 |issue=6 |pages= |doi=10.7196/samj.2025.v115i6.3094 |issn=2078-5135}} * {{cite journal |last=Eloff |first=Daniël |year=2023 |title=The nature of rights and access to the internet |journal=Obiter |volume=44 |issue=1 |pages=33–49 |doi=10.17159/obiter.v44i1.12594}} * {{cite book |last=Eloff |first=Daniël |year=2022 |chapter=Children’s Rights and Participation in School in South Africa |editor1-last=Tonon |editor1-first=Graciela |title=Re-defining Children’s Participation in the Countries of the South |publisher=J.B. Metzler |location=Berlin |doi=10.1007/978-3-662-64167-5_5 |isbn=9783662641668}} * {{cite journal |last=Eloff |first=Daniël |year=2021 |title=The rationality test in lockdown litigation in South Africa |journal=African Human Rights Law Journal |volume=21 |issue=2 |pages=1157–1180 |doi=10.17159/1996-2096/2021/v21n2a46}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] 3wg40vj760bxkb38fo47cv2vudk4qbc 0 405735 2902304 2610165 2026-05-08T08:37:50Z ~2026-27850-41 207355 2902304 wikitext text/x-wiki : ''"Private inligting" herlei hier. Vir persoonlike identifiseerbare inligting, sien [[Persoonlike inligting]]. Vir inligting wat privaat oorgedra word, sien [[Geheimhouding]].'' [[Lêer:Bansky one nation under cctv.jpg|duimnael|upright=1.5|[[Banksy]] se ''One Nation Under CCTV'' graffiti, langs 'n werklike geslotekringtelevisiekamera.]] '''Privaatheid''' is die vermoë van 'n individu of groep om hulself of inligting oor hulself af te sonder of te weerhou, en sodoende hulself selektief uit te druk. Die domein van privaatheid oorvleuel gedeeltelik met sekuriteit, wat die konsepte van toepaslike gebruik en beskerming van inligting kan insluit. Privaatheid kan ook die vorm van liggaamlike integriteit aanneem. Histories was daar baie verskillende opvattings oor privaatheid. Meeste [[Kultuur|kulture]] erken die reg van 'n individu om aspekte van hul persoonlike lewens uit openbare rekords te weerhou. Die reg om nie deur die [[regering]], korporasies of 'n individu onderwerp te word aan ongesanksioneerde privaatheidskendings nie, is deel van baie lande se privaatheidswetgewing, en in sommige gevalle, die land se [[grondwet]]. Met die opkoms van [[tegnologie]] het die debat oor privaatheid uitgebrei van 'n liggaamlike sin om 'n digitale sin in te sluit. In meeste lande word die reg op digitale privaatheid as 'n uitbreiding van die oorspronklike reg op privaatheid beskou, en baie lande het wette aangeneem wat digitale privaatheid verder beskerm teen openbare en private entiteite. Daar is verskeie tegnieke om privaatheid in te dring, wat deur korporasies of regerings gebruik kan word vir wins- of politieke redes. Omgekeerd, om privaatheid te beskerm, kan mense [[versleuteling]] of maatreëls van anonimiteit gebruik. == Etimologie == Die woord privaatheid is afgelei van die [[Latyn]]se woord "privatus", wat beteken afgesonder van wat publiek is. D.w.s dit wat persoonlik is, of aan jouself behoort en nie aan die staat nie.<ref name=privatus>{{citation|url=https://www.etymonline.com/word/privacy |access-date= November 18, 2020|date= November 17, 2020|work= Online Etymology Dictionary|title= privacy (n.) }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last1=Lessig |first1=Lawrence |title=Code 2.0 |date=2006 |isbn=978-0-465-03914-2 |url=https://archive.org/details/Code2.0/mode/2up |access-date=30 June 2022 |language=en-US |chapter=Eleven: Privacy|publisher=Lawrence Lessig }} * {{cite book| last=Solove| first=Daniel J.| title=Understanding Privacy| publisher=Harvard University Press| year=2010 | isbn=978-0674035072}} * {{cite encyclopedia |last= Singleton|first= Solveig |title=Political Science |editor-first=Ronald |editor-last=Hamowy |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |chapter= Privacy |chapter-url=https://sk.sagepub.com/reference/libertarianism/n242.xml|url= https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC |year=2008 |publisher= Sage; Cato Institute |location= Thousand Oaks, Kalifornië |doi= 10.4135/9781412965811.n242|isbn= 978-1412965804 |oclc=750831024| lccn = 2008009151 |pages=390–392 }} == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Privacy}} * [https://www.youtube.com/watch?v=pcSlowAhvUk Glenn Greenwald: Why privacy matters]. Video op [[YouTube]], verskaf deur [[TED]]. Gepubliseer op 10 Oktober 2014. * [https://chartsbin.com/view/by8 International Privacy Index world map], ''The 2007 International Privacy Ranking'', Privacy International (London). * [http://plato.stanford.edu/entries/privacy/ "Privaatheid"] in die ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' {{Normdata}} [[Kategorie:Privaatheid]] pz5oknzb3850rdv4a56zamqableu2tp 0 405876 2902266 2729357 2026-05-08T04:17:03Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902266 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Tydren Finland''' (voorheen bekend as die '''Neste Oil Rally Finland''', '''1000 Mere Tydren''' en '''Rally of the Thousand Lakes'''; {{Lang-fi|Suomen ralli}}, {{Lang-sv|Finska rallyt}}) is 'n [[tydren]]kompetisie in die Finse Mereland in Sentraal-Finland. Die tydren word op breë en gladde grondpaaie gery, met blinde kruine en groot spronge. Dit is die vinnigste byeenkoms in die [[Wêreldtydrenkampioenskap]] en is die "Grand Prix of Rallying" en die "Grand Prix on Gravel" genoem. Tydren Finland is een van die grootste jaarliks georganiseerde openbare geleenthede in die Nordiese lande, wat honderdduisende toeskouers elke jaar lok. Dit is bekend dat die tydren baie moeilik is vir nie-Noordiese bestuurders; slegs sewe jaers van ander lande as [[Finland]] of [[Swede]] het die byeenkoms reeds gewen – in die 1980's en voorheen het die veld feitlik geheel en al uit Finse en Sweedse jaers bestaan. Die stad Jyväskylä in die Sentraal-Finland-streek het dikwels gedien as die hoofplek vir Finse tydrenkompetisies,<ref>[https://www.kosunenracing.com/neste.html Neste Rally Finland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517234148/https://www.kosunenracing.com/neste.html |date=17 Mei 2023 }} – Kosunen Racing</ref><ref>[https://www.jyvaskyla.fi/en/capital-of-sport/why Why is Jyväskylä The Capital of Sport?] – Jyvaskyla.fi</ref> omdat Tydren Finland die eerste keer in 1951 onder die naam Jyväskylän Suurajot (Jyväskylä Grand Prix) gehou is. Dit was oorspronklik 'n uithouritbyeenkoms wat tot by [[Lapland (Finland)|Lapland]] in Noord-Finland gestrek het, met die tydren aan die voorpunt van die aanvaarding van die moderne tydrenformaat, wat die roete in 'n aantal spesiale fases in die middel-1950's verdeel het. Met toenemende internasionale aandag het dit in 1959 deel van die Europese Tydrenkampioenskap geword. Ná die begin van die Wêreldtydrenkampioenskap in 1973 het die byeenkoms die Finse ronde in die reeks geword. Tydren Finland is nou een van die gewildste en mees gesogte tydrenne van die kampioenskap. == Geskiedenis == Die tydren het in die 1970's belangrikheid begin wen, en plaaslike helde soos Hannu Mikkola, Markku Alén, Timo Salonen, Tommi Mäkinen en [[Marcus Grönholm]] was die suksesvolste name by hierdie tydren, en Sweedse jaers soos Stig Blomqvist het ook hier sukses behaal. Die moeilikheid van hierdie tydren vir nie-Noordiese jaers het gemaak dat noemenswaardige mededingers soos [[Walter Röhrl]] (wat nooit aan hierdie tydren deelgeneem het nie) en Miki Biasion (wat net twee keer in sy 15-jarige loopbaan aan hierdie tydren deelgeneem het) selde of geen verskynings by hierdie tydren gemaak het nie. [[Lêer:Timo_Korpivaara_-_1956_Rally_Finland.jpg|links|duimnael|[[Citroën DS]] 19 in 1956 bestuur]] Tydren Finland is begin as 'n vinnig geïmproviseerde kwalifiserende byeenkoms vir die [[Monte Carlo-tydren]]; dertig Finse bestuurders wou aan Monte Carlo deelneem, maar net 14 se kwota Finne en Swede kon deelneem.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title="Matkailuajosta" Euroopanmestaruusralliksi|page=21|date=18 August 1967|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1967/18_8_1967_sivu21.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606180109/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1967/18_8_1967_sivu21.pdf|archive-date=6 June 2013}}</ref> Voorheen is die inskrywings in die Hanko Run in Suid-Finland beslis.<ref name="NORF 1">{{Cite web|url=http://www.nesteoilrallyfinland.fi/en/history/desireforworldclassrallying/|title=Desire for World Class Rallying|website=Neste Oil Rally Finland|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103060629/http://www.nesteoilrallyfinland.fi/en/history/desireforworldclassrallying/|archive-date=3 November 2011|access-date=1 December 2011}}</ref> Die regulasies in hierdie tydren was nie naby dié van die Monte Carlo-tydren nie, wat gelei het tot 'n aanvraag vir 'n Monte Carlo-tipe tydren in Finland. In Julie 1951 is Pentti Barck se voorstel vir 'n jaarlikse kompetisie in Jyväskylä aanvaar.<ref name="NORF 1" /> Die eerste tydren het op 1 September 1951 begin as Jyväskylän Suurajot (Jyväskylä Grand Prix). 26 deelnemers het die roete van 1 700 kilometer aangepak wat gestrek het na [[Rovaniemi]] in Lapland, deur Kokkola en [[Oulu]], en terug na die tydrenhoofkwartier in Jyväskylä.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Jyväskylän suurajojen ensimmäinen lähtö tapahtui eilen aamulla jo klo 5|page=2|date=2 September 1951|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1951/pdf/02_09_1951_sivu2.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815222334/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1951/pdf/02_09_1951_sivu2.pdf|archive-date=15 August 2010}}</ref> Die wenner, Arvo Karlsson, wat 'n Austin Atlantic bestuur het, het die minste strafpunte opgehoop en was regdeur die roete en die spesiale toetse, wat heuwelklim en versnelling ingesluit het, die deelnemer naaste aan die teikentye.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=A. Karlsson ja H. Korppoo selvisivät 1. miinuksella Jyväskylän Suurajoissa|page=1|date=3 September 1951|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1951/pdf/03_09_1951_etusivu.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821140819/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1951/pdf/03_09_1951_etusivu.pdf|archive-date=21 August 2010}}</ref> [[Lêer:Osmo_Kalpala_-_1956_Rally_Finland.jpeg|duimnael|Osmo Kalpala diens sy [[DKW 1000S|DKW F93]] tydens die 1956 tydren.]] Die 1952-byeenkoms het [[Helsinki]] as 'n alternatiewe beginpunt ingesluit en die veld is tot 48 inskrywings uitgebrei.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Viime yönä alkaneeseen Jyväskylän suurajoon...|page=8|date=13 September 1952|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1952/pdf/13_09_1952_sivu8.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140817030831/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1952/pdf/13_09_1952_sivu8.pdf|archive-date=17 August 2014}}</ref> Eino Elo was die enigste bestuurder wat die roete en die versnellings- en remtoetse sonder strafpunte voltooi het.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Toiset J:kylän suurajot voitti Elo Nuortila "puhtaalla pelillä"|page=Back page|date=15 September 1952|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1952/pdf/15_09_1952_takasivu.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140817031022/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1952/pdf/15_09_1952_takasivu.pdf|archive-date=17 August 2014}}</ref> In 1953 is Oulu as 'n derde beginpunt bygevoeg, en 66 spanne het die 2 200 kilometer-roete met twee minute-intervalle begin.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Jyväskylän Suurajot alkoivat eilen|page=9|date=12 September 1953|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1953/pdf/12_09_1953_sivu9.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809085659/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1953/pdf/12_09_1953_sivu9.pdf|archive-date=9 August 2014}}</ref> Die tydren is in 1954 onder die internasionale naam "The Rally of the Thousand Lakes" bekendgestel.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Ajajat taivalta taittamassa|page=1|date=21 August 1954|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1954/21_08_1954_etusivu.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418220314/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1954/21_08_1954_etusivu.pdf|archive-date=18 April 2014}}</ref> Daar was nou elf beginstede, waarvan een Sundsvall in die naburige Swede was.<ref name="KSML 20 Aug 19702">{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Alkuaikojen leppoisa matkailuajo muuttunut tallien kovaksi kisaksi|page=22|date=20 August 1970|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/20_8_1970_sivu22.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816023439/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/20_8_1970_sivu22.pdf|archive-date=16 August 2010}}</ref> In 1955 het die geleentheid al hoe nader aan die formaat van 'n moderne tydrenkompetisie gekom; die aantal spesiale sneltrajekte is tot elf verhoog.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Jyväskylän V Suurajot alkoivat eilen|page=Back page|date=20 August 1955|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1955/20_08_1955%20takasivu.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418221010/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1955/20_08_1955%20takasivu.pdf|archive-date=18 April 2014}}</ref> Elo en [[Peugeot]] het die eerste tweemalige wenners van die byeenkoms geword. Die 1956-tydren het 19 dele van altesaam 1 800 km gehad.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Jyväskylän Suurajot alkoivat|page=1|date=18 August 1956|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1956/18_08_1956%20etusivu.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809094109/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1956/18_08_1956%20etusivu.pdf|archive-date=9 August 2014}}</ref> By die 1960 1000 Lakes Rally was byna die helfte van die 85 inskrywings van die buiteland.<ref name="KSML 18 Aug 19672">{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Suurajot ensi kertaa EM-osakilpailurallina|page=22|date=18 August 1967|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1967/18_8_1967_sivu22.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606172802/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1967/18_8_1967_sivu22.pdf|archive-date=6 June 2013}}</ref> ’n Doofstom padwerker is deur Duitsland se toekomstige Europese kampioen, Eugen Böhringer getref, in wat die byeenkoms se eerste noodlottige ongeluk was.<ref>{{cite news|first1=Ari|last1=Mäntylä|first2=Tuula|last2=Puranen|newspaper=Keskisuomalainen|title=Ihmiset eivät uskoneet puhetta|page=12|date=27 August 1995|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1995/27_8_1995_sivu12.pdf|access-date=8 December 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530231726/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1995/27_8_1995_sivu12.pdf|archive-date=30 May 2013}}</ref> Later in die 1960's is die 1000 Mere oorheers deur die eerste generasie " Vlieënde Finne " van tydrenne. Rauno Aaltonen het Pauli Toivonen in 1961 geklop,<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Suomalaisille kolmoisvoitto XI Jyväskylän Suurajoissa|page=9|date=21 August 1961|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1961/21_08_1961%20sivu%209.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606163140/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1961/21_08_1961%20sivu%209.pdf|archive-date=6 June 2013}}</ref> terwyl Toivonen die louere in 1962 verower het.<ref>{{Cite web|url=http://www.citroenracing.com/en/2014/news/wrc-news/30408/cleared-for-immediate-take-off-for-the-second-half-of-the-season/|title=Citroën and rally Finland: four wins since 1962|date=25 July 2014|publisher=Citroën Racing|archive-url=https://web.archive.org/web/20140731011433/http://www.citroenracing.com/en/2014/news/wrc-news/30408/cleared-for-immediate-take-off-for-the-second-half-of-the-season/|archive-date=31 July 2014|access-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> Esko Keinänen en Rainer Eklund het tweede geëindig in 'n Škoda Felicia.<ref name="IMS9622">{{cite magazine|title=Böhringer på väg mot EM?|trans-title=Böhringer on his way to a European Championship?|pages=6–7|language=sv|editor-last=Björklund|editor-first=Bengt|location=Lerum, Sweden|magazine=Illustrerad Motor Sport|number=9|date=September 1962}}</ref> 'n Rekord van 104 bestuurders het in die 1962-byeenkoms weggespring.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Jyväskylän XII Suurajot alkoivat|page=11|date=18 August 1962|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1962/18_8_1962_sivu11.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606155519/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1962/18_8_1962_sivu11.pdf|archive-date=6 June 2013}}</ref> Simo Lampinen, skaars twintig jaar oud, het die eerste jaer geword wat agtereenvolgende oorwinnings behaal het en in 1963 en 1964 voor Swede se Tom Trana geëindig het.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title="Koululainen" voitti Suurajot|page=9|date=19 August 1963|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1963/19_8_1963_sivu9.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606175515/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1963/19_8_1963_sivu9.pdf|archive-date=6 June 2013}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Simo Lampinen teki suurajohistoriaa viemällä toisen peräkkäisen voiton|page=8|date=17 August 1964|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1964/17_08_1964%20sivu%208.pdf|access-date=27 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606171937/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1964/17_08_1964%20sivu%208.pdf|archive-date=6 June 2013}}</ref> === 1970's === [[Lêer:Markku_Alén_-_1978_Rally_Finland.jpg|links|duimnael|[[Markku Alén]] bestuur 'n Fiat 131 Abarth]] Die 1970 1000 Lakes het 'n rekord van 52 sneltrajekte gehad, wat altesaam 460 mededingende kilometers beloop het.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Kaasujalka kovalle koetukselle: Pikataipaleita 460 kilometriä|page=20|date=20 August 1970|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/20_8_1970_sivu20.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816023430/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/20_8_1970_sivu20.pdf|archive-date=16 August 2010}}</ref> ’n Geskatte skare van 350 000–500 000 toeskouers het gekyk hoe Mäkinen se prestasie van drie oorwinnings agtereenvolgens deur [[Hannu Mikkola|Mikkola]] geëwenaar word.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Yleisö on oppinut|page=8|date=24 August 1970|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/24_8_1970_sivu8.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816023543/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/24_8_1970_sivu8.pdf|archive-date=16 August 2010}}</ref> Die byeenkoms het egter 'n daling in die aantal buitelandse inskrywings gehad, wat die internasionale pers toegeskryf het aan die moeilikheid om die Finne op hul eie paaie te troef.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Pysyvätkö ulkolaiset poissa Suurajoista?|page=9|date=24 August 1970|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/24_8_1970_sivu9.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821140833/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1970/24_8_1970_sivu9.pdf|archive-date=21 August 2010}}</ref> In 1971 is die tydren vir die derde keer deur 'n Sweedse jaer gewen; Stig Blomqvist het ver voor Tapio Rainio en Markku Alén geëindig.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Ruotsalaisten toiveunesta totuus|page=8|date=23 August 1971|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1971/23_08_1971%20sivu%208.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523174322/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1971/23_08_1971%20sivu%208.pdf|archive-date=23 May 2013}}</ref> Die 1972-byeenkoms het die lengte van spesiale trajekte tot byna 700&nbsp;km verhoog.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Reitti: 1570&nbsp;km pitkä "sitruunapuristin"|page=15|date=3 August 1972|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1972/3_8_1972_sivu15.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523135732/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1972/3_8_1972_sivu15.pdf|archive-date=23 May 2013}}</ref> Die tradisionele Harju-heuwelsneldeel is uit die roete gelaat aangesien Jyväskylä wedrenne in hul stadsgebied verbied het.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Harjun mäkikoe on historiaa|page=17|date=3 August 1972|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1972/3_8_1972_sivu17.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523191029/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1972/3_8_1972_sivu17.pdf|archive-date=23 May 2013}}</ref> [[Lêer:Ari_Vatanen_-_1978_Rally_Finland.jpg|duimnael|[[Ari Vatanen]] met 'n [[Ford Escort|Ford Escort RS1800]] in 1978]] [[Lêer:Peugeot205T16.jpg|links|duimnael|[[Juha Kankkunen]] se [[Peugeot 205|Peugeot 205 T16 E2]] van die 1986-byeenkoms]] [[Lêer:1985_Audi_Sport_Quattro_S1.jpg|duimnael|Die [[Audi Quattro|Audi Quattro S1]] wat deur [[Hannu Mikkola]] gebruik is tydens toetse vir die 1985-tydren]] Alhoewel die 1000 Mere steeds deur Noordiese jaers oorheers is, het David Richards die derde Britse navigator geword wat die oorwinning in 1981 gevier het. In 1982 is die voortydrenondersoek na die nuutgeboude Jyväskylän jäähalli (Jyväskylä-yssaal) verskuif.<ref name="KSML 27 Aug 19822">{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Vauhtiluvat myönnettiin|page=18|date=27 August 1982|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/27_8_1982_sivu18.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909024233/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/27_8_1982_sivu18.pdf|archive-date=9 September 2015}}</ref> Meer as 150 deelnemers het die inspeksie geslaag.<ref name="KSML 27 Aug 19823">{{cite news|newspaper=Keskisuomalaine|title=Vauhtiluvat myönnettiin|page=18|date=27 August 1982|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/27_8_1982_sivu18.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909024233/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/27_8_1982_sivu18.pdf|archive-date=9 September 2015}}</ref> Koning [[Carl XVI Gustaf van Swede]] het opgedaag om die geleentheid te volg en 'n rekord van 450 verslaggewers was teenwoordig.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Tieto kulkee|page=17|date=28 August 1982|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/28_8_1982_sivu17.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909024233/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/28_8_1982_sivu17.pdf|archive-date=9 September 2015}}</ref> Die dominante Audi-span het 'n een-twee geneem met sy fabrieksjaers [[Hannu Mikkola]] en [[Stig Blomqvist]], met spanopdragte wat hulle in hul posisies vir die laaste helfte van die tydren gehou het.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Mikkolan kuudes kerta|trans-title=Mikkola's sixth time|page=12|date=30 August 1982|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/30_8_1982_sivu12.pdf|access-date=28 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909024233/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1982/30_8_1982_sivu12.pdf|archive-date=9 September 2015}}</ref><ref name="TV1982192">{{cite magazine|title=Hoppfullt och avslaget|trans-title=Airborne and flat|ref=TVn19|language=sv|magazine=Teknikens Värld|publisher=Specialtidningsförlaget AB|location=Stockholm, Sweden|pages=5–7|date=1982-09-08|issue=19|volume=34|first=Michael|last=Åhman}}</ref> Vir die 1983-tydren het 'n veld van 180 motors ingeskryf, waarvan meer as honderd nie die eindpunt sou haal nie.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Seitsemäs seppele|trans-title=The seventh wreath|page=14|date=29 August 1983|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1983/29_8_1983_sivu14.pdf|access-date=29 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909024233/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1983/29_8_1983_sivu14.pdf|archive-date=9 September 2015}}</ref> Mikkola het Blomqvist getroef om sy byeenkomsrekord tot sewe oorwinnings te vergroot. Mikkola se tyd op die 24,5 km Ouninpohja was 11:56; 52 sekondes vinniger as sy tyd net vier jaar gelede.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Ouninpohja sen todistaa|page=15|date=29 August 1983|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1983/29_8_1983_sivu15.pdf|access-date=29 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909024233/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1983/29_8_1983_sivu15.pdf|archive-date=9 September 2015}}</ref> In 1984 is meer as 'n halfmiljoen toeskouers verwag en ongeveer 5 000 beamptes is aangestel.<ref>{{cite news|newspaper=Keskisuomalainen|title=Turvallisuuspäällikön vetoomus: Häiriköt kuriin|page=16|date=24 August 1984|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1984/24_8_1984_sivu16.pdf|access-date=29 November 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420090722/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1984/24_8_1984_sivu16.pdf|archive-date=20 April 2014}}</ref> Vatanen het die byeenkoms gewen en [[Peugeot]] het hul sukses in die laaste twee Groep B-jare voortgesit, aangesien Timo Salonen weer in 1985 en 1986 gewen het. === 2000's === [[Lêer:Petter_Solberg_-_Rally_Finland_2009.JPG|links|duimnael|Petter Solberg op die Killeri-trajek]] [[Lêer:Ss1_7tm.jpg|regs|duimnael| Tommi Mäkinen met 'n [[Mitsubishi Lancer|Mitsubishi Lancer Evo]] by die 2001 Tydren Finland]] Na jare se gerugte dat die tydren van Jyväskylä na Suid-Finland verskuif sal word vir beter verblyf, het [[Tampere]] sy voorneme aangekondig om die geleentheid na 1999 aan te bied.<ref>{{cite news|first=Ari|last=Mäntylä|newspaper=Keskisuomalainen|title=Tampere peikkona jatkoneuvotteluissa|page=26|date=18 August 1999|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1999/0818s26.pdf|access-date=9 December 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530230016/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/1999/0818s26.pdf|archive-date=30 May 2013}}</ref> Jyväskylä het die geleentheid behou, maar die hoofkwartier is na die groot nuutgeboude Paviljonki-kongressentrum verskuif.<ref name="KSML 16 Aug 20002">{{cite news|first=Tuomas|last=Heikkilä|newspaper=Keskisuomalainen|title=Haikeat jäähyväiset Laajavuorelle|page=26|date=16 August 2000|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2000/000816s26.pdf|access-date=10 December 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816024542/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2000/000816s26.pdf|archive-date=16 August 2010}}</ref> Voorheen het Laajavuori 30 jaar lank as die kompetisiesentrum gedien.<ref name="KSML 16 Aug 20003">{{cite news|first=Tuomas|last=Heikkilä|newspaper=Keskisuomalainen|title=Haikeat jäähyväiset Laajavuorelle|page=26|date=16 August 2000|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2000/000816s26.pdf|access-date=10 December 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816024542/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2000/000816s26.pdf|archive-date=16 August 2010}}</ref> Die "Hippos"-superspesiaal is laat vaar ten gunste van 'n soortgelyke trajek by die Killeri-tuigrenbaan by die Killerjärvi-meer, waar die toeskouers beter sigbaarheid van die mededingende motors gehad het.<ref>{{cite news|first=Teijo|last=Kuusela|newspaper=Keskisuomalainen|title=Killerillä VIP-kylä ja kahtena iltana huimia kaksintaisteluita|page=36|date=16 August 2000|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2000/000816s36.pdf|access-date=10 December 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100816030434/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2000/000816s36.pdf|archive-date=16 August 2010}}</ref> In 2000 is die 50ste uitgawe van Tydren Finland deur Peugeot se [[Marcus Grönholm]] gewen, wat die byeenkoms sou oorheers. In 2002 het die Engelsman Richard Burns spanmaat Grönholm uitgedaag om die derde nie-Noorse deelnemer te word wat die tydren wen, maar sy motor het tydens 'n sprong in Ouninpohja gebreek terwyl hy die byeenkoms gelei het.<ref>{{cite news|first=Ari|last=Mäntylä|newspaper=Keskisuomalainen|title=Kolmas kerta. Mitäs tuosta.|page=17|date=12 August 2002|url=http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2002/KE_20020812_17.pdf|access-date=10 December 2011|language=fi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023031900/http://media.ksml.fi/escenic/ksmlRalliSivut/2002/KE_20020812_17.pdf|archive-date=23 October 2013}}</ref> Die volgende buitelandse wenner was Ford se Estiese jaer Markko Märtin in die volgende jaar. Vir die eerste keer in die geskiedenis van die byeenkoms het geen Finse jaer die podium gehaal nie.<ref>{{Cite web|url=http://asia.eurosport.com/wrc/finland-rally/2013/ogier-claims-first-rally-finland-win_sto3868728/story.shtml|title=Ogier claims first Rally Finland win|last=Beer|first=Matt|date=3 August 2013|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821163042/http://asia.eurosport.com/wrc/finland-rally/2013/ogier-claims-first-rally-finland-win_sto3868728/story.shtml|archive-date=21 August 2013|access-date=4 August 2013}}</ref> [[Lêer:Neste_Oil_Rally_2010_-_Jari-Matti_Latvala_in_shakedown.jpg|duimnael| Jari-Matti Latvala maak litte los tydens tydens die 2010-byeenkoms]] Tydren Finland is in 2004 vir die derde agtereenvolgende jaar as die "Rally of the Year" aangewys.<ref name="Uuteen aikaan">{{Cite web|url=http://www.nesteoilrallyfinland.fi/historia/uuteenaikaan/|title=Uuteen aikaan|website=Neste Oil Rally Finland|language=fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120115063430/http://www.nesteoilrallyfinland.fi/historia/uuteenaikaan/|archive-date=15 January 2012|access-date=15 December 2011}}</ref> Ten spyte daarvan dat [[Lahti]] by die tydren ingesluit is, is 'n eenparige besluit geneem om Jyväskylä as die tydrenhoofkwartier te hou.<ref>{{cite news|url=http://www.mtv3.fi/urheilu/muutlajit/uutiset.shtml/2005/08/388173/suomen-mm-ralli-jatkossakin-jyvaskylassa|date=26 August 2005|access-date=25 December 2011|title=Suomen MM-ralli jatkossakin Jyväskylässä|work=MTV3|language=fi}}</ref> In 2005 het Grönholm die staande rekord vir die hoogste gemiddelde spoed in 'n wêreldtydren opgestel; 122,86 kilometer per uur.<ref>{{Cite web|url=http://www.juwra.com/stats_event_average_speeds.html|title=Top 30 fastest rallies|website=World Rally Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903092127/http://www.juwra.com/stats_event_average_speeds.html|archive-date=3 September 2012|access-date=25 December 2011}}</ref> In die 2007 Tydren Finland het Grönholm Mikkola se wenrekord geëwenaar en die eerste jaer geword om dieselfde WRC-byeenkoms sewe keer te wen.<ref>{{Cite web|url=http://www.juwra.com/stats_driver_wins_same_rally.html|title=Most wins in same rally|website=World Rally Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109040927/http://www.juwra.com/stats_driver_wins_same_rally.html|archive-date=9 November 2011|access-date=25 December 2011}}</ref> By die 2008 tydren het [[Sébastien Loeb]] sy naam by die lys van nie-Noorse wenners gevoeg. Dit was ook [[Citroën]] se eerste oorwinning sedert 1962. Terwyl die Wêreldtydrenkampioenskap in 2009 weer die rondte-rotasie ingestel het, het Tydren Finland 'n vyfjaarkontrak met die WRC-promotor International Sportsworld Communicators onderteken om te verseker dat die geleentheid jaarliks op die kalender bly.<ref>{{Cite web|url=http://www.crash.net/world+rally/news/150534/1/finland_inks_long_term_deal_with_wrc.html|title=Finland inks long term deal with WRC|date=30 July 2009|website=Crash.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20091223090739/http://www.crash.net/world+rally/News/150534/1/finland_inks_long_term_deal_with_wrc.html|archive-date=23 December 2009|access-date=25 December 2011}}</ref> Die 2010-geleentheid het 'n groot verandering beleef; die tydren is in twee dae in plaas van drie gehou en het Saterdag klaargemaak.<ref>{{cite news|first=David|last=Evans|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/85859|date=6 August 2010|access-date=25 December 2011|title=Rally Finland to stay at two days|work=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824062159/http://www.autosport.com/news/report.php/id/85859|archive-date=24 August 2010|url-status=live}}</ref> Ford se Finne Mikko Hirvonen en Jari-Matti Latvala het hul eerste tuisoorwinnings in onderskeidelik 2009 en 2010 behaal. By die 2011 Tydren Finland het Loeb geskiedenis gemaak deur die eerste nie-Fin te word wat die byeenkoms twee keer gewen het.<ref>{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-58543220110731|date=31 July 2011|access-date=25 December 2011|title=Loeb wins Rally Finland for the second time|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022160037/http://in.reuters.com/article/2011/07/31/idINIndia-58543220110731|archive-date=22 October 2012|url-status=live}}</ref> Die geleentheid het na Lahti in die suide uitgebrei en klassieke tydrenmotors na die roete gebring, aangesien van die sneltrajekte ook deel was van die Lahti Historiese tydren.<ref>{{cite news|url=http://www.mtv3.fi/urheilu/ralli/uutiset.shtml/2011/01/1251257/suomen-mm-ralli-ja-em-lahti-historic-rally-yhdistavat-voimansa|date=5 January 2011|access-date=25 December 2011|title=Suomen MM-ralli ja EM Lahti Historic Rally yhdistävät voimansa|work=MTV3|language=fi}}</ref> == Eienskappe == [[Lêer:Cm2_ford.jpg|links|duimnael|Colin McRae in 'n [[Ford Focus RS WRC]] in 2001]] === Geografiese kenmerke === Tydren Finland is bekend vir sy gladde en breë grondpaaie, talle groot spronge en blinde kruine.<ref name="WRC.com">{{Cite web|url=http://www.wrc.com/news/countdown-to-neste-oil-rally-finland/?fid=10567|title=Countdown to Neste Oil Rally Finland|date=24 July 2009|website=WRC.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523181421/http://www.wrc.com/news/countdown-to-neste-oil-rally-finland/?fid=10567|archive-date=23 May 2012|access-date=29 November 2011}}</ref> Dit is die vinnigste tydren in die [[Wêreldtydrenkampioenskap]], met 'n gemiddelde spoed van 125,4&nbsp;km/h in 2015. Van die nege vinnigste ooit WRC-tydrenne volgens gemiddelde spoed, is agt rondtes van die Tydren Finland. Gevolglik het dit bekend geword as die "Grand Prix van tydrenne", "Finse Grand Prix" en "Gravel Grand Prix".<ref>{{Cite web|url=http://www.motorsport.com/wrc/news/rally-finland-hyundai-preview|title=Rally Finland: Hyundai preview|date=5 August 2003|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909024232/http://www.motorsport.com/wrc/news/rally-finland-hyundai-preview|archive-date=9 September 2015|access-date=29 November 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.crash.net/World+Rally/news/121425/1/finland_ups_ante_with_over_100_entries.html|title=Finland ups ante with over 100 entries|date=30 June 2008|website=Crash.net|access-date=29 November 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.autoweek.com/article/20100730/NASCAR/100739997|title=Weekend Racing Preview: NASCAR, F1 and WRC in action|date=30 July 2010|website=AutoWeek|archive-url=https://web.archive.org/web/20100804041321/http://www.autoweek.com/article/20100730/NASCAR/100739997|archive-date=4 August 2010|access-date=29 November 2011}}</ref> Die hoë aantal spronge het gelei tot die bynaam "Die tydren van 'n duisend spronge". Die Formule Een-wêreldkampioen [[Kimi Räikkönen]] het gesê dat die byeenkoms "waarskynlik die naaste aan teerry is wat jy op 'n grondpad kan kom."<ref>{{cite news|url=http://www.mtv3.fi/urheilu/ralli/uutiset.shtml/2010/07/1160235/raikkonen-suomen-mm-rallin-sora-kuin-asvalttia|date=26 July 2010|access-date=15 December 2011|title=Räikkönen: Suomen MM-rallin sora kuin asvalttia|quote=Suomen ralli on ehkä lähimpänä asvaltilla ajamista, mitä soralla voi olla.|work=MTV3|language=fi}}</ref> Aangesien die hoëspoeddraaie dikwels deur bome omring word, is noukeurig vervaardigde pasnotas en korrekte renlyne nodig om die byeenkoms te oorleef; klein foute lei maklik tot groot botsings. [[Lêer:François_Duval_-_2004_Rally_Finland.jpg|duimnael|François Duval spring hoog in 2004]] === Gewildheid === [[Lêer:2007_Rally_Finland_podium_11.JPG|duimnael|[[Marcus Grönholm]] het sy laaste tydren Finland-oorwinning in 2007 gevier]] [[Lêer:Marcus_Grönholm_-_2004_Rally_Finland_2.jpg|duimnael|[[Marcus Grönholm]] en Peugeot Sport vier 2004-oorwinning]] [[Lêer:Pauli_Toivonen_-_1962_Rally_Finland.jpg|duimnael|Pauli Toivonen, wenner met sy [[Citroën DS|Citroën DS 19]] in 1962]] [[Lêer:Osmo_Kalpala_-_1954_Rally_Finland.jpg|duimnael|Kalpala-broers met hul 1954-trofeë]] Alhoewel Tydren Finland tradisioneel 'n moeilike byeenkoms vir nie-Noordiese mededingers was, is dit gewild onder die jaers sowel as ondersteuners. Die tydren lok honderdduisende toeskouers elke jaar,<ref>{{Cite web|url=http://www.wrc.com/news/archive/rally-finland-stays-wrc-until-2014/?fid=10613|title=Rally Finland stays WRC until 2014|date=30 July 2009|website=WRC.com|access-date=15 December 2011}}</ref> en net die Monte Carlo-tydren en Wallis-tydren GB het ooit meer inskrywings gelok.<ref>{{Cite web|url=http://www.juwra.com/stats_event_entries.html|title=Top 30 rallies with most entries|website=World Rally Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830221525/http://www.juwra.com/stats_event_entries.html|archive-date=30 August 2012|access-date=29 November 2011}}</ref> Die WRC-spanne het Tydren Finland in 1998, 2002, 2003 en 2004 as die "Rally of the Year" aangewys <ref name="Uuteen aikaan"/> Die amptelike webwerf van die Wêreldtydrenkampioenskap lys die byeenkoms as een van die “ongetwyfelde hoogtepunte” van ’n seisoen.<ref name="WRC.com"/> === Ouninpohja-sneldeel === Die bekendste sneldeel van die tydren is Ouninpohja. Dit is bekend vir sy hoëspoed spronge en swiepende draaie, dit is een van die mees gesogte spesiale sneldele in die wêreld. By een sprong geleë 6 km vanaf die wegsprong, naby 'n landmerk geel huis, meet toeskouers die lengte van die spronge en merk die afstand langs die pad af. In 2003 het Markko Märtin die rekord vir die langste sprong opgestel, 57 meter in die lug teen 'n spoed van 171 km/h.<ref>{{cite web|url=http://www.swrt.com/championship/event_overview.html?id=845|title=The Challenge of Ouninpohja|work=Subaru World Rally Team|access-date=14 August 2008}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}</ref> Die Ouninpohja-sneldeel is in die 2005- en 2006-byeenkomste in twee dele verdeel, aangesien Petter Solberg die [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] se maksimum gemiddelde spoed (130&nbsp;km/h) oorskry het in 2004.<ref>{{Cite web|url=http://www.crash.net/world+rally/news/114156/1/finland_organisers_save_ouninpohja_test.html|title=Finland organisers save Ouninpohja test|date=22 April 2005|website=Crash.net|access-date=15 December 2011}}</ref> Die reël is vir 2007 verander en Ouninpohja het teruggekeer as 'n 33 km-weergawe, hoewel die organiseerders drie oorkruisings bygevoeg het. Die sneldeel is egter in 2008 uit die roete weggelaat. Die sneldeel wissel van 97 m tot 'n maksimum van 180 m in hoogte. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|http://www.nesterallyfinland.fi/en/}} * [https://www.ewrc-results.com/events/14/ Rally Finland] by eWRC-uitslae {{Normdata}} [[Kategorie:Motorsportkompetisies]] [[Kategorie:Tydren]] 7166wn2gxbnzd86jft0zjbsk0b45x4p 0 412730 2902077 2897261 2026-05-07T12:30:19Z Oesjaar 7467 /* Outokorrelasie van lukrake vektore */ Kom ons kyk... 2902077 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met [[outokovariansie]]. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], [[Tendens-stasionêre proses|tendens-stasionêre prosesse]], [[Outoregressiewe proses|outoregressiewe prosesse]] en [[Bewegendegemiddeldeprosesse|bewegende-gemiddelde prosesse]]. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die [[Pearson-korrelasiekoëffisiënt|Pearson-korrelasie]] tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n [[diskrete-tyd]] proses of 'n [[reële getal]] vir 'n [[Deurlopende tyd|kontinue-tyd]] proses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en [[variansie]] <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes [[Magswet|magswette]]). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan [[Verwagte waarde|die verwagte waarde]] en [[variansie]] bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref>{{rp|p=190}}<ref name="Gubner">{{Cite book}}</ref>{{rp|p=334}} <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die [[Transponeer|getransponeerde]] matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n [[komplekse lukrake vektor]], word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui [[Hermitiese transponering]] aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n [[Hermitiese matriks]] vir komplekse ewekansige vektore en 'n [[simmetriese matriks]] vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n [[positiewe semi-bepaalde matriks]], <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt''' <ref name="dunn">{{Cite book|location=New York}}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n [[Sein (elektronika)|sein]] <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue [[Kruiskorrelasie|kruis-korrelasie]] integraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>. <ref name="Gubner2">{{Cite book}}</ref> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die [[komplekse vervoeging]] van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>. : p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n [[Diskrete sein|diskrete]] volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë [[Algoritmiese doeltreffendheid|berekeningsdoeltreffendheid]] uit te werk. 'n [[Brute krag metode|Brute kragmetode]] gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken: <ref>{{Cite book|location=Upper Saddle River, NJ}}</ref>  <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse [[vinnige Fourier-transform]] aandui. Die asterisk dui [[komplekse vervoeging]] aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes. <ref>{{Cite book|location=London}}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout. <ref>{{Cite book|location=London, New York}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In [[regressie-analise]] deur [[Tydreeksanalise|tydreeksdata]] te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n [[outoregressiewe model]] (AR), 'n [[bewegende gemiddelde model]] (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n [[outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model]] (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In [[Gewone kleinste vierkante|gewone kleinste kwadrate]] kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die [[Foute en residue in statistieke|regressieresidue]] is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die [[Gauss-Markov-stelling|Gauss Markov-stelling]] nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die [[Standaardfout (statistieke)|standaardfoute]] geneig om onderskat te word (en die [[T-statistieke|t-tellings]] oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die [[Durbin-Watson statistiek|Durbin–Watson statistiek]] of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, [[Durbin-Watson statistiek|Durbin se h statistiek]]. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die [[Breusch-Godfrey-toets]]. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die [[Koëffisiënt van bepaling|bepalingskoëffisiënt]] is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit [[Algemene kleinste vierkante|veralgemeende kleinste kwadrate]] en die [[Newey West|Newey–West HAC beramer]] in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n [[bewegende gemiddelde model]] (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie|fluoressensie-korrelasiespektroskopie]] om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van [[Optiese outokorrelasie|optiese outokorrelators]]. * Outokorrelasie word gebruik om [[Dinamiese ligverstrooiing|dinamiese ligverstrooiingsdata]] te ontleed, wat veral die bepaling van die [[Deeltjiegrootte verspreiding|deeltjiegrootteverspreidings]] van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die [[Vertraging van voortplanting|voortplantingsvertraging]], of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en [[Skandeersondemikroskopie|skanderingsondemikroskopie]] word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n [[toonhoogtebespeuringsalgoritme]] vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel). <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html|archivedate=February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die [[Beat (musiek)|musikale maatslag]] identifiseer, byvoorbeeld om [[tempo]] te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die [[Patterson funksie|Patterson-funksie]], word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om [[Variansie veralgemenings|gemiddelde waarde onsekerhede]] te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die [[OPSOEK|SEQUEST-]] algoritme vir die ontleding [[Massaspektrum|van massaspektra]] maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met [[kruiskorrelasie]] om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In [[Mediese ultraklank|mediese ultraklankbeelding]] word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In [[Intertemporele portefeulje keuse|intertemporele portefeuljekeuse]] kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien [[Korrelasie en afhanklikheid]] ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n [[Tyd reeks|Tydreeks]] van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] 124yxh4kgqeih4xtx8e817wfp15ykj2 2902078 2902077 2026-05-07T12:31:29Z Oesjaar 7467 Rol weergawe [[Special:Diff/2902077|2902077]] deur [[Special:Contributions/Oesjaar|Oesjaar]] ([[User talk:Oesjaar|bespreek]]) terug. 2902078 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met [[outokovariansie]]. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], [[Tendens-stasionêre proses|tendens-stasionêre prosesse]], [[Outoregressiewe proses|outoregressiewe prosesse]] en [[Bewegendegemiddeldeprosesse|bewegende-gemiddelde prosesse]]. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die [[Pearson-korrelasiekoëffisiënt|Pearson-korrelasie]] tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n [[diskrete-tyd]] proses of 'n [[reële getal]] vir 'n [[Deurlopende tyd|kontinue-tyd]] proses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en [[variansie]] <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes [[Magswet|magswette]]). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan [[Verwagte waarde|die verwagte waarde]] en [[variansie]] bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name="Gubner">{{Cite book}}</ref> p.334 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die [[Transponeer|getransponeerde]] matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n [[komplekse lukrake vektor]], word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui [[Hermitiese transponering]] aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n [[Hermitiese matriks]] vir komplekse ewekansige vektore en 'n [[simmetriese matriks]] vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n [[positiewe semi-bepaalde matriks]], <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt''' <ref name="dunn">{{Cite book|location=New York}}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n [[Sein (elektronika)|sein]] <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue [[Kruiskorrelasie|kruis-korrelasie]] integraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>. <ref name="Gubner2">{{Cite book}}</ref> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die [[komplekse vervoeging]] van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>. : p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n [[Diskrete sein|diskrete]] volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë [[Algoritmiese doeltreffendheid|berekeningsdoeltreffendheid]] uit te werk. 'n [[Brute krag metode|Brute kragmetode]] gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken: <ref>{{Cite book|location=Upper Saddle River, NJ}}</ref>  <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse [[vinnige Fourier-transform]] aandui. Die asterisk dui [[komplekse vervoeging]] aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes. <ref>{{Cite book|location=London}}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout. <ref>{{Cite book|location=London, New York}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In [[regressie-analise]] deur [[Tydreeksanalise|tydreeksdata]] te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n [[outoregressiewe model]] (AR), 'n [[bewegende gemiddelde model]] (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n [[outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model]] (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In [[Gewone kleinste vierkante|gewone kleinste kwadrate]] kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die [[Foute en residue in statistieke|regressieresidue]] is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die [[Gauss-Markov-stelling|Gauss Markov-stelling]] nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die [[Standaardfout (statistieke)|standaardfoute]] geneig om onderskat te word (en die [[T-statistieke|t-tellings]] oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die [[Durbin-Watson statistiek|Durbin–Watson statistiek]] of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, [[Durbin-Watson statistiek|Durbin se h statistiek]]. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die [[Breusch-Godfrey-toets]]. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die [[Koëffisiënt van bepaling|bepalingskoëffisiënt]] is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit [[Algemene kleinste vierkante|veralgemeende kleinste kwadrate]] en die [[Newey West|Newey–West HAC beramer]] in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n [[bewegende gemiddelde model]] (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie|fluoressensie-korrelasiespektroskopie]] om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van [[Optiese outokorrelasie|optiese outokorrelators]]. * Outokorrelasie word gebruik om [[Dinamiese ligverstrooiing|dinamiese ligverstrooiingsdata]] te ontleed, wat veral die bepaling van die [[Deeltjiegrootte verspreiding|deeltjiegrootteverspreidings]] van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die [[Vertraging van voortplanting|voortplantingsvertraging]], of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en [[Skandeersondemikroskopie|skanderingsondemikroskopie]] word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n [[toonhoogtebespeuringsalgoritme]] vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel). <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html|archivedate=February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die [[Beat (musiek)|musikale maatslag]] identifiseer, byvoorbeeld om [[tempo]] te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die [[Patterson funksie|Patterson-funksie]], word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om [[Variansie veralgemenings|gemiddelde waarde onsekerhede]] te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die [[OPSOEK|SEQUEST-]] algoritme vir die ontleding [[Massaspektrum|van massaspektra]] maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met [[kruiskorrelasie]] om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In [[Mediese ultraklank|mediese ultraklankbeelding]] word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In [[Intertemporele portefeulje keuse|intertemporele portefeuljekeuse]] kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien [[Korrelasie en afhanklikheid]] ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n [[Tyd reeks|Tydreeks]] van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] d404aj44017y49grkjd1e0tgypppuej 2902089 2902078 2026-05-07T12:40:54Z Aliwal2012 39067 totsiens rooi skakels 2902089 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name="Gubner">{{Cite book}}</ref> p.334 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt''' <ref name="dunn">{{Cite book|location=New York}}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n [[Sein (elektronika)|sein]] <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>. <ref name="Gubner2">{{Cite book}}</ref> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>. : p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken: <ref>{{Cite book|location=Upper Saddle River, NJ}}</ref>  <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes. <ref>{{Cite book|location=London}}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout. <ref>{{Cite book|location=London, New York}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel). <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html|archivedate=February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] cm12o28fnyi0ut8oh07yn3zw2kf4hf3 2902095 2902089 2026-05-07T12:45:35Z Aliwal2012 39067 /* Outokorrelasie van lukrake vektore */ fix empty ref 2902095 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name=Gubner>{{cite book |first=John A. |last=Gubner |year=2006 |title=Probability and Random Processes for Electrical and Computer Engineers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86470-1}}</ref> p.388 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt''' <ref name="dunn">{{Cite book|location=New York}}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n [[Sein (elektronika)|sein]] <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>. <ref name="Gubner2">{{Cite book}}</ref> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>. : p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken: <ref>{{Cite book|location=Upper Saddle River, NJ}}</ref>  <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes. <ref>{{Cite book|location=London}}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout. <ref>{{Cite book|location=London, New York}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel). <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html|archivedate=February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] 6x96he65oen5vp6poxk5wp51ujri0ld 2902101 2902095 2026-05-07T12:51:40Z Aliwal2012 39067 /* Outokorrelasie van deterministiese seine */ fix empty ref 2902101 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name=Gubner>{{cite book |first=John A. |last=Gubner |year=2006 |title=Probability and Random Processes for Electrical and Computer Engineers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86470-1}}</ref> p.388 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt'''<ref name="dunn">{{cite book |first=Patrick F. |last=Dunn |title=Measurement and Data Analysis for Engineering and Science |location=New York |publisher=McGraw–Hill |year=2005 |isbn=978-0-07-282538-1 }}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n sein <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>.<ref name="Gubner"/> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>.: p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken: <ref>{{Cite book|location=Upper Saddle River, NJ}}</ref>  <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes. <ref>{{Cite book|location=London}}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout. <ref>{{Cite book|location=London, New York}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel). <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html|archivedate=February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] sik0jkv1is635ff3y2xjc5y8qgfpn58 2902105 2902101 2026-05-07T12:57:19Z Aliwal2012 39067 /* Doeltreffende berekening */ fix empty refs 2902105 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name=Gubner>{{cite book |first=John A. |last=Gubner |year=2006 |title=Probability and Random Processes for Electrical and Computer Engineers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86470-1}}</ref> p.388 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt'''<ref name="dunn">{{cite book |first=Patrick F. |last=Dunn |title=Measurement and Data Analysis for Engineering and Science |location=New York |publisher=McGraw–Hill |year=2005 |isbn=978-0-07-282538-1 }}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n sein <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>.<ref name="Gubner"/> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>.: p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken:<ref>{{cite book |last1=Box |first1=G. E. P. |first2=G. M. |last2=Jenkins |first3=G. C. |last3=Reinsel |title=Time Series Analysis: Forecasting and Control |edition=3de |location=Upper Saddle River, NJ |publisher=Prentice–Hall |year=1994 |isbn=978-0130607744 }}</ref> <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes.<ref>{{cite book |first1=D. |last1=Frenkel |first2=B. |last2=Smit |title=Understanding Molecular Simulation |edition=2de |location=London |publisher=Academic Press |year=2002 |chapter=chap. 4.4.2 |isbn=978-0122673511 }}</ref><ref>{{cite journal |first1=P. |last1=Colberg |first2=F. |last2=Höfling |title=Highly accelerated simulations of glassy dynamics using GPUs: caveats on limited floating-point precision |journal=Computer Physics Communications |volume=182 |issue=5 |pages=1120–1129 |year=2011 |doi=10.1016/j.cpc.2011.01.009 |arxiv=0912.3824 |bibcode=2011CoPhC.182.1120C |s2cid=7173093 }}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout. <ref>{{Cite book|location=London, New York}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel). <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html|archivedate=February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] 8skeuqg0i7ajk6hf65fgs9fzqzwno1x 2902106 2902105 2026-05-07T12:59:39Z Aliwal2012 39067 /* Skatting */ fix empty ref 2902106 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name=Gubner>{{cite book |first=John A. |last=Gubner |year=2006 |title=Probability and Random Processes for Electrical and Computer Engineers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86470-1}}</ref> p.388 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt'''<ref name="dunn">{{cite book |first=Patrick F. |last=Dunn |title=Measurement and Data Analysis for Engineering and Science |location=New York |publisher=McGraw–Hill |year=2005 |isbn=978-0-07-282538-1 }}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n sein <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>.<ref name="Gubner"/> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>.: p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken:<ref>{{cite book |last1=Box |first1=G. E. P. |first2=G. M. |last2=Jenkins |first3=G. C. |last3=Reinsel |title=Time Series Analysis: Forecasting and Control |edition=3de |location=Upper Saddle River, NJ |publisher=Prentice–Hall |year=1994 |isbn=978-0130607744 }}</ref> <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes.<ref>{{cite book |first1=D. |last1=Frenkel |first2=B. |last2=Smit |title=Understanding Molecular Simulation |edition=2de |location=London |publisher=Academic Press |year=2002 |chapter=chap. 4.4.2 |isbn=978-0122673511 }}</ref><ref>{{cite journal |first1=P. |last1=Colberg |first2=F. |last2=Höfling |title=Highly accelerated simulations of glassy dynamics using GPUs: caveats on limited floating-point precision |journal=Computer Physics Communications |volume=182 |issue=5 |pages=1120–1129 |year=2011 |doi=10.1016/j.cpc.2011.01.009 |arxiv=0912.3824 |bibcode=2011CoPhC.182.1120C |s2cid=7173093 }}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout.<ref>{{cite book |title=Spectral Analysis and Time Series |first=M. B. |last=Priestley |location=London, New York |publisher=Academic Press |year=1982 |isbn=978-0125649018 }}</ref><ref>{{cite book | last=Percival | first=Donald B. | author2=Andrew T. Walden | title=Spectral Analysis for Physical Applications: Multitaper and Conventional Univariate Techniques | url=https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105 | url-access=limited | year=1993 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-43541-3 | pages=[https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105/page/n217 190]–195}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel). <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html|archivedate=February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] jvyhp678zz9x7qyt0gumjra34mzb31t 2902107 2902106 2026-05-07T13:02:22Z Aliwal2012 39067 /* Toepassings */ 2902107 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name=Gubner>{{cite book |first=John A. |last=Gubner |year=2006 |title=Probability and Random Processes for Electrical and Computer Engineers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86470-1}}</ref> p.388 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt'''<ref name="dunn">{{cite book |first=Patrick F. |last=Dunn |title=Measurement and Data Analysis for Engineering and Science |location=New York |publisher=McGraw–Hill |year=2005 |isbn=978-0-07-282538-1 }}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n sein <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>.<ref name="Gubner"/> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>.: p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken:<ref>{{cite book |last1=Box |first1=G. E. P. |first2=G. M. |last2=Jenkins |first3=G. C. |last3=Reinsel |title=Time Series Analysis: Forecasting and Control |edition=3de |location=Upper Saddle River, NJ |publisher=Prentice–Hall |year=1994 |isbn=978-0130607744 }}</ref> <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes.<ref>{{cite book |first1=D. |last1=Frenkel |first2=B. |last2=Smit |title=Understanding Molecular Simulation |edition=2de |location=London |publisher=Academic Press |year=2002 |chapter=chap. 4.4.2 |isbn=978-0122673511 }}</ref><ref>{{cite journal |first1=P. |last1=Colberg |first2=F. |last2=Höfling |title=Highly accelerated simulations of glassy dynamics using GPUs: caveats on limited floating-point precision |journal=Computer Physics Communications |volume=182 |issue=5 |pages=1120–1129 |year=2011 |doi=10.1016/j.cpc.2011.01.009 |arxiv=0912.3824 |bibcode=2011CoPhC.182.1120C |s2cid=7173093 }}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout.<ref>{{cite book |title=Spectral Analysis and Time Series |first=M. B. |last=Priestley |location=London, New York |publisher=Academic Press |year=1982 |isbn=978-0125649018 }}</ref><ref>{{cite book | last=Percival | first=Donald B. | author2=Andrew T. Walden | title=Spectral Analysis for Physical Applications: Multitaper and Conventional Univariate Techniques | url=https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105 | url-access=limited | year=1993 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-43541-3 | pages=[https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105/page/n217 190]–195}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">verwysing benodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel).<ref>{{Cite news | last1 = Tyrangiel | first1 = Josh | title = Auto-Tune: Why Pop Music Sounds Perfect | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | date = 2009-02-05 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html| url-status = dead| archive-date = February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] 9uylc4hhbefdxw7vywlm6h6tfgsvmrt 2902108 2902107 2026-05-07T13:03:58Z Aliwal2012 39067 /* Skatting */ 2902108 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis|ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses|stogastiese proses,]] die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name=Gubner>{{cite book |first=John A. |last=Gubner |year=2006 |title=Probability and Random Processes for Electrical and Computer Engineers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86470-1}}</ref> p.388 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore. <ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> : p.190  * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt'''<ref name="dunn">{{cite book |first=Patrick F. |last=Dunn |title=Measurement and Data Analysis for Engineering and Science |location=New York |publisher=McGraw–Hill |year=2005 |isbn=978-0-07-282538-1 }}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n sein <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>.<ref name="Gubner"/> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>.: p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken:<ref>{{cite book |last1=Box |first1=G. E. P. |first2=G. M. |last2=Jenkins |first3=G. C. |last3=Reinsel |title=Time Series Analysis: Forecasting and Control |edition=3de |location=Upper Saddle River, NJ |publisher=Prentice–Hall |year=1994 |isbn=978-0130607744 }}</ref> <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes.<ref>{{cite book |first1=D. |last1=Frenkel |first2=B. |last2=Smit |title=Understanding Molecular Simulation |edition=2de |location=London |publisher=Academic Press |year=2002 |chapter=chap. 4.4.2 |isbn=978-0122673511 }}</ref><ref>{{cite journal |first1=P. |last1=Colberg |first2=F. |last2=Höfling |title=Highly accelerated simulations of glassy dynamics using GPUs: caveats on limited floating-point precision |journal=Computer Physics Communications |volume=182 |issue=5 |pages=1120–1129 |year=2011 |doi=10.1016/j.cpc.2011.01.009 |arxiv=0912.3824 |bibcode=2011CoPhC.182.1120C |s2cid=7173093 }}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout.<ref>{{cite book |title=Spectral Analysis and Time Series |first=M. B. |last=Priestley |location=London, New York |publisher=Academic Press |year=1982 |isbn=978-0125649018 }}</ref><ref>{{cite book | last=Percival | first=Donald B. | author2=Andrew T. Walden | title=Spectral Analysis for Physical Applications: Multitaper and Conventional Univariate Techniques | url=https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105 | url-access=limited | year=1993 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-43541-3 | pages=[https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105/page/n217 190]–195}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel).<ref>{{Cite news | last1 = Tyrangiel | first1 = Josh | title = Auto-Tune: Why Pop Music Sounds Perfect | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | date = 2009-02-05 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html| url-status = dead| archive-date = February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] ptnn5t7sof56d4hwpk62xu0oguhkuly 0 413991 2902088 2892365 2026-05-07T12:40:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902088 wikitext text/x-wiki [[Lêer:2015 Byung-Chul Han (cropped)2.jpg|duimnael|Byung-Chul Han by die Prix Bristol des Lumières 2015.]] '''Byung-Chul Han''' (gebore 1959) is 'n Suid-Koreaans-gebore [[filosoof]] en kultuurteoretikus wat in [[Duitsland]] woon.<ref>{{Cite news |last=Han |first=Byung-Chul |title=Optimismus der Fremden: Wer ist Flüchtling? |language=de |work=FAZ.NET |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/optimismus-der-fremden-wer-ist-fluechtling-14718649.html |access-date=2022-03-18 |issn=0174-4909}}</ref> Hy was 'n professor aan die Berlynse Universiteit van die Kunste en gee steeds af en toe klas daar. ==Biografie== Byung-Chul Han het [[metallurgie]] aan die Korea-universiteit in [[Seoel]]<ref>{{cite news|url=http://news.joins.com/article/7703653|title=[책과 지식] 『피로사회』 저자 한병철, 도올 김용옥 만나다|trans-title=(Books and knowledge) 'Society of Tiredness' author Han Byung-Chul and Do-ol Kim Young-oak meet|newspaper=JoongAng Ilbo|date=24 Maart 2013|access-date=30 Mei 2018}}</ref> studeer voordat hy in die 1980's na Duitsland verhuis het om filosofie, Duitse letterkunde en Katolieke teologie in [[Freiburg im Breisgau]] en [[München]] te studeer. In 1994 het hy sy doktorsgraad in Freiburg ontvang met 'n proefskrif oor ''Stimmung'', of gemoed, in [[Martin Heidegger]].<ref>{{Cite web |date=2017-09-14 |title=Los Angeles Review of Books |url=https://lareviewofbooks.org/article/media-and-transparency-an-introduction-to-byung-chul-han-in-english/ |access-date=2023-02-11 |website=Los Angeles Review of Books |language=en}}</ref> In 2000 het hy by die Departement Filosofie aan die Universiteit van Basel aangesluit, waar hy sy habilitasie voltooi het. In 2010 het hy 'n fakulteitslid aan die Karlsruhe Universiteit van Kuns en Ontwerp geword, waar sy belangstellingsvelde filosofie van die 18de, 19de en 20ste eeu, [[etiek]], sosiale filosofie, [[fenomenologie]], kulturele teorie, [[estetika]], [[godsdiens]], mediateorie, en interkulturele filosofie. Van 2012 tot 2017 doseer hy filosofie en [[kultuurstudies]] aan die Universität der Künste Berlin (UdK), waar hy die nuutgestigte ''Studium Generale''-program vir algemene studies gerig het.<ref>{{cite web|title=Studium Generale|url=http://www.udk-berlin.de/sites/content/themen/universitaet/studium_generale/index_ger.html}}</ref> Han is die skrywer van meer as twintig boeke, die bekendste is verhandelings oor wat hy noem 'n "samelewing van moegheid" (''Müdigkeitsgesellschaft''), 'n "gemeenskap van deursigtigheid" (''Transparenzgesellschaft''), en die konsep van ''[[shanzhai]]'' (山寨), 'n styl van nabootsende variasie, waarvan die wortels, volgens hy, intrinsiek is aan die Chinese kultuur, ondermyn die onderskeid wat dikwels getref word tussen oorspronklike en valse, en voorafbestaande praktyke wat in [[Westerse filosofie]] [[Dekonstruksie|dekonstruktief]] genoem word. Han se huidige werk fokus op deursigtigheid as 'n kulturele norm wat deur neoliberale markkragte geskep word, wat hy verstaan as die onversadigbare strewe na vrywillige openbaarmaking wat grens aan die [[pornografie]]se. Volgens Han dwing die voorskrifte van deursigtigheid 'n totalitêre stelsel van openheid af ten koste van ander sosiale waardes soos skaamte, geheimhouding en vertroue.<ref name=":0">{{cite news|title=Klarheit schaffen|url=http://www.freitag.de/kultur/1223-klarheit-schaffen|work=der Freitag | language = de |date=7 Junie 2012 |access-date= 3 Julie 2012 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916055923/https://www.freitag.de/autoren/steffen-kraft/klarheit-schaffen |last1=Kraft |first1=Steffen }}</ref> ==Persoonlike lewe== Deur sy loopbaan het Han geweier om radio- en televisie-onderhoude te gee en maak selde enige biografiese of persoonlike besonderhede, insluitend sy geboortedatum, in die openbaar bekend.<ref>{{cite web|title=Play more and work less: A visit with Byung-Chul Han in Karlsruhe|url=http://www.signandsight.com/features/2156.html|work=Sign and Sight|date=2011-07-25|accessdate=2012-06-09}}</ref> Hy is 'n [[Katoliek]].<ref>{{cite magazine | url=https://www.thenation.com/article/society/pandemic-burnout-society/ | title=The Tiredness Virus | magazine=The Nation | date=12 April 2021 | last1=Han | first1=Byung-Chul }}</ref> ==Denke== Baie van Han se skryfwerk word gekenmerk deur 'n onderliggende besorgdheid oor die situasie wat menslike subjekte in die vinnige, tegnologies-gedrewe toestand van laatkapitalisme ondervind. Die situasie word in sy verskillende fasette deur sy boeke ondersoek: [[seksualiteit]], [[geestesgesondheid]] (veral uitbranding, [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]] en [[aandaggebrek-hiperaktiwiteitsteuring]]), [[geweld]], [[vryheid]], [[tegnologie]] en populêre kultuur. In ''The Burnout Society'' (oorspronklike Duitse titel: ''Müdigkeitsgesellschaft'') tipeer Han die hedendaagse samelewing as 'n patologiese landskap van neuronale versteurings soos depressie, aandaggebrek-hiperaktiwiteitsversteuring, grenspersoonlikheid en uitbranding. Hy beweer dat dit nie "infeksies" is nie, maar "infarkte", wat nie deur die negatiwiteit van mense se immunologie veroorsaak word nie, maar deur 'n oormaat positiwiteit.<ref>{{cite news|title='새 대통령에게 선물하고 싶은 책' 1위 철학자 한병철의 '피로사회'|url=http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201211292144335&code=960205|newspaper=Kyunghyang Shinmun|date=2012-11-29|access-date=2013-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203214315/http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201211292144335&code=960205|archive-date=2013-12-03|url-status=dead}}</ref> Volgens Han, gedryf deur die eis om te volhard en nie te misluk nie, sowel as deur die ambisie van doeltreffendheid, word ons terselfdertyd plegers en opgeoferdes en betree ons 'n warrel van afbakening, selfontginning en ineenstorting. "Wanneer produksie nie wesenlik is, besit almal reeds die produksiemiddele, hom- of haarself. Die neoliberale stelsel is nie meer 'n klassestelsel in die regte sin nie. Dit bestaan nie uit klasse wat wedersydse antagonisme vertoon nie. Dit is wat verantwoordelik is vir die stelsel se stabiliteit."<ref name="han-psychopolitics">Han, "Psychopolitics" (2017), bl. 13</ref> Han voer aan dat onderdane selfuitbuiters word: "Vandag is elkeen 'n outo-uitbuitende arbeider in sy of haar eie onderneming”. Mense is nou baas en slaaf in een. Selfs die klassestryd het verander in 'n innerlike stryd teen jouself."<ref name="han-psychopolitics" /> Die individu het geword wat Han "die prestasie-onderwerp" noem; die individu glo nie dat hulle onderworpe "onderwerpe" is nie, maar eerder "projekte: onsself altyd hervorm en herontdek" wat " neerkom op 'n vorm van dwang en beperking - inderdaad op 'n "doeltreffender soort subjektiwiteit en onderwerping." As 'n projek die "ek" ag homself vry van eksterne en uitheemse beperkings, en onderwerp hom aan interne beperkings en selfbeperkings, wat die vorm van kompulsiewe prestasie en optimalisering aanneem.<ref>Han, "Psychopolitics" (2017), bl. 21</ref> In ''Agonie des Eros'' (''Agony of the Eros'') dra Han gedagtes voort wat in sy vroeëre boeke ''The Burnout Society'' (Duits: ''Müdigkeitsgesellschaft'') en ''Transparency Society'' (Duits: ''Transparenzgesellschaft'') ontwikkel is. Beginende met 'n ontleding van die "[[Ander (filosofie)|Ander]]" ontwikkel Han 'n ondersoek na begeerte en liefde tussen mense. Gedeeltelik gebaseer op Lars von Trier se film ''Melancholia'', waar Han depressie en oorwinning uitgebeeld sien, ontwikkel Han sy tesis van 'n kontemporêre samelewing wat toenemend deur [[narsisme]] en selfverwysing oorheers word, verder. Han se diagnose strek selfs tot die punt van die verlies van begeerte, die verdwyning van die vermoë om aan die "Ander", die vreemdeling, die nie-self toe te wy. Op hierdie stadium draai individue uitsluitlik om hulself, nie in staat om verhoudings te bou nie. Selfs liefde en seksualiteit word deur hierdie sosiale verandering deurspek: [[seks]] en pornografie, uitstalling/[[voyeurisme]] en her/aanbieding, verplaas [[liefde]], [[Erotiese fetisjisme|erotiek]] en begeerte uit die publieke oog. Die oorvloed van positiwiteit en selfverwysing lei tot 'n verlies aan konfrontasie. Denke, stel Han, is gebaseer op die "ongeloopte", op die begeerte na iets wat 'n mens nog nie verstaan nie. Dit word in 'n hoë mate met [[Eros (mitologie)|Eros]] verbind, dus is die "angs van die Eros" ook 'n "denke". Nie alles moet verstaan en "gehou van" te word nie, nie alles moet beskikbaar gestel word nie.<ref>{{Cite book|last=Han|first=Byung-Chul|title=The Agony of Eros|publisher=MIT Press|others=Foreword by Alain Badiou|year=2017|isbn=9780262533379|location=London|translator-last=Butler|translator-first=Erik|lccn=2016031913|orig-year=2012 in German}}</ref> In ''Topologie der Gewalt'' ('Topologie van geweld') gaan Han voort met sy ontleding van 'n samelewing op die rand van ineenstorting wat hy met ''The Burnout Society'' begin het. Deur te fokus op die verband tussen geweld en individualiteit, wys hy dat, teenoor die wydverspreide tesis oor die verdwyning daarvan, geweld net sy vorm van voorkoms verander het en nou meer subtiel opereer. Die materiële vorm van geweld maak plek vir 'n meer anonieme, gedesubjektifiseerde, sistemiese een, wat homself nie openbaar nie, aangesien dit saamsmelt met sy antagonis – vryheid. Hierdie tema word verder ondersoek in "''Psychopolitics''", waar Han deur [[Sigmund Freud]], [[Walter Benjamin]], [[Carl Schmitt]], Richard Sennett, René Girard, [[Giorgio Agamben]], Deleuze/Guattari, [[Michel Foucault]], [[Michel Serres]], [[Pierre Bourdieu]] en [[Martin Heidegger]] 'n oorspronklike opvatting van [[geweld]] ontwikkel. Sentraal tot Han se tesis is die idee dat geweld uitdrukking vind in 'negatiewe' en 'positiewe' vorme (let wel: dit is nie normatiewe oordele oor die uitdrukkings self nie): negatiewe geweld is 'n openlike fisiese manifestasie van geweld, wat uitdrukking vind in [[oorlog]], [[marteling]], [[terrorisme]], ens; positiewe geweld "manifesteer homself as oorprestasie, oorproduksie, oorkommunikasie, hiperaandag en hiperaktiwiteit." Die geweld van positiwiteit, waarsku Han, kan selfs meer rampspoedig wees as dié van negatiwiteit. "Infeksie, inval en infiltrasie het plek gemaak vir infarksie."<ref>{{Cite web|url=https://mitpress.mit.edu/books/topology-violence|title=''Topology of Violence''|website=The MIT Press|language=en|access-date=2019-01-09}}</ref> ==Temas== Han het geskryf oor onderwerpe soos [[aandaggebrek-hiperaktiwiteitsteuring]], grenspersoonlikheidsversteuring, uitbranding, [[kliniese depressie]], uitputting, [[internet]], [[liefde]], multitasking, popkultuur, [[Mag (sosiale wetenskappe)|mag]], rasionaliteit, [[godsdiens]], [[sosiale media]], subjektiwiteit, moegheid, deursigtigheid en [[geweld]]. ==Ontvangs== [[Lêer:Prix Bristol des Lumières 2015 (23440854459).jpg|links|duimnael|Han ontvang die ''Prix Bristol des Lumières'' saam met onder andere Jacques Attali, Christophe Barbier en Philippe-Joseph Salazar.]] ''Müdigkeitsgesellschaft'' is in ten minste 19 tale beskikbaar.<ref>{{cite web|title=Translations|url=http://www.matthes-seitz-berlin.de/foreign-rights.html}}</ref> Verskeie Suid-Koreaanse koerante het dit in 2012 as die belangrikste boek aangewys.<ref>{{cite web|title=2012년 미디어 선정 올해의 책|trans-title=2012 Media Picks for Book of the Year|url=http://www.aladin.co.kr/events/wevent_book.aspx?pn=2012_media|publisher=Aladin Books|access-date=30 Mei 2018}}</ref> ''[[The Guardian]]'' het 'n positiewe resensie van sy 2017-boek ''Psychopolitics: Neoliberalism and New Technologies of Power'' geskryf,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2017/dec/30/psychopolitics-neolberalism-new-technologies-byung-chul-han-review|title=Psychopolitics: Neoliberalism and New Technologies of Power by Byung-Chul Han – review|last=Jeffries|first=Stuart|date=2017-12-30|work=The Guardian|access-date=2019-01-09|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> terwyl die ''Hong Kong Review of Books'' sy skryfwerk geprys het as "beknopt byna tot die punt om aforisties te wees, Han se skryfstyl slaag daarin om komplekse te distilleer idees in hoogs leesbare en oorredende prosa" terwyl hy daarop let dat "by ander geleenthede, beweeg Han ongemaklik naby aan advertensiebord-grootte stellings ("Neoliberalisme is die 'kapitalisme van' ''Like''"), wat die fyn lyn tussen slimheid en selftoegewend slagspreuk beklemtoon."<ref>{{Cite web|url=https://hkrbooks.com/2018/05/16/psychopolitics/|title=Psychopolitics|last=Hamilton|date=2018-05-16|website=HONG KONG REVIEW OF BOOKS 香港書評|language=en|access-date=2019-01-09}}</ref> Die ''Los Angeles Review of Books'' het hom beskryf as "so goeie kandidaat as enige ander vir filosoof van die oomblik."<ref>{{Cite news|url=https://lareviewofbooks.org/article/media-and-transparency-an-introduction-to-byung-chul-han-in-english/|title=Media and Transparency: An Introduction to Byung-Chul Han in English|last=West|first=Adrian Nathan|work=Los Angeles Review of Books|access-date=2019-01-09}}</ref> ''Der Freitag''-skrywer Steffen Kraft het hom gekritiseer omdat hy op die anti-demokratiese en anti-tegnologie filosoof Carl Schmitt gebruik het, en beweer dat hy "oorsaak en gevolg verwar: dit is nie die hoop op meer deursigtigheid wat [[demokrasie]] in tegnokrasie verander het nie, maar die weiering van selfs progressiewe mense om die gevolge van inligtingstegnologie op die politieke proses te oorweeg." (oorspronklike aanhaling in Afrikaans: "Oorsaak en gevolg: Dit was nie die hoop op meer deursigtigheid wat demokrasie in 'n tegnokrasie verander het nie, maar eerder die weiering van selfs progressiewes om die gevolge van inligtingstegnologie op die politieke proses te oorweeg.")(oorspronklike aanhaling in Duits: ''"Ursache und Wirkung: Nicht die Hoffnung auf mehr Transparenz hat die Demokratie zur Technokratie gemacht, sondern die Weigerung selbst Progressiver, die Folgen der Informationstechnik auf den politischen Prozess zu bedenken."'')<ref name=":0">{{cite news|title=Klarheit schaffen|url=http://www.freitag.de/kultur/1223-klarheit-schaffen|work=der Freitag | language = de |date=7 Junie 2012 |access-date= 3 Julie 2012 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916055923/https://www.freitag.de/autoren/steffen-kraft/klarheit-schaffen |last1=Kraft |first1=Steffen }}</ref> ==Werke in Engels== * ''The Burnout Society'' (Stanford: Stanford University Press, 2015) {{ISBN|9780804795098}}. * ''The Transparency Society'' (Stanford: Stanford Briefs, 2015) {{ISBN|080479460X}} * ''The Agony of Eros'' (Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2017) {{ISBN|0262533375}} * ''In the Swarm: Digital Prospects'' (Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2017), {{ISBN|0262533367}} * ''Psychopolitics: Neoliberalism and New Technologies of Power'' (London & New York: Verso Books, 2017) {{ISBN|9781784785772}} * ''Saving Beauty'' (Cambridge: Polity Press, 2017) {{ISBN|9781509515103}} * ''The Scent of Time: A Philosophical Essay on the Art of Lingering'' (Cambridge: Polity Press, 2017) {{ISBN|1509516050}} * ''Shanzhai: Deconstruction in Chinese'' (Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2017) {{ISBN|0262534363}} * ''The Expulsion of the Other: Society, Perception and Communication Today'' (Cambridge: Polity Press, 2018) {{ISBN|1509523065}} * ''Topology of Violence'' (Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2018) {{ISBN|9780262534956}} * ''What Is Power?'' (Cambridge: Polity Press, 2018) {{ISBN|9781509516100}} * ''Good Entertainment: A Deconstruction of the Western Passion Narrative'' (Cambridge, Mass.: MIT Press, 2019) {{ISBN|0262537508}} * ''The Disappearance of Rituals: A Topology of the Present'' (Cambridge: Polity Press, 2020) {{ISBN|1509542760}} * ''Capitalism and the Death Drive'' (Cambridge: Polity Press, 2021) {{ISBN|9781509545018}} * ''The Palliative Society: Pain Today'' (Cambridge: Polity Press, 2021) {{ISBN|9781509547258}} * ''Hyperculture: Culture and Globalisation'' (Cambridge: Polity Press, 2022) {{ISBN|9781509546183}} * ''Infocracy: Digitization and the Crisis of Democracy'' (Cambridge: Polity Press, 2022) {{ISBN|9781509552986}} * ''Non-things: Upheaval in the Lifeworld'' (Cambridge: Polity Press, 2022) {{ISBN|9781509551705}} * ''The Philosophy of Zen Buddhism'' (Cambridge: Polity Press, 2022) {{ISBN| 9781509545100}} * ''Absence: On the Culture and Philosophy of the Far East (Cambridge: Polity Press, 2023) {{ISBN|9781509546206}}'' * ''Vita contemplativa: In praise of inactivity (Cambridge: Polity Press, 2023)'' ''{{ISBN|9781509558018}}'' * ''The Crisis of Narration (Cambridge: Polity Press, 2024) {{ISBN|9781509560431}}'' == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Han, Byung-Chul}} [[Kategorie:Duitse akademici]] [[Kategorie:Duitse filosowe]] [[Kategorie:Lewende mense]] fjp45iftz1be3kzz62d340bngiwrm4k 0 414606 2902099 2834957 2026-05-07T12:48:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902099 wikitext text/x-wiki {{Kunsmatige intelligensie}} Die '''etiek van kunsmatige intelligensie''' is die tak van die etiek van tegnologie spesifiek vir [[kunsmatige intelligensie]] (KI) stelsels.<ref name=":5">{{Cite web |last=Müller |first=Vincent C. |date=30 April 2020 |title=Ethics of Artificial Intelligence and Robotics |url=https://plato.stanford.edu/entries/ethics-ai/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010174108/https://plato.stanford.edu/entries/ethics-ai/ |archive-date=10 Oktober 2020 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> Die [[etiek]] van kunsmatige intelligensie dek 'n wye reeks onderwerpe binne die veld wat beskou word as 'n besondere etiese belang. Dit sluit [[Algoritme|algoritmiese]] vooroordele, regverdigheid, outomatiese besluitneming, aanspreeklikheid, [[privaatheid]] en regulering in. Dit dek ook verskeie opkomende of potensiële toekomstige uitdagings soos (hoe om masjiene te maak wat eties optree), [[dodelike outonome wapenstelsel]], wapenwedloop-dinamika, [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid|KI-veiligheid]] en –[[KI-belyning|belyning]], tegnologiese werkloosheid, KI-geaktiveerde verkeerde inligting, hoe om sekere KI te behandel stelsels as hulle 'n morele status het (KI-welsyn en regte), kunsmatige [[superintelligensie]] en [[Eksistensiële risiko as gevolg van kunsmatige algemene intelligensie|eksistensiële risiko's]].<ref name=":5" /> Sommige toepassingsareas kan ook besonder belangrike etiese implikasies hê, soos vir die gesondheidsorg, die onderwys of die [[militêr]]e omgewing. ==Masjien-etiek== Masjien-etiek (of masjienmoraliteit) is die navorsingsveld wat gemoeid is met die ontwerp van kunsmatige morele [[Intelligente agent|agente]] (KMA's), [[robot]]te of kunsmatig intelligente rekenaars wat moreel optree of asof hul moreel optree.<ref name="Andersonweb">{{cite web|last=Anderson|title=Machine Ethics|url=http://uhaweb.hartford.edu/anderson/MachineEthics.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928233656/http://uhaweb.hartford.edu/anderson/MachineEthics.html|archive-date=28 September 2011|access-date=27 Junie 2011}}</ref><ref name="Anderson2011">{{Cite book|title=Machine Ethics|date=Julie 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-11235-2|editor1-last=Anderson|editor1-first=Michael|editor2-last=Anderson|editor2-first=Susan Leigh}}</ref><ref name="Anderson2006">{{cite journal|last1=Anderson|first1=M.|last2=Anderson|first2=S.L.|date=Julie 2006|title=Guest Editors' Introduction: Machine Ethics|journal=IEEE Intelligent Systems|volume=21|issue=4|pages=10–11|doi=10.1109/mis.2006.70|s2cid=9570832}}</ref><ref name="Anderson2007">{{cite journal|last1=Anderson|first1=Michael|last2=Anderson|first2=Susan Leigh|date=15 Desember 2007|title=Machine Ethics: Creating an Ethical Intelligent Agent|journal=AI Magazine|volume=28|issue=4|page=15|doi=10.1609/aimag.v28i4.2065|s2cid=17033332 }}</ref> Om die aard van hierdie agente te verantwoord, is voorgestel om sekere [[Filosofie|filosofiese]] idees te oorweeg, soos die standaardkarakteriserings van [[Agentskap (filosofie)|agentskap]], rasionele agentskap, morele agentskap en kunsmatige agentskap, wat verband hou met die konsep van KMA's.<ref>{{cite journal|last1=Boyles|first1=Robert James M.|date=2017|title=Philosophical Signposts for Artificial Moral Agent Frameworks|url=https://philarchive.org/rec/BOYPSF|journal=Suri|volume=6|issue=2|pages=92–109}}</ref> Daar is besprekings oor die skep van toetse om te sien of 'n KI in staat is om etiese besluite te neem. Alan Winfield kom tot die gevolgtrekking dat die [[Turingtoets]] gebrekkig is en dat die vereiste vir 'n KI om die toets te slaag te laag is.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Winfield|first1=A. F.|last2=Michael|first2=K.|last3=Pitt|first3=J.|last4=Evers|first4=V.|date=March 2019|title=Machine Ethics: The Design and Governance of Ethical AI and Autonomous Systems [Scanning the Issue]|journal=Proceedings of the IEEE|volume=107|issue=3|pages=509–517|doi=10.1109/JPROC.2019.2900622|s2cid=77393713|issn=1558-2256|doi-access=free}}</ref> 'n Voorgestelde alternatiewe toets is een genaamd die Etiese Turing-toets, wat op die huidige toets sal verbeter deurdat verskeie beoordelaars besluit of die KI se besluit eties of oneties is.<ref name=":0" /> [[Neuromorfiese rekenaarverwerking|Neuromorfiese KI]] kan een manier wees om moreel bekwame robotte te skep, aangesien dit daarop gemik is om inligting soortgelyk aan mense te verwerk, nie-lineêr en met miljoene onderling gekoppelde kunsmatige neurone.<ref>{{cite news|last1=Al-Rodhan|first1=Nayef|date=7 Desember 2015|title=The Moral Code|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/2015-08-12/moral-code|url-status=live|access-date=2017-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305044025/https://www.foreignaffairs.com/articles/2015-08-12/moral-code|archive-date=2017-03-05}}</ref> Net so kan heelbrein-emulasie (skandeer van 'n brein en simuleer dit op digitale hardeware) ook in beginsel lei tot [[Humanoïde robot|mensagtige robotte]], dus in staat tot morele aksies.<ref>{{Cite web |last=Sauer |first=Megan |date=2022-04-08 |title=Elon Musk says humans could eventually download their brains into robots — and Grimes thinks Jeff Bezos would do it |url=https://www.cnbc.com/2022/04/08/elon-musk-humans-could-eventually-download-their-brains-into-robots.html |access-date=2024-04-07 |website=CNBC |language=en}}</ref> En groot [[taalmodel]]le is in staat om menslike morele oordele na te maak.<ref>{{Cite web |last=Anadiotis |first=George |date=4 April 2022 |title=Massaging AI language models for fun, profit and ethics |url=https://www.zdnet.com/article/massaging-ai-language-models-for-fun-profit-and-ethics/ |access-date=2024-04-07 |website=ZDNET |language=en}}</ref> Dit laat onvermydelik die vraag ontstaan oor die omgewing waarin sulke robotte van die wêreld sal leer en wie se moraliteit hulle sal erf – of as hulle uiteindelik ook menslike 'swakhede' ontwikkel: selfsug, pro-oorlewingshoudings, inkonsekwentheid, skaalonsensitiwiteit, ens. In ''Moral Machines: Teaching Robots Right from Wrong'',<ref name="Wallach2008">{{Cite book|last1=Wallach|first1=Wendell|title=Moral Machines: Teaching Robots Right from Wrong|last2=Allen|first2=Colin|date=November 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537404-9|location=USA <!--url=http://www.ttu.ee/public/m/mart-murdvee/Techno-Psy/Wallach_Allen_2008_Moral_Machines_-_Teaching_Robots_Right_from_Wrong.pdf-->}}</ref> kom Wendell Wallach en Colin Allen tot die gevolgtrekking dat pogings om robotte reg van verkeerd te leer waarskynlik begrip van menslike etiek sal bevorder deur mense te motiveer om gapings in moderne normatiewe teorie aan te spreek en deur 'n platform vir eksperimentele ondersoek. As een voorbeeld het dit normatiewe etici bekendgestel aan die kontroversiële kwessie van watter spesifieke leeralgoritmes om in masjiene te gebruik. Vir eenvoudige besluite het [[Nick Bostrom]] en [[Eliezer Yudkowsky]] aangevoer dat besluitnemingsbome (soos ID3) meer deursigtig is as [[Neurale netwerk|neurale netwerke]] en genetiese algoritmes,<ref>{{cite web|last1=Bostrom|first1=Nick|author-link1=Nick Bostrom|last2=Yudkowsky|first2=Eliezer|author-link2=Eliezer Yudkowsky|year=2011|title=The Ethics of Artificial Intelligence|url=http://www.nickbostrom.com/ethics/artificial-intelligence.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304015020/http://www.nickbostrom.com/ethics/artificial-intelligence.pdf|archive-date=2016-03-04|access-date=2011-06-22|work=Cambridge Handbook of Artificial Intelligence|publisher=Cambridge Press}}</ref> terwyl Chris Santos-Lang ten gunste van masjienleer geargumenteer het op grond daarvan dat die norme van enige ouderdom moet toegelaat word om te verander en dat natuurlike versuim om ten volle aan hierdie spesifieke norme te voldoen noodsaaklik was om mense minder kwesbaar te maak vir kriminele "[[Kuberkraker|krakers]]".<ref name="SantosLang2002">{{cite web|last=Santos-Lang|first=Chris|year=2002|title=Ethics for Artificial Intelligences|url=http://santoslang.wordpress.com/article/ethics-for-artificial-intelligences-3iue30fi4gfq9-1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225093359/http://santoslang.wordpress.com/article/ethics-for-artificial-intelligences-3iue30fi4gfq9-1/|archive-date=2014-12-25|access-date=2015-01-04}}</ref> ===Robot-etiek=== Die term "robot-etiek" (soms "roboetiek") verwys na die moraliteit van hoe mense robotte ontwerp, bou, gebruik en behandel.<ref name="Veruggio2002">{{cite journal |author=Veruggio, Gianmarco |year=2011 |title=The Roboethics Roadmap |journal=EURON Roboethics Atelier |publisher=Scuola di Robotica |page=2 |citeseerx=10.1.1.466.2810}}</ref> Robot-etiek kruis met die etiek van KI. Robotte is fisiese masjiene, terwyl KI slegs sagteware kan wees.<ref>{{Citation |last=Müller |first=Vincent C. |title=Ethics of Artificial Intelligence and Robotics |date=2020 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/ethics-ai/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2021-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412140022/https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/ethics-ai/ |url-status=live |edition=Winter 2020 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |archive-date=2021-04-12}}</ref> Nie alle robotte funksioneer deur KI-stelsels nie en nie alle KI-stelsels is robotte nie. Robot-etiek oorweeg hoe masjiene gebruik kan word om mense te benadeel of te bevoordeel, hul impak op individuele outonomie en hul uitwerking op sosiale geregtigheid. ===Etiese beginsels=== In die hersiening van 84<ref name="auto">{{cite journal|last1=Jobin|first1=Anna|last2=Ienca|first2=Marcello|last3=Vayena|first3=Effy|date=2 September 2020|title=The global landscape of AI ethics guidelines|journal=Nature|volume=1|issue=9|pages=389–399|doi=10.1038/s42256-019-0088-2|arxiv=1906.11668|s2cid=201827642}}</ref> etiese riglyne vir KI, is 11 groepe beginsels gevind: deursigtigheid, geregtigheid en regverdigheid, nie-kwaadwilligheid, verantwoordelikheid, privaatheid, weldaad, vryheid en outonomie, vertroue, volhoubaarheid, waardigheid, solidariteit. <ref name="auto"/> Luciano Floridi en Josh Cowls het 'n etiese raamwerk van KI-beginsels geskep wat gestel word deur vier beginsels van [[bio-etiek]] (weldadigheid, nie-kwaadwilligheid, outonomie en geregtigheid) en 'n bykomende KI-beginsel – verklaarbaarheid.<ref>{{cite journal|last1=Floridi|first1=Luciano|last2=Cowls|first2=Josh|date=2 Julie 2019|title=A Unified Framework of Five Principles for AI in Society|journal=Harvard Data Science Review|volume=1|doi=10.1162/99608f92.8cd550d1|s2cid=198775713|doi-access=free}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Etiek]] [[Kategorie:Sosiale filosofie]] tvyx6e7gdcm961tgzyj7zzb50y649qi 10 416757 2902350 2680381 2026-05-08T11:30:23Z Aliwal2012 39067 2902350 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- The following stats have been updated for the 2026 Miami Grand Prix, including Leclerc's penalty - entries, drivers, totalentries, poles, starts, wins, podiums, podiumsraces, fastestlaps, totalpoints, seasonpoints, seasonposition The following stats have been updated following the sprint race, but will need to be updated again based on the points awarded during the main race - The following stats still need to be updated - NOTES: podiums - Must be "+1" for EVERY PODIUM PLACE (i.e. if both drivers get a podium, incl. winning, count goes up by 2 per race currently, and up to 3 historically) podiumsraces - Must be "+1" only for the races WITH AT LEAST ONE PODIUM PLACE gained (i.e. if both drivers get a podium, count only goes up by one --></noinclude>{{safesubst:<noinclude />#switch: {{{1|}}} | UPTO = 2026 Miami Grand Prix<noinclude><!-- Try to always make this a corresponding article's name: e.g. "2019 Monaco Grand Prix" instead of "qualifying for the 2019 Monaco Grand Prix", as this may be automatically wikilinked --></noinclude><!-- Constructors who are competing in 2026 --> | ALP = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 118 | starts = 118 | drivers = 5 | totalentries = 236 | poles = 0 | wins = 1 | podiums = 6 | podiumsraces = 5 | fastestlaps = 1 | totalpoints = 558 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 23 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 5de }} | AST = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 124 | starts = 123 | drivers = 7 | totalentries = 247 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 9 | podiumsraces = 9 | fastestlaps = 3 | totalpoints = 597 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 0 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 11de }} | AUD = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 4 | starts = 4 | drivers = 2 | totalentries = 8 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | podiumsraces = 0 | fastestlaps = 0 | totalpoints = 2 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 2 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 9de }} | CAD = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 4 | starts = 4 | drivers = 2 | totalentries = 8 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | podiumsraces = 0 | fastestlaps = 0 | totalpoints = 0 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 0 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 10de }} | FER = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 1128 | starts = 1126 | drivers = 83 | totalentries = 2382 | poles = 254 | wins = 248 | podiums = 839 | podiumsraces = 642 | fastestlaps = 265 | totalpoints = 10832 | seasonpoints = {{Coltit|DFDFDF|x=}} 110 | seasonposition = {{Coltit|DFDFDF|x=}} 2de }} | HAA = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 218 | starts = 218 | drivers = 9 | totalentries = 436 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 0 | podiumsraces = 0 | fastestlaps = 3 | totalpoints = 404 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 18 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 6de }} | MCL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 1002 | starts = 997 | drivers = 52 | totalentries = 2073 | poles = 177 | wins = 203 | podiums = 561 | podiumsraces = 445 | fastestlaps = 184 | totalpoints = 7883.5 | seasonpoints = {{Coltit|FFDF9F|x=}} 94 | seasonposition = {{Coltit|FFDF9F|x=}} 3de }} | MRC = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 345 | starts = 345 | drivers = 13 | totalentries = 702 | poles = 147 | wins = 135 | podiums = 316 | podiumsraces = 214 | fastestlaps = 117 | totalpoints = 8339.5 | seasonpoints = {{Coltit|FFFFBF|x=}} 180 | seasonposition = {{Coltit|FFFFBF|x=}} 1ste }} | RBR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 422 | starts = 421 | drivers = 14 | totalentries = 844 | poles = 111 | wins = 130 | podiums = 297 | podiumsraces = 233 | fastestlaps = 103 | totalpoints = 8318 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 30 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 4de }} | RBT = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 52 | starts = 52 | drivers = 5 | totalentries = 104 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 1 | podiumsraces = 1 | fastestlaps = 1 | totalpoints = 152 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 14 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 7de }} | WIL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 855 | starts = 854 | drivers = 49 | totalentries = 1627 | poles = 128 | wins = 114 | podiums = 315 | podiumsraces = 246 | fastestlaps = 134 | totalpoints = 3779 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 5 | seasonposition = {{Coltit|x=}} 8ste }} <!-- Constructors who competed in 2025, but are not competing in 2026 --> | STK = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 48 | starts = 48 | drivers = 4 | totalentries = 96 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 1 | podiumsraces = 1 | fastestlaps = 0 | totalpoints = 74 | seasonpoints = {{Coltit|x=}} 0 | seasonposition = {{Coltit|x=}} — }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rluuv2qr5f5qc4oy8fbyxfrv8blodod 0 417844 2902064 2879798 2026-05-07T12:20:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902064 wikitext text/x-wiki Die '''Slag van Tinzaouaten''' was 'n geveg tussen die [[Toearegs|Toeareg]]-rebellekoalisie Permanente Strategiese Raamwerk vir Vrede, Veiligheid en Ontwikkeling (''Cadre stratégique permanent pour la paix, la sécurité et le développement''- CSP-PSD), met hulp van die [[Oekraïne]], teen die Malinese Gewapende Magte (FAMA) gesteun deur die [[Wagner-groep]], 'n Russiese [[huursoldaat]]eenheid. Dit het plaasgevind in die buitewyke van Tinzaouaten, 'n dorpie naby die [[Algerië]]-[[Mali]]-grens. [[Al-Kaïda]]-geaffilieerde Jama'at Nasr al-Islam wal-Muslimin (JNIM) het ook beweer dat hulle aan die geveg teen die Maliese en Wagner-magte deelgeneem het, maar CSP-PSD het hul betrokkenheid ontken.<ref name="Kilner">{{cite news|last=Kilner|first=James|date=28 Julie 2024|title=Dozens of Wagner fighters killed and Russian helicopter destroyed in Mali ambush|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/28/mali-attack-militants-wagner-ambush-soldier-dead-helicopter/|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|access-date=29 Julie 2024}}</ref><ref name="RFI">{{cite news|date=28 Julie 2024|title=Mali separatists claim major victory over army, Russian allies|url=https://www.rfi.fr/en/international-news/20240728-mali-separatists-claim-major-victory-over-army-russian-allies|work=Radio France Internationale|agency=Agence France-Presse|access-date=29 Julie 2024}}</ref> Die geveg het op 25 Julie 2024 begin, toe CSP-PSD-rebelle 'n militêre konvooi wat Maliese en Wagner-personeel na Tinzaouaten vervoer het, in 'n lokval gelei het. Die daaropvolgende gevegte het daartoe gelei dat tientalle Malinese en Wagner-magte gedood, beseer of gevange geneem is en het daartoe gelei dat die rebelle beheer oor die kommune bekom het. FAMA het beweer dat dit twee soldate verloor het, terwyl meer as 20 ongevalle aan die rebelle toegedien het, terwyl CSP-PSD en JNIM beweer het dat ongeveer 50 Wagner-huursoldate en tien Maliniese soldate dood is. Die Wagner-groep se dodetal in die geveg het gewissel in verslae deur Russiese [[Telegram (sagteware)|Telegram]]-bronne, wat verklaar het dat dit tussen 20 en 80 was. Volgens die pro-Russiese nuusportaal ''African Initiative'' het die Wagner-groep ten minste 25 sterftes gely, wat die geveg hul grootste verlies in [[Mali]] gemaak het sedert hul ontplooiing in 2021<ref>{{cite news |last1=Meyer |first1=Henry |last2=Hoije |first2=Katarina |date=2024-07-29 |title=Russia's Wagner Suffers Most Casualties Since Deploying to Mali |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-07-29/russia-s-wagner-suffers-most-casualties-since-deploying-to-mali |work=Bloomberg |access-date=2024-07-29}}</ref> en een van die dodelikste aanvalle op Russiese personeel in [[Afrika]] sedert 2017. Op 4 Augustus 2024 het Mali diplomatieke betrekkinge met die Oekraïne met onmiddellike effek verbreek, nadat 'n senior Oekraïense amptenaar, volgens Mali, die "betrokkenheid" van Oekraïne by hierdie slag erken het.<ref>{{cite news |date=2024-08-04 |title=Le Mali annonce la rupture de ses relations diplomatiques avec l'Ukraine|url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/le-mali-annonce-la-rupture-de-ses-relations-diplomatiques-avec-l-ukraine-20240804 |work=Le Figaro |access-date=2024-08-04}}</ref> == Slag == ===Aanloop=== Op 20 Julie het 'n konvooi van byna 20 voertuie wat FAMA-soldate en Wagner-huursoldate vervoer het, betrokke geraak by 'n reeks soekoperasies in die noorde van Mali, hoofsaaklik op soek na Toeareg-rebelle wat grondgebied in die vestings van Inafarak en Tinzaouten beset het.<ref name="Bridger_20240729">{{cite web |last=Bridger |first=Bianca |date=29 Julie 2024 |title=Tuaregs, JNIM Inflict Major Losses on Malian, Russian Forces |url=https://theatlasnews.co/latest/2024/07/29/tuaregs-jnim-inflict-major-losses-on-malian-russian-forces/ |website=Atlas News |access-date=29 Julie 2024 |archive-date=29 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729223915/https://theatlasnews.co/latest/2024/07/29/tuaregs-jnim-inflict-major-losses-on-malian-russian-forces/ |url-status=dead }}</ref> Volgens die Wagner-groep het gevegte op 22 Julie begin en die 13de Stormbrigade betrek.<ref name="Adeoye">{{cite news |last1=Adeoye |first1=Aanu |last2=Ivanova |first2=Polina |date=29 Julie 2024 |title=Russia's Wagner Group sustains losses in 'fierce' Mali fighting |url=https://www.ft.com/content/d285b823-b187-4662-9788-502b7433f4d8 |newspaper=Financial Times |access-date=29 Julie 2024}}</ref> Die huursoldate is aangevoer deur Sergei Shevchenko, wie se roepsein "''Pond''" was, en het die meeste van die rebelle, na wie hulle as "Islamiste" verwys het, suksesvol verslaan en die res gedwing om terug te val.<ref name="France24">{{cite news |date=2024-07-29 |title=Russia's Wagner group reports casualties in intense clash with Tuareg rebels in Mali |url=https://www.france24.com/en/africa/20240729-russia-s-wagner-group-reports-casualties-in-intense-clash-with-tuareg-rebels-in-mali |work=France 24 |access-date=2024-07-29}}</ref> Teen 23 Julie is Inafarak deur Malinese magte beset en het die konvooi na Boghassa beweeg. Dit is deur 'n geïmproviseerde ploftoestel naby die Tamassahart-vallei aangeval en een pantserpersoneeldraer is beskadig, maar die konvooi het voortgegaan en na Tinzaouaten beweeg.<ref name="Bridger_20240729" /> === Hinderlaag === Op 25 Julie om 14:50 GMT het Toeareg-rebelle 'n konvooi van FAMA- en Wagner-personeel van Boghassa op pad na Tinzaouaten in 'n lokval oorval (19 km vanaf die dorpie). In die geveg is ten minste tien Malinese soldate en vyf huursoldate dood en 'n aantal voertuie is vernietig.<ref name="Reuters">{{cite news |date=28 Julie 2024 |title=Mali rebels say they killed and injured dozens of soldiers, Wagner mercenaries in fighting |url=https://www.reuters.com/world/africa/mali-rebels-say-they-killed-injured-dozens-soldiers-wagner-mercenaries-fighting-2024-07-27/ |work=[[Reuters]] |access-date=28 Julie 2024}}</ref><ref name="Bridger_20240729" /> ’n Reddingshelikopter is uitgestuur om die gewondes te ontruim. Russiese en FAMA-magte is in 'n lae grondposisie gedwing met min natuurlike skuilings terwyl Toeareg-sluipskutters op die hoë grond geposisioneer was. Die gevegte het burgerlikes in die dorpie gedwing om te ontruim.<ref name="Bridger_20240725">{{cite web |last=Bridger |first=Bianca |date=2024-07-25 |title=Tuareg Rebels Ambush Malian, Russian Forces Near Algerian Border |url=https://theatlasnews.co/latest/2024/07/25/tuareg-rebels-ambush-malian-russian-forces-near-algerian-border/ |website=Atlas News |access-date=2024-07-28 |archive-date=2024-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728194259/https://theatlasnews.co/latest/2024/07/25/tuareg-rebels-ambush-malian-russian-forces-near-algerian-border/ |url-status=dead }}</ref> ===Hergroepering en daaropvolgende geveg=== Albei kante is gedwing om terug te trek weens 'n stofstorm in die gebied, en Algerynse grensmagte het hul teenwoordigheid in die gebied vergroot. Die Wagner-groep het gesê dat dit die rebelle toegelaat het om te hergroepeer en hul getalle tot meer as 1 000 te vermeerder<ref name="France24"/> en bykomende Wagner-huursoldate is ook ontplooi.<ref name="Lister" /> Die Alliansie van Sahel-state het beweer dat FAMA die hinderlaag afgeweer het en Toeareg-magte tydens die geveg swaar ongevalle toegedien het, met die groep wat die liggame van sy vegters verlaat het.<ref name="Bridger_20240725" /> Luidens 'n verklaring deur CSP-PSD op 27 Julie het Toeareg-magte beslag gelê op pantservoertuie, tenkwaens en vragmotors tydens die gevegte gedurende die twee dae.<ref>{{cite news |date=2024-07-28 |title=Russian Wagner Mercenaries Reported Among Those Killed In Fighting In Mali |url=https://www.rferl.org/a/mali-russia-wagner-troops-killed/33053736.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=2024-07-28}}</ref> FAMA het gesê dat twee van sy soldate dood is en tien ander beseer is in 'n rebelle-aanval op 26 Julie, terwyl 20 rebelle ook dood is en verskeie voertuie vernietig is.<ref>{{cite news |date=28 Julie 2024 |title=Mali: Rebels say they killed soldiers in restive north |url=https://www.dw.com/en/mali-rebels-say-they-killed-soldiers-in-restive-north/a-69789581 |work=Deutsche Welle |access-date=2024-07-28}}</ref><ref>{{cite news |date=2024-07-27 |title=Rebel coalition in Mali claims to have killed dozens of soldiers and Russian Wagner mercenaries |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/rebel-coalition-mali-claims-killed-dozens-soldiers-russian-112338136 |work=ABC News |agency=Associated Press |access-date=2024-07-28}}</ref> CSP-PSD het ook gesê dat dit 'n [[helikopter]] met gewonde Wagner-personeel beskadig het, wat dit in Kidal laat neerstort het.<ref name="Faucon">{{cite news |last1=Faucon |first1=Benoit |last2=Pancevski |first2=Bojan |last3=Phillips |first3=Michael M. |date=28 Julie 2024 |title=Dozens of Russian Mercenaries Killed in Attack in Mali |url=https://www.wsj.com/world/africa/dozens-of-russian-mercenaries-killed-in-attack-in-mali-3de51b36 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |access-date=28 Julie 2024}}</ref> FAMA het die verlies erken en beweer dat die Mil Mi-24-helikopter tydens 'n roetine-missie neergestort het wat geen sterftes tot gevolg gehad het nie.<ref name="Reuters" /> Intussen het die Wagner-groep verklaar dat die rebelle hul vuurkrag met swaar wapens, [[Onbemande vliegtuig|hommeltuie]] en "selfmoordvoertuie" vergroot het.<ref name="Lister">{{cite news |last1=Lister |first1=Tim |last2=Schmitz |first2=Avery |last3=Tarasova |first3=Darya |date=29 Julie 2024 |title=Dozens of Russian mercenaries killed in rebel ambush in Mali, in their worst known loss in Africa |url=https://www.cnn.com/2024/07/29/africa/russian-mercenaries-wagner-killed-mali-intl-latam/index.html |work=[[CNN]] |access-date=29 Julie 2024}}</ref> Op 27 Julie het die CSP die oorwinning in die geveg beweer, en gesê dat hulle 'n ander Malinese bataljon verslaan het wat deur Wagner-huursoldate ondersteun is, en die paar oorlewendes het gevlug of oorgegee en is gevange geneem.<ref name="Reuters" /> Die Wagner-groep het 'n verklaring gemaak en verklaar dat slegs drie van sy huursoldate oorgebly het en voortgegaan het om te veg.<ref name="France24" /> Malinese toerusting en wapens is ook deur die rebelle beslag op gelê, wat erken het dat sewe van hul vegters dood is en nog 12 beseer is.<ref>{{cite news |date=2024-07-28 |title=Mali rebels claim major victory over army, Russian mercenaries |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/28/mali-rebels-claim-major-victory-over-army-russian-mercenaries |work=[[Al Jazeera]] |access-date=2024-07-28}}</ref> Op dieselfde dag het JNIM 'n hinderlaag uitgevoer op 'n konvooi met huursoldate van Mali en Wagner wat probeer het om uit die dorp naby die Tin-Gamira-berge terug te trek. Volgens sekuriteitsbronne het CSP ook aan die hinderlaag deelgeneem.<ref name="Bridger_20240729" /><ref>{{cite news |date=30 Julie 2024 |title=Al Qaeda branch says it killed 50 Russian mercenaries, 10 Malian soldiers in Mali |url=https://www.reuters.com/world/africa/al-qaeda-branch-says-it-killed-50-russian-mercenaries-10-malian-soldiers-mali-2024-07-30/ |work=[[Reuters]] |access-date=30 Julie 2024}}</ref> Hierdie hinderlaag deur JNIM is gelei deur Sidane Ag Hita, 'n senior bevelvoerder binne die groep, en Abderahmane Zaza, die JNIM-bevelvoerder vir die Tin-Essako Cercle.<ref>{{cite news |last1=Savoye |first1=Laureline |last2=Bellanger |first2=Elisa |last3=Eydoux |first3=Thomas |date=2024-07-30 |title=Mali : les images de la première défaite d'ampleur pour Wagner |url=https://www.lemonde.fr/afrique/video/2024/07/30/mali-les-images-de-la-premiere-defaite-d-ampleur-pour-wagner_6261987_3212.html |newspaper=[[Le Monde|Le Monde Afrique]] |language=fr |access-date=2024-07-31}}</ref><ref>{{cite news |last=Thévenot |first=Martin |date=2024-07-29 |title=Vidéos. La milice Wagner se fait tailler en pièces, des dizaines de morts russes dont un commandant, que s'est-il passé au Mali ? |url=https://www.sudouest.fr/international/russie/videos-la-milice-wagner-se-fait-tailler-en-pieces-des-dizaines-de-morts-russes-dont-un-commandant-que-s-est-il-passe-au-mali-20757084.php |newspaper=Sud Ouest |language=fr |access-date=2024-07-31}}</ref> 'n Woordvoerder van die rebellegroep het gesê dat CSP-vegters beheer oorgeneem het van die dorp en gebied verder suid in die Kidal-streek.<ref name="VoA">{{cite news |date=2024-07-28 |title=Mali army, Russian allies suffer heavy losses in country's north, sources say |url=https://www.voanews.com/a/mali-army-russian-allies-suffer-heavy-losses-in-country-s-north-sources-say-/7715520.html |work=Agence France-Presse |access-date=2024-07-28}}</ref> Op 29 Julie het die Kyiv Post berig dat die rebelle 'n Oekraïense vlag vertoon het nadat hulle die Wagner-groep in die dorp verslaan het, wat hul steun vir die [[Oekraïne]] aandui.<ref>{{cite news |last=Zakharchenko |first=Kateryna |date=2024-07-29 |title=Rebels in Mali Display Ukrainian Flag After Wagner Defeat |url=https://www.kyivpost.com/post/36557 |newspaper=Kyiv Post |access-date=2024-07-29}}</ref> Die Hoofdirektoraat van Intelligensie van Oekraïne het gesê dat dit die rebelle inligting en verdere bystand gegee het wat hul oorwinning teen die "Russiese oorlogsmisdadigers" in die geveg moontlik gemaak het.<ref>{{cite web |date=29 Julie 2024 |title="Grey Zone" Wagner Telegram Channel Admin Killed in Mali Ambush |url=https://theatlasnews.co/latest/2024/07/29/grey-zone-wagner-telegram-channel-admin-killed-in-mali-ambush/ |website=Atlas News |access-date=29 Julie 2024 |archive-date=29 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729164715/https://theatlasnews.co/latest/2024/07/29/grey-zone-wagner-telegram-channel-admin-killed-in-mali-ambush/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bennetts |first1=Marc |last2=Flanagan |first2=Jane |date=29 Julie 2024 |title=Ukraine 'helped' Mali rebel attack that killed 20 Wagner fighters |url=https://www.thetimes.com/world/europe/article/ukraine-helped-mali-rebel-attack-that-killed-20-wagner-fighters-6393w2n9g |newspaper=[[The Times]] |access-date=29 Julie 2024}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mali]] d3tcam83kwr9bfbomqe1cquity0sy60 0 418570 2902069 2898853 2026-05-07T12:24:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902069 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Street food Johannesburg.jpg|duimnael|regs|Straatkos in Johannesburg.]] '''Suid-Afrikaanse straatkos''' is 'n manier waarop die vele diverse individue en gemeenskappe in die land saam kuier en bymekaar uitkom. Hierdie tipe kos word soms as 'n vinnige maaltyd vir mense voorberei wat 'n woelige en bedrywige lewenstyl handhaaf. Dit word deur verskillende instansies en op verskeie maniere en vorme aangebied en voorberei: van formele besighede tot straatverkopers, en soms selfs as 'n mini[[braai]] langs die pad. Kos soos [[bunny chow]], [[spatlo|sphatlo]], [[biltong]], amagwinya, walkie talkies, smileys en [[boerewors]]rolle is van die verskillende tipes kos wat in die [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] strate gevind kan word.<ref>https://traveltriangle.com/blog/south-africa-street-food/</ref> Die [[Gatsby (toebroodjie)|gatsby]] is weer baie gewild in die [[Wes-Kaap]].<ref>{{cite web|url=https://www.eatout.co.za/article/4-places-get-best-gatsby-cape-town/ |work=EAT OUT |title=4 places to get the best gatsby in Cape Town |first=Carmen |last=Williams |date=27 Mei 2021 |access-date=27 Augustus 2024}}</ref> [[Lêer:Reffen Street Food 02.jpg|alt=Straatkosmark|duimnael|regs|Voorbeeld van 'n straatkosmark]] == Geskiedenis == Straatkoskultuur bestaan al vir millennia. Dit het die massas in groot stede onderhou sedert verstedeliking baie mense gedryf het om werk in die stede te soek. Tot vandag toe dien dit steeds daardie doel. Weergawes van straatkos bestaan regoor die wêreld, en hulle verander voortdurend om aan te pas by die behoeftes van die mense wat bedien word. Hierdie artikel ondersoek die multikulturele en diverse geskiedenis van straatkos en hoe hierdie neiging vandag in [[Suid-Afrika]] gestalte kry.<ref>https://crushmag-online.com/the-history-of-street-food/</ref> == Straatkoskultuur == Suid-Afrikaanse straatkos is 'n heerlike samesmelting van tradisionele Suid-Afrikaanse kos en kitskos-opsies. Hierdie Suid-Afrikaanse wegneemetes bestaan uit 'n diverse reeks kookkunste en bied 'n diverse reeks geure aan. Suid-Afrikaanse straatkos stel die ryk en heerlike kitskoskultuur van Suid-Afrika ten toon.<ref>[https://www.finglobal.com/2024/02/09/iconic-south-african-street-food/#:~:text=South%20African%20street%20food%20is%20a%20melting%20pot%20of%20different,the%20streets%20of%20South%20Africa. https://www.finglobal.com/2024/02/09/iconic-south-african-street-food/#:~:text=South%20African%20street%20food%20is%20a%20melting%20pot%20of%20different,the%20streets%20of%20South%20Africa.]</ref> Hieronder is 'n lys van sommige van die beskikbare tipes straatkos in Suid-Afrika [[Lêer:Bunny Chow with Lamb & Potato - African Chow 2023-07-27.jpg|duimnael|215x215px|Lam bunny chow]] === Bunny chow === Hierdie gereg, 'n kombinasie van brood en kerrie, het in die 1940's in Durban se Indiese gemeenskap ontstaan, en het vinnig versprei na ander dele van Suid-Afrika. Dit staan algemeen bekend as bunny, en kan ook in sommige Indiese restaurante in Kaapstad gevind word.<ref>https://traveltriangle.com/blog/south-africa-street-food/</ref> === Boerewors === Boerewors is 'n tradisionele tipe Suid-Afrikaanse wors wat gemaak word van 'n verskeidenheid vleis en speserye. Hierdie eenvoudige maar stewige gereg is 'n stapelvoedsel in baie Suid-Afrikaanse huishoudings, en dit is ook 'n gewilde keuse by straatkosstalletjies. Dit word dikwels oor 'n oop vlam gebraai en bedien óf met 'n ruim porsie pap aan die kant (mieliemeel) óf op 'n rol met gebraaide uie, tamatiesous, [[blatjang]] of [[chakalaka]].<ref>[https://www.finglobal.com/2024/02/09/iconic-south-african-street-food/#:~:text=South%20African%20street%20food%20is%20a%20melting%20pot%20of%20different,the%20streets%20of%20South%20Africa. https://www.finglobal.com/2024/02/09/iconic-south-african-street-food/#:~:text=South%20African%20street%20food%20is%20a%20melting%20pot%20of%20different,the%20streets%20of%20South%20Africa.]</ref> [[Lêer:Reh Biltong.jpg|duimnael|Gesnyde biltong]] === Biltong === Die peuselhappie het sy oorsprong in Suid-Afrika, Namibië en Zimbabwe. Dit is gesoute en gedroogde bees- of wildsvleis (van byvoorbeeld die vleis van die [[springbok]], [[koedoe]] en ander soortgelyke wild. Dit word selfs van die vleis van [[volstruis]]e gemaak.). Dit word gepekel in [[asyn]], waarby [[koljander]] en ander speserye gewoonlik bygevoeg word. Die naam is afgelei uit [[Nederlands]], waar 'bil' kruis beteken en 'tong' tong. As dit geëet word kan koljander, asyn, swartpeper en rou vleis geproe word. Baie stalletjies verkoop ook sop en bredies met biltong.<ref>https://traveltriangle.com/blog/south-africa-street-food/</ref> [[Lêer:Spatlo02.jpg|duimnael|'n Middelslag-spatlo]] === Spatlo === Spatlo (ook gespel '''sphatlo''') is 'n Suid-Afrikaanse straatkos wat gewild is in al die [[provinsies van Suid-Afrika]], veral [[Gauteng]]. Dit staan ook bekend as 'n ''"kota"'' of "skhambane". Die spatlo word gemaak van 'n uitgeholde [[Brood|kwartbrood]] en gevul met 'n verskeidenheid bestanddele, dikwels [[Slaptjips|aartappel slaptjips]], [[Wors|russian]], eier, vleispatty, [[kaas]], [[polonie]] en [[Atcha|atchar]]. Die naam ''kota'', wat in gebiede soos [[Soweto]] en [[Johannesburg]] gebruik word, is afgelei van die Engelse woord ''quarter'', wat verwys na die grootte van die brood wat gebruik word. Die naam sphatlo word in die [[Pretoria]]se townships [[Soshanguve]], [[Atteridgeville]] en [[Mamelodi]] gebruik. [[Lêer:Gatsby_(1).jpg|280px|duimnael|Hulle smul aan 'n Gatsby]] === Gatsby === 'n Gatsby is 'n Suid-Afrikaanse duikboottoebroodjie wat gewoonlik as 'n voetlangbroodjie in vier porsies gesny word. Dit is 'n gewilde wegneemtoebroodjie in die Wes-Kaapprovinsie, met baie kitskos- en wegneemrestaurante, winkels en kosstalletjies wat dit verkoop. Die verskillende soorte Gatsbys gebruik vleisbestanddele soos geroosterde steak, masala-steak, vars of gepiekelde vis, kalamari, hoender, polonie, kerrie, Weense of Russiese worsies en eiers. == Sien ook == * [[Spatlo|Sphatlo]] * [[Biltong]] * [[Bunny chow]] * [[Braai]] * [[Gatsby (toebroodjie)|Gatsby]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse kookkuns}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kookkuns]] [[Kategorie:Gauteng]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] [[Kategorie:Voedsel]] [[Kategorie:Kookkuns]] [[Kategorie:Braai]] e2hqx2g7wq01gn8qbm0kz1pssfrsj07 0 420341 2902073 2890850 2026-05-07T12:26:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902073 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel: === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies: === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies: === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies: === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies: === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies: === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies: === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg melanien geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol:<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol: ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke: ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys: == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys: == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> lv34dypmms4p8a5ndv25nfmjsjoidyp 0 421569 2902345 2889422 2026-05-08T11:24:46Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2902345 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Andrea Kimi Antonelli | image = Kimi Antonelli at the 2025 US Grand Prix in Austin, TX (cropped).jpg | caption = Antonelli in 2025 | birth_date = {{Birth date and age|2006|8|25|df=y}} | birth_place = [[Bologna]], [[Emilia-Romagna]], Italië | nationality = {{vlagikoon|ITA}} [[Italië|Italianer]] | signature = [[Lêer:Andrea Kimi Antonelli Signature.png|120px]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]<ref name="signing"/> | Car number = 12 | Races = {{F1stat|ANT|entries}} ({{F1stat|ANT|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|ANT|wins}} | Podiums = {{F1stat|ANT|podiums}} | Points = {{F1stat|ANT|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|ANT|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|ANT|fastestlaps}} | First race = [[2025 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2026 Chinese Grand Prix]] | Last win = [[2026 Japannese Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 7de (150 punte) }} [[Lêer:F4 Germany 2022 Spa Podium Race 1 (1) (cropped).jpg|duimnael|Antonelli lig sy trofee omhoog na hy die 2022 ADAC F4-kampioenskap by Spa-Francorchamps gewen het]] '''Andrea Kimi Antonelli''' (gebore 25 Augustus 2006) is 'n jong Italiaanse renjaer wat sedert 2025 vir die [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] aan [[Formule Een]]renne deelneem.<ref name="signing"/> Hy het tot einde-2024 vir Prema aan die FIA Formule 2-kampioenskap deelgeneem. Antonelli is gebore en getoë in [[Bologna]], as die seun van die renjaer Marco Antonelli. Na 'n suksesvolle kartingloopbaan, met opeenvolgende oorwinnings by die direk-aangedrewe Karting Europese Kampioenskap in 2020 en 2021 opgelewer het,<ref>{{Cite web|url=https://tkart.it/en/news/events/fia-karting-world-championship-kz-kristianstad-final-a-tony-kart-one-two-milell-is-world-champion|title=FIA Karting World Championship KZ, Kristianstad: Final - A Tony Kart one-two: Milell is world champion|date=5 September 2021|website=TKART - News, tips, tech about karting|language=en|access-date=23 November 2024}}</ref> het Antonelli dadelik na die junior formules gevorder. Hy het sy eerste titel by die 2022 Italiaanse F4-kampioenskap met Prema gewen, en het daarna die ADAC F4-kampioenskap in 2022 en die Formule Streeks-Europese Kampioenskap in 2023 met Prema gewen, sowel as die Formule Streeks Midde-Ooste-kampioenskap in 2023 met Mumbai Falcons. Hy het ook 'n goue medalje by die 2022 FIA Motorsportspele gewen, waar hy Italië verteenwoordig het. Antonelli het in 2024 tot Formule 2 gevorder en twee wedrenne in sy nuwelingseisoen gewen.<ref name="HungaryF2Win">{{Cite web|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/IIwHDVzQIffSn0iruCRER/feature-race-antonelli-charges-through-to-take-second-victory-of-the-season|title=FEATURE RACE: Antonelli charges through to take second victory of the season in Budapest|date=21 July 2024|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en|access-date=8 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2024/07/06/antonellis-lack-of-f2-results-not-a-concern-for-mercedes/|title=Antonelli's lack of F2 results not a concern for Mercedes|last=Collantine|first=Keith|date=6 July 2024|website=RaceFans|language=en|access-date=23 November 2024}}</ref> Antonelli het as 'n lid van die Mercedes Junior-span sedert 2018, sy vrye oefenbuiging in Formule Een by die [[2024 Italiaanse Grand Prix]] gemaak. Hy jaag in 2025 vir [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes-AMG]] op 'n eenjaarkontrak,<ref>{{Cite web|url=https://www.grandprix.com/news/wolff-admits-antonelli-russell-only-guaranteed-2025-seats.html|title=Wolff admits Antonelli, Russell, only guaranteed 2025 seats|website=www.grandprix.com|access-date=23 November 2024|language=en}}</ref> en vervang [[Lewis Hamilton]] as spanlid van [[George Russell]].<ref name="signing">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm|title=Antonelli confirmed as Hamilton’s replacement with Mercedes looking ahead to ‘next chapter’|date=31 August 2024|website=Formula 1|access-date=31 August 2024|language=en}}</ref> == Vroeë lewe == Andrea Kimi Antonelli is op 25 Augustus 2006 in [[Bologna]], [[Emilia-Romagna]], Italië gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli|title=Andrea Kimi Antonelli - Junior Driver|website=Mercedes-AMG Petronas F1 Team|access-date=2024-02-02|language=en|archive-date=2024-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429180737/https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli|url-status=dead}}</ref> Sy vader Marco is 'n voormalige renjaer, en ook die eienaar van die AKM Motorsportspan wat in die Italiaanse F4-kampioenskap meeding.<ref>{{Cite web|url=https://www.kartxpress.com/ReadMore/team-akm-motorsport-by-antonelli-is-born-partnership-with-kart-republic-of-dino-chiesa|title=Team AKM Motorsport by Antonelli is born: partnership with Kart Republic of Dino Chiesa|website=KartXpress|language=en|access-date=2022-05-06}}</ref> Antonelli kry sy middelnaam van [[Kimi Räikkönen]], die 2007 Formule Een Wêreldkampioen, wat deur 'n familievriend aan sy pa gegee is, wat wou hê dat sy seun 'n vreemde naam na 'Andrea' moes hê.<ref>{{Cite web|url=https://www.autobild.de/artikel/kimi-antonelli-laesst-italiener-traeumen-25055827.html|title=Kimi Antonelli lässt Tifosi träumen: Hoffen auf den neuen Kimi - AUTO BILD|website=autobild.de|language=de|access-date=2024-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.speedweek.com/formel1/news/217164/Kimi-Antonelli-(Italien)-Lieber-Mercedes-als-Ferrari.html?lang=en|title=Kimi Antonelli (Italy): Better Mercedes than Ferrari|website=www.speedweek.com|access-date=2024-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://it.motorsport.com/formula4/news/f4-antonelli-credo-in-mercedes-con-loro-arrivero-in-vetta/10386719/|title=F4 {{!}} Antonelli: "Credo in Mercedes, con Loro Arriverò in Vetta"|last=Di Marco|first=Marco|date=20 October 2022|website=Motorsport|language=it|access-date=8 July 2024}}</ref> Op 'n jong ouderdom het Antonelli ITCS Gaetano Salvemini in Casalecchio di Reno bygewoon en geleer om vlot Engels te praat tydens sy reise na wedrenne. == Formule 1-loopbaan == In April 2019 het [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] aangekondig dat Antonelli by hul Juniorspan aangesluit het. Op 17–18 April 2024 het Antonelli sy eerste tweedaagse toets met die span afgelê, waar hy die W12 by die [[Red Bull Ring]] bestuur het; hy het verdere privaattoetse in die W13 by [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Imola]], [[Silverstone-renbaan|Silverstone]], [[Barcelona-Catalunya-renbaan|Barcelona-Catalunya]] en [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] voltooi.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/5738215/2024/09/02/who-is-andrea-kimi-antonelli-mercedes-f1/|title=Mercedes F1's Andrea Kimi Antonelli prepares to succeed, not replace, Lewis Hamilton|last=Coleman|first=Madeline|date=2 September 2024|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=18 March 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323044124/https://www.nytimes.com/athletic/5738215/2024/09/02/who-is-andrea-kimi-antonelli-mercedes-f1/|archive-date=23 March 2025|url-status=live}}</ref> Na aanleiding van 'n nuwe reël wat bestuurders weer toegelaat het om 'n FIA Superlisensie op die jong ouderdom van 17 te bekom,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/how-a-rule-tweak-could-allow-antonelli-to-make-his-f1-race-weekend-debut.6Ct8eeSKps47JRgTnqHUS3|title=How a rule tweak could allow Antonelli to make his F1 race weekend debut as early as the Spanish Grand Prix|last=Barretto|first=Lawrence|date=14 June 2024|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214222547/https://www.formula1.com/en/latest/article/how-a-rule-tweak-could-allow-antonelli-to-make-his-f1-race-weekend-debut.6Ct8eeSKps47JRgTnqHUS3|archive-date=14 December 2024|access-date=5 July 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-kimi-antonelli-williams-fia-mercedes-hamilton-b2562652.html|title=FIA opens door for Kimi Antonelli's promotion to F1 before 18th birthday|last=Jackson|first=Kieran|date=14 June 2024|website=The Independent|access-date=10 December 2024|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002191258/https://www.independent.co.uk/f1/f1-kimi-antonelli-williams-fia-mercedes-hamilton-b2562652.html|archive-date=2 October 2024|url-status=live}}</ref> was daar gerugte dat Antonelli [[Logan Sargeant]] by [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] halfpad deur die [[2024 Formule Een-seisoen|2024 seisoen]] sou vervang;<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/sargeant-out-antonelli-in-whats-going-on-with-mooted-williams-driver-switch/|title=Sargeant out? What's going on with mooted mid-season F1 swap|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=3 May 2024|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204092021/https://www.the-race.com/formula-1/sargeant-out-antonelli-in-whats-going-on-with-mooted-williams-driver-switch/|archive-date=4 December 2024|access-date=10 December 2024}}</ref> Mercedes het egter die skuif ontken en eerder [[Mick Schumacher]] vir die posisie aanbeveel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-shuts-down-early-antonelli-f1-move-it-is-not-going-to-happen/10606571/|title=Mercedes shuts down early Antonelli F1 move: 'It is not going to happen'|last=Cleeren|first=Filip|date=4 May 2024|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601080749/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-shuts-down-early-antonelli-f1-move-it-is-not-going-to-happen/10606571/|archive-date=1 June 2024|access-date=9 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/we-havent-seen-the-real-mick-wolff-insists-schumacher-deserves-potential.4mKw9fVyYLH01JBB4XTwzm|title=We haven't seen the real Mick' – Wolff insists Schumacher 'deserves' potential Williams chance amid Sargeant speculation|date=26 August 2024|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241121090035/https://www.formula1.com/en/latest/article/we-havent-seen-the-real-mick-wolff-insists-schumacher-deserves-potential.4mKw9fVyYLH01JBB4XTwzm|archive-date=21 November 2024|access-date=27 August 2024}}</ref> Antonelli het sy vrye-oefendebuut by die [[2024 Italiaanse Grand Prix]] gemaak, waar hy aan die eerste sessie in [[George Russell]] se W15 deelgeneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-to-make-f1-weekend-debut-at-monza-as-mercedes-confirm-fp1-outing.4hPO8isg3DfimnXDiycK8m|title=Antonelli to make F1 weekend debut at Monza as Mercedes confirm FP1 outing for junior star|date=25 August 2024|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241123153610/https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-to-make-f1-weekend-debut-at-monza-as-mercedes-confirm-fp1-outing.4hPO8isg3DfimnXDiycK8m|archive-date=23 November 2024|access-date=25 August 2024}}</ref> Hy het die vinnigste rondtetyd opgestel voordat hy 10 minute in die sessie by die [[Autodromo Nazionale di Monza|''Curva Alboreto'']]-draai getol het,<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/antonelli-crashes-early-on-mercedes-f1-debut-in-italian-gp-fp1/10649173/|title=Antonelli crashes early on Mercedes F1 debut in Italian GP FP1|last=Mann-Bryans|first=Mark|date=30 August 2024|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908155103/https://www.autosport.com/f1/news/antonelli-crashes-early-on-mercedes-f1-debut-in-italian-gp-fp1/10649173/|archive-date=8 September 2024|access-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-crash-mercedes-monza-b2604446.html|title=Kimi Antonelli crashes after just 10 minutes of first F1 session for Mercedes at Monza|last=Jackson|first=Kieran|date=30 August 2024|website=[[The Independent]]|access-date=10 December 2024|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002191351/https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-crash-mercedes-monza-b2604446.html|archive-date=2 October 2024|url-status=live}}</ref> en teen die bandversperring gebots het teen 52 g krag.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy0n321dg82o|title=Hamilton sets pace after Antonelli crashes on debut|date=30 August 2024|first=Andrew|last=Benson|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913034801/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy0n321dg82o|archive-date=13 September 2024|url-status=live}}</ref><ref name="TG20242">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/08/31/andrea-kimi-antonelli-mercedes-new-driver-lewis-hamilton/|title=Teenage star Andrea Kimi Antonelli: The new Mercedes driver with talent to emulate Lewis Hamilton|date=31 August 2024|first=Tom|last=Cary|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=10 December 2024|issn=0307-1235|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219120934/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/08/31/andrea-kimi-antonelli-mercedes-new-driver-lewis-hamilton/|archive-date=19 December 2024|url-status=live}}</ref> Toto Wolff het Antonelli se aksies na die ongeluk verdedig,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-crash-on-mercedes-debut/10649283/ |title=Wolff backs Antonelli after crash on Mercedes FP1 debut |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |date=30 August 2024 |first=Mark |last=Mann-Bryans |access-date=10 December 2024 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909005518/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-crash-on-mercedes-debut/10649283/ |archive-date=9 September 2024 |url-status=live}}</ref> terwyl Mark Hughes van ''Motor Sport'' sy vrye oefendebuut met die van Tazio Nuvolari vergelyk het,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/antonelli-was-breathtaking-before-crash-like-another-monza-gp-debut-99-years-ago/ |url-access=registration |title=Antonelli was breathtaking before crash — like another Monza GP debut 99 years ago |magazine=Motor Sport (tydskrif) |issn=0027-2019 |first=Hughes |last=Mark |date=4 September 2024 |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907033059/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/antonelli-was-breathtaking-before-crash-like-another-monza-gp-debut-99-years-ago/ |archive-date=7 September 2024 |url-status=live}}</ref> waar hy twaalfde geëindig het nadat sy sessie weer voortydig beëindig is—deurdat hy vloerskade opgedoen het terwyl hy oor 'n stuk puin gery het.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/news/mexico-city-gp-a-disrupted-friday-for-the-team|title=Mexico City GP: A Disrupted Friday for the Team|date=25 October 2024|website=[[Mercedes AMG Petronas F1-span]]|publisher=Mercedes-Benz Groep|archive-url=https://web.archive.org/web/20241221220405/https://www.mercedesamgf1.com/news/mexico-city-gp-a-disrupted-friday-for-the-team|archive-date=21 December 2024|access-date=2 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-much-calmer-on-second-mercedes-outing-in-mexico/10667043/|title=Antonelli "much calmer" on second Mercedes FP1 outing in Mexico|last=Cleeren|first=Filip|date=26 October 2024|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213193408/https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-much-calmer-on-second-mercedes-outing-in-mexico/10667043/|archive-date=13 December 2024|access-date=9 December 2024}}</ref> Hy het langs Russell in die na-seisoen-toets by [[Yas Marina-renbaan|Yas Marina]] deelgeneem,<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/who-is-driving-in-abu-dhabis-post-season-f1-test-sainz-spotted-in-williams/|url-access=registration|title=Who is driving in Abu Dhabi's post-season F1 test? Sainz spotted in Williams|magazine=Motor Sport (tydskrif)|issn=0027-2019|first=Cambridge|last=Kisby|date=9 December 2024|access-date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213114052/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/who-is-driving-in-abu-dhabis-post-season-f1-test-sainz-spotted-in-williams/|archive-date=13 December 2024|url-status=live}}</ref> 62 rondtes voltooi en die vyfde vinnigste tyd opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-test-report/10681366/|title=F1 Abu Dhabi post-season test: Leclerc heads Sainz to close out 2024|last=Cleeren|first=Filip|date=10 December 2024|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213142401/https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-test-report/10681366/|archive-date=13 December 2024|access-date=10 December 2024}}</ref> Hy het hierna 'n tweedaagse toets in die Mercedes W11 by [[Jerez-renbaan|Jerez]] voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/kimi-antonelli-mercedes-2020-car-jerez-test-explained/|title=Why Mercedes is dusting off a 2020 F1 car for Antonelli|last=Noble|first=Jon|date=13 January 2025|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250116134120/https://www.the-race.com/formula-1/kimi-antonelli-mercedes-2020-car-jerez-test-explained/|archive-date=16 January 2025|access-date=18 March 2025}}</ref> === Mercedes (2025–hede) === ==== 2025: Nuwelingseisoen ==== [[Lêer:2025_Japan_GP_-_Mercedes_-_Kimi_Antonelli_-_FP2.jpg|alt=Antonelli driving the Mercedes W16 at the 2025 Japanese Grand Prix|regs|duimnael|Antonelli (hier afgebeeld by die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]]) het in 2025 op 18-jarige ouderdom in Formule Een met Mercedes gedebuteer.]] Antonelli het in 2025 by Mercedes geteken en [[Lewis Hamilton]] vervang om [[George Russell]] op 'n eenjaarkontrak te ondersteun.<ref name="2025contract">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13200754/andrea-kimi-antonelli-mercedes-confirm-italian-teenager-as-lewis-hamiltons-replacement-for-2025-f1-season|title=Andrea Kimi Antonelli: Mercedes confirm Italian teenager as Lewis Hamilton's replacement for 2025 F1 season|date=31 August 2024|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209172325/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13200754/andrea-kimi-antonelli-mercedes-confirm-italian-teenager-as-lewis-hamiltons-replacement-for-2025-f1-season|archive-date=9 December 2024|access-date=9 December 2024}}</ref> Met sy debuut by die [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het hy die eerste Italiaanse jaer geword wat in Formule Een deelgeneem het sedert [[Antonio Giovinazzi]] in [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|2021]]<ref>{{Cite news|last=Iversen|first=Patrick|date=31 August 2024|title=Mercedes F1 promotes Andrea Kimi Antonelli to replace Lewis Hamilton in 2025|url=https://www.nytimes.com/athletic/5729566/2024/08/31/f1-andrea-kimi-antonelli-mercedes/|access-date=2 September 2024|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125142729/https://www.nytimes.com/athletic/5729566/2024/08/31/f1-andrea-kimi-antonelli-mercedes/|archive-date=25 November 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-lewis-hamilton-f1-mercedes-b2587814.html|title=Kimi Antonelli replaces Lewis Hamilton at Mercedes F1 in 2025|last=Jackson|first=Kieran|date=31 August 2024|website=[[The Independent]]|access-date=9 December 2024|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910082339/https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-lewis-hamilton-f1-mercedes-b2587814.html|archive-date=10 September 2024|url-status=live}}</ref> en die eerste Mercedes-groentjie sedert 1954,<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/motor-racing-antonelli-replace-hamilton-mercedes-2025-2024-08-31/|title=Antonelli to replace Hamilton at Mercedes in 2025|last=Baldwin|first=Alan|date=31 August 2024|work=[[Reuters]]|publisher=Thomson Reuters|access-date=13 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207172642/https://www.reuters.com/sports/formula1/motor-racing-antonelli-replace-hamilton-mercedes-2025-2024-08-31/|archive-date=7 February 2025|url-status=live}}</ref> sowel as die derde jongste jaer in Formule Een-geskiedenis op 18 jaar en 203 dae oud; <ref name="2025contract" /> hy het sestiende gekwalifiseer met vloerskade voordat hy na vierde geklim het in die reën-geteisterde Grand Prix,<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/very-impressive-antonelli-reinstated-in-fourth-after-penalty-is-reversed/10704035/|title="Very impressive" Antonelli reinstated in fourth after penalty is reversed|last=Codling|first=Stuart|date=16 March 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250316211522/https://www.autosport.com/f1/news/very-impressive-antonelli-reinstated-in-fourth-after-penalty-is-reversed/10704035/|archive-date=16 March 2025|access-date=16 March 2025}}</ref> deur verskeie verbysteke op die baan te maak en 'n gepaste kuipestop vir intermediêre bande te maak om die tweede jongste puntemaker in Formule Een-geskiedenis en die hoogsgeplaasde debutant sedert [[2014 Australiese Grand Prix|2014]] te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6208349/2025/03/17/kimi-antonelli-mercedes-f1-australian-gp/|title=In Kimi Antonelli's F1 debut, Mercedes glimpses a hopeful post-Hamilton future|last=Coleman|first=Madeline|date=17 March 2025|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=18 March 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250317200445/https://www.nytimes.com/athletic/6208349/2025/03/17/kimi-antonelli-mercedes-f1-australian-gp/|archive-date=17 March 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64200137/kimi-antonelli-makes-f1-history-debut-for-mercedes/|title=Kimi Antonelli Makes F1 History in Debut for Mercedes|last=Horton|first=Phillip|date=16 March 2025|magazine=Autoweek|publisher=Hearst Communications|access-date=18 March 2025|issn=0192-9674|archive-url=https://web.archive.org/web/20250318212439/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64200137/kimi-antonelli-makes-f1-history-debut-for-mercedes/|archive-date=18 March 2025|url-status=live}}</ref> Nadat hy sewende geëindig het tydens sy naelrendebuut in [[2025 Chinese Grand Prix|China]], het hy sesde in die hoofwedren geëindig ná diskwalifikasie van beide [[Scuderia Ferrari|Ferraribestuurders]], nadat hy weer vloerskade opgedoen het as gevolg van puin.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13333543/chinese-gp-sprint-lewis-hamilton-claims-first-ferrari-victory-after-holding-off-max-verstappen-at-start|title=Chinese GP Sprint: Lewis Hamilton claims first Ferrari victory after holding off Max Verstappen at start|date=22 March 2025|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322104310/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13333543/chinese-gp-sprint-lewis-hamilton-claims-first-ferrari-victory-after-holding-off-max-verstappen-at-start|archive-date=22 March 2025|access-date=25 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-driver-day-chinese-gp/10706492/|title=How Antonelli won 'driver of the day' poll in F1 Chinese GP|last=Codling|first=Stuart|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=24 March 2025|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20250325142818/https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-driver-day-chinese-gp/10706492/|archive-date=25 March 2025|access-date=25 March 2025}}</ref> Hy het sesde in [[2025 Japannese Grand Prix|Japan]] geëindig, waar hy beide die jongste renjaer geword het om 'n wedren te lei en 'n vinnigste rondte in Formule Een-geskiedenis opgestel het.<ref name="JPN242">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6258403/2025/04/06/japanese-grand-prix-f1-briefing-max-verstappen-red-bull/|title=F1 Japanese Grand Prix briefing: Max Verstappen's perfect win and Kimi Antonelli makes history|last1=Coleman|first1=Madeline|last2=Smith|first2=Luke|date=6 April 2025|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=6 April 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406081516/https://www.nytimes.com/athletic/6258403/2025/04/06/japanese-grand-prix-f1-briefing-max-verstappen-red-bull/|archive-date=6 April 2025|url-status=live}}</ref> Hy het ook die derde bestuurder geword om drie agtereenvolgende topses-resultate van sy debuut af te behaal, na [[Jackie Stewart]] (1965) en [[Lewis Hamilton]] (2007).<ref name="NYT20252">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6273087/2025/04/12/f1-formula-1-mercedes-kimi-antonelli/|title=Kimi Antonelli is making Formula One history as rookie – all while finishing school|last=Smith|first=Luke|date=12 April 2025|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=14 April 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412221643/https://www.nytimes.com/athletic/6273087/2025/04/12/f1-formula-1-mercedes-kimi-antonelli/|archive-date=12 April 2025|url-status=live}}</ref> Antonelli het vierde gekwalifiseer vir die [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] – afgeskuif na vyfde met 'n roosterstraf weens 'n spanfout – voordat hy buite die [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]] geval het op 'n drie-stop-strategie en elfde geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/mercedes-russell-and-antonelli-receive-grid-drop-for-bahrain-qualifying-error/10712690/|title=Mercedes' Russell and Antonelli receive grid drop for Bahrain qualifying error|last=Cleeren|first=Filip|date=12 April 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414164936/https://www.autosport.com/f1/news/mercedes-russell-and-antonelli-receive-grid-drop-for-bahrain-qualifying-error/10712690/|archive-date=14 April 2025|access-date=14 April 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-left-confused-by-bahrain-strategy-calls-as-three-stop-strategy.3mMpJbW870qTch7IAz35hD|title=Antonelli left 'confused' by Bahrain strategy calls as three-stop strategy sees rookie miss out on points|date=14 April 2025|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414164936/https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-left-confused-by-bahrain-strategy-calls-as-three-stop-strategy.3mMpJbW870qTch7IAz35hD|archive-date=14 April 2025|access-date=14 April 2025}}</ref> Hy het sesde in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] geëindig te midde van erge bandslytasie aan die W16.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/|title=Wolff laments "worst performance of the season" for Mercedes in Jeddah|last=Selleck|first=Emily|date=20 April 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421020455/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/|archive-date=21 April 2025|access-date=21 April 2025}}</ref> [[Lêer:FIA_F1_Austria_2025_Nr._12_Antonelli.jpg|links|duimnael|Antonelli (hier afgebeeld by die [[2025 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]]) het sy eerste podiumplek by die [[2025 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] behaal.]] == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | Mercedes AMG <br/>F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{small|TD}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{small|TD}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]] <br/>F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''7'''6 |bgcolor=efcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''8'''13{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''2'''2 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''6'''5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf|'''7de''' |bgcolor=dfffdf|'''150''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br/>F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''5'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ANT|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ANT|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |} '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 2006]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] 3iya9svp1i49mb2t76d71i5n6132yso 2902347 2902345 2026-05-08T11:25:44Z Aliwal2012 39067 2902347 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Andrea Kimi Antonelli | image = Kimi Antonelli at the 2025 US Grand Prix in Austin, TX (cropped).jpg | caption = Antonelli in 2025 | birth_date = {{Birth date and age|2006|8|25|df=y}} | birth_place = [[Bologna]], [[Emilia-Romagna]], Italië | nationality = {{vlagikoon|ITA}} [[Italië|Italianer]] | signature = [[Lêer:Andrea Kimi Antonelli Signature.png|120px]] | 2026 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]<ref name="signing"/> | Car number = 12 | Races = {{F1stat|ANT|entries}} ({{F1stat|ANT|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|ANT|wins}} | Podiums = {{F1stat|ANT|podiums}} | Points = {{F1stat|ANT|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|ANT|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|ANT|fastestlaps}} | First race = [[2025 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2026 Chinese Grand Prix]] | Last win = [[2026 Miami Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 7de (150 punte) }} [[Lêer:F4 Germany 2022 Spa Podium Race 1 (1) (cropped).jpg|duimnael|Antonelli lig sy trofee omhoog na hy die 2022 ADAC F4-kampioenskap by Spa-Francorchamps gewen het]] '''Andrea Kimi Antonelli''' (gebore 25 Augustus 2006) is 'n jong Italiaanse renjaer wat sedert 2025 vir die [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] aan [[Formule Een]]renne deelneem.<ref name="signing"/> Hy het tot einde-2024 vir Prema aan die FIA Formule 2-kampioenskap deelgeneem. Antonelli is gebore en getoë in [[Bologna]], as die seun van die renjaer Marco Antonelli. Na 'n suksesvolle kartingloopbaan, met opeenvolgende oorwinnings by die direk-aangedrewe Karting Europese Kampioenskap in 2020 en 2021 opgelewer het,<ref>{{Cite web|url=https://tkart.it/en/news/events/fia-karting-world-championship-kz-kristianstad-final-a-tony-kart-one-two-milell-is-world-champion|title=FIA Karting World Championship KZ, Kristianstad: Final - A Tony Kart one-two: Milell is world champion|date=5 September 2021|website=TKART - News, tips, tech about karting|language=en|access-date=23 November 2024}}</ref> het Antonelli dadelik na die junior formules gevorder. Hy het sy eerste titel by die 2022 Italiaanse F4-kampioenskap met Prema gewen, en het daarna die ADAC F4-kampioenskap in 2022 en die Formule Streeks-Europese Kampioenskap in 2023 met Prema gewen, sowel as die Formule Streeks Midde-Ooste-kampioenskap in 2023 met Mumbai Falcons. Hy het ook 'n goue medalje by die 2022 FIA Motorsportspele gewen, waar hy Italië verteenwoordig het. Antonelli het in 2024 tot Formule 2 gevorder en twee wedrenne in sy nuwelingseisoen gewen.<ref name="HungaryF2Win">{{Cite web|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/IIwHDVzQIffSn0iruCRER/feature-race-antonelli-charges-through-to-take-second-victory-of-the-season|title=FEATURE RACE: Antonelli charges through to take second victory of the season in Budapest|date=21 July 2024|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en|access-date=8 August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2024/07/06/antonellis-lack-of-f2-results-not-a-concern-for-mercedes/|title=Antonelli's lack of F2 results not a concern for Mercedes|last=Collantine|first=Keith|date=6 July 2024|website=RaceFans|language=en|access-date=23 November 2024}}</ref> Antonelli het as 'n lid van die Mercedes Junior-span sedert 2018, sy vrye oefenbuiging in Formule Een by die [[2024 Italiaanse Grand Prix]] gemaak. Hy jaag in 2025 vir [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes-AMG]] op 'n eenjaarkontrak,<ref>{{Cite web|url=https://www.grandprix.com/news/wolff-admits-antonelli-russell-only-guaranteed-2025-seats.html|title=Wolff admits Antonelli, Russell, only guaranteed 2025 seats|website=www.grandprix.com|access-date=23 November 2024|language=en}}</ref> en vervang [[Lewis Hamilton]] as spanlid van [[George Russell]].<ref name="signing">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm|title=Antonelli confirmed as Hamilton’s replacement with Mercedes looking ahead to ‘next chapter’|date=31 August 2024|website=Formula 1|access-date=31 August 2024|language=en}}</ref> == Vroeë lewe == Andrea Kimi Antonelli is op 25 Augustus 2006 in [[Bologna]], [[Emilia-Romagna]], Italië gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli|title=Andrea Kimi Antonelli - Junior Driver|website=Mercedes-AMG Petronas F1 Team|access-date=2024-02-02|language=en|archive-date=2024-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429180737/https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli|url-status=dead}}</ref> Sy vader Marco is 'n voormalige renjaer, en ook die eienaar van die AKM Motorsportspan wat in die Italiaanse F4-kampioenskap meeding.<ref>{{Cite web|url=https://www.kartxpress.com/ReadMore/team-akm-motorsport-by-antonelli-is-born-partnership-with-kart-republic-of-dino-chiesa|title=Team AKM Motorsport by Antonelli is born: partnership with Kart Republic of Dino Chiesa|website=KartXpress|language=en|access-date=2022-05-06}}</ref> Antonelli kry sy middelnaam van [[Kimi Räikkönen]], die 2007 Formule Een Wêreldkampioen, wat deur 'n familievriend aan sy pa gegee is, wat wou hê dat sy seun 'n vreemde naam na 'Andrea' moes hê.<ref>{{Cite web|url=https://www.autobild.de/artikel/kimi-antonelli-laesst-italiener-traeumen-25055827.html|title=Kimi Antonelli lässt Tifosi träumen: Hoffen auf den neuen Kimi - AUTO BILD|website=autobild.de|language=de|access-date=2024-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.speedweek.com/formel1/news/217164/Kimi-Antonelli-(Italien)-Lieber-Mercedes-als-Ferrari.html?lang=en|title=Kimi Antonelli (Italy): Better Mercedes than Ferrari|website=www.speedweek.com|access-date=2024-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://it.motorsport.com/formula4/news/f4-antonelli-credo-in-mercedes-con-loro-arrivero-in-vetta/10386719/|title=F4 {{!}} Antonelli: "Credo in Mercedes, con Loro Arriverò in Vetta"|last=Di Marco|first=Marco|date=20 October 2022|website=Motorsport|language=it|access-date=8 July 2024}}</ref> Op 'n jong ouderdom het Antonelli ITCS Gaetano Salvemini in Casalecchio di Reno bygewoon en geleer om vlot Engels te praat tydens sy reise na wedrenne. == Formule 1-loopbaan == In April 2019 het [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] aangekondig dat Antonelli by hul Juniorspan aangesluit het. Op 17–18 April 2024 het Antonelli sy eerste tweedaagse toets met die span afgelê, waar hy die W12 by die [[Red Bull Ring]] bestuur het; hy het verdere privaattoetse in die W13 by [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Imola]], [[Silverstone-renbaan|Silverstone]], [[Barcelona-Catalunya-renbaan|Barcelona-Catalunya]] en [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] voltooi.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/5738215/2024/09/02/who-is-andrea-kimi-antonelli-mercedes-f1/|title=Mercedes F1's Andrea Kimi Antonelli prepares to succeed, not replace, Lewis Hamilton|last=Coleman|first=Madeline|date=2 September 2024|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=18 March 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323044124/https://www.nytimes.com/athletic/5738215/2024/09/02/who-is-andrea-kimi-antonelli-mercedes-f1/|archive-date=23 March 2025|url-status=live}}</ref> Na aanleiding van 'n nuwe reël wat bestuurders weer toegelaat het om 'n FIA Superlisensie op die jong ouderdom van 17 te bekom,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/how-a-rule-tweak-could-allow-antonelli-to-make-his-f1-race-weekend-debut.6Ct8eeSKps47JRgTnqHUS3|title=How a rule tweak could allow Antonelli to make his F1 race weekend debut as early as the Spanish Grand Prix|last=Barretto|first=Lawrence|date=14 June 2024|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214222547/https://www.formula1.com/en/latest/article/how-a-rule-tweak-could-allow-antonelli-to-make-his-f1-race-weekend-debut.6Ct8eeSKps47JRgTnqHUS3|archive-date=14 December 2024|access-date=5 July 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-kimi-antonelli-williams-fia-mercedes-hamilton-b2562652.html|title=FIA opens door for Kimi Antonelli's promotion to F1 before 18th birthday|last=Jackson|first=Kieran|date=14 June 2024|website=The Independent|access-date=10 December 2024|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002191258/https://www.independent.co.uk/f1/f1-kimi-antonelli-williams-fia-mercedes-hamilton-b2562652.html|archive-date=2 October 2024|url-status=live}}</ref> was daar gerugte dat Antonelli [[Logan Sargeant]] by [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] halfpad deur die [[2024 Formule Een-seisoen|2024 seisoen]] sou vervang;<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/sargeant-out-antonelli-in-whats-going-on-with-mooted-williams-driver-switch/|title=Sargeant out? What's going on with mooted mid-season F1 swap|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=3 May 2024|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204092021/https://www.the-race.com/formula-1/sargeant-out-antonelli-in-whats-going-on-with-mooted-williams-driver-switch/|archive-date=4 December 2024|access-date=10 December 2024}}</ref> Mercedes het egter die skuif ontken en eerder [[Mick Schumacher]] vir die posisie aanbeveel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-shuts-down-early-antonelli-f1-move-it-is-not-going-to-happen/10606571/|title=Mercedes shuts down early Antonelli F1 move: 'It is not going to happen'|last=Cleeren|first=Filip|date=4 May 2024|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601080749/https://www.motorsport.com/f1/news/mercedes-shuts-down-early-antonelli-f1-move-it-is-not-going-to-happen/10606571/|archive-date=1 June 2024|access-date=9 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/we-havent-seen-the-real-mick-wolff-insists-schumacher-deserves-potential.4mKw9fVyYLH01JBB4XTwzm|title=We haven't seen the real Mick' – Wolff insists Schumacher 'deserves' potential Williams chance amid Sargeant speculation|date=26 August 2024|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241121090035/https://www.formula1.com/en/latest/article/we-havent-seen-the-real-mick-wolff-insists-schumacher-deserves-potential.4mKw9fVyYLH01JBB4XTwzm|archive-date=21 November 2024|access-date=27 August 2024}}</ref> Antonelli het sy vrye-oefendebuut by die [[2024 Italiaanse Grand Prix]] gemaak, waar hy aan die eerste sessie in [[George Russell]] se W15 deelgeneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-to-make-f1-weekend-debut-at-monza-as-mercedes-confirm-fp1-outing.4hPO8isg3DfimnXDiycK8m|title=Antonelli to make F1 weekend debut at Monza as Mercedes confirm FP1 outing for junior star|date=25 August 2024|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241123153610/https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-to-make-f1-weekend-debut-at-monza-as-mercedes-confirm-fp1-outing.4hPO8isg3DfimnXDiycK8m|archive-date=23 November 2024|access-date=25 August 2024}}</ref> Hy het die vinnigste rondtetyd opgestel voordat hy 10 minute in die sessie by die [[Autodromo Nazionale di Monza|''Curva Alboreto'']]-draai getol het,<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/antonelli-crashes-early-on-mercedes-f1-debut-in-italian-gp-fp1/10649173/|title=Antonelli crashes early on Mercedes F1 debut in Italian GP FP1|last=Mann-Bryans|first=Mark|date=30 August 2024|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908155103/https://www.autosport.com/f1/news/antonelli-crashes-early-on-mercedes-f1-debut-in-italian-gp-fp1/10649173/|archive-date=8 September 2024|access-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-crash-mercedes-monza-b2604446.html|title=Kimi Antonelli crashes after just 10 minutes of first F1 session for Mercedes at Monza|last=Jackson|first=Kieran|date=30 August 2024|website=[[The Independent]]|access-date=10 December 2024|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20241002191351/https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-crash-mercedes-monza-b2604446.html|archive-date=2 October 2024|url-status=live}}</ref> en teen die bandversperring gebots het teen 52 g krag.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy0n321dg82o|title=Hamilton sets pace after Antonelli crashes on debut|date=30 August 2024|first=Andrew|last=Benson|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913034801/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy0n321dg82o|archive-date=13 September 2024|url-status=live}}</ref><ref name="TG20242">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/08/31/andrea-kimi-antonelli-mercedes-new-driver-lewis-hamilton/|title=Teenage star Andrea Kimi Antonelli: The new Mercedes driver with talent to emulate Lewis Hamilton|date=31 August 2024|first=Tom|last=Cary|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=10 December 2024|issn=0307-1235|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219120934/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/08/31/andrea-kimi-antonelli-mercedes-new-driver-lewis-hamilton/|archive-date=19 December 2024|url-status=live}}</ref> Toto Wolff het Antonelli se aksies na die ongeluk verdedig,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-crash-on-mercedes-debut/10649283/ |title=Wolff backs Antonelli after crash on Mercedes FP1 debut |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |date=30 August 2024 |first=Mark |last=Mann-Bryans |access-date=10 December 2024 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909005518/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-crash-on-mercedes-debut/10649283/ |archive-date=9 September 2024 |url-status=live}}</ref> terwyl Mark Hughes van ''Motor Sport'' sy vrye oefendebuut met die van Tazio Nuvolari vergelyk het,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/antonelli-was-breathtaking-before-crash-like-another-monza-gp-debut-99-years-ago/ |url-access=registration |title=Antonelli was breathtaking before crash — like another Monza GP debut 99 years ago |magazine=Motor Sport (tydskrif) |issn=0027-2019 |first=Hughes |last=Mark |date=4 September 2024 |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907033059/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/antonelli-was-breathtaking-before-crash-like-another-monza-gp-debut-99-years-ago/ |archive-date=7 September 2024 |url-status=live}}</ref> waar hy twaalfde geëindig het nadat sy sessie weer voortydig beëindig is—deurdat hy vloerskade opgedoen het terwyl hy oor 'n stuk puin gery het.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedesamgf1.com/news/mexico-city-gp-a-disrupted-friday-for-the-team|title=Mexico City GP: A Disrupted Friday for the Team|date=25 October 2024|website=[[Mercedes AMG Petronas F1-span]]|publisher=Mercedes-Benz Groep|archive-url=https://web.archive.org/web/20241221220405/https://www.mercedesamgf1.com/news/mexico-city-gp-a-disrupted-friday-for-the-team|archive-date=21 December 2024|access-date=2 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-much-calmer-on-second-mercedes-outing-in-mexico/10667043/|title=Antonelli "much calmer" on second Mercedes FP1 outing in Mexico|last=Cleeren|first=Filip|date=26 October 2024|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213193408/https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-much-calmer-on-second-mercedes-outing-in-mexico/10667043/|archive-date=13 December 2024|access-date=9 December 2024}}</ref> Hy het langs Russell in die na-seisoen-toets by [[Yas Marina-renbaan|Yas Marina]] deelgeneem,<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/who-is-driving-in-abu-dhabis-post-season-f1-test-sainz-spotted-in-williams/|url-access=registration|title=Who is driving in Abu Dhabi's post-season F1 test? Sainz spotted in Williams|magazine=Motor Sport (tydskrif)|issn=0027-2019|first=Cambridge|last=Kisby|date=9 December 2024|access-date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213114052/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/who-is-driving-in-abu-dhabis-post-season-f1-test-sainz-spotted-in-williams/|archive-date=13 December 2024|url-status=live}}</ref> 62 rondtes voltooi en die vyfde vinnigste tyd opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-test-report/10681366/|title=F1 Abu Dhabi post-season test: Leclerc heads Sainz to close out 2024|last=Cleeren|first=Filip|date=10 December 2024|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213142401/https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-test-report/10681366/|archive-date=13 December 2024|access-date=10 December 2024}}</ref> Hy het hierna 'n tweedaagse toets in die Mercedes W11 by [[Jerez-renbaan|Jerez]] voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/kimi-antonelli-mercedes-2020-car-jerez-test-explained/|title=Why Mercedes is dusting off a 2020 F1 car for Antonelli|last=Noble|first=Jon|date=13 January 2025|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250116134120/https://www.the-race.com/formula-1/kimi-antonelli-mercedes-2020-car-jerez-test-explained/|archive-date=16 January 2025|access-date=18 March 2025}}</ref> === Mercedes (2025–hede) === ==== 2025: Nuwelingseisoen ==== [[Lêer:2025_Japan_GP_-_Mercedes_-_Kimi_Antonelli_-_FP2.jpg|alt=Antonelli driving the Mercedes W16 at the 2025 Japanese Grand Prix|regs|duimnael|Antonelli (hier afgebeeld by die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]]) het in 2025 op 18-jarige ouderdom in Formule Een met Mercedes gedebuteer.]] Antonelli het in 2025 by Mercedes geteken en [[Lewis Hamilton]] vervang om [[George Russell]] op 'n eenjaarkontrak te ondersteun.<ref name="2025contract">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13200754/andrea-kimi-antonelli-mercedes-confirm-italian-teenager-as-lewis-hamiltons-replacement-for-2025-f1-season|title=Andrea Kimi Antonelli: Mercedes confirm Italian teenager as Lewis Hamilton's replacement for 2025 F1 season|date=31 August 2024|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209172325/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13200754/andrea-kimi-antonelli-mercedes-confirm-italian-teenager-as-lewis-hamiltons-replacement-for-2025-f1-season|archive-date=9 December 2024|access-date=9 December 2024}}</ref> Met sy debuut by die [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het hy die eerste Italiaanse jaer geword wat in Formule Een deelgeneem het sedert [[Antonio Giovinazzi]] in [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|2021]]<ref>{{Cite news|last=Iversen|first=Patrick|date=31 August 2024|title=Mercedes F1 promotes Andrea Kimi Antonelli to replace Lewis Hamilton in 2025|url=https://www.nytimes.com/athletic/5729566/2024/08/31/f1-andrea-kimi-antonelli-mercedes/|access-date=2 September 2024|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125142729/https://www.nytimes.com/athletic/5729566/2024/08/31/f1-andrea-kimi-antonelli-mercedes/|archive-date=25 November 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-lewis-hamilton-f1-mercedes-b2587814.html|title=Kimi Antonelli replaces Lewis Hamilton at Mercedes F1 in 2025|last=Jackson|first=Kieran|date=31 August 2024|website=[[The Independent]]|access-date=9 December 2024|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910082339/https://www.independent.co.uk/f1/kimi-antonelli-lewis-hamilton-f1-mercedes-b2587814.html|archive-date=10 September 2024|url-status=live}}</ref> en die eerste Mercedes-groentjie sedert 1954,<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/sports/formula1/motor-racing-antonelli-replace-hamilton-mercedes-2025-2024-08-31/|title=Antonelli to replace Hamilton at Mercedes in 2025|last=Baldwin|first=Alan|date=31 August 2024|work=[[Reuters]]|publisher=Thomson Reuters|access-date=13 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207172642/https://www.reuters.com/sports/formula1/motor-racing-antonelli-replace-hamilton-mercedes-2025-2024-08-31/|archive-date=7 February 2025|url-status=live}}</ref> sowel as die derde jongste jaer in Formule Een-geskiedenis op 18 jaar en 203 dae oud; <ref name="2025contract" /> hy het sestiende gekwalifiseer met vloerskade voordat hy na vierde geklim het in die reën-geteisterde Grand Prix,<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/very-impressive-antonelli-reinstated-in-fourth-after-penalty-is-reversed/10704035/|title="Very impressive" Antonelli reinstated in fourth after penalty is reversed|last=Codling|first=Stuart|date=16 March 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250316211522/https://www.autosport.com/f1/news/very-impressive-antonelli-reinstated-in-fourth-after-penalty-is-reversed/10704035/|archive-date=16 March 2025|access-date=16 March 2025}}</ref> deur verskeie verbysteke op die baan te maak en 'n gepaste kuipestop vir intermediêre bande te maak om die tweede jongste puntemaker in Formule Een-geskiedenis en die hoogsgeplaasde debutant sedert [[2014 Australiese Grand Prix|2014]] te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6208349/2025/03/17/kimi-antonelli-mercedes-f1-australian-gp/|title=In Kimi Antonelli's F1 debut, Mercedes glimpses a hopeful post-Hamilton future|last=Coleman|first=Madeline|date=17 March 2025|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=18 March 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250317200445/https://www.nytimes.com/athletic/6208349/2025/03/17/kimi-antonelli-mercedes-f1-australian-gp/|archive-date=17 March 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64200137/kimi-antonelli-makes-f1-history-debut-for-mercedes/|title=Kimi Antonelli Makes F1 History in Debut for Mercedes|last=Horton|first=Phillip|date=16 March 2025|magazine=Autoweek|publisher=Hearst Communications|access-date=18 March 2025|issn=0192-9674|archive-url=https://web.archive.org/web/20250318212439/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64200137/kimi-antonelli-makes-f1-history-debut-for-mercedes/|archive-date=18 March 2025|url-status=live}}</ref> Nadat hy sewende geëindig het tydens sy naelrendebuut in [[2025 Chinese Grand Prix|China]], het hy sesde in die hoofwedren geëindig ná diskwalifikasie van beide [[Scuderia Ferrari|Ferraribestuurders]], nadat hy weer vloerskade opgedoen het as gevolg van puin.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13333543/chinese-gp-sprint-lewis-hamilton-claims-first-ferrari-victory-after-holding-off-max-verstappen-at-start|title=Chinese GP Sprint: Lewis Hamilton claims first Ferrari victory after holding off Max Verstappen at start|date=22 March 2025|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322104310/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13333543/chinese-gp-sprint-lewis-hamilton-claims-first-ferrari-victory-after-holding-off-max-verstappen-at-start|archive-date=22 March 2025|access-date=25 March 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-driver-day-chinese-gp/10706492/|title=How Antonelli won 'driver of the day' poll in F1 Chinese GP|last=Codling|first=Stuart|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=24 March 2025|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20250325142818/https://www.motorsport.com/f1/news/antonelli-driver-day-chinese-gp/10706492/|archive-date=25 March 2025|access-date=25 March 2025}}</ref> Hy het sesde in [[2025 Japannese Grand Prix|Japan]] geëindig, waar hy beide die jongste renjaer geword het om 'n wedren te lei en 'n vinnigste rondte in Formule Een-geskiedenis opgestel het.<ref name="JPN242">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6258403/2025/04/06/japanese-grand-prix-f1-briefing-max-verstappen-red-bull/|title=F1 Japanese Grand Prix briefing: Max Verstappen's perfect win and Kimi Antonelli makes history|last1=Coleman|first1=Madeline|last2=Smith|first2=Luke|date=6 April 2025|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=6 April 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406081516/https://www.nytimes.com/athletic/6258403/2025/04/06/japanese-grand-prix-f1-briefing-max-verstappen-red-bull/|archive-date=6 April 2025|url-status=live}}</ref> Hy het ook die derde bestuurder geword om drie agtereenvolgende topses-resultate van sy debuut af te behaal, na [[Jackie Stewart]] (1965) en [[Lewis Hamilton]] (2007).<ref name="NYT20252">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/6273087/2025/04/12/f1-formula-1-mercedes-kimi-antonelli/|title=Kimi Antonelli is making Formula One history as rookie – all while finishing school|last=Smith|first=Luke|date=12 April 2025|work=The Athletic|publisher=[[The New York Times]]|access-date=14 April 2025|issn=1553-8095|archive-url=https://web.archive.org/web/20250412221643/https://www.nytimes.com/athletic/6273087/2025/04/12/f1-formula-1-mercedes-kimi-antonelli/|archive-date=12 April 2025|url-status=live}}</ref> Antonelli het vierde gekwalifiseer vir die [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] – afgeskuif na vyfde met 'n roosterstraf weens 'n spanfout – voordat hy buite die [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]] geval het op 'n drie-stop-strategie en elfde geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/mercedes-russell-and-antonelli-receive-grid-drop-for-bahrain-qualifying-error/10712690/|title=Mercedes' Russell and Antonelli receive grid drop for Bahrain qualifying error|last=Cleeren|first=Filip|date=12 April 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414164936/https://www.autosport.com/f1/news/mercedes-russell-and-antonelli-receive-grid-drop-for-bahrain-qualifying-error/10712690/|archive-date=14 April 2025|access-date=14 April 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-left-confused-by-bahrain-strategy-calls-as-three-stop-strategy.3mMpJbW870qTch7IAz35hD|title=Antonelli left 'confused' by Bahrain strategy calls as three-stop strategy sees rookie miss out on points|date=14 April 2025|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250414164936/https://www.formula1.com/en/latest/article/antonelli-left-confused-by-bahrain-strategy-calls-as-three-stop-strategy.3mMpJbW870qTch7IAz35hD|archive-date=14 April 2025|access-date=14 April 2025}}</ref> Hy het sesde in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] geëindig te midde van erge bandslytasie aan die W16.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/|title=Wolff laments "worst performance of the season" for Mercedes in Jeddah|last=Selleck|first=Emily|date=20 April 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421020455/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-laments-worst-performance-of-the-season-for-mercedes-in-jeddah/10715585/|archive-date=21 April 2025|access-date=21 April 2025}}</ref> [[Lêer:FIA_F1_Austria_2025_Nr._12_Antonelli.jpg|links|duimnael|Antonelli (hier afgebeeld by die [[2025 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]]) het sy eerste podiumplek by die [[2025 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] behaal.]] == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | Mercedes AMG <br/>F1 W15 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{small|TD}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{small|TD}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]] <br/>F1 W16 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M16 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''7'''6 |bgcolor=efcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''8'''13{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''2'''2 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''6'''5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf|'''7de''' |bgcolor=dfffdf|'''150''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Mercedes-AMG]]<br/>F1 W17 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''5'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ANT|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ANT|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |} '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 2006]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] r96bhqqmz8pzm4pvcyqufhwru9ksmxg 0 422203 2902239 2868122 2026-05-08T01:06:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902239 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Toiletpaper'' (tydskrif)}} '''''Toiletpaper''''' (gestileer as "'''''TOILETPAPER'''''") is 'n tweejaarlikse [[tydskrif]] wat saamgeskep is deur die [[Italiaanse]] [[kunstenaar]] [[Maurizio Cattelan]] en [[fotograaf]] Pierpaolo Ferrari. Die tydskrif, wat in 2010 gestig is, word as 'n beperkte uitgawe boek aangebied en sy webwerf bied 'n post-[[internet]] [[collage]]-uitstalling van geanimeerde en [[video]]-inhoud.<ref>{{Cite web|url=http://www.observatoire-art-contemporain.com/revue_decryptage/analyse_a_decoder.php?langue=en&id=20120596|title=Toiletpaper case study {{!}} Observatoire de l'art contemporain|website=www.observatoire-art-contemporain.com|language=en|access-date=2018-03-26}}</ref> Die fotografie-gebaseerde publikasie bevat geen artikels of advertensies nie, en elke uitgawe wentel om 'n basiese tema, soos [[liefde]] of hebsug.<ref name="Lokke">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/culture/photo-booth/maurizio-cattelans-toilet-paper|title=Maurizio Cattelan's Toilet Paper|last=Lokke|first=Maria|date=2011-11-18|work=The New Yorker|access-date=2018-03-27|language=en|issn=0028-792X}}</ref> Die helderkleurige, [[Surrealisme|surrealistiese]] beelde verskil in styl en verwysing, en sluit woordspel en optiese illusies in.<ref>{{Cite web|url=http://www.artbook.com/9788862082105.html|title=Maurizio Cattelan & Pierpaolo Ferrari Toilet Paper ARTBOOK {{!}} D.A.P. 2012 Catalog Freedman{{!}}Damiani 9788862082105|website=www.artbook.com|access-date=2018-03-26}}</ref> Toiletpapier word beskou as "'n nuwe grens van media en kreatiewe eko-volhoubaarheid,"<ref name="Widewalls">{{Cite news|url=https://www.widewalls.ch/maurizio-cattelan-pierpaolo-ferrari-toiletpaper-perrotin/|title=TOILETPAPER by Maurizio Cattelan & Pierpaolo Ferrari Arrives in Tokyo|work=Widewalls|access-date=2018-03-27}}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Toiletpaper word geïnterpreteer as 'n gedemokratiseerde kunsplatform<ref>{{Cite web|url=https://www.domusweb.it/en/news/2016/07/09/toiletpaper_at_lafayette.html|title=Toiletpaper in Paris|website=www.domusweb.it|language=en|access-date=2018-03-27}}</ref> waarvan die toeganklike beelde in boeke en deur [[sosiale media]] sirkuleer, terwyl dit ook toegepas word op ontwerp- en huisdekorprodukte.<ref>{{Cite web|url=http://www.shoptoiletpaper.com/|title=Shoptoiletpaper {{!}} Home|website=Shoptoiletpaper|language=en-US|access-date=2018-03-27}}</ref> Om hul beweerde "een-miljoenste" tydskrifverkoping te vier, het Cattelan en Ferrari hul eerste ''Toiletpaper''-opwipwinkel in [[Milaan]] geopen.<ref name="It's Nice That">{{Cite news|url=https://www.itsnicethat.com/news/toiletpaper-magazine-shop-milan-230916|title=Toiletpaper magazine opens its first shop, selling its own furniture and homeware|date=2016-09-23|work=It's Nice That|access-date=2018-03-27}}</ref> ==Geskiedenis== Cattelan en Ferrari het die eerste keer in 2009 saamgewerk aan ''W Magazine'' se Kunsuitgawe; hulle werkverhouding met 'n hoofartikel vir ''TAR Magazine'' voortgesit.<ref name="Lokke"/> In 'n onderhoud met ''Vogue Italia'' noem Ferrari dat ''Toiletpaper'' 'n passieprojek tussen hom en Cattelan is, wat na vore gekom het as 'n geestelike uitbarsting van 'n algemene obsessie. "Elke prent spruit uit 'n idee, selfs 'n eenvoudige een, en word dan 'n komplekse orkestrasie van mense wat ''tableaux vivants'' bou." <ref>{{Cite news|url=http://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/vogue-arts/2010/09/toilet-paper-magazine|title=Toilet Paper - Vogue.it|access-date=2018-03-27|language=it|archive-date=2024-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215182449/https://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/vogue-arts/2010/09/toilet-paper-magazine|url-status=dead}}</ref> By die openingsaand van Cattelan se terugblik by die Guggenheim, is 'n Hummer-reklimousine met die woord "''toiletpaper''" aan die kant gedruk buite die museum geparkeer om die tydskrif se bekendstelling aan te kondig.<ref name="Lokke"/> Gefinansier deur die Griekse versamelaar Dakis Joannou se Deste Foundation,<ref name="Zhong">{{Cite news|url=https://www.wmagazine.com/story/maurizio-cattelan|title=DEC 1: Maurizio Cattelan|last=Zhong|first=Fan|work=W Magazine|access-date=2018-03-27|language=en}}</ref> ''Toiletpaper'' word in boekvorm aangebied met alle visuele materiaal wat uitsluitlik deur sy kreatiewe span ontwerp is, wat kunsregie deur Micol Talso<ref>{{Cite web|url=http://www.micoltalso.com/about/|title=About|website=Micol Talso|language=en-US|access-date=2018-03-27|archive-date=2018-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313082943/http://www.micoltalso.com/about|url-status=dead}}</ref> en stelontwerp deur Michela Natella insluit.<ref name="itsnicethat.com">{{Cite news|url=https://www.itsnicethat.com/articles/michela-natella-set-design-060917|title=Michela Natella's hyperreal world and stand-out set designs for Toilet Paper Magazine|date=2017-09-06|work=It's Nice That|access-date=2018-03-27}}</ref> Cattelan en Ferrari beskryf hoe hulle hul [[digitale kamera]]s soos filmmakers gebruik om hul modelle en stelle vanuit verskeie hoeke te verken.<ref name="freundevonfreunden.com">{{Cite web|url=https://www.freundevonfreunden.com/interviews/staging-the-surreal-with-italian-photographer-and-co-founder-of-toiletpaper-pierpaolo-ferrari/|title=Staging the surreal with Italian photographer and co-founder of Toiletpaper, Pierpaolo Ferrari|website=Freunde von Freunden|language=en|access-date=2018-03-27}}</ref> ''Toiletpaper''-foto's word massa-vervaardig as verkoopbare goedere, wat die duo se afkeer van tradisionele en uitsluitingspraktyke van kunsvertoon weerspieël. In ooreenstemming met hul demokratiserende missie, word Cattelan aangehaal en gesê: "Ek en Pierpaolo is soos sadistiese wetenskaplikes: alles rondom ons kan deur die ''TP''-virus besmet word."<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.moma.org/explore/inside_out/2014/02/12/maurizio-cattelan-and-pierpaolo-ferrari-bring-toiletpaper-to-the-table/|title=MoMA {{!}} Maurizio Cattelan and Pierpaolo Ferrari Bring Toiletpaper to the Table|website=www.moma.org|language=en|access-date=2018-03-27}}</ref> ==Cattelan and Ferrari== ===Maurizio Cattelan=== Cattelan is 'n kontemporêre konseptuele kunstenaar wat sy loopbaan as 'n meubelmaker in Forlì, [[Italië]], begin het. Die "hofnar van die kunswêreld"<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/maurizio-cattelan|title=Maurizio Cattelan|last=Guggenheim}}</ref> is op 21 September 1960 in [[Padua]], Italië, gebore. Met geen formele kunsopleiding beskou hy homself as 'n 'kunswerker' eerder as 'n kunstenaar."<ref name=":2" /> Bekend vir sy makabere humor en ondervraging van sosiale sedes, put hy inspirasie uit die [[Dada|Dadaïstiese]] en [[Surrealisme|Surrealistiese]] bewegings.<ref>{{Cite news|url=http://www.hungertv.com/feature/artist-maurizio-cattelan-on-life-the-internet-and-identity/|title=Artist Maurizio Cattelan On Mortality, The Internet and Identity|work=HUNGER TV|access-date=2018-04-11|language=en-US|archive-date=2018-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411174825/http://www.hungertv.com/feature/artist-maurizio-cattelan-on-life-the-internet-and-identity/|url-status=dead}}</ref> Sy absurdistiese beeldhouwerke en installasies beeld dikwels bekendes, kunshistoriese figure, of taksidermied diere uit wat in surrealistiese tonele afspeel.<ref name="Maurizio Cattelan {{!}} artnet">{{Cite web|url=http://www.artnet.com/artists/maurizio-cattelan/|title=Maurizio Cattelan {{!}} artnet|website=www.artnet.com|access-date=2018-03-27}}</ref> Sy [[oeuvre]] handel oor kontroversiële onderwerpe soos [[selfmoord]], [[angs]], godsdienstigheid en die dekadensie van die Amerikaanse kultuur.<ref name=":1"/> Hy het deelgeneem aan verskeie Venesiese Biënnales, die 2004 Whitney Biënnale,<ref name="Maurizio Cattelan {{!}} artnet"/> en het in talle solo-uitstallings uitgestal, insluitend by die Solomon R. Guggenheim Museum, [[New York]]; die Museum van Moderne Kuns, New York; die Museum van Kontemporêre Kuns, Los Angeles; en die Centre Georges Pompidou, [[Parys]].<ref name="artandcommerce.com">{{Cite web|url=https://www.artandcommerce.com/artists/photographers/Maurizio-Cattelan---Pierpaolo-Ferrari/bio|title=Art + Commerce - Artists - Photographers - Maurizio Cattelan + Pierpaolo Ferrari|website=www.artandcommerce.com|access-date=2018-03-27|archive-date=2018-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109090729/https://www.artandcommerce.com/artists/photographers/Maurizio-Cattelan---Pierpaolo-Ferrari/bio|url-status=dead}}</ref> Cattelan was in die politieke kollig geplaas toe president [[Donald Trump]] 'n [[Vincent van Gogh]]-landskap van die Guggenheim-museum aangevra het en hul hoofkurator, Nancy Spector, het eerder ‘n teenaanbod gemaak om sy 18-karaat soliede goue toiletinstallasie getiteld [[America (kunswerk)| America]] aan die [[Withuis]] te leen.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/dc-politics/the-white-house-wanted-a-van-gogh-the-guggenheim-offered-a-used-solid-gold-toilet/2018/01/25/38d574fc-0154-11e8-bb03-722769454f82_story.html|title=The White House asked to borrow a van Gogh. The Guggenheim offered a gold toilet instead.|last=Schwartzman|first=Paul|date=2018-01-25|work=Washington Post|access-date=2018-03-27|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ===Pierpaolo Ferrari=== Ferrari is 'n Italiaanse fotograaf, gebore en getoë in [[Milaan]], Italië. Deur vir agentskappe soos BBDO en Saatchi & Saatchi te werk, het hy naam gemaak deur vir internasionale kliënte soos Nike, [[Sony]], Heineken, [[MTV]], Mercedes Benz, [[Audi]] en [[BMW]] te skiet.<ref name="artandcommerce.com"/> Sy kuns word onmiddellik herken aan sy kleurvolle surrealisme, wat hy aan sy vroeë mentors aan die styl erken. Hy vereis byna volledige kreatiewe vryheid wanneer jy vir 'n kliënt werk, en merk op: "As jy my bel, en jy het 'n prentjie in gedagte en jy wil hê ek moet daardie prentjie doen— moet jy iemand anders bel. Iemand wat goed is met die interpretasie van jou idees. Ons wil die gevoel weet waarvoor jy gaan, maar daarna gaan ons ons eie pad."<ref>{{Cite web|url=https://www.freundevonfreunden.com/interviews/staging-the-surreal-with-italian-photographer-and-co-founder-of-toiletpaper-pierpaolo-ferrari/|title=Staging the surreal with Italian photographer and co-founder of Toiletpaper, Pierpaolo Ferrari|website=Freunde von Freunden|language=en|access-date=2018-03-28}}</ref> Sy werk is in advertensies vir Kenzo en [[Alitalia]], en in publikasies insluitend ''[[The New York Times]]'', ''Bloomberg Pursuits'' en ''Wallpaper''*.<ref>{{Cite web|url=https://www.artandcommerce.com/artists/photographers/Maurizio-Cattelan---Pierpaolo-Ferrari/Publications/Covers|title=Art + Commerce - Artists - Photographers - Maurizio Cattelan + Pierpaolo Ferrari - Publications - Covers|website=www.artandcommerce.com|access-date=2018-03-28|archive-date=2018-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326072041/http://www.artandcommerce.com/artists/photographers/Maurizio-Cattelan---Pierpaolo-Ferrari/Publications/Covers|url-status=dead}}</ref> ==Estetika== In Junie 2010 het ''Toiletpaper'' begin as 'n kunstenaarsboek en -tydskrif wat slegs volledige kleurfoto's bevat wat kommersiële fotografiese, Dadaïstiese en Surrealistiese [[estetika]] toegeëien het. William S. Rubin beskryf surrealisme as 'n metodologiese benadering tot 'n onderwerp van belang.<ref>{{cite book|title=Dada and Surrealst Art|last1=Rubin|first1=William S.|page=64}}</ref> Terwyl Dada in 1916 gevorm is as 'n kritiek op die kunskultuur in Europa,<ref>{{cite book|title=Dada and Surrealist Art|last1=Rubin|first1=William S.|page=12}}</ref> spruit Surrealisme uit 'n soortgelyke ingesteldheid in die sin dat dit 'n idee parodieer of oordryf sonder om sy terrein in die werklikheid te verloor. ''Toiletpaper'' spot met die kunswêreld<ref>{{Cite web|url=http://www.fondazionenicolatrussardi.com/TOILET_PAPER_1.html|title=Fondazione Nicola trussardi - TOILET PAPER#2 The launch party|website=www.fondazionenicolatrussardi.com|access-date=2018-03-27}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> met sy foto-''collages'' wat die tale van kommersiële en beeldende kunsfotografie saamsmelt, met uitdagende opgevoerde ''vignette''.<ref name="artandcommerce.com"/> [[Foto]]'s word gereeld afgekeur omdat dit nie "genoeg Toiletpapieragtig" is nie, met Cattelan wat die skeppingsproses vergelyk met die distilleer van parfuum. Hy brei uit: "Dit gaan nie oor een spesifieke styl of tydsraamwerk nie; wat hulle toiletpapierwaardig maak, is 'n spesiale kinkel. 'n Ongewone dubbelsinnigheid."<ref name="Lokke"/> Terwyl die stelontwerper Natella die improvisasie-aard van ''Toiletpaper'' bespreek, mymer die stelontwerper: "Sodra ek 'n idee het. in gedagte, ontwerp ek die stelle en ek laat my span die voorwerpe en rekwisiete ondersoek. Dit is 'n samewerkende proses en ek hou daarvan om op stel te gaan en improviseer."<ref name="itsnicethat.com"/> ''Toiletpaper'' se estetiese en visuele inhoud dwing kykers om die realiteit van ons weggooibare kulture te konfronteer.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.wordsinspace.net/media-materiality/2012-spring/?p=795|title=EXHIBITION REVIEW: TOILETPAPER MAGAZINE|last=Omalley|first=Mike|date=26 Maart 2012|website=Media and Materiality 2012|access-date=27 Maart 2018}}</ref> ==Uitstallings, samewerkings en publikasies== ''Toiletpaper'' is uitgegee deur die Deste Foundation for Contemporary Art, en nou deur Damiani, die uitgewerstak van die drukkery Grafiche Damiani, geleë in [[Bologna]], Italië.<ref>{{Cite web|url=https://www.damianieditore.com/en-US/toiletpaper|title=Toiletpaper Books {{!}} Damiani editore|website=www.damianieditore.com|access-date=2018-03-31|archive-date=2018-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908034442/https://www.damianieditore.com/en-US/toiletpaper|url-status=dead}}</ref> Foto's uit die tydskrif is ingesluit in kunsboeke soos ''Lipstick Flavour: A Contemporary Art Story'' deur Jerome Sans en Marla Hamburg Kennedy, wat die sosiokulturele implikasies van lipstiffie in kuns en populêre kultuur ondersoek.<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Lipstick-Flavor-Contemporary-Story-Photography/dp/8862084269|title=Lipstick Flavor: A Contemporary Art Story with Photography|date=2016-05-24|publisher=Damiani|isbn=9788862084260|editor-last=Sans|editor-first=Jérôme|location=Bologna|language=English|editor-last2=Kennedy|editor-first2=Marla Hamburg}}</ref> Beelde het ook in spesiale uitgawes van tydskrifte soos ''Vice'' en ''Hunger'' verskyn. In 2012 is beelde wat uit die eerste ses uitgawes geneem is, met tekste saamgevoeg en gepubliseer in 'n bloemlesing wat dit op die Top 10 Fotoboeke-lys in ''[[The New York Times]]'' gemaak het.<ref name="Toiletpaper">{{Cite news|url=http://palaisdetokyo.com/en/event/toiletpaper|title=Toiletpaper|date=2016-05-26|work=Palais de Tokyo EN|access-date=2018-03-27|language=en}}</ref> ===High Line billboard: 2012=== In 2012 het die duo 'n reuse-advertensiebord by West 18th Street en 10th Avenue, naby die High Line in Chelsea, onthul. Rooi gelakte, vryswewende, versierde vingers spring uit 'n blou fluweel-agtergrond in 'n ironiese kommentaar op die bedrieglike aanloklikheid van luukse. Cattelan het die beeld "surrealisties, maar grens aan Pop" genoem, en bygevoeg dat dit bloederig was sonder die bloed.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/06/01/arts/design/a-cattelan-billboard-for-the-high-line.html|title=A Cattelan Billboard for the High Line|last=Vogel|first=Carol|date=2012-05-31|work=The New York Times|access-date=2018-03-27|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Die vierde aflewering in 'n reeks kunsinstallasies geborg deur Edison Properties, ''Toiletpaper'' se advertensiebord, gevolg op werke deur John Baldessari, Anne Collier en David Shrigley.<ref>{{Cite news|url=http://www.hintmag.com/post/something-different-toilet-paper-billboard--may-31-2012-2305|title=Something Different: Toilet Paper Billboard|last=(leecarter@hintmag.com)|first=Lee Carter|work=Hint Fashion Magazine|access-date=2018-03-27|language=en|archive-date=2019-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628005149/http://www.hintmag.com/post/something-different-toilet-paper-billboard--may-31-2012-2305|url-status=dead}}</ref> ===Palais de Tokyo: 2013=== ''Toiletpaper'' het die sewe voorvensters van die [[Palais de Tokyo]] in [[Parys]] in Junie 2013 oorgeneem. Eerder as om werke in die galeryruimte uit te stal, het die monumentale vensters die foto's gedemokratiseer deur dit sigbaar te maak vanaf beide die openbare straat en binne die gebou.<ref name="Toiletpaper"/> Die ''toiletpaper''vensters is in opdrag van die Switserse-Amerikaanse kunstenaar Christian Marclay gemaak as deel van 'n reeks deurlopende "ingrypings op die gebou", wat installasies in trappe en op naamborde en mure ingesluit het.<ref>{{Cite web|url=http://ca.phaidon.com/agenda/art/articles/2013/july/14/maurizio-cattelan-covers-windows-in-toilet-paper/|title=Maurizio Cattelan covers windows in Toilet Paper {{!}} Art {{!}} Agenda {{!}} Phaidon|website=Phaidon|access-date=2018-03-28|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027002755/https://ca.phaidon.com/agenda/art/articles/2013/july/14/maurizio-cattelan-covers-windows-in-toilet-paper/|url-status=dead}}</ref> ===''Toiletpaper'' [[Opwipkleinhandel|opwipwinkel]], 2016=== Om die tydskrif se beweerde "miljoenste kopie-verkoop" mylpaal te vier, het Cattelan en Ferrari 'n tydelike toiletpaperwinkel in [[Milaan]] geopen. Die opwipwinkel was 'n samewerking met die Italiaanse meubelhandelsmerk Gufram en die luukse huisware-ontwerper Seletti. Die spasie was 'n ten volle meeslepende weergawe van die tydskrif, met uitstallings van verkoopspunte bedek met beelde wat die tydskrif se postmodernistiese estetika gekanaliseer het. Items te koop het huisversiering, eetgerei en meubels ingesluit. Die duo het ook met ''The Vinyl Factory'' saamgewerk om 'n spesiale uitgawe goue vinielskyf van Daft Punk se 1995 Da Funk vry te stel, wat in die winkel beskikbaar was voor sy wêreldwye vrystelling.<ref name="It's Nice That"/> ===''Toiletpaper Paradise'': 2017=== Cattelan en Ferrari het saam met Visionaire-stigters Cecilia Dean en James Kaliardos saamgewerk om 'n meeslepende installasie by The Gallery by Cadillac House in SoHo te skep. Regdeur die spasie was vignette van middel-eeuse moderne meubels en bykomstighede wat deur resensente gebrandmerk is as "''Mad Men on acid''".<ref>{{Cite web|url=https://archpaper.com/2017/02/toiletpaper-paradise-cadillac-house/#gallery-0-slide-0|title="Toiletpaper Paradise" on show at the Cadillac House in Manhattan - Archpaper.com|website=archpaper.com|language=en-US|access-date=2018-03-27}}</ref> Met 'n gemeubileerde slaapkamer en kombuis, is besoekers aangemoedig om in die ruimtes te speel, te sit en [[Instagram]]-selfies te neem.<ref name="Garced">{{Cite news|url=http://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/visionaire-maurizio-cattelan-toiletpaper-paradise-10781368/|title=Visionaire Unveils 'Toiletpaper Paradise' Exhibit With Maurizio Cattelan|last=Garced|first=Kristi|date=2017-02-09|work=WWD|access-date=2018-03-27|language=en-US}}</ref> ===OK Cupid's DTF-veltog: 2017=== Cattelan en Ferrari het met Wieden+Kennedy saamgewerk aan OK Cupid se "''Dating deserves better''"-veldtog. Deur DTF, die alomteenwoordige kontemporêre uitgaan-term wat verwys na 'n persoon wat bereid is om seks te hê, hertoeëien, herinterpreteer die veldtog die letter F in frases soos "af om fantasties te voel", "af om ons bagasie te vergeet", en "om te baklei oor die president". Melissa Hobley, OKCupid se CMO, verduidelik dat vennootskap met Cattelan en Ferrari sin gemaak het omdat "hul lewendige, brutale beelde die regte pas was" vir die humoristiese veldtog.<ref>{{Cite news|url=https://www.wallpaper.com/art/okcupid-dtf-campaign-maurizio-cattelan-pierpaolo-ferrari|title=Open letter: the artists behind ToiletPaper are 'DTF' with OKCupid|last=Magazine|first=Wallpaper*|date=2018-01-16|work=Wallpaper*|access-date=2018-03-27}}</ref> "In die huidige politieke en sosiale klimaat het ons 'n verantwoordelikheid gevoel en 'n geleentheid gesien om 'n rol te speel om die gesprek oor afspraakkultuur te verander en elke individu te bemagtig om die betekenis van DTF terug te eis en dit hulle s'n te maak."<ref>{{Cite news|url=http://www.adweek.com/creativity/okcupid-redefines-dtf-in-striking-ads-that-are-like-little-works-of-art/|title=OkCupid Redefines 'DTF' in Striking Ads That Are Like Little Works of Art|access-date=2018-03-27|language=en-US}}</ref> ===Galerie Perrotin Tokyo: 2017-2018=== Hierdie uitstalling het gefokus op samestellings geïnspireer deur gevonde beelde wat van beide die internet en tydskrifte geneem is.<ref name="Widewalls"/> Die popbeelde het verwysings na kunsgeskiedenis en kontemporêre verbruikerskultuur gekombineer deur gebruik te maak van vergulde spieëls as 'n algemene raamdraad, en verwysings na werke deur René Magritte en Georges de la Tour.<ref>{{Cite news|url=http://www.numero.com/fr/art/toilet-paper-galerie-perrotin-tokyo-maurizio-cattelan-pierpaolo-ferrari-neuvieme-heure|title=L'insolence ravageuse du duo ToiletPaper s'empare de la galerie Perrotin|date=2017-11-22|work=Numéro Magazine|access-date=2018-03-27|language=fr|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201155731/http://numero.com/fr/art/toilet-paper-galerie-perrotin-tokyo-maurizio-cattelan-pierpaolo-ferrari-neuvieme-heure|url-status=dead}}</ref> ==Ontvangs== Dean, een van die medestigters van Visionaire wat saam met Cattelan en Ferrari gewerk het vir die uitstalling ''Toiletpaper Paradise'' by Cadillac House, prys die duo se samewerking: "Toe hy en Pierpaolo in 2010 met ''Toilet Paper'' begin het, was dit so verfrissend, uniek, vreemd en anders as alles anders daar buite. En toe begin hulle produkte doen wat hul foto's bevat...en toe begin hulle installasies doen met die produkte wat hul foto's bevat. foto's ... en dan doen hulle hierdie klein films met die produkte in hul installasies Dit is soos om in hul brein te stap en net dieper en dieper in hul gekheid betrokke te raak. Hulle het so 'n sterk identiteit."<ref name="Garced"/> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tydskrifte]] k873nw5oo4ecsbvqfa3kw6x4si1hgh3 0 428969 2902305 2771594 2026-05-08T08:40:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902305 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Visby | image_skyline =Visby_13-.JPG | image_caption = | nickname = Stad van rose | image_shield = Visby vapen.svg | pushpin_map = | subdivision_type = Land | subdivision_name = {{SWE}} | subdivision_type3 = Munisipaliteit | subdivision_name3 = Gotland | subdivision_type2 = Graafskap | subdivision_name2 = Gotland | subdivision_type1 = Provinsie | subdivision_name1 = Gotland | established_title3 = Stad | established_date3 = 1645 | area_footnotes = <ref name=scb>{{cite web |url=http://www.scb.se/Statistik/MI/MI0810/2010A01/Tatorternami0810tab1_4.xls |title=Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km² 2005 och 2010 |date=14 December 2011 |publisher=Statistics Sweden |language=sv |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127055525/http://www.scb.se/Statistik/MI/MI0810/2010A01/Tatorternami0810tab1_4.xls |archive-date=27 January 2012 |url-status=live |access-date=10 January 2012 }}</ref> | area_total_km2 = 12.44 | population_as_of = 31 Desember 2017 | population_footnotes = <ref name=Siffror>{{cite web|title=Gotland i siffror, pdf.|url=http://www.gotland.se/64224|page=65|website=www.gotland.se|publisher=Region Gotland|access-date=8 March 2018|archive-date=30 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130042935/http://gotland.se/64224|url-status=dead}}</ref> | population_total = 24 330 | population_metro = 58 003 | population_density_km2 = 1816 | timezone = [[Central European Time|MET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Middel-Europese Somertyd|MEST]] | utc_offset_DST = +2 | coordinates = {{coord|57|38|05|N|18|17|57|E|region:SE|display=inline,title}} | website = {{URL|http://www.visby.se/}} | settlement_type = Dorp |beeld_stadsilhoeët=}} '''Visby''' (<small>[[Sweeds|Sweedse]] uitspraak:</small> [ˈvǐːsbʏ]) is ’n historiese dorp en die administratiewe hoofstad van die [[Swede|Sweedse]] eiland [[Gotland]], geleë aan die weskus van die eiland in die [[Oossee]]. As een van [[Skandinawië]] se best bewaarde [[Middeleeue|Middeleeuse]] stede, is Visby wêreldbekend vir sy indrukwekkende stadsmuur, ou kerkruïnes en geplaveide strate. Die stad het 'n ryk geskiedenis as ’n belangrike handelsentrum gedurende die Middeleeue, veral as lid van die [[Hanse]]. Vanweë sy kulturele en argitektoniese waarde is Visby in 1995 tot ’n [[Wêrelderfenisgebied|UNESCO-wêrelderfenisgebied]] verklaar. == Geskiedenis == Visby het reeds in die [[10de eeu]] ontstaan en het gedurende die [[12de eeu|12de]] en [[13de eeu]] vinnig ontwikkel as 'n belangrike hawe vir handel in die Oossee. Dit het deel geword van die Hanse, 'n invloedryke netwerk van handelstede in [[Noord-Europa]]. In die eerste helfte van die 14de eeu (1300–1350) was Visby op die hoogtepunt van sy rykdom en invloed, en dit was waarskynlik gedurende hierdie tyd dat die Wette van Visby, ’n stel seehandelwette wat wyd invloed uitgeoefen het in die Baltiese streek en daarbuite, afgekondig is.<ref>{{cite journal |last=Stone |first=Arthur J. |date=October 1842 |title=Canada's Admiralty Court in the Twentieth Century |url=http://lawjournal.mcgill.ca/userfiles/other/2324371-47.3.Stone.pdf |journal=McGill Law Journal |volume=47 |pages=511–558 |access-date=11 April 2016 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020094833/http://lawjournal.mcgill.ca/userfiles/other/2324371-47.3.Stone.pdf |url-status=dead }}</ref> Die stad is in [[1361]] deur koning [[Waldemar II van Denemarke]] verower, en 'n veldslag naby die stad het gelei tot die dood van talle Gotlandse boere. Waldemar het ’n gedeelte van die muur afgebreek, drie enorme biervate opgerig en gedreig om sy manne los te laat om die stad te plunder, tensy die vate met [[silwer]] en [[goud]] gevul word. Die stadsraadslede van Visby het aan die eis voldoen, en die kerke is van hul waardevolle besittings gestroop. Waldemar het daarna "Koning van Gotland" by sy titel gevoeg.<ref>{{cite book |last1=Westholm |first1=Gun |title=Visby 1361: Invasionen |date=2007 |publisher=Prisma |language=sv |location=Stockholm |isbn=978-91-518-4568-5 |url=http://libris.kb.se/bib/10415688 |access-date=12 June 2014}}</ref> In die eeue daarna het Visby se invloed afgeneem, maar baie van die Middeleeuse strukture het behoue gebly. Gotland het in [[1645]] onder Sweedse bewind gekom ingevolge die Verdrag van Brömsebro, ná byna 300 jaar van [[Denemarke|Deense]] heerskappy. In [[1808]] is Gotland deur [[Russiese Ryk|Rusland]] verower, maar is reeds ná ’n paar maande vreedsaam deur die Swede herower.<ref>{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/5816871|title=I spåren efter den ryska invasionen av Gotland 1808|date=2014-03-22|website=Sveriges Radio|access-date=2025-05-12|language=sv}}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kultuurerfenis == {{Inligtingskas Wêrelderfenisgebied |naam = Hansestad Visby |beeld = [[Lêer:Visby ringmur September 2020 01.jpg|290px]] |beeldbyskrif= |lande = {{vlagland|Swede}} |onderafdelings = |tipe = Kultuur |kriteria = iv, v |ID = 731 |skakel = |streek = |duimdrukkerkaart = |duimdrukkerkaartbyskrif = |duimdrukkeretiketposisie = onderkant |duimdrukkerkaartgrootte = |jaar = 1995 |sessie = 19de |uitbreiding = |bedreigd = }} Visby se stadsmuur, wat ongeveer 3,4 kilometer lank is en uit kalksteen gebou is, dateer uit die 13de eeu en is grotendeels ongeskonde. Die stad bevat ook verskeie ruïnes van Middeleeuse kerke, wat 'n belangrike deel van sy kulturele landskap vorm. In 1995 is Visby deur Unesco verklaar tot 'n Wêrelderfenisgebied weens sy unieke middeleeuse argitektuur en geskiedkundige betekenis. == Hedendaagse Visby == Vandag is Visby 'n gewilde toeristebestemming, veral gedurende die somer wanneer die Middeleeuse Week (''Medeltidsveckan'') plaasvind. Tydens dié fees dra inwoners en besoekers Middeleeuse klere, en die strate word gevul met markte, toernooie, en opvoerings.<ref>{{Cite web|url=https://gotland.com/medeltidsveckan/|title=Medieval Week|website=gotland.com|access-date=2025-05-12}}</ref> Die Almedalsweek (Sweeds: ''Almedalsveckan'') is ’n jaarlikse politieke en burgerlike forum wat elke somer in Visby plaasvind, gewoonlik gedurende die eerste week van Julie. Die geleentheid het ontstaan in 1968 toe die destydse minister van onderwys, [[Olof Palme]], ’n toespraak in die Almedal-park gelewer het vanaf die agterkant van ’n vragmotor. Sedertdien het dit ontwikkel tot een van die belangrikste gebeurtenisse op die Sweedse politieke kalender.<ref>{{Cite web|url=https://www.democracynow.org/2014/7/2/dn_at_almedalen_week_at_swedens|title=Almedalen Week: At Sweden’s One-of-a-Kind Festival, All Political Parties Gather in One Place|date=2014-07-02|website=Democracy Now|archive-url=https://web.archive.org/web/20140703030129/https://www.democracynow.org/2014/7/2/dn_at_almedalen_week_at_swedens|archive-date=3 Julie 2014|access-date=2025-05-12}}</ref> == Verkeer == [[Lêer:Visby inre hamn October 2024 01.jpg|links|duimnael|Die hawe van Visby.]] Visby beskik oor 'n goed toegeruste hawe wat nie net gereelde veerbootdienste met die Sweedse vasteland bied nie, maar ook as aanlegplek dien vir internasionale passasierskepe, insluitend groot toeristevaartskepte wat gedurende die somerseisoen aan die Baltiese vaarte deelneem. Die veerbootroetes verbind Visby met [[Stockholm]] via [[Nynäshamn]] sowel as met die meer suidelike dorp Oskarshamn, wat belangrike toegangspunte tot Gotland vorm. Die hawe speel 'n sentrale rol in die ekonomie van die eiland deur toerisme, handel en vragvervoer te ondersteun.<ref>{{Cite web|url=https://gotland.com/article/getting-to-gotland/|title=Getting to Gotland|website=gotland.com|access-date=2025-05-12}}</ref> Daarbenewens beskik Visby oor 'n moderne lughawe, Visby Lughawe, wat geleë is net noord van die stad. Dié lughawe bied jaarlikse sowel as seisoenale vlugte aan na verskeie stede in Swede, insluitend Stockholm, Göteborg en Malmö, en tydens die somer ook na internasionale bestemmings.<ref name="aip_essv">{{cite web|url=http://www.lfv.se/AIP/AD/AD%202/ESSV/ES_AD_2_ESSV_en.pdf|title=ESSV – Visby|date=23 August 2012|work=AIP Sverige/Sweden|publisher=The LFV Group|location=Norrköping|pages=AD 2 ESSV 1-1..8|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102093356/http://www.lfv.se/AIP/AD/AD%202/ESSV/ES_AD_2_ESSV_en.pdf|archive-date=2 January 2011|access-date=21 October 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="Flygplatsstatistik">{{cite web|url=https://www.transportstyrelsen.se/sv/luftfart/Statistik/Flygplatsstatistik-/|title=Flygplatsstatistik|publisher=Transportstyrelsen|access-date=16 February 2017}}</ref><ref name="statistics">{{cite web|url=http://www.swedavia.se/PageFiles/6089687/docs/dec_14/land_201412.pdf|title=Statistics|publisher=Swedavia|archive-url=https://archive.today/20120317224031/http://www.swedavia.se/en/Start-page/Press/Statistics/?airport=ESSV&startdatesel=72&stopdatesel=83|archive-date=17 March 2012|access-date=17 March 2012|url-status=dead}}</ref> Die dorp het vroeër oor 'n spoorwegstasie beskik wat deel was van 'n smalspoorlynnetwerk op Gotland. Die spoorweë is egter in die middel van die 20ste eeu gestaak, en die Visby-stasie is sedertdien nie meer in gebruik nie. ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Visby|Visby}} * {{en}} {{Wikivoyage|Visby|Visby}} * {{en}} [https://visitsweden.com/where-to-go/southern-sweden/gotland/visby/ Amptelike toeristegids] {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings langs die Oossee]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Swede]] 7zzg7u4iepv8z6v7i8wy2hxjli0wb3d 0 450296 2902176 2865936 2026-05-07T17:20:35Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 2 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902176 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vrouerugbyspan | land = Suid-Afrika | beeld = 02-Springboks RGB Gold-on-Grad.png | unie = [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] (SARU) | bynaam = Vroue-Springbokke, Springbok Women | embleem = [[Springbok]] | president = Mark Alexander | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[Nolusindiso Booi]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Swys de Bruin]] | gestig = | patroon_la1 = _sa23h | patroon_b1 = _sa23h | patroon_ra1 = _sa23h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 006400 | liggaam1 = 006400 | regterarm1 = 006400 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 1b3838 | patroon_la2 = _whiteborder | patroon_b2 = _southafrica_rugby23a | patroon_ra2 = _whiteborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _sky_blue_on_top | linkerarm2 = 44E4F3 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 44E4F3 | broek2 = 44E4F3 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = | toetse = | toptoetspuntebehaler = | meestedrieë = | jongstespeler = | eerste = {{RSAruv}} 5–8 {{WALruv-r}}<br />([[Gqeberha|Port Elizabeth]], [[Suid-Afrika]]; 29 Mei 2004) | grootwen = {{RSAruv}} 128–3 {{NAMruv-r}}<br />([[Kaapstad]], Suid-Afrika; 23 Junie 2022) | grootverloor = {{ENGruv}} 101–0 {{RSAruv-r}}<br />([[Molesey]], [[Engeland]]; 14 Mei 2005) | Wêreldbekerverskynings = 5/10 | jaar = 2006 | beste = Kwarteindrondte in [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] | url = | unieurl = www.sarugby.co.za }} Die '''Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan''' (oftewel ''Vroue-Springbokke''; [[Engels]]: ''Springbok Women'') is die nasionale vroue[[rugby]]span wat [[Suid-Afrika]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Die span se bynaam is ontleen aan die [[springbok]], die nasionale dier van Suid-Afrika. Rugby is een van Suid-Afrika se nasionale sportsoorte en die nasionale span word deur die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] (SARU) geadministreer. Suid-Afrika het in 2004 sy eerste toetswedstryd teen [[Walliese nasionale vrouerugbyspan|Wallis]] gespeel. Suid-Afrika se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1991 beslis word. Suid-Afrika het tot dusver vir vyf van die tien toernooie gekwalifiseer en tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025-toernooi]] met die Kwarteindstryd hul beste prestasie behaal. Sedert 2019 neem Suid-Afrika aan die jaarlikse Afrikakampioenskap deel en het al die toernooie beklink. Die Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan is tans (September 2025) tiende op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 September 2015}}</ref> Suid-Afrikaanse spelers dra tradisioneel groen-en-goud truie, wit broeke en groen-en-goud sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Suid-Afrika is die Suid-Afrikaanse Rugbyunie (SARU), tot in 2005 Suid-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie (SARVU) genoem. Dit het in 1992 met die saamsmelting van die blanke Suid-Afrikaanse Rugbyraad en die multiëtniese Suid-Afrikaanse Rugbyunie ontstaan. Die Suid-Afrikaanse beheerliggaam kon in Julie dieselfde jaar aansluit by die Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération Africaine de Rugby''; nou [[Rugby Afrika]]) en is sedertdien by verre die vasteland se belangrikste beheerliggaam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=15 September 2015}}</ref> Die belangrikste rugbyliga in Suid-Afrika is die Vrouepremierafdeling, waaraan agt spanne deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/tournaments/women-s-premier-division/ |title=Women’s Premier Division |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=15 September 2015 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Benede word die Vroue Eerste Afdeling tussen sewe spanne beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/tournaments/women-s-first-division/ |title=Women’s First Division |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=15 September 2015 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep die SARU ook ander keurspanne byeen. Die [[Vroue-Blitsbokke]] is die Suid-Afrikaanse [[sewesrugby]]span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/sa-teams-players/springbok-women-s-sevens/ |title=Springbok Women’s Sevens |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=15 September 2015}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Elke Suid-Afrikaanse universiteit beskik oor ’n eie vrouerugbyspan wat aan die Varsityvrouebeker deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.varsitycup.co.za/ |title=Main page |publisher=Varsity Cup |accessdate=15 September 2015}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:2014 Women's Rugby World Cup - South Africa 01.jpg|duimnael|Suid-Afrika tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2014]]]] In 2004 het die Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan sy eerste toetswedstryd teen [[Walliese nasionale vrouerugbyspan|Wallis]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/south-africa-rugby-women/ |title=Expanding women's game a priority for SA Rugby |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=3 Maart 2022 |accessdate=15 September 2025}}</ref> Hulle het die Afrikakampioenskap vier keer gewen: in 2019, 2022, 2024 en 2025.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/springbok-women-qualify-for-2021-womens-rugby-world-cup/ |title=Springbok Women Qualify for 2021 Women's Rugby World Cup |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=18 Augustus 2019 |accessdate=15 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://saru-umbraco.azurewebsites.net//sa-teams-players/springbok-women/ |title=Springbok Women |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |accessdate=15 September 2025}}</ref> In September 2022 het Suid-Afrika ná oorwinnings oor [[Japannese nasionale vrouerugbyspan|Japan]] en [[Spaanse nasionale vrouerugbyspan|Spanje]] die elfde plek op Wêreldrugby se wêreldranglys behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/bok-women-not-just-participants-world-cup/ |title=Bok Women ‘not just participants’ at World Cup |publisher=SA Rugby magazine |date=22 September 2022 |accessdate=15 September 2025}}</ref> Tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] het die Vroue-Springbokke ná ’n duidelike oorwinning oor die debutant [[Brasiliaanse nasionale vrouerugbyspan|Brasilië]] vir die eerste keer [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan|Italië]] geklop, gevolg deur ’n swak nederlaag teen [[Franse nasionale vrouerugbyspan|Frankryk]], waarmee die Suid-Afrikaners vir die eerste keer die kwarteindrondte gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/aug/31/women-rugby-world-cup-roundup-france-brazil-south-africa-italy-ireland-spain |title=Rugby World Cup roundup: France demolish Brazil, South Africa edge Italy, Ireland win |publisher=[[The Guardian]] |author=Sarah Rendell |date=31 Augustus 2025 |accessdate=15 September 2025}}</ref> Suid-Afrika het egter teen [[Black Ferns|Nieu-Seeland]] vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2025/en/news/1015626/they-made-a-difference-for-millions-of-girls-losing-quarter-finalists-reflect-on-era-defining-tournament |title='They made a difference for millions of girls': losing quarter-finalists reflect on era-defining tournament |publisher=rugbyworldcup.com |date=15 September 2025 |accessdate=15 September 2025}}</ref> == Springboktrui == Suid-Afrika speel in groen truie met ’n goue kraag, wit broeke en groen sokkies. Op die linker bors is die Suid-Afrikaanse Rugbyuniekenteken en op die regter bors die springbokkenteken geborduur. Geel/goud en groen is die nasionale sportkleure van Suid-Afrika en word ook op die [[Vlag van Suid-Afrika|landsvlag]] gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0018-229X2011000100003 |title=Flagging the "new" South Africa, 1910–2010 |publisher=SciELO |accessdate=15 September 2025 |archive-date=26 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326151411/http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0018-229X2011000100003&script=sci_arttext |url-status=dead }}</ref> == Stadions == Net soos ander vername rugbylande soos Frankryk, Ierland, Italië, Kanada, Nieu-Seeland, Skotland, die Verenigde State en Wallis beskik Suid-Afrika oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Suid-Afrikane gebruik vir hul toetse eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Suid-Afrika. == Toetswedstryde == Suid-Afrika het 37 van sy 84 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 44,05%. Skotland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025): {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{AUSruv}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{BRAruv}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGruv}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{FIJruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{FRAruv}} || 6 || 0 || 4 || 5 || 0,00 |- | {{IRLruv}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ITAruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{JPNruv}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{CMRruv}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANruv}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{KAZruv}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{KENruv}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MDGruv}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMruv}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NEDruv}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLruv}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{SAMruv}} || 3 || 1 || 1 || 1 || 33,33 |- | {{SCOruv}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 40,00 |- | {{ESPruv}} || 9 || 6 || 3 || 0 || 66,67 |- | {{UGAruv}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAruv}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 16,67 |- | {{WALruv}} || 8 || 2 || 6 || 0 || 25,00 |- | {{ZIMruv}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''84''' || '''37''' || '''45''' || '''2''' || '''44,05''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Suid-Afrika het tot dusver aan vyf vrouerugbywêreldbekertoernooie deelgeneem. Hul beste prestasie was die Kwarteindrondte tydens die 2025-toernooi. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1994|1994]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 1998|1998]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2002|2002]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2006|2006]] || Twaalfde plek |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2010|2010]] || Tiende plek |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] || Tiende plek |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|2021]] || Groepfase |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |- | align=center | [[Vrouerugbywêreldbeker 2033|2033]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikakampioenskappe === Suid-Afrika neem sedert 2019 aan die jaarlikse Afrikakampioenskappe deel en het al die toernooie gewen. * Titeloorwinnings (4): 2019, 2023, 2024, 2025 == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Suid-Afrikaanse span gevorm tydens die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.springboks.rugby/news-features/articles/2025/08/09/booi-leads-experienced-sa-squad-to-women-s-rugby-world-cup-2025 |title=Booi leads experienced squad to Women's RWC 2025 |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=9 Augustus 2025 |accessdate=15 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Unam Tose]] || [[Skrumskakel]] || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Tayla Kinsey]] || Skrumskakel || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || style="text-align:center" | 40 |- | [[Libbie Janse van Rensburg]] || [[Losskakel]] || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Mary Zulu]] || Losskakel || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Zintle Mpupha]] || [[Senter]] || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 26 |- | [[Aphiwe Ngwevu]] || Senter || [[Border Ladies]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Chumisa Qawe]] || Senter || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 22 |- | [[Eloise Webb]] || Senter || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Jakkie Cilliers]] || [[Vleuel]] || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Ayanda Malinga]] || Vleuel || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Maceala Samboya]] || Vleuel || [[Boland Dames]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Byrhandré Dolf]] || [[Heelagter]] || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 22 |- | [[Nadine Roos]] || Heelagter || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 18 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Micke Günter]] || [[Haker]] || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Lindelwa Gwala]] || Haker || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 35 |- | [[Luchell Hanekom]] || Haker || [[Westelike Provinsie]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Sanelisiwe Charlie]] || [[Stut]] || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 26 |- | [[Xoliswa Khuzwayo]] || Stut || [[Goue Leeus]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Yonela Ngxingolo]] || Stut || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Babalwa Latsha]] || Stut || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 36 |- | [[Nombuyekezo Mdliki]] || Stut || [[Border Ladies]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Nolusindiso Booi]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Westelike Provinsie]] || style="text-align:center" | 52 |- | [[Danelle Lochner]] || Slot || [[Harlequins]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Nomsai Mokwai]] || Slot || [[Westelike Provinsie]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Anathi Qolo]] || Slot || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Vainah Ubisi]] || Slot || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Aseza Hele]] || [[Losvoorspeler]] || [[Boland Dames]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Catha Jacobs]] || Losvoorspeler || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 22 |- | [[Lerato Makua]] || Losvoorspeler || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Sinazo Mcatshulwa]] || Losvoorspeler || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 38 |- | [[Sizophila Solontsi]] || Losvoorspeler || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Faith Tshauke]] || Losvoorspeler || [[Blou Bulle|Bulle Daisies]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Suid-Afrikaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Springbokke]], Suid-Afrika se nasionale mansrugbyspan * [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Africa women's national rugby union team|Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan}} * {{en}} [http://www.sarugby.co.za/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/south-africa Suid-Afrika by Wêreldrugby] {{Nasionale vrouerugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale vrouerugbyspanne]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyspanne]] ni5n342bqyugod4xr3l3u8mq4lhc5lt 0 450345 2902316 2819525 2026-05-08T09:49:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902316 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Swede | Artikel = | Beeld = Flag of Sweden.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = {{sv}} ''Sveriges flagga'' | Ander_byname = | Gebruik = 110110 | Simbool = | Verhouding = 5:8 | Goedgekeur_op = 22 Junie 1906<ref name="FOTW">{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/se.html |title=Sweden |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> | Ontwerp = ’n Geel [[Skandinawiese kruis]] op ’n blou veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif. | Ontwerper = | Beeld2 = Naval Ensign of Sweden.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = {{sv}} ''örlogsflaggan'' | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 001001 | Simbool2 = | Verhouding2 = 1:2 | Goedgekeur_op2= Mideel-17de eeu<br />Wetlik beskryf op 6 November 1663.<ref name="plakat">{{sv}} ''Plakat, av den 6. Nov. 1663, angående den åtskillnad som härefter bör observeras emellan de flaggor som Kongl. Maj:ts enskilda skepp och farkoster föra, så ock de skepps och farkosters flaggor, som private personer tillhöra och af dem brukas skola.''</ref><br />Huidige ontwerp: 22 Junie 1906 | Ontwerp2 = ’n Geel Skandinawiese kruis op ’n blou veld in die vorm van ’n swaelstert. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif. | Ontwerper2 = }} Die '''nasionale vlag van [[Swede]]''' ([[Sweeds]]: ''Sveriges flagga'') is op 22 Junie 1906 amptelik in gebruik geneem. Die vlag vertoon ’n geel [[Skandinawiese kruis]] op ’n blou veld. Die vertikale arm van die kruis is in die rigting van die vlagpaal verskuif volgens die patroon van die ander Skandinawiese vlae. Die Skandinawiese kruis verteenwoordig [[Christendom|Christenskap]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Jeroen Temperman |title=State Religion Relationships and Human Rights Law |year=2010 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=978-9004181489 |url=https://books.google.de/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88&redir_esc=y#v=snippet&q=flag%20of%20sweden%20christian&f=false |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite book |author=Yrjö Varpio |title=Väinö Linna: toisen tasavallan kirjailija |year=1980 |publisher=Söderström |isbn=9789510100813 |page=235 |url=https://books.google.de/books?id=3CshAAAAMAAJ&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Carol A. Foley |title=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon |publisher=William Gaunt & Sons |year=1996 |isbn=978-1-86287-188-5 |url=https://books.google.de/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10&redir_esc=y |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.de/books?id=9_GfdBAASUQC&pg=PA27&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |author=Andrew Evans |title=Iceland |year=2008 |publisher=Bradt |isbn=978-1-84162-215-6 |quote=Die legende lui dat ’n rooi kleed met die wit kruis bloot uit die lug geval het gedurende die slag van Valdemar in die middel van die 13de eeu, waarna die Dene seëvierend was. As teken van die goddelike reg het Denemarke sy kruis in die ander Skandinawiese lande waar hy regeer het, vertoon en soos elke volk onafhanklikheid verkry het, het hulle die Christelike simbool geïnkorporeer. |accessdate=7 Julie 2025}}</ref><ref>{{fi}} {{cite web |url=http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |title=Suomen lippu muistuttaa kristillisistä arvoista |publisher=Rauhantervehdys 41/2013 |accessdate=9 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309140040/http://www.rauhantervehdys.fi/cgi-bin/linnea.pl?document=00011185 |archive-date=9 Maart 2017 |url-status=dead}}</ref> Die ontwerp en kleure van die Sweedse vlag is glo ontleen aan die huldige wapen van Swede wat uit 1442 dateer en blou is kwartaalliks gedeel deur ’n kruispatroon in goud. Blou en geel word ten minste sedert [[Magnus III van Swede|Magnus III]] se koninklike wapen uit 1275 as Sweedse kleure gebruik. == Ontwerp == [[Lêer:Swedish flag with blue sky behind ausschnitt.jpg|duimnael|’n Wapperende vlag van Swede]] Die Sweedse vlag het die volgende tegniese ontwerp: <center>[[Lêer:Flag of Sweden (construction sheet).svg|350px|senter|Konstruksietekening]]</center> === Kleure === Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of Sweden.svg|40px]]<br />Kleurskema ! colspan="2" style="background:#005583; width:110px; color:White" |Blou (Blå) ! colspan="2" style="background:#FFC200; width:110px; color:Black" |Geel (Gul) |- | Stelsel ! style="background:#005583; width:110px; color:White" |Natuurkleure ! style="background:#004B87; width:110px; color:White" |Pantone ! style="background:#FFC200; width:110px; color:Black" |Natuurkleure ! style="background:#FFCD00; width:110px; color:Black" |Pantone |- | Kleurnaam || 4055-R95B || 301 C || 0580-Y10R || 116 C |- | [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] || #005583 || #004B87 || #FFC200 || #FFCD00 |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || 0, 85, 131 || 0, 75, 135 || 255, 194, 0 || 255, 205, 0 |- | CMYK || 100, 35, 0, 49 || 100, 44, 0, 47 || 0, 24, 100, 0 || 0, 20, 100, 0 |} === Verhouding en kleurskema === Die Sweedse vlag is slegs een van vyf vlae met die verhouding 5:8, die ander is dié van [[Vlag van Argentinië|Argentinië]], [[Vlag van Guatemala|Guatemala]], [[Vlag van Palau|Palau]] en [[Vlag van Pole|Pole]]. Dit is ook een van slegs vier vlae met die kleurskema blou en geel, die ander is dié van [[Vlag van Kasakstan|Kasakstan]], Palau en [[Vlag van Oekraïne|Oekraïne]]. === Staatsvlag en burgerlike vaandel === Die afmetings van die Sweedse vlag is 5:2:9 horisontaal en 4:2:4 vertikaal. Die afmetings van die Sweedse swawelstertvlag is 5:2:5:8 horisontaal en 4:2:4 vertikaal.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/lag-1982269-om-sveriges-flagga_sfs-1982-269 |title=Lag (1982:269) om Sveriges flagga |publisher=[[Riksdag]] |accessdate=25 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225210836/https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/lag-1982269-om-sveriges-flagga_sfs-1982-269 |archive-date=25 Februarie 2017 |url-status=live}}</ref> Die vlagkleure word amptelik bepaal volgens die natuurlike kleurskema as NCS 0580-Y10R vir die geelskakering en NCS 4055-R95B vir die blouskakering.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/forordning-1983826-med-riktlinjer-for_sfs-1983-826 |title=Förordning (1983:826) med riktlinjer för färgnyanserna i Sveriges flagga |publisher=[[Riksdag]] |accessdate=19 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519154132/https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/forordning-1983826-med-riktlinjer-for_sfs-1983-826 |archive-date=19 Mei 2016 |url-status=live}}</ref> Volgens die Pantone-stelsel word die blou bepaal as ''PMS 301 C/U'' en die geel as ''PMS 116'' of ''PMS 109 U''.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://riksarkivet.se/sveriges-flaggas-farger |title=Sveriges flaggas färger |publisher=Nasionale Argief van Swede |accessdate=29 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529015311/https://riksarkivet.se/sveriges-flaggas-farger |archive-date=29 Mei 2014 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/swedish-flag |title=The Swedish flag |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=26 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126105609/https://www.norden.org/en/information/swedish-flag |archive-date=26 Januarie 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sharingsweden.se/the-sweden-brand/brand-visual-identity/colour |title=Colour |publisher=Sharing Sweden |accessdate=31 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131141416/https://sharingsweden.se/the-sweden-brand/brand-visual-identity/colour |archive-date=31 Januarie 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.schemecolor.com/sweden-flag-colors.php |title=Sweden Flag Colors Hex, RGB & CMYK Codes |publisher=Scheme Color |accessdate=14 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214045212/https://www.schemecolor.com/sweden-flag-colors.php |archive-date=14 Desember 2024 |url-status=live}}</ref> Die vierkantige Sweedse staatsvlag is identies aan die burgerlike vaandel. Sweedse wetgewing bepaal nie die ontwerp van die Sweedse wimpel nie, maar dit word aanbeveel dat sy kleurskema met dié van die nasionale vlag ooreenstem.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://riksarkivet.se/vimpel |title=Vimpel |publisher=Nasionale Argief van Swede |accessdate=25 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725013637/https://riksarkivet.se/vimpel |archive-date=25 Julie 2014 |url-status=live}}</ref> === Vlootvaandel === [[Lêer:HMS Gustav V.jpg|duimnael|Die kuswagskip HSwMS ''Gustaf V'' in 1957 met die huidige vlootvaandel en die groter wapen aan die agterdek]] Die swawelstertvlag ([[Sweeds]]: ''tretungad flagga'') word as vlootvaandel (''örlogsflaggan'') gebruik. Sy algehele verhouding, insluitende die stert, is 1:2. Die vlag word ook as Sweedse vlootgeus (''örlogsgösen'') gebruik. Die geuse is kleiner as die vaandels, maar hulle het dieselfde afmetings. Die Sweedse swawelstertvlag was oorspronklik die koning se persoonlike kenteken of die kenteken het ’n beveel verteenwoordig wat deur die koning uitgereik is. Dit was oorspronklik tweepuntig, maar in die middel-17de eeu af het die kenmerkende swawelstert verskyn. Die vlag word ook deur die departement van verdediging gehys, terwyl burgerlike departemente vierkantige vlae gebruik. === Koninklike standaard === [[Lêer:Royal Flag of Sweden.jpg|duimnael|Die koninklike standaard wapper op die Koninklike paleis in [[Stockholm]]]] Die koninklike standaard (''Kungliga flaggan'') is identies aan die driepuntige vlootvaandel, behalwe vir ’n wit veld met óf die groter óf kleiner wapen van Swede daarin omring deur die Orde van die Serafim wat die monarg as sy grootmeester het. Die monarg self besluit oor die spesifieke gebruik van die koninklike vlag.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/forordning-1994657-om-anvandning-av-tretungad_sfs-1994-657 |title=Förordning (1994:657) om användning av tretungad flagga |publisher=[[Riksdag]] |accessdate=13 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513003332/https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/forordning-1994657-om-anvandning-av-tretungad_sfs-1994-657 |archive-date=13 Mei 2016 |url-status=live}}</ref> == Geskiedenis == === Mitologie === Volgens ’n vroeë moderne legende het die 12de-eeuse [[Erik IX van Swede|koning Erik IX]] ’n goue kruis in die hemel gesien toe hy tydens die Eerste Sweedse Kruistog in 1157 in [[Finland]] voet aan wal gesit het. Omdat hy dit as ’n teken van God beskou het, het hy die goue kruis op ’n blou agtergrond as sy vaandel aangeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skaneflaggan.nu/04_flaggskriften/flageng/index.html |title=Flag of Scania – ENG Part 1 |publisher=Skane Flaggan |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Volgens ’n ander teorie is die Sweedse vlag ontwerp tydens die bewind van koning [[Karl Knutsson]] wat in 1442 ook die wapen van Swede ingevoer het. Die nasionale wapen is ’n samevoeging van [[Albrecht van Mecklenburg|koning Albert]] se wapen uit 1364 en koning Magnus III se wapen uit 1275 en dit is blou kwartaalliks gedeel deur ’n kruispatroon in goud. Volgens historici was die Sweedse vlag voor 1420 blou met ’n goue kruis daarop en ’n eeu later is dit tydens die vroeë bewind van [[Gustaf V van Swede|Gustaf V]] verander in blou met ’n goue kruis daarop.{{feit}} === Vroeë geskiedenis === <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Royal Banner of Sweden (14th Century).svg| {{FIAV|historical}} Koninklike vaandel van Swede, 14de eeu Lêer:Swedish 1620 soldier banner.jpg| Een van die oudste bewaarde Sweedse vlae. Hierdie vaandel is in 1620 gemaak en gebruik deur soldate aan boord van Sweedse vlootskepe. Lêer:Swedish historical flags at Maritime Museum2.jpg| Historiese Sweedse vlootvaandels by die maritieme museum in Stockholm. Die gestreepte ontwerpe is van die vroegste weergawes in die kleurskema blou en geel. Lêer:Two-tailed Swedish ensign.jpg| {{FIAV|historical}} ’n Vroeë weergawe van die staats- en oorlogsvlag. Hierdie ontwerp is ook deur die [[Sweedse Oos-Indiese Kompanjie]] gebruik. Lêer:Arms of John III of Sweden as the Duke of Finland.svg| Wapen van [[Johan III van Swede|prins Johan]] toe hy van 1556 tot 1563 hertog van Finland was met die tweepuntige Sweedse vaandel in die onderste regterkantse kwadrant.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://heraldica.narc.fi/aineisto.html?id=9836&lang=en |title=Vaakuna – Kansallisarkisto |website=Europeana Heraldica |publisher=Nasionale Argief van Finland |accessdate=26 Mei 2021}}</ref> Lêer:Varsinais-Suomen.vaakuna.svg| Wapen van die huidige Finse provinsie [[Suidwes-Finland]] Lêer:Sweden-1761-army-fleet.svg| {{FIAV|historical}} Vlootvaandel van die Argipelvloot, 1761 tot 1813 </gallery> Die presiese ouderdom van die Sweedse vlag is nie bekend nie, maar die oudste gedokumenteerde uitbeeldings van ’n blou doek met ’n geel kruis daarop dateer uit [[Gustaf I van Swede|Gustaf I]] se bewind aan die vroeë 16de eeu.{{feit}} Die eerste wetlike beskrywing van die vlag was in ’n koninklike lasbrief van 19 April 1562 as “geel in ’n kruis gevorm op blou”.<ref>{{sv}} ''gult udi korssvijs fördeelt påå blott''"; Kongl. bref, den 19. April 1562</ref> Soos in ’n koninklike lasbrief van 1569 bepaal moes die geel kruis altyd op Sweedse oorlogsvlae en -vaandels vertoon word. Voorheen het ’n soortgelyke vlag op die wapen van [[Johan III van Swede|koning Johan III]] se hertogdom, die huidige [[Suidwes-Finland]], verskyn. Dieselfde wapen word steeds deur dié Finse provinsie gebruik. ==== Driepuntige vlag ==== ’n Koninklike lasbrief van 6 November 1663 het die gebruik van die driepuntige vlag bepaal, waarvolgens dit slegs as ’n staatsvlag en vlootvaandel gebruik mog word.<ref name="plakat">{{sv}} ''Plakat, av den 6. Nov. 1663, angående den åtskillnad som härefter bör observeras emellan de flaggor som Kongl. Maj:ts enskilda skepp och farkoster föra, så ock de skepps och farkosters flaggor, som private personer tillhöra och af dem brukas skola.''</ref> Volgens dieselfde koninklike lasbrief is handelskepe slegs toegelaat om vierkantige stadsvlae in hul onderskeidelike provinsiale kleure te gebruik. Die handelsvloot het in die praktyk egter ’n vierkantige burgerlike vaandel van die staatsvlag begin gebruik. Volgens ’n regeringsinstruksie oor [[skeepsbou]] uit 1730 moes hierdie burgerlike vaandel dieselfde verhouding en kleurskema as die staatsvlag hê met die noemenswaardige verskil om vierkantig gesny te word.<ref>{{sv}} Tomas Rajalin, ''Nödig underrättelse om skiepz-byggeriet och der utaf härflytande högnödige och siöväsendet samt taklingen tilhörige proportioner'', Carlscrona : 1730</ref> In 1756 is die gebruik van wimpels deur privaat skepe verbied.<ref>{{sv}} ''Kongl. Maj:ts förbud, den 19. November 1756, emot vimplars bruk på kofferdi- och privata fartyg.''</ref> ==== Blou vaandel ==== ’n Koninklike lasbrief van 18 Augustus 1761 het bepaal dat die argipelvloot, ’n tak van die Sweedse Vloot wat die eilande langs die Sweedse kus verdedig het, ’n geheel en al bou driepuntige vlag gebruik. Die vlootbevelvoerder het ook die reg gehad om die gebruik die gewone oorlogsvaandel pleks van die blou vaandel te las wanneer dit “gepas” was.<ref>{{sv}} Kongl. bref, den 18. Augusti 1761</ref> Dié blou vlag is tot in 1813 gebruik. === Unie tussen Swede en Noorweë === ==== Unievlae van 1815 en 1818 ==== [[Lêer:Skandinavism.jpg|duimnael|Omstreeks 1850 was Skandinawië ’n politieke visioen. Die Noorse en Sweedse vlae op hierdie beeld toon albei die uniekenmerk]] Op 6 Junie 1815 is ’n gemeenskaplike militêre vaandel vir die twee verenigde koninkryke Swede en Noorweë ingevoer. Dié vlag was identies aan die voormalige driepuntige militêre vaandel van Swede behalwe vir ’n wit kruis op ’n rooi veld in die skildhoek. Die wit skuinskruis is voorgestel deur die destydse Noorweegse eerste minister en unionis [[Peder Anker]] en dit sou Noorweë verteenwoordig, aangesien die land voorheen met [[Denemarke]] verenig was en as ’n onafhanklike land aanvanklik voortgegaan het om dieselfde vlag te gebruik, maar met die nasionale wapen in die skildhoek.<ref>{{sv}} ''Krigskollegii samt Förvaltningens af sjöärendena kungörelse, den 3 Maj 1815, om den för konungarikena Sverige och Norge fastställda örlogsflaggans allmänna anläggnade.''</ref> Noorweegse skepe het noord van die Spaanse Kaap Finisterre die Deense burgerlike vaandel met die nasionale wapen in die skildhoek aanhou gebruik, maar hulle moes ter beskerming teen seerowers in die [[Middellandse See]] die Sweedse burgerlike vaandel gebruik. In 1818 is ’n gemeenskaplike burgerlike vaandel vir albei lande ingevoer gebaseer op die patroon van die vlootvaandel, maar dit was reghoekig. Hierdie vlag was opsioneel vir Sweedse skepe, maar verpligtend vir Noorse skepe in afgeleë waters. In 1821 het Noorweë ’n nuwe nasionale burgerlike vaandel aangeneem, identies aan die huidige [[vlag van Noorweë]]. Ná die goedkeuring van ’n aparte Noorse vlag het op 17 Julie 1821 ’n koninklike regulasie bepaal dat skepe van albei koninkryke in “afgeleë waters” (byvoorbeeld duskant die Kaap Finisterre) die gemeenskaplike reghoekige burgerlike vaandel (met die skuinskruis in die skildhoek) gebruik.<ref>{{sv}} ''Kungl. Maj:ts kungörelse, den 17. Juli 1821, om de förenade konungarikena Sveriges och Norges handelsflagga.''</ref> In “afgeleë waters” het hulle die reg geniet om enige van die reghoekige burgerlike vaandel van hul onderskeidelike lande of die gemeenskaplike burgerlike vaandel te gebruik. Hierdie stelsel was van krag tot in 1838. ==== Unievlae van 1844 ==== [[Lêer:Flaggsirkulære 1899.jpg|duimnael|Sweedse en Noorse vlae nadat die uniemerk in 1899 van die Noorse vlag verwyder is. Bylaag tot ’n omsendbrief deur die koning, ministerie van buitelandse Sake op 18 Oktober 1899.]] Op 20 Junie 1844 het ’n koninklike resolusie nuwe vlae en heraldiek ingevoer om aan albei koninkryke gelyke status binne die unie te verleen. Albei lande het burgerlike en militêre vaandels met dieselfde patroon en hul onderskeidelike nasionale vlae met ’n uniemerk in die skildhoek wat die vlagkleure gekombineer het ontvang. Die vlootvaandel was gebaseer op die tradisionele driepuntige Sweedse model. Daarbenewens moes die nuwe uniemerk as vlootvaandel en die vlag van die gemeenskaplike oorsese diplomatieke missies gebruik word. Die lasbrief het ook bepaal dat die handelsvloot hul onderskeidelike land se reghoekige burgerlike vaandels moes gebruik, insluitende die nuwe uniemerk. Vir albei lande is ook koninklike standaarde ingevoer met hul onderskeidelike vlootvaandel met die uniemerk, waarop die uniewapen in die middel van die kruis gevoeg is. Die nuwe unievlae is goed ontvang deur die [[Noorweërs]] wat sedert die stigting van die unie hul eie militêre vaandel geëis het. In Swede het die nuwe uniemerk egter redelik ongewild geraak en daarna is minagtend verwys as ''Sillsallaten'' ([[Sweeds]]) of ''Sildesalaten'' ([[Noors]]) na ’n kleurryke gereg van ingelegde haring, versier met rooi beet en appels in ’n radiale patroon. Die bynaam is glo vir die eerste keer gebruik in ’n toespraak deur Lord Brakel by die Sweedse Adelhuis in [[Stockholm]].<ref>Die Brakel-familie is in 1756 in die Sweedse Adelhuis opgeneem en is veral bekend vir hul deelname aan die [[Groot Nordiese Oorlog]] in Finland. C.O. Brakel was ’n sekretaris van die Sweedse Adelhuis (''Riddarhussekreterare'') en sy opmerking is in 1868 in ’n toespraak gemaak.</ref> Gedurende die 19de eeu is ’n aantal bepalings oor die gebruik van Sweedse vlae uitgereik. Die militêre vaandel moes ook deur burgerlike regeringskepe en -geboue soos doeane, haweloodse en die koninklike pos gebruik word. Vir hierdie gebruik sou die militêre vaandel ’n wit veld met ’n goue merk hê: Vir die haweloodse (van 1881 af, gebaseer op ’n 1825-voorstel) ’n anker met ’n ster;<ref>{{sv}} ''Kongl. Maj:ts skrivelse 1825 till Förvaltningen af sjöärendena om förslag till en särskild lotsflagg''</ref> vir doeane (van 1844 af) met die letter “T” en ’n koninklike kroon daarop;<ref>{{sv}} ''General-tullstyrelsens cirkulär, 26. September 1844, till herrar tulldistriktschefer och tullkamrarne med tillkännagifvande, att en särskild flagga för tullverkets fartyg blifvit av Kongl. Maj:t fastställd.''</ref> vir die koninklike pos (van 1844 af) ’n poshoring met ’n koninklike kroon. Op 7 Mei 1897 is ’n alternatiewe vlag ingevoer. Hierdie dubbelpuntige vlag is gebruik deur regeringskepe en -geboue wat nie die driepuntige militêre vaandel gebruik het nie. Aan die einde van die 19de eeu het die toenemende Noorse ontevredenheid met die unie gelei tot die eis vir ’n terugkeer na die “suiwer” 1821-vlag sonder die uniemerk. Teenstanders van die unie het hierdie vlag begin gebruik jare voordat dit amptelik erken is. In die 1890’s het twee agtereenvolgende sittings van die [[Storting (Noorse parlement)|Noorse parlement]] gestem om die merk te verwyder, maar dié besluit is deur ’n koninklike veto tersyde gestel. Toe die vlagwet in 1898 vir ’n derde keer aangeneem is, moes die koning dit egter goedkeur. Op 12 Oktober 1899 is die uniemerk van die Noorse burgerlike vaandel verwyder. Aangesien die Noorse militêre vaandel volgens die 1814-[[grondwet]] ’n unievaandel moes wees, het die uniemerk op militêre vlae gebly tot die ontbinding van die unie met Swede. “Suiwer” militêre vaandels is op 9 Junie 1905 by vestings en vlootskepe gehys. Die uniemerk het egter tot in 1905 op die Sweedse vlag gebly, toe ’n wet op 28 Oktober 1905 die verwydering van die uniemerk van 1 November 1905 af bepaal het.<ref>{{sv}} ''Lag, den 28. Oktober 1905, om upphäfvande för Sveriges del af den till bestämmande af de genom föreningen emellan Sverige och Norge uppkomna konstitutionella förhållanden antagna riksakt.''</ref> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg| {{FIAV|historical}} Sweedse en Noorse burgerlike vaandel met die wit skuinskruis op ’n rooi agtergrond in die skildhoek wat Noorweë verteenwoordig het, 1818 tot 1844 Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg| {{FIAV|historical}} Die uniemerk wat op Sweedse vlae gebruik is in die verhouding 5:4, 1844 tot 1905. Hierdie weergawe van die uniemerk is ook deur die vlote van albei lande as ’n gemeenskaplike vlootvaandel en as hul gemeenskaplike diplomatieke vlag gebruik. Noorse vlae het ’n vierkantige uniemerk op gehad. Lêer:HMS Wasa 1903.jpg| Die Sweedse kuswagskip HSwMS ''Wasa'' vertoon die gemeenskaplike unievlag, 1903 Lêer:Naval Ensign of Sweden (1844-1905).svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|000001}} Vlootvaandel van Swede met die uniemerk, 1844 tot 1905 Lêer:Swedish norwegian union flag.svg| {{FIAV|historical}} {{FIAV|000100}} Sweedse burgerlike vaandel met die uniemerk in die skildhoek, 1844 tot 1905 Lêer:Flag of Sweden (pre-1906).svg| {{FIAV|historical}} Sweedse burgerlike vaandel sonder die uniemerk, 1 November 1905 tot 21 Junie 1906 </gallery> === Kleurverandering in 1906 === [[Lêer:Color change of the national flag of Sweden.svg|duimnael|Kleurverandering van die Sweedse vlag in 1906]] Ná die ontbinding van die unie in 1905 het die driepuntige vlootvandel ook die Sweedse vlootgeus geword en die gemeenskaplike vlootgeus vervang en die vlagwet van 22 Junie 1906 het die gebruik en ontwerp van die vlag verder bepaal, die kleure is gespesifiseer as ''ljust mellanblå'' (“ligte mediumblou”) en ''guldgul'' (“goudgeel”), ’n afwyking van die voorheen donkerder blouskakering. Die Sweedse staatsvlag is aangepas aan die reghoekige burgerlike vaandel en al die privaat gebruik van die driepuntige vaandel is verbied. ==== Koninklike standaard ==== Die koning en koningin gebruik ’n koninklike standaard met die groter wapenskild. Ander lede van die koninklike huis gebruik ’n koninklike standaard met die kleiner wapenskild. Op vlootskepe word die koninklike standaard saam met ’n gesplete wimpel met die groter wapenskild vertoon. Eweneens word op vlootskepe die standaard van die troonopvolger met ’n gesplete wimpel met die kleiner wapenskild vertoon. Die Sweedse ryksmaarskalk (''Riksmarskalken'') het ’n reeks besluite oor die koninklike standaard van Swede gepubliseer. In ’n besluit van 6 April 1987 is reëls bepaal hoe die koninklike standaard by die Koninklike paleis van Stockholm gebruik moet word.<ref>{{sv}} ''Riksmarskalkens beslut den 6. April 1987, för flaggning.''</ref> * Die Koninklike standaard met die groter wapenskild word by die Koninklike paleis gehys wanner sy Majesteit die koning in die ryk is en sy verpligtinge as staatshoof waarneem. * Die Koninklike standaard met die kleiner wapenskild word by die Koninklike paleis gehys wanner die koning weens siekte, buitelandse reise of ’n ander rede verhinder word om sy verpligtinge as staatshoof waar te neem; ’n lid van die Koninklike huis in die opvolgingslyn wat nie daardeur verhinder word nie neem die verpligtinge as staatshoof in die hoedanigheid as voorlopige regent waar. * Die “eenvoudige” driepuntige vlag (sonder die wapenskild) word by die Koninklike paleis gehys wanner die [[Riksdag]] kragtens ’n regeringsbevel ’n persoon aangewys het om as voorlopige regent te dien as geen lid van die Koninklike huis in die opvolgingslyn in staat is om te dien. Die driepuntige oorlogsvlag word ook by die Koninklike paleis gehys wanner die speaker, of, in sy onvermydelike afwesigheid, een van die adjunkspeakers, volgens ’n regeringsbevel as voorlopige regent dien wanner geen lid van die Koninklike huis in die opvolgingslyn in staat is om te dien nie.<ref>Dit is ook een van die koninklike standaarde en beweerings dat die driepuntige oorlogsvaandel hoofsaaklik gekies word omdat die Koninklike Paleis die Paleiswag herberg is is nie korrek nie.</ref> Onder [[Carl XVI Gustaf van Swede|koning Carl XVI Gustaf]], sedert 1973 koning, is die “eenvoudige” driepuntige vlag slegs een keer by die Koninklike paleis gehys. Dit was op 2–3 Julie 1988, toe die koning op ’n privaat besoek was aan [[Wuppertal]], [[Wes-Duitsland]]; terselfdertyd was die [[Bertil van Swede|hertog van Halland]], sy oom en destyds die enigste person in die opvolgingslyn, was op ’n privaat besoek aan [[Sainte-Maxime]], [[Frankryk]]. Gevolglik het die regering die speaker van die Riksdag, [[Ingemund Bengtsson]], vir twee dae as voorlopige regent aangewys. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Royal standard of Sweden.svg| {{FIAV|normal}} Koninklike standaard van Swede met die groter wapenskild, gebruik deur die koning en koningin Lêer:Sweden-Royal-flag-lesser-coa.svg| {{FIAV|normal}} Koninklike standaard van Swede met die kleiner wapenskild, gebruik deur ander lede van die Koninklike huis </gallery> === Privaat gebruik van die staatsvlag === Daar was ’n paar noemenswaardige vrystellings oor die verbod op privaat individue om die staatsvlag te gebruik. Ingevolge die nuwe vlagregulasies van 22 Junie 1906 is al hierdie voorregte beëindig. * Volgens ’n koninklike lasbrief van 31 Oktober 1786 het die [[Sweedse Oos-Indiese Kompanjie]] die reg gehad om die driepuntige oorlogsvaandel in “Indiese waters” te gebruik wanneer dit nie onder onmiddellike beskerming van die Sweedse vloot was nie. In die handelsvloot was daar ’n algemene praktyk om die oorlogsvaandel onwettig te gebruik om aan te dui dat die skip bewapen was.<ref>Een van die oudste bewaarde vlae is ’n tweepuntige vlag uit 1760 by die Maritieme Museum in Stockholm.</ref> * In 1838 is besluit dat privaat skepe wat deur die Koninklike pos gekontrakteer is, ’n dubbelstertvlag moes toon. * Op 27 Februarie 1832 het die Koninklike Sweedse Seiljagklub die reg ontvang om die driepuntige oorlogsvaandel te gebruik, insluitende ’n wit veld in die middel met ’n goue “O” en ’n hertogkroon daarop (van 1878 af ’n koninklike kroon). * Op 7 Junie 1893 het die Koninklike Gotenburgse Seiljagklub die reg ontvang om die driepuntige oorlogsvaandel te gebruik, insluitende ’n wit veld in die middel met ’n goue “G K S S“ en ’n ster daarop. == Gebruik buite Swede == Die vlag van Swede verskyn in die wapen van die Finse provinsie [[Suidwes-Finland]]. Die vlag van [[Wilmington, Delaware|Wilmington]], [[Delaware]] in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is geskoei op die Sweedse vlag in herinnering aan die kortstondige kolonie [[Nieu-Swede]] met die seël van die stad op die kruis se middel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/us-dewil.html |title=Wilmington, Delaware (U.S.) |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Die vlag van [[Philadelphia]], [[Pennsilvanië]], wat ook in die historiese Nieu-Swede geleë is, toon ’n vertikale driekleur pleks van ’n Skandinawiese kruis, maar die kleure blou en geel is gekies in herinnering aan die Sweedse vestiging in die streek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/us-pa-ph.html |title=Philadelphia, Pennsylvania (U.S.) |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Volgens ’n legende is die [[Argentinië|Argentynse]] [[sokker]]klub [[Boca Juniors]] se vlag en kleure geïnspireer deur die vlag van Swede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/ar@cabj.html |title=Club Atletico Boca Juniors (Argentina) |publisher=Flags of the World |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> In die [[Sjanghai]] Internasionale Nedersetting bevat die vlag van die Sjanghai Munisipale Raad ’n skild waarop die Sweedse burgerlike vaandel van 1844 geïnkorporeer is. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of the City of Wilmington.png| {{FIAV|normal}} Vlag van [[Wilmington, Delaware|Wilmington]] Lêer:Flag of Philadelphia, Pennsylvania.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van [[Philadelphia]] Lêer:Flag of the Shanghai International Settlement.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Sjanghai Munisipale Raad, Sjanghai Internasionale Nedersetting </gallery> == Vlagprotokol == [[Lêer:Riksdagshuset2014.jpg|duimnael|Die vlag van Swede voor die Ryksdaggebou in Stockholm]] [[Lêer:Flags at half mast in Göteborg because of Örebro shooting (cropped).jpg|duimnael|Vlae van Swede op halfstok ná die 2025-skoolskietery in Örebro]] Wanner die vlag aan ’n alleenstaande vlagpaal gehys word, word aanbeveel dat die vlag se breedte ’n kwart is van die vlagpaal se hoogte. Wanner die vlag aan ’n vlagpaal by ’n gebou gehys word, word aanbeveel dat die vlag se breedte ’n derde is van die vlagpaal se hoogte.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://www.forsvarsmakten.se/siteassets/4-om-myndigheten/dokumentfiler/reglementen/r-parad-2-2017.pdf |title=Parad 2: Flaggor, fälttecken & heraldik |publisher=Sweedse Gewapende Magte |accessdate=26 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210626172819/https://www.forsvarsmakten.se/siteassets/4-om-myndigheten/dokumentfiler/reglementen/r-parad-2-2017.pdf |archive-date=26 Junie 2021 |url-status=live}}</ref> Die tye en reëls vir die hys en stryk van die Sweedse vlag is soos volg:<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://riksarkivet.se/flaggningstider |title=Flaggningstider |publisher=Nasionale Argief van Swede |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716101130/https://riksarkivet.se/flaggningstider |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=live}}</ref> * Tussen 1 Maart en 31 Oktober kan die vlag vanaf 08h00 gehys word. * Tussen 1 November en 28/29 Februarie kan die vlag vanaf 09h00 gehys word. * Die vlag sal teen sononder, maar op die laatste 21h00 gestryk word. * As die vlag verlig is kan dit bly hang self ná sondonder. As die vlag nie meer in ’n vertoonbare toestand is nie, moet dit weggegooi word deur dit op ’n respekvolle manier te verbrand of aan die vervaardiger teruggestuur word vir wegdoening. Privaatburgers is nie verplig om die vlag op amptelike vlagdae te hys nie, maar hulle word aangemoedig om dit wél te doen. Afgesien van die vlagdae in Swede kan almal natuurlik die vlag hys wanneer daar ’n rede is vir feesviering in die gesin of andersins.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://riksarkivet.se/flaggdagar |title=Flaggdagar i Sverige |publisher=Nasionale Argief van Swede |accessdate=6 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606095011/https://riksarkivet.se/flaggdagar |archive-date=6 Junie 2021 |url-status=live}}</ref> === Vlagdae === Volgens ’n verordening deur die Sweedse regering is daar ’n aantal amptelike vlagdae waartydens die Sweedse vlag by openbare vlagpale en geboue gehys word.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/forordning-1982270-om-allmanna-flaggdagar_sfs-1982-270 |title=Förordning (1982:270) om allmänna flaggdagar |publisher=[[Riksdag]] |accessdate=2 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190802072814/https://www.riksdagen.se/sv/dokument-lagar/dokument/svensk-forfattningssamling/forordning-1982270-om-allmanna-flaggdagar_sfs-1982-270 |archive-date=2 Augustus 2019 |url-status=live}}</ref> Die hys van die Sweedse vlag by privaat vlagpale op hierdie dae word sterk aangemoedig, maar dit is nie verpligtend nie. Die tyd van die dag waarop die vlag gehys en gestryk word, word oor die algemeen bepaal deur die posisie van die son, maar daar is ook riglyne wat deur militêre tradisie bepaal word. Die vlag word [[somer]]s om 08h00 en [[winter]]s om 09h00 gehys en met sononder gestryk, maar nooit later as 21h00 nie. In dele van Swede noord van die [[Arktiese Sirkel]] verrys die son vir ’n aantal weke nie oor die horison nie. Byvoorbeeld wapper die vlag in die noordelike stad [[Kiruna]] van 09h00 tot 11h50.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://kiruna.se/download/18.22bd3f5d17597b58e4e4da/1604915975019/riktlinjer-for-flaggning-vid-kommunala-byggnader-i-kiruna-kommun-beslut-ks-201005--240.pdf |title=Riktlinjer för flaggning – Vid kommunala byggnader i Kiruna kommun |publisher=Kiruna |accessdate=2 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202103205/https://kiruna.se/download/18.22bd3f5d17597b58e4e4da/1604915975019/riktlinjer-for-flaggning-vid-kommunala-byggnader-i-kiruna-kommun-beslut-ks-201005--240.pdf |archive-date=2 Desember 2022}}</ref> {| class="wikitable" ! Datum !! Afrikaanse naam !! Sweedse naam !! Opmerkings |- | 1 Januarie || [[Nuwejaarsdag]] || ''Nyårsdagen'' |- | 28 Januarie || Naamdag van die koning || ''Konungens namnsdag'' || [[Carl XVI Gustaf van Swede|Koning Carl XVI Gustaf]] |- | 12 Maart || Naamdag van die kroonprinses || ''Kronprinsessans namnsdag'' || [[Victoria van Swede|Kroonprinses Victoria]] |- | Eerste Sondag ná die eerste volmaan op of ná 21 Maart || [[Paasfees|Paassondag]] || ''Påskdagen'' || |- | 30 April || Koning se verjaardag || ''Konungens födelsedag'' || [[Carl XVI Gustaf van Swede|Koning Carl XVI Gustaf]] |- | 1 Mei || [[Werkersdag]] || ''Första maj'' || |- | 29 Mei || Veteranedag || ''Veterandagen'' || |- | Sewende Sondag ná Paassondag || [[Pinkster]] || ''Pingstdagen'' || 50 dae ná Paasfees |- | 6 Junie || [[Nasionale Dag van Swede]] en Vlagdag || ''Sveriges nationaldag'', ''svenska flaggans dag'' || Vlagdag sedert ca. 1900, sedert 1983 amptelik as nasionale dag gevier, vakansiedag sedert 2005 |- | Saterdag tussen 20 en 26 Junie || [[Midsomerfees]] || ''Midsommardagen'' || |- | 14 Julie || Victoriadag || ''Kronprinsessans födelsedag'' || [[Victoria van Swede|Kroonprinses Victoria]] |- | 8 Augustus || Naamdag van die koningin || ''Drottningens namnsdag'' || [[Silvia van Swede|Koningin Silvia]] |- | Tweede Sondag van September tydens verkiesingsjare || Verkiesingsdag || ''Dag för val i hela riket till riksdagen'' || Verkiesings word al om die vier jaar gehou |- | 24 Oktober || [[Verenigde Nasies]]-dag || ''FN-dagen'' || |- | 6 November || [[Gustav II Adolf]]-dag || ''Gustav Adolfsdagen'' || Slag van Lützen (1632) |- | 10 Desember || [[Nobelprys]]dag || ''Nobeldagen'' || Die Nobelprysseremonie |- | 23 Desember || Koningin se verjaardag || ''Drottningens födelsedag'' || [[Silvia van Swede|Koningin Silvia]] |- | 25 Desember || [[Kersfees|Kersdag]] || ''Juldagen'' || |} == Wimpels == [[Lêer:Pendón sueco en Visby.jpg|duimnael|’n Sweedse wimpel]] Wimpels is ’n redelik algemene Nordiese en Skandinawiese tradisie. ’n Wimpel kan gehys word op enige dag wat nie ’n amptelike vlagdag is nie en dit is meestal ’n manier om aan te dui dat die “baas van die huis” tuis is of bloot ter versiering. Gevolglik is wimpels gewoonlik meer algemeen sigbaar as die onderskeidelike nasionale vlag van die land. Hierdie wimpels het ’n lang, smal, driehoekige vorm, gewoonlik ’n derde tot die helfte van die lengte van die vlagpaal. In sommige lande word wimpels ook gebruik om die windrigting te bepaal. Anders as die nasionale vlag, wat gewoonlik ’n bepaalde tydsraamwerk het waartydens dit amptelik gedurende die dag gehys kan word, word wimpels as meer informeel beskou en kan hulle heeldag en nag gehys word totdat hulle verslyt is. Die Sweedse wimpel is soos ’n gelykbenige driehoek gevorm (om rafels te voorkom word dit soms soos ’n gelykbenige trapesium gevorm) bestaande uit twee horisontale bane in blou bo en geel onder. Die Nasionale Argief van Swede bevel aan dat sy lengte 1⁄3 van die vlagpaal se hoogte is. Daar is ook ’n nieamptelike weergawe van die wimpel wat soos die nasionale vlag lyk met ’n geel kruis op ’n blou veld wat liefs nie gebruik moet word nie.<ref>{{sv}} {{cite web |url=https://riksarkivet.se/vimpel |title=Vimpel |publisher=Nasionale Argief van Swede |accessdate=25 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725013637/https://riksarkivet.se/vimpel |archive-date=25 Julie 2014 |url-status=live}}</ref><ref>{{sv}} {{cite web |url=https://nationaldagen.se/start/flaggan/flaggregler-och-flaggtyper/ |title=Reglerna enkla att följa: Behandla flaggan med respekt |publisher=Stiftelsen Sveriges Nationaldag |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Pennant of Sweden.svg| Sweedse wimpel Lêer:Swedish-Pennant with cross.png| Nieamptelike weergawe met kruis Lêer:Kven-Pennant.png| Wimpel van die [[Kven]] Lêer:Sami-Peoples-Vimpel-Pennant-Flag.png| Wimpel van die [[Sami]] Lêer:ForestFinn-Pennant.png| Wimpel van die [[Woudfinne]] </gallery> == Ander vlae == <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Gotlands län vapenflagga.svg| {{FIAV|normal}} Amptelike vlag van [[Gotland]] Lêer:Flag of Gotland.svg| {{FIAV|defacto}} Nieamptelike Vlag van Gotland Lêer:Flag of Oland.svg| {{FIAV|defacto}} Nieamptelike Vlag van [[Öland]] </gallery> == Subnasionale vlae == === Etniese vlae === Swede se grootste etniese minderhede beskik oor hul eie vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Sverigefinskaflaggan.svg| Vlag van die Finssprekende minderheid in Swede<ref>{{se}} {{cite web |url=https://www.sverigesradio.se/artikel/sverigefinnarna-firar-med-egen-flagga |title=Sverigefinnarna firar med egen flagga |publisher=Sveriges Radio |date=22 Februarie 2019 |accessdate=7 Julie 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lêer:Flag of the Kven people.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die [[Kven]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/sapmi/endelig-et-felles-flagg-for-kvenene-1.13521954 |title=Endelig et felles flagg for kvenene |publisher=[[NRK]] |date=18 Mei 2017 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Lêer:Sami flag.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die [[Sami]]<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/samisk_flagg |title=samisk flagg |publisher=Store norske leksikon |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> Lêer:Flag of Tornedalians (2007).svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die [[Tornedal]] Lêer:Forest Finns flag.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Woudfinne<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/tromsogfinnmark/skogfinner-har-na-fatt-eget-flagg-1.16236883 |title=Skogfinner har nå fått eget flagg |publisher=[[NRK]] |date=29 Desember 2022 |accessdate=7 Julie 2025}}</ref> </gallery> === Munisipale vlae === Sommige van die Sweedse munisipaliteite beskik oor hul eie vlae. <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Gothenburg.svg| [[Gotenburg]] Lêer:Flag of Malmö.svg| [[Malmö]] Lêer:Flag of Stockholm.svg| [[Stockholm]] </gallery> == Verwante vlae == <gallery class="center" widths="150"> Lêer:Flag of Denmark.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Denemarke]] Lêer:Flag of Finland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Finland]] Lêer:Flag of Norway.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Noorweë]] Lêer:Flag of Iceland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Ysland]] Lêer:Flag of Åland.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Åland]] Lêer:Flag of the Faroe Islands.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van die Faroëreilande]] </gallery> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Du gamla, Du fria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{sv}} {{cite book |author=Svante Svärdström |title=Rikets vapen och flagga |publisher=Koninklike Wapenkamer |location=Stockholm |year=1960 |pages=23–48}} * {{sv}} {{cite book |author=Leif Törnquist |title=Svenska flaggans historia |publisher=Medströms Förlag |location=Stockholm |year=2008}} * {{sv}} {{cite web |url=https://riksarkivet.se/arkivera-och-forvalta/heraldik-och-statssymboler/sveriges-flagga |title=Sveriges flagga |publisher=Nasionale Argief van Swede|accessdate=7 Julie 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Sweden|Vlae van Swede}} * {{en}} [https://www.fotw.info/flags/se.html Swede] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Sweden|title=Flag of Sweden|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 Julie 2025}} {{Europavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Sweden}} [[Kategorie:Swede]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Swede]] iov1n5qg3c4d163gcfsp7wyj1iadfzi 0 450418 2902234 2892008 2026-05-07T22:57:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902234 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window | beeld = | onderskrif = | reeksnaam_2 = | genre = {{Plainlist| * Swart komedie * Satire * Raaisel * Riller }} | skepper = {{Plainlist| * Rachel Ramras * Hugh Davidson * Larry Dorf }} | skrywer = | regisseur = Michael Lehmann | rolverdeling = {{Plainlist| * [[Kristen Bell]] * [[Michael Ealy]] * Tom Riley * Mary Holland * [[Cameron Britton]] * [[Shelley Hennig]] * Samsara Yett }} | komponis = | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_episodes = 8 | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Rachel Ramras * Hugh Davidson * Larry Dorf * Kristen Bell * [[Will Ferrell]] * Jessica Elbaum * Brittney Segal * Michael Lehmann }} | vervaardiger = Danielle Weinstock | kinematografie = John Lindley | looptydperk = 22-29 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Hugh Rachel Larry * Gloria Sanchez Productions }} | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2022|01|28|df=y}} }} {{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=280 |align=left |image1=Tom Riley (2007).jpg|caption1=[[Tom Riley (akteur)|Tom Riley]] |image2=Kristen Bell 2020 (close-up).jpg|caption2=[[Kristen Bell]] |image3=Michael Ealy October 2024 (cropped).jpg|caption3=[[Michael Ealy]] |image4=Shelley Hennig by Gage Skidmore.jpg|caption4=[[Shelley Hennig]]}} '''''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window''''' (algemeen afgekort as '''''TWITHATSFTGITW''''') is 'n [[Amerika]]anse swartkomediereeks vir [[televisie]] wat vir [[Netflix]] geskep is. Dit is hoofsaaklik 'n [[parodie]] op sielkundige [[riller]]s. Die reeks van agt episodes is op 28 Januarie 2022 begin stroom en het gemengde resensies gekry. Die reeks is geïnspireer deur A.J. Finn se roman waarvan die rolprent ''[[The Woman in the Window]]'' gemaak is, Paula Hawkins se ''The Girl on the Train'', Daphne du Maurier se ''Rebecca'', [[Alfred Hitchcock]] se ''Rear Window'' en Gillian Flynn se ''Sharp Objects''.<ref>{{cite web|url=https://www.netflix.com/tudum/articles/the-woman-in-the-house-inspiration-book-movie-list|title=5 Inspirations Behind ''The Woman in the House''|accessdate=January 31, 2022|date=January 27, 2022|first=Jean|last=Bentley|website=Netflix Tudum|archive-date=January 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127232658/https://www.netflix.com/tudum/articles/the-woman-in-the-house-inspiration-book-movie-list|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Chaney|first=Jen|title=A Run-on Review of ''The Woman in the House Across the Street From the Girl in the Window''|url=https://www.vulture.com/article/the-woman-in-the-house-netflix-series-review-kristen-bell.html|access-date=31 January 2022|website=Vulture|date=28 January 2022|archive-date=January 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129235435/https://www.vulture.com/article/the-woman-in-the-house-netflix-series-review-kristen-bell.html|url-status=live}}</ref> ==Storielyn== 'n Gebroke vrou met die naam Anna is onseker of sy 'n moord gesien het. Sy meng [[alkohol]] met [[medisyne]] wat deur haar [[sielkundige]] voorgeskryf is, het dikwels hallusinasies en ly aan 'n verlammende vrees vir reën (ombrofobie). Anna word beskinder deur lede van haar gemeenskap, insluitende haar nuwe bure. Ongeag of sy 'n moord gesien het of nie, Anna besluit om die waarheid uit te vind.<ref name="SeriesOrder">{{cite web|url=https://deadline.com/2020/10/kristen-bell-limited-series-the-woman-in-the-house-netflix-gloria-sanchez-productions-1234600682/|title=Kristen Bell To Star In Limited Series ''The Woman In The House'' For Netflix From Gloria Sanchez Productions|website=Deadline Hollywood|first=Peter|last=White|date=October 20, 2020|access-date=October 20, 2020|archive-date=October 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020201643/https://deadline.com/2020/10/kristen-bell-limited-series-the-woman-in-the-house-netflix-gloria-sanchez-productions-1234600682/|url-status=live}}</ref> ==Hoofkarakters== * [[Kristen Bell]] as Anna Whitaker, 'n skilder wat 'n ruskans neem van haar loopbaan<ref>{{cite news|url=https://comicbook.com/tv-shows/news/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-a-satirical-murder-mystery-thrill-ride|title=''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window'' Review: A Satirical Murder-Mystery Thrill Ride|date=January 26, 2022|first=Matthew|last=Aguilar|accessdate=January 27, 2022|website=ComicBook.com|archive-date=January 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126143107/https://comicbook.com/tv-shows/news/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-a-satirical-murder-mystery-thrill-ride/|url-status=live}}</ref> om te rou oor die dood van haar negejarige dogter, 'n tragedie wat ook die einde van haar huwelik beteken het.<ref name="psy">{{cite news|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-reviews/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-1235081862|title=Netflix's ''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window'': TV Review|date=January 26, 2022|first=Daniel|last=Fienberg|accessdate=January 27, 2022|website=Hollywood Reporter|archive-date=January 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127012514/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-reviews/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-1235081862/|url-status=live}}</ref> Sy ly aan 'n vrees vir reën en meng dikwels hele bottels wyn met haar medisyne, wat hallusinasies veroorsaak.<ref>{{cite news|url=https://www.slashfilm.com/681739|title=''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window'' Trailer: Kristen Bell Leads A Dark Comedy Series|date=January 25, 2022|first=BJ|last=Colangelo|accessdate=December 8, 2021|website=/Film|archive-date=January 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127214713/https://www.slashfilm.com/681739|url-status=live}}</ref><ref name="wsj">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-netflix-amy-adams-kristen-bell-appy-pratt-tom-riley-11643149562|title=''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window'' Review: A Mocking Mouthful|date=January 25, 2022|first=John|last=Anderson|accessdate=January 27, 2022|website=The Wall Street Journal|archive-date=January 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127001014/https://www.wsj.com/articles/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-netflix-amy-adams-kristen-bell-appy-pratt-tom-riley-11643149562|url-status=live}}</ref> * [[Michael Ealy]] as Douglas Whitaker, Anna se eksman en sielkundige wat in [[reeksmoordenaar]]s spesialiseer.<ref name="psy"/> * [[Tom Riley (akteur)|Tom Riley]] as Neil Coleman, Anna se wewenaar-buurman. * Mary Holland as Sloane, Anna se ondersteunende vriendin * [[Cameron Britton]] as Buell, 'n eenvoudige, vriendelike nutsman wat al jare lank Anna se posbus regmaak.<ref name="mailbox">{{cite news|url=https://collider.com/kristen-bell-tom-riley-michael-ealy-woman-in-the-house-across-the-street-from-girl-in-the-window-interview|title=Kristen Bell, Tom Riley & Michael Ealy on Why ''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window'' is the Perfect Title|date=January 27, 2022|first=Christina|last=Radish|accessdate=January 27, 2022|website=Collider|archive-date=January 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129210234/https://collider.com/kristen-bell-tom-riley-michael-ealy-woman-in-the-house-across-the-street-from-girl-in-the-window-interview/|url-status=live}}</ref> * [[Shelley Hennig]] as Lisa, Neil se meisie wat Anna glo vermoor is.<ref>{{cite news|url=https://www.joe.ie/movies-tv/woman-in-the-house-netflix-review-740777|title=Netflix has just provided us this generation's answer to ''Scream''|date=January 27, 2022|first=Rory|last=Cashin|accessdate=January 27, 2022|website=Joe|archive-date=January 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126112157/https://www.joe.ie/movies-tv/woman-in-the-house-netflix-review-740777|url-status=live}}</ref> Dit word later onthul haar regte naam is Chastity Linkous.<ref name="grave">{{cite news|url=https://www.looper.com/738452|title=Biggest Unanswered Questions in ''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window''|accessdate=January 31, 2022|date=January 28, 2022|first=Lauren|last=Thoman|website=Looper|archive-date=February 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216071617/https://www.looper.com/738452|url-status=live}}</ref> * Samsara Yett as Emma Coleman, Neil se negejarige dogter.<ref>{{cite news|url=https://www.ign.com/articles/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-netflix-kristen-bell|title=''The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window'' Review|date=January 27, 2022|first=Matt|last=Fowler|accessdate=January 27, 2022|website=IGN|archive-date=January 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126223600/https://www.ign.com/articles/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-netflix-kristen-bell|url-status=live}}</ref> ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] het die reeks 'n goedkeuringsyfer van 54%, gebaseer op 57 resensies, en 'n gemiddelde punt van 5,9/10.<ref>{{Cite Rotten Tomatoes|id=the_woman_in_the_house_across_the_street_from_the_girl_in_the_window|title=The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window|type=tv|season=1|access-date=March 4, 2022|publisher_hide=y}}</ref> Op [[Metacritic]] kry die reeks 'n punt van 49 uit 100, gebaseer op 21 resensies, wat dui op 'n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window|title=The{{Dooie skakel|date=Julie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window reviews|publisher=[[Metacritic]]|access-date=January 29}}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Chitra Ramaswamy van ''[[The Guardian]]'' gee die prent 2 sterre uit 5 en noem dit "op sy beste belaglik en op sy slegste ontstellend".<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/jan/28/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-a-bewilderingly-bad-spoof|work=The Guardian|title=The Woman in the House Across the Street From the Girl in the Window review – a bewilderingly bad spoof|first=Chitra|last=Ramaswamy|location=London|date=January 28, 2022|access-date=February 5, 2022|archive-date=February 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204215158/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/jan/28/the-woman-in-the-house-across-the-street-from-the-girl-in-the-window-review-a-bewilderingly-bad-spoof|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{Netflix-titel}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Woman in the House Across the Street from the Girl in the Window}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] bfvplripfdnjcfe6me5kpuhvmky5c01 0 450451 2902071 2899130 2026-05-07T12:24:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902071 wikitext text/x-wiki '''Udo Horstmann''' (* [[1941]] in [[Witten]])<ref> Kunst aus Afrika in der Innerschweiz. Ein Leben für die Kunst! In Afrika entdeckte ein Rohstoffhändler vor 20 Jahren eine Leidenschaft, die seither sein Leben bestimmt.In: Prive Nr 2. 1995, p108-114.</ref>is 'n [[Duitsland|Duitse]] sakeman, [[private versameling|kunsversamelaar]] en [[beskermheer]]. == Lewe == Horstmann het in [[Noordryn-Wesfale]] grootgeword. Ná sy [[militêre diensplig]] het hy in [[Universiteit van Keulen|Keulen]] gestudeer.<ref>https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA208056318&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00036536&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon~78feda91&aty=open-web-entry</ref> Daarna het hy tussen 1970 en 1980 vir besigheid in die [[Verenigde State]] en [[Suid-Afrika]] gewoon.<ref>Udo Horstmann - Five Hundred Year Archive. In: fhya.uct.ac.za. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> Hy was daar 'n sleutelvennoot van [[Marc Rich]], wat daarop gemik was om grondstof-embargo's teen die destydse apartheidsregime te omseil.<ref>[[Daniel Ammann]]: ''King of Oil. Marc Rich. Vom mächtigsten Rohstoffhändler der Welt zum Gejagten der USA'', [[Orell Füssli]], Zürich 2010, S. 125ff.</ref><ref>Daniel Ammann: ''The King of Oil: The Secret Lives of Marc Rich'', St. Martin's Press, New York 2009, S. 118 sowie 136f.</ref> Die belang van Horstmann in hierdie verband blyk ook uit die feit dat die kodewoord "Udo" vir Suid-Afrika gebruik is tydens die kwartaalvergaderings van die topbestuur van Rich se maatskappy in Zürich.<ref>https://www.theguardian.com/uk/2001/may/04/conservatives.politicalnews</ref> Verder was hy betrokke by verskeie grondstof-termyntransaksies wat verband gehou het met Russiese steenkool tydens die [[Koue Oorlog]]. == Versameling van Nie-Europese Kuns == Sedert die 1980’s het Horstmann begin om versamelings van Afrika- en Oseaniese kuns op die internasionale kunsmark op te bou,<ref> Dominique Remondino: An Interview with Udo Horstmann. In: Art Tribal, 2003/4:100-105.</ref> wat wêreldwyd bekendheid verwerf het deur uitstallings en publikasies. In verband met die uitstallings van sy versamelingsvoorwerpe was daar verskeie samewerkings met museums.<ref>The Power of Form. African Art from the Horstmann Collection. Ediz. illustrata (Archeologia, arte primitiva e orientale) - Hardcover Ezio Bassani; Michael Bockemühl </ref><ref>Junge Peter und Dietrich Wildung (Hrsg.) 5000 Jahre Afrika - Ägypten - Afrika : Sammlung W. und U. Horstmann und Staatliche Museen zu Berlin</ref> Deur die jare het Horstmann ook voorwerpe uit sy versameling as geskenke aan internasionale museums gegee, onder andere aan die [[Museum Rietberg]] in [[Zürich]],<ref>Museum Rietberg Zürich - Jahresbericht 2020. In: rietberg.ch. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> die [[Museum of Fine Arts, Boston]]<ref> ↑ Doll. In: collections.mfa.org. Abgerufen am 18. Oktober 2024 (englisch).</ref>en die [[Brooklyn Museum]] in New York.<ref>↑ Brooklyn Museum. In: brooklynmuseum.org. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> In 1992 het ’n besonder groot skenking van Suid-Afrikaanse kuns aan die [[Johannesburg Art Gallery]] plaasgevind.<ref>↑ Johannesburg Art Gallery:The Horstmann Collection of Southern African Art. Bibliothèque Alain Guisson 1992.</ref> Hy het ook deelgeneem aan sosiale diskusse oor die ontvangs van nie-Europese kuns<ref>Udo Horstmann/ Klaus Maaz: " I PIERCE THE SKY'S EYE", WEATHER CHARMS FROM MICRONESIA. In: Art Tribal/ Micronesia 09/ Herbst 2005: 72-89</ref>, die kunsmark en die uitstallingsektor.<ref>Pierre Naquin and Carine Claude: UDO AND WALLY HORSTMANN, WHENE RUDITION MEETS PASSION. In: Ama 334, März 2022: 39-47.</ref> Sy openbare kritiek op die [[Sammlung Reinhard Klimmt]]<ref> Focus Nr. 26 (2010):DEUTSCHLAND: „Das ist ein peinlicher Witz“</ref> was deel van kontroversiële debatte.<ref>About-Africa, 28. Juli 2011: AUSSTELLUNGSKRITIK IM FOCUS</ref> == Eerbewyse == Vir sy bydrae tot die behoud van die Franse kulturele erfenis is Udo Horstmann op 17 Mei 2016 deur [[Audrey Azoulay]], destydse Minister van Kultuur en Kommunikasie, aangewys as “Chevalier de l'[[Ordre des Arts et des Lettres]]”.<ref> Ministère de la culture: Ordre des Arts et des Lettres. Generic Paris 2018: 25</ref> == Ander == Volgens [[Rainer Erler]] is die karakter Istvan Kaltenbach in sy roman “[[Die Kaltenbach-Papiere]]” (en die filmverwerking daarvan) op Udo Horstmann gebaseer.<ref> Frank G. Gerigk (Hrsg.): Die Welten des Rainer Erler. Anthologie. p.machinery, Murnau 2017: 126</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1941]] 2zve425yg6ttwouvhvezzijdijdu5c3 2902072 2902071 2026-05-07T12:25:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902072 wikitext text/x-wiki '''Udo Horstmann''' (* [[1941]] in [[Witten]])<ref> Kunst aus Afrika in der Innerschweiz. Ein Leben für die Kunst! In Afrika entdeckte ein Rohstoffhändler vor 20 Jahren eine Leidenschaft, die seither sein Leben bestimmt.In: Prive Nr 2. 1995, p108-114.</ref> is 'n [[Duitsland|Duitse]] sakeman, [[private versameling|kunsversamelaar]] en [[beskermheer]]. == Lewe == Horstmann het in [[Noordryn-Wesfale]] grootgeword. Ná sy [[militêre diensplig]] het hy in [[Universiteit van Keulen|Keulen]] gestudeer.<ref>https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA208056318&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00036536&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon~78feda91&aty=open-web-entry</ref> Daarna het hy tussen 1970 en 1980 vir besigheid in die [[Verenigde State]] en [[Suid-Afrika]] gewoon.<ref>Udo Horstmann - Five Hundred Year Archive. In: fhya.uct.ac.za. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> Hy was daar 'n sleutelvennoot van [[Marc Rich]], wat daarop gemik was om grondstof-embargo's teen die destydse apartheidsregime te omseil.<ref>[[Daniel Ammann]]: ''King of Oil. Marc Rich. Vom mächtigsten Rohstoffhändler der Welt zum Gejagten der USA'', [[Orell Füssli]], Zürich 2010, S. 125ff.</ref><ref>Daniel Ammann: ''The King of Oil: The Secret Lives of Marc Rich'', St. Martin's Press, New York 2009, S. 118 sowie 136f.</ref> Die belang van Horstmann in hierdie verband blyk ook uit die feit dat die kodewoord "Udo" vir Suid-Afrika gebruik is tydens die kwartaalvergaderings van die topbestuur van Rich se maatskappy in Zürich.<ref>https://www.theguardian.com/uk/2001/may/04/conservatives.politicalnews</ref> Verder was hy betrokke by verskeie grondstof-termyntransaksies wat verband gehou het met Russiese steenkool tydens die [[Koue Oorlog]]. == Versameling van Nie-Europese Kuns == Sedert die 1980’s het Horstmann begin om versamelings van Afrika- en Oseaniese kuns op die internasionale kunsmark op te bou,<ref> Dominique Remondino: An Interview with Udo Horstmann. In: Art Tribal, 2003/4:100-105.</ref> wat wêreldwyd bekendheid verwerf het deur uitstallings en publikasies. In verband met die uitstallings van sy versamelingsvoorwerpe was daar verskeie samewerkings met museums.<ref>The Power of Form. African Art from the Horstmann Collection. Ediz. illustrata (Archeologia, arte primitiva e orientale) - Hardcover Ezio Bassani; Michael Bockemühl </ref><ref>Junge Peter und Dietrich Wildung (Hrsg.) 5000 Jahre Afrika - Ägypten - Afrika : Sammlung W. und U. Horstmann und Staatliche Museen zu Berlin</ref> Deur die jare het Horstmann ook voorwerpe uit sy versameling as geskenke aan internasionale museums gegee, onder andere aan die [[Museum Rietberg]] in [[Zürich]],<ref>Museum Rietberg Zürich - Jahresbericht 2020. In: rietberg.ch. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> die [[Museum of Fine Arts, Boston]]<ref> ↑ Doll. In: collections.mfa.org. Abgerufen am 18. Oktober 2024 (englisch).</ref>en die [[Brooklyn Museum]] in New York.<ref>↑ Brooklyn Museum. In: brooklynmuseum.org. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> In 1992 het ’n besonder groot skenking van Suid-Afrikaanse kuns aan die [[Johannesburg Art Gallery]] plaasgevind.<ref>↑ Johannesburg Art Gallery:The Horstmann Collection of Southern African Art. Bibliothèque Alain Guisson 1992.</ref> Hy het ook deelgeneem aan sosiale diskusse oor die ontvangs van nie-Europese kuns<ref>Udo Horstmann/ Klaus Maaz: " I PIERCE THE SKY'S EYE", WEATHER CHARMS FROM MICRONESIA. In: Art Tribal/ Micronesia 09/ Herbst 2005: 72-89</ref>, die kunsmark en die uitstallingsektor.<ref>Pierre Naquin and Carine Claude: UDO AND WALLY HORSTMANN, WHENE RUDITION MEETS PASSION. In: Ama 334, März 2022: 39-47.</ref> Sy openbare kritiek op die [[Sammlung Reinhard Klimmt]]<ref> Focus Nr. 26 (2010):DEUTSCHLAND: „Das ist ein peinlicher Witz“</ref> was deel van kontroversiële debatte.<ref>About-Africa, 28. Juli 2011: AUSSTELLUNGSKRITIK IM FOCUS</ref> == Eerbewyse == Vir sy bydrae tot die behoud van die Franse kulturele erfenis is Udo Horstmann op 17 Mei 2016 deur [[Audrey Azoulay]], destydse Minister van Kultuur en Kommunikasie, aangewys as “Chevalier de l'[[Ordre des Arts et des Lettres]]”.<ref> Ministère de la culture: Ordre des Arts et des Lettres. Generic Paris 2018: 25</ref> == Ander == Volgens [[Rainer Erler]] is die karakter Istvan Kaltenbach in sy roman “[[Die Kaltenbach-Papiere]]” (en die filmverwerking daarvan) op Udo Horstmann gebaseer.<ref> Frank G. Gerigk (Hrsg.): Die Welten des Rainer Erler. Anthologie. p.machinery, Murnau 2017: 126</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1941]] t8w5u3bo8q3ha82sle8y969kd6isa0r 0 450885 2902079 2892098 2026-05-07T12:32:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902079 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Sir Alex Ferguson | image = [[Lêer:Alex Ferguson.jpg|250px]] | caption = Ferguson in 2006 | fullname = Alexander Chapman Ferguson | birth_date = {{birth date and age|1941|12|31|df=y}} | birth_place = [[Glasgow]], Skotland<!-- Only city and country name when it's a major city, no districts etc. --> | position = Aanvaller | youthyears1 = |youthclubs1 = Harmony Row Boys Club | youthyears2 = |youthclubs2 = Drumchapel Amateurs | years1 = 1957–1960 |clubs1 = [[Queen's Park F.C.|Queen's Park]] |caps1 = 31 |goals1 = 15 | years2 = 1960–1964 |clubs2 = [[St Johnstone F.C.|St Johnstone]] |caps2 = 37 |goals2 = 19 | years3 = 1964–1967 |clubs3 = [[Dunfermline Athletic F.C.|Dunfermline Athletic]] |caps3 = 89 |goals3 = 66 | years4 = 1967–1969 |clubs4 = [[Glasgow Rangers|Rangers]] |caps4 = 41 |goals4 = 25 | years5 = 1969–1973 |clubs5 = [[Falkirk F.C.|Falkirk]] |caps5 = 95 |goals5 = 37 | years6 = 1973–1974 |clubs6 = [[Ayr United F.C.|Ayr United]] |caps6 = 24 |goals6 = 9 | totalcaps = 317 |totalgoals = 171 | nationalyears1 = 1960 |nationalteam1 = Skotland Amateurs<ref name=McColl>{{cite web |last1=McColl |first1=Brian |last2=Gorman |first2=Douglas |last3=Campbell |first3=George |title=FORGOTTEN GLORIES – British Amateur Internationals 1901–1974 |url=http://www.scottish-football-historical-archive.co.uk/Forgotten%20Glories.pdf |url-status=dead |pages=318 |access-date=16 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702210501/http://www.scottish-football-historical-archive.co.uk/Forgotten%20Glories.pdf |archive-date=2 July 2017}}</ref> |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 1 | nationalyears3 = 1967 |nationalteam3 = Scottish Football League XI<ref>{{cite web |title=Alex Ferguson |url=http://www.londonhearts.com/SFL/players/alexferguson.html |publisher=London Hearts Supporters' Club |access-date=5 December 2011}}</ref> |nationalcaps3 = 2 |nationalgoals3 = 1 | nationalyears2 = 1967 |nationalteam2 = [[Skotse nasionale sokkerspan|Skotland]]<ref>{{cite web |first1=Stephen |last1=Bell |first2=Andre |last2=Zlotkowski |title=Scotland XI Tour of Asia and Oceania 1967 |url=https://www.rsssf.org/tabless/scotlandxi-asotour67.html |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] |date=6 June 2008 |access-date=5 March 2011}}</ref><ref name="1967 reclassified">{{cite web |title=Former Scotland players to be recognised with international caps including Sir Alex Ferguson |url=https://www.scottishfa.co.uk/news/former-scotland-players-to-be-recognised-with-international-caps-including-sir-alex-ferguson/?rid=14258 |website=scottishfa.co.uk |publisher=Scottish Football Association |date=9 October 2021 |access-date=10 October 2021}}</ref> |nationalcaps2 = 4 |nationalgoals2 = 3 | manageryears1 = 1974 |managerclubs1 = [[East Stirlingshire F.C.|East Stirlingshire]] | manageryears2 = 1974–1978 |managerclubs2 = [[St Mirren F.C.|St Mirren]] | manageryears3 = 1978–1986 |managerclubs3 = [[Aberdeen FC|Aberdeen]] | manageryears4 = 1985–1986 |managerclubs4 = [[Skotse nasionale sokkerspan|Skotland]] | manageryears5 = 1986–2013 |managerclubs5 = [[Manchester United]] }} '''Sir Alexander Chapman Ferguson''' (gebore [[31 Desember]] [[1941]]) is ’n [[Skotland|Skotse]] voormalige professionele [[Sokker|sokkerafrigter]] en speler, veral bekend vir sy termyn as hoofafrigter van [[Manchester United]] van 1986 tot 2013. Hy word wyd beskou as die grootste afrigter van alle tye en het meer trofeë gewen as enige ander afrigter in die geskiedenis van sokker.<ref>{{Cite web |last=Corless |first=Liam |date=2024-06-02 |title=The 15 best football managers of all time have been ranked in order |url=https://www.givemesport.com/football-best-managers-ever-ranked/ |access-date=2025-05-23 |website=GiveMeSport |language=en}}</ref> Ferguson word dikwels gekrediteer vir sy fokus op jeugontwikkeling tydens sy tyd by Manchester United wat daartoe bygedra het om die klub een van die suksesvolste in die wêreld te maak.<ref name=":1">{{Cite news |date=2005-09-14 |title=Why youth is the key for Sir Alex |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/get_involved/4200614.stm |access-date=2022-05-06}}</ref> Ferguson het as aanvaller vir verskeie Skotse klubs gespeel, insluitend Dunfermline Athletic en Rangers. Terwyl hy vir Dunfermline gespeel het, was hy die topdoelmaker in die Skotse liga gedurende die 1965–66-seisoen. Teen die einde van sy spelersloopbaan het hy ook as afrigter begin werk, en sy afrigterloopbaan het by East Stirlingshire en St Mirren begin. Ferguson het toe groot sukses behaal as afrigter van Aberdeen, waar hy drie Skotse ligatitels, vier Skotse Bekers, en beide die [[UEFA Bekerwenner-beker]] en die [[UEFA Superbeker]] in 1983 gewen het. Hy het kortstondig [[Skotse nasionale sokkerspan|Skotland]] afgerig ná die dood van Jock Stein, en die span na die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986 Wêreldbeker]] gevoer. Ferguson is in November 1986 as afrigter van Manchester United aangestel. Gedurende sy 26 jaar by die klub het hy 38 trofeë gewen, insluitend 13 [[Premier League]]-titels, vyf FA-bekers, en twee [[UEFA Champions League|Champions League]]-titels. Hy is in 1999 deur koningin [[Elizabeth II]] tot ridder geslaan as deel van die [[Orde van die Britse Ryk]] vir sy uitstaande bydrae tot sokker, nadat hy daardie jaar Manchester United tot 'n historiese driekuns gelei het – die Premier League, FA-beker en Champions League.<ref name=":2">{{cite news |title=Sir Alex's crowning glory |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/football/398955.stm |work=[[BBC News]] |date=20 July 1999 |access-date=6 November 2012}}</ref> Ferguson is die langsdienende afrigter in Manchester United se geskiedenis, en het Sir Matt Busby se rekord op 19 Desember 2010 oortref. Hy het aan die einde van die 2012–13-seisoen uitgetree, ná hy die Premier League in sy finale seisoen gewen het. Ná sy aftrede as afrigter van Manchester United in 2013, het Ferguson voortgegaan om as ambassadeur en direkteur vir die klub te dien. In Oktober 2024 is aangekondig dat hy aan die einde van die seisoen sy amptelike rol as klubambassadeur sal verlaat.<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2019/05/23/5ce5c24eca4741c7638b4567.html |title=Guardiola on his way to becoming the most successful coach of all time |publisher=Marca |last1=Rubio |first1=Alberto|last2=Clancy|first2=Conor|date=23 May 2019}}</ref> Ferguson is ook ’n [[Wyn|wynversamelaar]].<ref>{{cite web |last=Mercer |first=Chris |url=https://www.decanter.com/interviews/decanter-interview-sir-alex-ferguson-12467/ |title=Decanter Interview: Sir Alex Ferguson on wine |date=5 June 2014 |access-date=17 December 2020 |work=Decanter}}</ref> In 2014 het hy ’n deel van sy indrukwekkende versameling by Christie's opgeveil. Volgens David Elswood, die hoof van wyn by Christie's, is Ferguson se wynvoorkeur "uitsonderlik".<ref>{{cite web |last=Rawlinson |first=Kevin |url=https://www.theguardian.com/football/2014/may/24/alex-ferguson-wine-collection-auction |title=Sir Alex Ferguson begins selling wine collection to make space for new finds |date=24 May 2014 |access-date=17 December 2020 |work=The Guardian}}</ref> Die versameling is op tot £3 miljoen gewaardeer.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-manchester-27048415 |title=Sir Alex Ferguson wine collection auction could make £3m |date=16 April 2014 |access-date=17 December 2020 |work=BBC News}}</ref> Ná die eerste van drie veilings het hy 229 items vir £2,2 miljoen verkoop.<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news/sir-alex-ferguson-sells-part-his-wine-collection-ps2-2m-first-three-hong-kong-auctions-9430853.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425002545/https://www.independent.co.uk/sport/football/news/sir-alex-ferguson-sells-part-his-wine-collection-ps2-2m-first-three-hong-kong-auctions-9430853.html |archive-date=2021-04-25 |url-access=limited |url-status=live |title=Sir Alex Ferguson sells part of his wine collection for £2.2m in the first of three Hong Kong auctions |date=24 May 2014 |access-date=17 December 2020 |work=The Independent}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-manchester-27558222 |title=Sir Alex Ferguson's wine collection sells for £2.2m |date=24 May 2014 |access-date=17 December 2020 |work=BBC News}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ferguson, Alex}} [[Kategorie:Skotse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] a2nuffoc74ekie0vxulj2r5i76l882k 0 452148 2902280 2889163 2026-05-08T06:29:01Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Heliophila_africana.jpg" met "Heliophila_lactea.jpg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Corrected identification 2902280 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Heliophila lactea.jpg |image_caption = ''Heliophila africana'' |display_parents = 3 |taxon = Heliophila |authority = [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] ex [[Carolus Linnaeus|L.]], (1763) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = <center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Heliophila''''' (sporries) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Brassicaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]], [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. == Sinonieme == {{div col|colwidth=20em}} * ''Brachycarpaea'' <small>DC.</small> * ''Carponema'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Carpopodium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Cycloptychis'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Sond.</small> * ''Leptormus'' <small>(DC.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''Ormiscus'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Orthoselis'' <small>Spach</small> * ''Pachystylum'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Palmstruckia'' <small>Sond.</small> * ''Prisciana'' <small>Raf.</small> * ''Schlechteria'' <small>[[Harry Bolus|Bolus]] ex Schltr.</small> * ''Selenocarpaea'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Silicularia'' <small>[[Robert Harold Compton|Compton]]</small> * ''Thlaspeocarpa'' <small>[[Christo Albertyn Smith|C.A.Sm.]]</small> * ''Trentepohlia'' <small>Roth</small> {{div col end}} == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:12639-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Heliophila acuminata]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Steud.</small> * ''[[Heliophila adpressa]]'' <small>O.E.Schulz</small> * ''[[Heliophila affinis]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila africana]]'' <small>(L.) Marais</small> * ''[[Heliophila agtertuinensis]]'' <small>(O.E.Schulz) Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila alpina]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila amplexicaulis]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Heliophila arenaria]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila arenosa]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila astyla]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila biseriata]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila brachycarpa]]'' <small>[[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''[[Heliophila brassicifolia]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Heliophila bulbostyla]]'' <small>P.E.Barnes</small> * ''[[Heliophila callosa]]'' <small>(L.f.) DC.</small> * ''[[Heliophila carnosa]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Steud.</small> * ''[[Heliophila cedarbergensis]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila cinerea]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila clarkii]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila collina]]'' <small>O.E.Schulz</small> * ''[[Heliophila concatenata]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila cornellsbergia]]'' <small>B.J.Pienaar & Nicholas</small> * ''[[Heliophila cornuta]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila coronopifolia]]'' <small>L.</small> * ''[[Heliophila crassistyla]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila crithmifolia]]'' <small>Willd.</small> * ''[[Heliophila cuneata]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila decurva]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila deserticola]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila diffusa]]'' <small>DC.</small> * ''[[Heliophila digitata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Heliophila dregeana]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila elata]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila elongata]]'' <small>(Thunb.) DC.</small> * ''[[Heliophila ephemera]]'' <small>P.A.Bean</small> * ''[[Heliophila esterhuyseniae]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila eximia]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila filicaulis]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila florulenta]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila formosa]]'' <small>Hilliard & B.L.Burtt</small> * ''[[Heliophila gariepina]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila glabrescens]]'' <small>(O.E.Schulz) Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila glauca]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila goldblattii]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila hurkana]]'' <small>Al-Shehbaz & Mumm.</small> * ''[[Heliophila juncea]]'' <small>(P.J.Bergius) Druce</small> * ''[[Heliophila katbergensis]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila laciniata]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila lactea]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila leptophylla]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila linearis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Heliophila linoides]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila macowaniana]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila macrosperma]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila magaliesbergensis]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila maraisiana]]'' <small>Al-Shehbaz & Mumm.</small> * ''[[Heliophila meyeri]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila minima]]'' <small>(Stephens) Marais</small> * ''[[Heliophila minor]]'' <small>(Marais) Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila monosperma]]'' <small>Al-Shehbaz & Mumm.</small> * ''[[Heliophila namaquana]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Heliophila namaquensis]]'' <small>(Marais) Al-Shehbaz & Mumm.</small> * ''[[Heliophila nubigena]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila obibensis]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila patens]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Heliophila pectinata]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila pendula]]'' <small>Willd.</small> * ''[[Heliophila pinnata]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Heliophila polygaloides]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila promontorii]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila pseudoeximia]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila pubescens]]'' <small>Burch. ex Sond.</small> * ''[[Heliophila pusilla]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Heliophila ramosissima]]'' <small>O.E.Schulz</small> * ''[[Heliophila refracta]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila remotiflora]]'' <small>O.E.Schulz</small> * ''[[Heliophila rigidiuscula]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Heliophila rimicola]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila roggeveldensis]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila scabrida]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila scandens]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Heliophila schulzii]]'' <small>Marais</small> * ''[[Heliophila scoparia]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila seselifolia]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila suavissima]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila suborbicularis]]'' <small>Al-Shehbaz & Mumm.</small> * ''[[Heliophila subulata]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila tabularis]]'' <small>Dod</small> * ''[[Heliophila thunbergii]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Heliophila tricuspidata]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Heliophila trifurca]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila tulbaghensis]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Heliophila variabilis]]'' <small>Burch. ex DC.</small> * ''[[Heliophila verna]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila vlokii]]'' <small>Al-Shehbaz</small> * ''[[Heliophila xylopoda]]'' <small>Al-Shehbaz</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Heliophila| ]] oono7cg7o7pf5hrcui1zfc3r6epd3wv 0 452916 2902334 2859727 2026-05-08T10:56:06Z Aliwal2012 39067 2902334 wikitext text/x-wiki {{Skuinse titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Sealed Room | beeld = | regisseur = [[D.W. Griffith|D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = {{Plainlist| * [[Honoré de Balzac]] * [[Edgar Allan Poe]] * Frank E. Woods }} | met = {{Plainlist| * [[Arthur V. Johnson]] * [[Marion Leonard]] * [[Henry B. Walthall]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = Robert Israel | redigeerder = | verspreider = [[Biograph Company]] | ateljee = | vrystelling = [[2 September]] [[1909]] | speeltyd = 11 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001032 }} [[File:The Sealed Room (1909).webm|thumb|thumbtime=2|upright=1.3|{{center|Stilrolprent; speeltyd 00:11:19.}}]] '''''The Sealed Room''''' (ook bekend as '''''The Sealed Door''''') is ’n elf-minuut lange [[Amerikaanse]] [[stilfilm]] wat in September 1909 vrygestel is en handel oor 'n jaloerse heerser se wraak. Die film is vervaardig deur die ''Biograph Company'' en geregisseer deur [[D. W. Griffith]]. Die rolverdeling sluit in [[Arthur V. Johnson]], [[Marion Leonard]], [[Henry B. Walthall]], [[Mary Pickford]], en [[Mack Sennett]]. Dit is versprei na teaters as deel van ’n dubbelvertoning saam met die drie-minute komiese kortfilm ''[[The Little Darling]]''.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/S/SealedRoom1909.html The Sealed Room]</ref><ref>Thomas S. Hischak. ''American Literature on Stage and Screen: 525 Works and Their Adaptations''</ref> Afdrukke van ''The Sealed Room'' bestaan steeds in die filmargiewe van die Moderne Kunsmuseum in Manhattan (as 'n 35mm asetaat fynkorrel meester-negatief) en die Amerikaanse [[Library of Congress]] (as 'n 35mm papierpositief). Die film is in die [[publieke domein]] in die Verenigde State. == Tema == Die film se tema van inmuuring is geïnspireer deur [[Honoré de Balzac]] se ''La Grande Bretêche'' en [[Edgar Allan Poe]] se ''The Cask of Amontillado'', wat albei die sentrale tema het van mense wat lewend in 'n muur of kamer ingemessel word. Die koning bou ’n knus, vensterlose liefdesnes vir homself en sy konkubine. Sy is egter nie lojaal aan haar heerser nie, maar het ’n verhouding met die hoftroebadoer. Hulle gebruik selfs die koning se nuwe speelkamer vir hul geheime ontmoetings. Wanneer die koning dit ontdek, roep hy sy messelaars. Terwyl die ontroue paartjie nog binne is, gebruik die messelaars klip en sement om stilweg die enigste deur na die kamer toe te messel. Die twee geliefdes versmoor, en die film eindig.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/S/SealedRoom1909.html|"The Sealed Room"]{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, van die ''Silent Era'' webwerf.</ref> == Hoofrolspelers == * [[Arthur V. Johnson]] as die koning/graaf * [[Marion Leonard]] as die gravin * [[Henry B. Walthall]] as die troebadoer == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001032}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] b464sg5r8f1lfouh106gzfcy04d6xjb 0 453486 2902087 2835807 2026-05-07T12:39:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902087 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Christian Dior |kenteken = |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 1946 |ligging_stad = [[Parys]] |ligging_land = [[Frankryk]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = [[Bernard Arnault]] |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = |produkte = Leergoedere, saalware, juwele, horlosies, klere en bykomstighede, sy en tekstiel, huis, parfuum, skoonheidsmiddels |dienste = |inkomste = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [https://www.dior.com ''dior.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Christian Dior''', bekend as '''Dior''', is 'n Franse luuksegoederemaatskappy wat beheer en gelei word deur die sakeman [[Bernard Arnault]], wat ook aan die hoof staan ​​van [[Moët Hennessy Louis Vuitton S. A.]] - die wêreld se grootste luukse groep. Dior self hou 42.36% van die aandele en 59.01% van die stemregte binne LVMH.<ref>[https://www.lepoint.fr/societe/luxe-lvmh-veut-acheter-christian-dior-couture-pour-6-5-milliards-25-04-2017-2122396_23.php Luxe: LVMH absorbe la prestigieuse maison Dior]</ref> Gestig in 1946 deur die gelyknamige ontwerper Christian Dior, ontwerp en verkoop die maatskappy vandag gereed-om-te-dra leergoedere, mode-bykomstighede, skoene, juweliersware, horlosies, parfuum, grimering en velversorgingsprodukte, terwyl dit ook sy tradisie as 'n erkende [[haute couture]]-skepper (met die ''Christian Dior Couture''-afdeling) handhaaf.<ref>[https://www.lemonde.fr/entreprises/article/2017/04/25/lvmh-compte-racheter-christian-dior-couture_5116894_1656994.html LVMH compte racheter Christian Dior couture]</ref> Alhoewel dit hoofsaaklik vir vroue vervaardig, het die maatskappy 'n ''Dior Homme''-afdeling vir mans, en kinderklere word onder die naam ''baby Dior'' vervaardig.<ref>[https://investir.lesechos.fr/actu-des-valeurs/la-vie-des-actions/la-famille-arnault-se-renforce-dans-lvmh-qui-rachete-dior-1724914 La famille Arnault se renforce dans LVMH, qui rachète Dior]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{normdata}} [[Kategorie:Franse maatskappye]] eldk9b1q3mvc1uxf4f7ugt8vsj5g17l 0 457352 2902092 2900358 2026-05-07T12:43:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902092 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Fashion Sakala | full_name = Junior Fashion Sakala<ref>{{cite web|title=FIFA U-20 World Cup Korea Republic 2017: List of Players|url=http://www.fifadata.com/document/FWYC/2017/pdf/FWYC_2017_SquadLists.pdf|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174344/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2017/pdf/FWYC_2017_SquadLists.pdf|archive-date=25 December 2018|url-status=dead}}</ref> | image = [[Lêer:Fashion Sakala 2017.jpg|240px]] | caption = Sakala in 2017 | birth_date = {{Birth date and age|1997|03|14|df=y}} | birth_place = [[Chipata]], [[Zambië]] | height = 1,78 m | position = Aanvaller | currentclub = [[Al-Fayha Club|Al-Fayha]] | clubnumber = 10 | years1 = 2015–2016 | clubs1 = [[Nchanga Rangers FC|Nchanga Rangers]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 2016–2017 | clubs2 = [[Zanaco FC|Zanaco]] | caps2 = | goals2 = | years3 = 2017–2018 | clubs3 = [[Spartak-2 Moskou]] | caps3 = 35 | goals3 = 10 | years4 = 2017–2018 | clubs4 = [[Spartak Moskou]] | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2021 | clubs5 = [[KV Oostende]] | caps5 = 80 | goals5 = 24 | years6 = 2021–2023 | clubs6 = [[Glasgow Rangers|Rangers]] | caps6 = 59 <!-- LEAGUE STATS ONLY --> | goals6 = 21 <!-- LEAGUE STATS ONLY --> | years7 = 2023– | clubs7 = [[Al-Fayha Club|Al-Fayha]] | caps7 = 68 | goals7 = 29 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = [[Zambië o/20]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Zambië o/23]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017– | nationalteam3 = [[Zambiese nasionale sokkerspan|Zambië]] | nationalcaps3 = 39 | nationalgoals3 = 11 | club-update = 7 November 2025 | nationalteam-update = 26 Desember 2025 }} '''Junior Fashion Sakala''' (gebore [[14 Maart]] [[1997]]) is 'n [[Zambië|Zambiese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n aanvaller speel vir die [[Saoediese Professionele Liga|Saudi Pro League]]-klub [[Al-Fayha Club|Al-Fayha]] en die Zambiese nasionale span. Sakala het vir Zambiese klubs Nchanga Rangers en Zanaco gespeel, en het in 2016 die Zambia Super League met Zanaco gewen. Hy het in Februarie 2017 by [[Spartak Moskou]] aangesluit, maar het geen eerste span-wedstryde vir die klub gespeel nie, en in plaas daarvan vir Spartak-2 Moskou in die tweede liga van Rusland opgedraf. In Julie 2018 het hy by die Belgiese klub KV Oostende aangesluit, waar hy oor drie seisoene 31 doele in 102 wedstryde aangeteken het. Hy het in 2021 op 'n gratis oordrag by [[Glasgow Rangers|Rangers]] aangesluit, waar hy die Skotse Beker gewen het en 24 doele in 91 wedstryde aangeteken het. Op 8 Augustus 2023 het Sakala by die Saudi Pro League-klub Al-Fayha aangesluit op 'n tweejaar-kontrak.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66434625 |title=Fashion Sakala: Zambia forward joins Al-Fayha after exiting Rangers 'with heavy heart' |website=BBC Sport |date=8 August 2023 |access-date=9 August 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=الزامبي فاشون سكالا جونيور فيحاوي حتى 2025 |url=https://www.alfiha.com/blog/78 |website=alfiha.com |date=8 August 2023 |access-date=9 August 2023 |archive-date=6 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206055903/https://www.alfiha.com/blog/78 |url-status=dead |language=ar }}</ref> Sakala was lid van die Zambiese onder-20-span wat die 2017 Afrika Onder-20 Beker van Nasies gewen het. Hy het sy senior internasionale debuut in September 2017 gemaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sakala, Fashion}} [[Kategorie:Zambiese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] b9wiormp3xb3m0cmm6jkmsr23bcc6vi 0 457408 2902298 2869702 2026-05-08T06:51:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902298 wikitext text/x-wiki Die '''Veld van Strome''' is 'n gebied in die lug waar verskeie [[Sterrestroom|sterrestrome]] sigbaar is en mekaar kruis. Dit is in 2006 deur Vasily Belokurov en Daniel Zucker se span ontdek in data van die [[Digitale Sloan-lugopname]]. Die span het die gebied "Veld van Strome" genoem omdat so baie stringe sterre mekaar hier kruis.<ref>{{Cite web |last=Belokurov |first=V. |last2=Evans |first2=N. W. |last3=Gilmore |first3=G. |last4=Vidrih |first4=S. |last5=Bramich |first5=D. M. |last6=Newberg |first6=H. J. |last7=Wyse |first7=R. F. G. |last8=Irwin |first8=M. J. |last9=Fellhauer |first9=M. |last10=Hewett |first10=P. C. |last11=Walton |first11=N. A. |last12=Wilkinson |first12=M. I. |last13=Cole |first13=N. |last14=Yanny |first14=B. |last15=Rockosi |first15=C. M. |last16=Beers |first16=T. C. |last17=Bell |first17=E. F. |last18=Brinkmann |first18=J. |last19=Ivesic |first19=Z. |last20=Lupton |first20=R. |date=2006-05-08 |title=Multiple galaxy mergers continue in the Milky Way |url=http://www.sdss.org/news/releases/20060508.mergers.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060603041838/http://www.sdss.org/news/releases/20060508.mergers.html |archive-date=2006-06-03 |website=Sloan Digital Sky Survey}}</ref> Die [[Sagittarius-stroom]] van die [[Sagittarius- Elliptiese Dwergsterrestelsel]] oorheers die gebied. Die stroom het twee takke sterre in die Veld van Strome omdat die sterrestelsel verskeie kere om die [[Melkweg]] gedraai is. Die plek waar die takke vurk, het dit moontlik gemaak om afleidings te maak oor die organisasie van die [[donker materie]] in die binneste [[Galaktiese halo|halo]] van die Melkweg en te ontdek dit is op 'n ronde, sferiese manier versprei, in teenstelling met die afgeplatte [[sferoïed]] wat verwag is. Die vorm van die takke dui ook daarop dat die donker materie baie koud is omdat die takke so dun is en so lank bestaan.<ref>''SpaceDaily'', [http://www.spacedaily.com/reports/Milky_Way_A_Field_Of_Streams.html "Milky Way A Field Of Streams"]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 2006 May 9 (besoek op 29 Maart 2009)</ref> Ook in die gebied is die [[Monoceros-ring]], wat voor die Veld van Strome ontdek is.<ref>''SDSS'', [http://www.sdss.org/includes/sideimages/fos_dr6_marked.html "Map of stars in the outer regions of the Milky Way Galaxy"], ''V. Belokurov, Sloan Digital Sky Survey'' (accessed 2009 March 29) {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090319050248/http://www.sdss.org/includes/sideimages/fos_dr6_marked.html |date=March 19, 2009 }}</ref> ==Sien ook== * [[Lys van Melkweg se satellietsterrestelsels]] * [[Sterrestroom]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * ''The Astrophysical Journal'', Volume 658, Issue 1, pp.&nbsp;337–344. "An Orphan in the ''Field of Streams''"; Maart 2007; Belokurov, V. et al.; {{doi|10.1086/511302}}; * ''The Astrophysical Journal'', Volume 642, Issue 2, pp.&nbsp;L137-L140. "The Field of Streams: Sagittarius and Its Siblings"; Mei 2006; Belokurov, V. et al.; {{doi|10.1086/504797}}; * ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Volume 375 Issue 4, pp.&nbsp;1171–1179. "Is Ursa Major II the progenitor of the Orphan Stream?"; M. Fellhauer et al.; {{doi|10.1111/j.1365-2966.2006.11404.x}}; * ''Science News'', "Galactic de Gustibus: Milky Way's snacks shed light on dark matter and galaxy growth", Ron Cowen, 1 Julie 2006 * ''Christian Science Monitor'', [https://www.csmonitor.com/2006/0518/p14s02-stss.html "Big galaxies, it seems, eat little ones"], Robert C. Cowen, 18 Mei 2006 (besoek op 29 Maart 2009) * ''New Scientist'', [https://www.newscientist.com/article/dn9134-our-galaxys-halo-is-round-not-squashed.html "Our galaxy's halo is round not squashed"], Maggie McKee, 9 Mei 2006 (besoek op 29 Maart 2009) {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Field of Streams}} {{Melkweg}} {{Normdata}} [[Kategorie:Melkweg]] ain240rp5ramwoih2kdas39di7mezzs 0 457474 2902211 2870025 2026-05-07T20:02:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2902211 wikitext text/x-wiki '''Tandazani Dhlakama''' is 'n Zimbabwiese kurator en museumprofessioneel. Sy is die Kurator van Globale Afrika by die [[:en:Royal_Ontario_Museum|Royal Ontario Museum]] (ROM) in [[Toronto]], [[Kanada]].<ref>{{Cite web |date=2026-03-22 |title=ROM Appoints Tandazani Dhlakama as Curator of Global Africa {{!}} Royal Ontario Museum |url=https://www.rom.on.ca/news-releases/rom-appoints-tandazani-dhlakama-curator-global-africa |access-date=2026-01-20 |website=www.rom.on.ca |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-04 |title=Dhlakama Appointed ROM's New Curator of Global Africa |url=https://www.gallerieswest.ca/api/content/ca0e1088-f91c-11ef-9395-12163087a831/ |access-date=2026-01-20 |website=Galleries West |language=en-ca}}</ref> Dhlakama is bekend vir haar werk oor Afrika- en diasporiese kuns, sowel as vir haar kuratoriese rolle by die [[Zeitz Museum van Kontemporêre Kuns Afrika|Zeitz Museum of Contemporary Art Africa]] (Zeitz MOCAA) in [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web |date=2012-11-08 |title=Five Bhobh Conversations (Mellon |url=https://www.ru.ac.za/fineart/latestnews/five_bhobh_conversations.html |access-date=2026-01-20 |website=www.ru.ac.za |language=en}}</ref> == Vroeë lewe en opvoeding == Dhlakama is in [[Zimbabwe]] gebore. Sy het 'n Meestersgraad in Kunsgalery- en Museumstudies van die [[Universiteit van Leeds]] in die [[Verenigde Koninkryk]], en 'n Baccalaureusgraad in Beeldende Kunste en Politieke Wetenskap van [[:en:St._Lawrence_University|die St. Lawrence Universiteit]] in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].<ref name="ROMAppointment">{{cite web |title=ROM appoints Tandazani Dhlakama as Curator of Global Africa |url=https://www.rom.on.ca/media-centre/news-release/rom-appoints-tandazani-dhlakama-curator-global-africa |website=Royal Ontario Museum |access-date=19 January 2026}}</ref> == Loopbaan == === Nasionale Galery van Zimbabwe === Voordat sy internasionaal gewerk het, was Dhlakama die kurator van onderwys en openbare programmering by die [[:en:National_Gallery_of_Zimbabwe|Nasionale Galery van Zimbabwe]] in Harare. In hierdie rol het sy bygedra tot uitstallings, opvoedkundige inisiatiewe en openbare betrokkenheidsprogramme wat daarop gemik is om kontemporêre kunspraktyk in Zimbabwe te ondersteun.<ref name="GoetheProfile">{{cite web |title=Tandazani Dhlakama |url=https://www.goethe.de/prj/hga/en/h24/j24/tdh.html |website=Goethe-Institut |access-date=19 January 2026}}</ref> In Harare het Dhlakama ''These Images Are Stories (2017)'' mede-kurator gemaak in samewerking met die [[:en:British_Council|British Council]] Zimbabwe, ''Zimbo Jam'' en ''Impact Hub Islington'' in [[Harare]]. Dhlakama het as kurator by die Tsoko Gallery, 'n onafhanklike kunsruimte in Harare, gewerk, waar sy hul intreerede-uitstalling, ''Beyond the Body'' (2016), gekurateer het en betrokke was by die vestiging van die ruimte. Dhlakama het as Galery-assistent by die Richard F. Brush-kunsgalery, St. Lawrence Universiteit (2008-2011) gewerk en internskap gedoen by die Microspazio Disponibile-kunsgalery, Italië (2009); Tizianos Art-Kreemart, VSA (2011); en East Street Arts, VK (2015). Dhlakama was deel van die kuratoriale span vir die 13de ''Bamako Encounters—Afrikaanse Biënnale van Fotografie'' (2022) in [[Mali]]. Sy het ''Witness: Afro Perspectives'' (Getuie: Afro Perspektiewe) uit die Jorge M. Pérez-versameling by ''El Espacio 23'' (2020) saamgestel. Sy was 'n adviseur en bydraer tot ''African Artists: From 1882 to Now, deur Phaidon'' (2021) en dien ook as 'n lid van die NESR-stigting se artistieke komitee in [[Luanda]]. Dhlakama het deelgeneem aan verskeie kuratoriese intensiewe kursusse in Afrika, insluitend die [[:en:Independent_Curators_International|Independent Curators International]] (ICI) Kuratoriese Intensief in Dakar, [[Senegal]] (2016), die Zeitz MOCAA Kuratoriese Opleidingsprogram in Kaapstad, Suid-Afrika (2015) en die New Ideas, New Possibilities Kuratoriese Forum en Werkswinkel in [[Bulawayo]], Zimbabwe (2013).<ref>{{Cite web |title=Tandazani Dhlakama - About - Independent Curators International |url=https://curatorsintl.org/collaborators/7346-tandazani-dhlakama |access-date=2026-01-20 |website=curatorsintl.org |language=en}}</ref> === Zeitz MOCAA === In 2017 het Dhlakama by die Zeitz Museum of Contemporary Art Africa (Zeitz MOCAA) in Kaapstad aangesluit, waar sy verskeie kuratoriale poste beklee het, insluitend Assistent-Kurator.<ref>{{Cite web |date=2020-08-12 |title=15 Minutes With a Price Database Power User: Zeitz MOCAA's Tandazani Dhlakama on Telling the Story of Contemporary Painting in Zimbabwe |url=https://news.artnet.com/art-world/15-minutes-with-a-price-database-power-user-zeitz-mocaas-tandazani-dhlakama-1900757 |access-date=2026-01-20 |website=Artnet News |language=en-US}}</ref> Gedurende haar ampstermyn het sy gewerk binne die kuratoriale span onder leiding van [[Koyo Kouoh]], wat die museum se Uitvoerende Direkteur en Hoofkurator was.<ref name="ZeitzAppointments">{{cite web |title=Zeitz MOCAA boosts senior curatorial team with new appointments |url=https://zeitzmocaa.museum/zeitz-mocaa-boosts-senior-curatorial-team-with-new-appointments/ |website=Zeitz MOCAA |access-date=19 January 2026}}</ref> By Zeitz MOCAA het Dhlakama 'n aantal groot uitstallings gekurateer en mede-kurateer, insluitend ''Five Bhobh: Painting at the End of an Era'' (2018); ''When We See Us: A Century of Black Figuration in Painting'' (mede-kurator, 2022); ''Shooting Down Babylon: A Tracey Rose Retrospective'' (mede-kurator, 2022); en ''Seekers, Seers, Soothsayers'' (2023).<ref name="GoetheProfile" /> Sy was ook betrokke by institusionele navorsing, redaksionele projekte en die vestiging van die Zeitz MOCAA– [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteit van die Wes-Kaap]] Museumgenootskapsprogram in 2021.<ref name="ZeitzSymposium">{{cite web |title=The Poetics and Politics of Archival Practice |url=https://zeitzmocaa.museum/exhibition/symposium-the-poetics-and-politics-of-archival-practice-and-book-launch-radical-solidarity-a-reader/ |website=Zeitz MOCAA |access-date=19 January 2026}}</ref> === Koninklike Ontario Museum === In Maart 2025 is Dhlakama aangestel as Kurator van Globale Afrika by die [[:en:Royal_Ontario_Museum|Royal Ontario Museum]]. In hierdie rol hou sy toesig oor die interpretasie, navorsing en uitstallingsontwikkeling van die museum se Afrika- en Afrika-diasporiese versamelings en dra sy by tot openbare programmering en institusionele strategie met betrekking tot Globale Afrika.<ref name="ROMAppointment" /><ref>{{Cite web |date=2026-03-22 |title=We Were Here - The Untold Story of Black Africans in Renaissance Europe {{!}} Royal Ontario Museum |url=https://www.rom.on.ca/whats-on/events/talks-we-were-here-untold-story-black-africans-renaissance-europe |access-date=2026-01-20 |website=www.rom.on.ca |language=en }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kuratoriese praktyk == Dhlakama se kuratoriese praktyk fokus op Afrika- en diasporiese perspektiewe, dekoloniale museummetodologieë, en die verhouding tussen historiese versamelings en kontemporêre artistieke praktyk. Haar werk handel gereeld oor vrae van verteenwoordiging, geheue en globale Afrika-identiteite.<ref name="CIntl">{{cite web |title=Tandazani Dhlakama |url=https://curatorsintl.org/collaborators/7346-tandazani-dhlakama |website=Independent Curators International |access-date=19 January 2026}}</ref> Dhlakama was 'n jurielid vir die [[Sony]] World Photography Awards, [[Londen]] (2023), Contemporary African Photography Prize (2023) en was deel van die 2021 Pérez-prys-nominasiespan, [[Miami]] (2021). In 2026 is Dhlakama aangewys as een van die 50 Afrika-invloedryke kurators van 2025.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Online |date=2025-12-31 |title=Chikukwa, Dhlakama, Hockley among Africa’s Top 50 Influential curators |url=https://www.heraldonline.co.zw/chikukwa-dhlakama-hockley-among-africas-top-50-influential-curators-2/ |access-date=2026-01-20 |website=herald |language=en-US}}</ref> == Geselekteerde uitstallings == * ''Vyf Bhobh: Skilderkuns aan die einde van 'n era'' (Zeitz MOCAA, 2018) * ''Getuie: Afro-perspektiewe uit die Jorge M. Pérez-versameling'' (Miami, 2020).<ref>{{Cite web |title=El Espacio 23 {{!}} WITNESS: Afro Perspectives from the Jorge M. Pérez Collection |url=https://elespacio23.org/2020/06/06/witness-afro-perspectives-from-the-jorge-m-perez-collection/ |access-date=2026-01-20 |language=en-US}}</ref> * ''Wanneer Ons Ons Sien: 'n Eeu van Swart Figurasie in Skilderkuns'' (Zeitz MOCAA, 2022).<ref>{{Cite web |title=When We See Us: A Century of Black Figuration in Painting {{!}} Zeitz MOCAA |url=https://zeitzmocaa.museum/exhibition/when-we-see-us-a-century-of-black-figuration-in-painting/ |access-date=2026-01-20 |language=en-ZA}}</ref> * ''Die Afskiet van Babilon: 'n Tracey Rose-terugblik'' (Zeitz MOCAA, 2022).<ref>{{Cite web |title=Tracey Rose: Shooting Down Babylon {{!}} Zeitz MOCAA |url=https://zeitzmocaa.museum/exhibition/shooting-down-babylon/ |access-date=2026-01-20 |language=en-ZA}}</ref> * ''Soekers, Sieners, Waarsêers'' (Zeitz MOCAA, 2023) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.rom.on.ca/people/tandazani-dhlakama}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] 4f3wfy2dyh1hxqi81c2fv6xmg8qlw52 0 457749 2902094 2874171 2026-05-07T12:44:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902094 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Denkmodel.jpg|duimnael|Gedagtemodel as interne voorstelling tussen werklikheid en aksie.]] 'n '''Gedagtemodel''' (soms ook '''denkmodel''' genoem) is 'n interne [[Sielkunde|sielkundige]] voorstelling van die eksterne [[werklikheid]] (werklik, hipoteties of verbeeld) wat individue konstrueer om die [[wêreld]] te verstaan, daaroor te [[redeneer]] en daarmee te kommunikeer.<ref name="JohnsonLaird2010PNAS">{{Cite journal |van=Johnson-Laird |first=Philip N. |year=2010 |title=Mental models and human reasoning |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=43 |pages=18243–18250 |doi=10.1073/pnas.1012933107 |url=https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1012933107 |access-date=31 Januarie 2026 |language=en }}</ref> Hierdie modelle funksioneer as simulasies, wat mense in staat stel om uitkomste te antisipeer, gebeure te voorspel en besluite te neem deur gestruktureerde gedagte uitbeeldings van situasies te manipuleer eerder as om slegs op abstrakte reëls staat te maak.<ref name="JohnsonLaird2010CogSci">{{Cite journal |van=Johnson-Laird |first=Philip N. |year=2010 |title=Mental Models in Cognitive Science |journal=Cognitive Science: A Multidisciplinary Journal |volume=4 |issue=1 |pages=71–115 |doi=10.1207/s15516709cog0401_4 |url=https://www.researchgate.net/publication/228040206 |access-date=31 Januarie 2026 |language=en }}</ref> Die konsep het ontstaan by die Skotse sielkundige Kenneth Craik, wat in sy 1943-boek ''The Nature of Explanation'' die [[Gees (mens)|gees]] beskryf het as die bou van "kleinskaalse modelle" van die werklikheid om voorspellings te genereer en gedrag te lei, en 'n analogie te trek met hoe masjiene interne meganismes gebruik om op hul omgewings te reageer.<ref name="Craik1983">{{Cite journal |author=Redaksie |year=1983 |title=Forty years on: Kenneth Craik's ''The Nature of Explanation'' (1943) |journal=Perception |volume=12 |pages=233–238 |url=https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1068/p120233 |access-date=31 Januarie 2026 |language=en }}</ref> In [[kognitiewe wetenskap]] het gedagtemodelle prominensie verwerf deur die werk van Philip N. Johnson-Laird en Ruth M. J. Byrne, wat die gedagtemodelteorie van redenasie in die 1980's en 1990's ontwikkel het.<ref name="JohnsonLaird2010PNAS"/> Hierdie teorie beweer dat menslike redenasie behels die konstruering van veelvuldige gedagtemodelle van moontlike scenario's wat ooreenstem met gegewe uitgangspunte, en dan gevolgtrekkings af te lei deur te ondersoek wat waar is oor hulle, eerder as om 'n formele gedagte [[logika]] soortgelyk aan deduktiewe reëls toe te pas<ref name="Cortes2021"/> Byvoorbeeld, in voorwaardelike redenasie (bv. "as A dan B"), vorm individue aanvanklik 'n model wat die ware geval (A en B) verteenwoordig, maar kan alternatiewe soos nie-A en nie-B oor die hoof sien, wat lei tot voorspelbare foute soos die bevestiging van die gevolglike.<ref name="JohnsonLaird2010CogSci"/> Johnson-Laird se baanbrekende boek uit 1983, ''Mental Models: Towards a Cognitive Science of Language, Inference, and Consciousness'', het hierdie benadering geformaliseer en beklemtoon dat modelle eindig is en beperk word deur werkgeheue, wat hul kompleksiteit beperk en veranderlikheid in redenasieprestasie verklaar.<ref name="JohnsonLaird2010PNAS"/> Gedagtemodelle strek verder as deduktiewe redenasie om breër kognitiewe prosesse te beïnvloed, insluitend probleemoplossing, leer en begrip van [[komplekse stelsel]]s.<ref name="Cortes2021">{{Cite journal |van=Cortes |first=Robert A. |etal=yes |year=2021 |title=What Makes Mental Modeling Difficult? Normative Data for the Multidimensional Relational Reasoning Task |journal=Frontiers in Psychology |volume=12 |doi=10.3389/fpsyg.2021.668256 |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2021.668256/full |access-date=31 Januarie 2026 |language=en }}</ref> In visieruimtelike take, byvoorbeeld, verteenwoordig mense verhoudings (bv. "bo" of "na links") deur diagrammatiese modelle, met probleme wat toeneem namate die aantal dimensies of onbepaalde moontlikhede groei, as gevolg van verhoogde kognitiewe las.<ref name="Cortes2021"/> Die teorie is [[Empirisme|empiries]] ondersteun deur studies wat toon dat teenvoorbeelde – gedagtemodelle van die vervalsing van gevalle – individue in staat stel om ongeldige afleidings te weerlê, wat 'n vorm van rasionaliteit demonstreer ten spyte van sistematiese vooroordele.<ref name="JohnsonLaird2010PNAS"/> Interdissiplinêre toepassings van gedagtemodelle strek oor [[sielkunde]], [[kunsmatige intelligensie]], [[ontwerp]] en implementeringswetenskap, waar hulle vorm hoe oortuigings oor die wêreld gedrag en aanpassing lei.<ref name="Hemforth2006">{{Cite book |van=Hemforth |first=Barbara |last2=Konieczny |first2=Lars |year=2006 |title=Mental Models and the Mind |series=Advances in Psychology |url=https://www.sciencedirect.com/topics/psychology/mental-models |access-date=1 Februarie 2026 |language=en }}</ref> In KI en mens-rekenaar-interaksie verminder die belyning van stelselontwerpe met gebruikers se gedagtemodelle foute en verbeter bruikbaarheid, aangesien wanpassende voorstellings tot verwarring lei.<ref name="IxDF2015">{{Cite web |author=Interaction Design Foundation |year=2015 |title=Mental models |website=IxDF – Interaction Design Foundation |url=https://www.interaction-design.org/literature/book/the-glossary-of-human-computer-interaction/mental-models |access-date=1 Februarie 2026 |language=en }}</ref> Oor die algemeen beklemtoon gedagtemodelle die verstand se voorspellende aard, wat persepsie, afleiding en aksie in alledaagse [[kognisie]] oorbrug.<ref name="Craik1983"/> ==Definisie== 'n Gedagte model is 'n sielkundige voorstelling van werklike, hipotetiese of abstrakte situasies wat individue konstrueer om die wêreld te verstaan en daarmee te kommunikeer, wat voorspelling, verduideliking en besluitneming moontlik maak.<ref name="JohnsonLaird">Philip N. Johnson-Laird. ''Mental Models''. Geen datum. http://www.paulos.net/teaching/hcc/papers/johnson-laird_r.htm. Besoek 5 Februarie 2026.</ref> Hierdie interne strukture stel mense in staat om moontlike uitkomste te simuleer en oor komplekse verskynsels te redeneer deur vereenvoudigde weergawes van die werklikheid binne hul gedagtes te manipuleer.<ref name="JohnsonLaird2010PNAS"/> Die term "gedagtemodel" is die eerste keer deur die Skotse sielkundige Kenneth Craik in sy 1943-boek ''The Nature of Explanation'' bekendgestel, waar hy die [[verstand]] beskryf het as die konstruering van "kleinskaalse modelle" van eksterne werklikheid om gebeure te antisipeer en gedrag te lei. Anders as skemas, wat statiese kennisstrukture is wat algemene konsepte en kategorieë organiseer, of skrifte, wat volgorde-gebaseerde verwagtinge vir tipiese gebeure soos om by 'n restaurant te eet, is gedagtemodelle dinamies en simulasie-agtig, wat oorsaaklike verhoudings insluit en iteratiewe toetsing van scenario's moontlik maak.<ref name="Gentner">Dedre Gentner. ''Mental models, psychology of abstract''. Geen datum. https://pages.ucsd.edu/~scoulson/203/mentalmodels.inpress.pdf. Besoek 5 Februarie 2026.</ref><ref name="McGloin2018">Rory McGloin, Joe A. Wasserman & Andy Boyan. 2018. ''Model Matching Theory: A Framework for Examining the Alignment between Game Mechanics and Mental Models''. West Virginia-universiteit. The Research Repository. https://researchrepository.wvu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2863&context=faculty_publications. Besoek 5 Februarie 2026.</ref> Byvoorbeeld, wanneer 'n wanfunksionele motor probleme oplos, kan 'n persoon die vloei van elektrisiteit van die battery na die enjin-aansitter geestelik simuleer en voorspel dat 'n dooie battery die enjin sal verhoed om aan te skakel. Net so gebruik individue in die beplanning van daaglikse aktiwiteite geestelike modelle van weerpatrone – deur gebruik te maak van vorige waarnemings van seisoenale veranderinge en atmosferiese toestande – om reën te antisipeer en te besluit of hulle 'n sambreel moet saamvat. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Psigologie]] [[Kategorie:Konsepte]] [[Kategorie:Epistemologie]] [[Kategorie:Persepsie]] 2uuvmj5esz1ns0tm3n03wwqp9jzv16j 0 458163 2902084 2898050 2026-05-07T12:36:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902084 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name= Andreas Tetteh | image= [[Lêer:Go Ahead Eagles - AE KIFISIA - Andrews Tetteh (cropped).jpg|240px]] | caption= Tetteh in 2023 | fullname= | birth_date= {{birth date and age|2001|05|25|df=yes}} | birth_place= [[Athene]], [[Griekeland]] | height= 1,88 m | currentclub= [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] | clubnumber= 7 | position= Aanvaller | youthyears1 = 2007–2013 | youthclubs1 = Atlas Kypselis | youthyears2 = 2013–2016 | youthclubs2 = Koronida Galatsiou | youthyears3 = 2016–2019 | youthclubs3 = [[PAO Rouf]] | years1 = 2018–2020 | clubs1 = [[PPAO Rouf]] | caps1 = 46 | goals1 = 14 | years2 = 2020–2026 | clubs2 = [[AE Kifisia FC|AE Kifisia]] | caps2 = 123 | goals2 = 39 | years3 = 2025 | clubs3 = → [[Panetolikos FC|Panetolikos]] (leen) | caps3 = 13 | goals3 = 2 | years4 = 2026– | clubs4 = [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] | caps4 = 5 | goals4 = 1 | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = 2025– | nationalteam1 = [[Griekse nasionale sokkerspan|Griekeland]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | pcupdate = 12 Februarie 2026 | ntupdate = 18 November 2025 }} '''Andreas Tetteh''' ([[Grieks]]: Ανδρέας Τετέι; gebore [[25 Mei]] [[2001]]) is ’n [[Griekeland|Griekse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller speel vir die Superliga-klub [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] en die nasionale span van [[Griekeland]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pao.gr/fc/tettei-kai-pantelidis-ston-panathinaiko/|title=Τεττέη και Παντελίδης στον Παναθηναϊκό|date=2025-10-30|website=Παε Παναθηναικοσ|language=el|accessdate=2025-10-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsit.gr/athlitika/panathinaikos-to-megalo-deal-gia-tetei-kai-pantelidi-me-to-ypsilo-pososto-metapolisis-gia-tin-kifisia/4501500/|title=Παναθηναϊκός: Το μεγάλο deal για Τετέι και Παντελίδη με το υψηλό ποσοστό μεταπώλησης για την Κηφισιά|last=|first=|date=2025-10-15|website=www.newsit.gr|language=el|accessdate=}}</ref> Sy moeder kom van [[Sierra Leone]] en sy vader van [[Ghana]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ekathimerini.com/opinion/1283405/andreas-tetteh-and-lost-opportunities/|title=Andreas Tetteh and lost opportunities &#124; eKathimerini.com|first=Yiannis|last=Papadopoulos|date=October 10, 2025|website=ekathimerini.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tetteh, Andreas}} [[Kategorie:Griekse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] imjywlcjjk3yaquoijmzuyfwuhxpb1a 0 459948 2902188 2893605 2026-05-07T18:00:06Z SpesBona 2720 Bygewerk 2902188 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Nigerië | beeld = Kenteken van die Nigeriese nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Nigeriese nasionale krieketspan | bynaam = ''Yellow Greens'' | konferensie = [[Nigeriese Krieketfederasie]] (NCF) | kaptein = [[Sylvester Okpe]] | afrigter = {{vlagikoon|Nigerië}} Uthe Clive Ogbimi (voorlopig) | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 2002 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 36ste | beste_t20i-rang = 36ste (op 25 Mei 2019) | eerste_wedstryd = {{vlagikoon|Nigerië|1888}} Kolonie Lagos t {{vlagikoon|Goudkus}} [[Goudkus (streek)|Goudkus]] in [[Lagos]]; 25 Mei 1904 | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = | mees_onlangse_edi = | aantal_edis = | aantal_edis_vanjaar = | edi-rekord = | edi-rekord_vanjaar = | wb_verskynings = 0/14 | wb_eerste = | wb_beste = | wbk_verskynings = | wbk_eerste = | wbk_beste = | kt_verskynings = 0/10 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{Cr-KE}} op [[Kyambogo-krieketovaal]], [[Kampala]]; 20 Mei 2019 | mees_onlangse_t20i = t {{vlagland|Rwanda}} op [[Nigeriese Krieketfederasie-ovaal]], [[Abuja]]; 14 Desember 2025 | aantal_t20is = 93 | aantal_t20is_vanjaar = 0 | t20i-rekord = 48/43 (52,74%)<br />(0 gelykop, 2 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 0/10 | eerste_wt20 = | beste_wt20 = | wt20k-verskynings = 3 | eerste_wt20k = 2019 | beste_wt20k = 4de plek (in 2021) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _yellow_thin_border | t_patroon_b = _nga_t20i24 | t_patroon_ra = _yellow_thin_border | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 00935cff | t_liggaam = 00935cff | t_regterarm = 00935cff | t_broek = 00935cff }} Die '''Nigeriese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Nigeria national cricket team''), met die bynaam “Yellow Greens”, is die nasionale [[krieket]]span wat [[Nigerië]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Nigerië deur die [[Nigeriese Krieketfederasie]] (''NCF'', van Engels: ''Nigeria Cricket Federation'') beheer. Nigerië is sedert 2002 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/73.html |title=Nigeria |publisher=Cricket Archive |accessdate=7 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807094129/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/73.html |archive-date=7 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die assosiaatlede [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Nigerië saam met [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanzanië]] tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne. Die eerste internasionale krieketwedstryd in die huidige Nigerië is in 1904 tussen die destydse Kolonie Lagos en die [[Goudkus (streek)|Goudkus]] in [[Lagos]] gespeel. Van 1982 af het Nigerië spelers beskikbaar gestel vir die gesamentlike Wes-Afrikaanse span wat egter nooit aan ’n [[krieketwêreldbeker]]toernooi deelgeneem het nie. In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Nigerië ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nigerië is tans (April 2026) 36ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 April 2026 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Nigeriese Krieketfederasie}} Die Nigeriese Krieketfederasie (Engels: ''Nigeria Cricket Federation'', NCF) het in 1957, voor Nigerië se onafhanklikwording, ontstaan met die samesmelting van die in 1932 gestigte Nigeriese Krieketvereniging (Engels: ''Nigeria Cricket Association'', NCA) vir Europeërs en die in 1933 gestigte gelyknamige beheerliggaam vir Afrikane onder dieselfde naam wat in 1951 nog los verbonde was met aparte takke vir albei bevolkingsgroepe. Die beheerliggaam is verantwoordelik vir die reël van krieket in Nigerië.<ref name="NCF">{{en}} {{cite web |url=https://nigeriacricket.com.ng/about-us/ |title=About us |publisher=[[Nigeriese Krieketfederasie]] |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> In 2002 het dit ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) geword.<ref name="IKR" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/nigeria-cricket-federation |title=Nigeria Cricket Federation |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle by die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> In 2006 het die beheerliggaam sy huidige naam verkry. Die Nigeriese Krieketfederasie bestuur al die Nigerië-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die NCF verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Nigeriese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Nigerië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === [[Lêer:Tafawa Balewa Square Lagos Island.jpg|duimnael|Die kolfblad by die Tafawa Balewa Square in die hartjie van Lagos in 2022]] Britse koloniste het krieket aan die einde van die 19de eeu na die huidige Nigerië gebring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51125938 |title=How Nigeria's cricket team 'shocked the world' |publisher=[[BBC]] |date=21 Januarie 2020 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Kontakte tussen die owerhede in [[Lagos]] en hul eweknieë in [[Goudkus (streek)|Goudkus]] (nou [[Ghana]]) het tot ’n internasionale wedstryd by Race Course (nou [[Tafawa Balewa Square]]), [[Lagos]], op 25 Mei 1904 gelei<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201904020517.html |title=Nigeria's Cricket Milestone |publisher=All Africa |accessdate=7 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aipsmedia.com/aips/pages/articles/2022/31157.html |title=Nigeria Invitational in Lagos points towards promising future for women’s cricket in Africa |publisher=Association Internationale de la Presse Sportive |author=Ijeoma Okigbo |date=21 April 2022 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> wat die Goudkus met 22 lopies gewen het.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan">{{en}} {{cite book |author=Roy Morgan |title=The Encyclopedia of World Cricket |publisher=SportsBooks Ltd |date=2007 |isbn=978-1-899807-51-2 |page=158–159}}</ref> Daarmee het krieket die eerste moderne sportsoort in Nigerië geword waarin ’n internasionale wedstryd in dié land gespeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-cricket-is-taking-root-in-countries-like-sierra-leone-and-nigeria-516884 |title=Taking Africa to the next level |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=28 Mei 2011 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Daarbenewens was dit die eerste interkoloniale krieketwedstryd in Wes-Afrika.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |page=315}}</ref> Dié ontmoeting het ’n jaarlikse wedstryd geword en was vir die eerste drie wedstryde multi-etnies. Die vierde wedstryd in Desember 1906 is slegs deur spelers met ’n Europese herkoms beslis en die Afrikabevolking het hul eerste jaarlikse wedstryde in 1907 begin. Internasionale wedstryde is weens die [[Eerste Wêreldoorlog]] gekniehalter en eers weer in 1925 (vir Europeërs) en 1926 (vir Afrikane) hervat.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> In die tussenoorlogse jare is krieket op ’n meer formele basis begin reël met twee aparte krieketbeheerliggame vir die Europeërs en Afrikane wat onderskeidelik in 1932 en 1933 gestig is, elkeen met die naam Nigeriese Krieketvereniging (''Nigerian Cricket Association'').<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |page=343}}</ref> [[Eersterangse krieket]]spelers van Engeland het in die jaarlikse wedstryde teen die Goudkus begin verskyn,<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> en die 1939-wedstryd, die laaste voor die [[Tweede Wêreldoorlog]], het die Goudkus met 58 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1930S/1938-39/OTHERS+ICC/NGA_IN_G-COAST/NGA_G-COAST_22-25MAR1939.html |title=Nigeria in Gold Coast, 1938/39 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Onder die Engelse spelers wat vir Nigerië gespeel het, was [[William Shirley]], wat van 1928 tot 1938 in Nigerië gebly en in vyf internasionale wedstryde teen die Goudkus verskyn het, waartydens hy 350 lopies aangeteken en 21 paaltjies geneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/william-shirley-20555 |title=William Shirley |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Ná die oorlog is in 1947 die wedstryde vir Europeërs hervat met die wedstryde vir Afrikane wat een jaar later gevolg het.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> Die eerste naoorlogse vyfdaagse wedstryd vir Europeërs in Lagos het onbeslis geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136806.html |title=Scorecard of Nigeria v Gold Coast, 18 March 1947 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200553/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136806.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die 1949-wedstryd het die Goudkus geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136892.html |title=Scorecard of Nigeria v Gold Coast, 6 April 1949 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180319/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/136/136892.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat die aantal Europeërs in die land begin afneem het, het meer Afrikane krieket begin speel. In 1951 is ’n gesamentlike beheerliggaam in Lagos gestig met albei bevolkingsgroepe wat aparte takke behou het en van 1956 af is die spel op ’n multi-etniese basis begin reël.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> In 1957 het albei beheerliggame in die Nigeriese Krieketvereniging (NCA, ''Nigeria Cricket Association'') saamgesmelt. === Ná onafhanklikwording === In die eerste jare ná Nigerië se onafhanklikwording in 1960 was daar baie belangstelling in krieket. In 1964 is die eerste wedstryde teen beide Gambië en Sierra Leone gespeel.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |page=373}}</ref> Dié wedstryde is tot in die laat 1970’s jaarliks beslis, toe [[sokker]] in die land meer gewild geword het. Krieket het agteruitgegaan en tydens [[Tanzaniese nasionale krieketspan|Tanzanië]] se besoek in 1974 het Nigerië twee van drie die wedstryde verloor en die derde het onbeslis geëindig. In 1976 het hulle ook die driedaagse wedstryd teen die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) met tien paaltjies verloor. In die laat 1970’s het Nigerië ’n ekonomiese krisis beleef en minder geld was vir krieket beskikbaar. Die aantal jong mense wat in krieket belanggestel het, het gedaal en die spel is deur beide [[atletiek]] en sokker verbygesteek. Die Nigeriese krieket het deurgaans die 1970’s en 1980’s die algemene probleme in dié land soos wanbestuur, regeringsinmenging, [[korrupsie]], onderbefondsing, gebreek aan ondersteuning vir ’n sport met ’n sterk koloniale assosiasie en konflikte tussen die verskeie [[etniese groep]]e in die gesig gestaar. Nigerië se enigste voordeel was dat hulle die meeste spelers vir die [[Wes-Afrikaanse nasionale krieketspan|Wes-Afrikaanse span]] beskikbaar gestel het wat in 1976 ’n assosiaatlid van die IKR geword het.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/97.html |title=West Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213855/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/97.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Wes-Afrikaanse span === Nóg Nigerië nóg Wes-Afrika was lede van die IKR en albei spanne het dus nie in aanmerking gekom vir die eerste twee [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] en [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] nie. Die Wes-Afrikaanse span het in 1982 vir die eerste keer aan die IKR-trofee deelgeneem. Die span kon egter geen oorwinning aanteken nie, alhoewel hulle ná talle onbesliste wedstryde in die voorlaaste plek geëindig en daarmee die [[Krieketwêreldbeker 1983]] misgeloop het. Nadat die span twee toernooie moes oorslaan en die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] en [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] versuim het, het hulle weer aan die IKR-trofee 1994 deelgeneem. Hulle het die eerste rondte in die laaste plek afgesluit en nie vir die [[Krieketwêreldbeker 1996]] gekwalifiseer nie, maar hulle het die troosrondte gewen en uiteindelik in die 17de plek geëindig. Drie jaar later het die span die eerste rondte voor Argentinië in die voorlaaste plek afgesluit en daarmee nie die [[Krieketwêreldbeker 1999]] gehaal nie. Tydens die troosrondte het hulle die 18de plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/WestAfrica/Icct/Icct_List.html |title=List of West Africa ICC Trophy Matches |publisher=Cricket Archive |accessdate=16 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016231018/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Records/WestAfrica/Icct/Icct_List.html |archive-date=16 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net voor die IKR-trofee 2001 het die span nie visums ontvang nie en moes vervolgens hulleself aan dié toernooi onttrek, waarmee hulle nie vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]] kon kwalifiseer nie. Die Kanadese amptenare het gevrees dat die spelers van Sierra Leone sou weier om na hul land terug te keer weens die burgeroorlog in dié land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-trophy-west-african-officials-unhappy-with-the-confusion-in-canada-101554 |title=ICC Trophy: West African officials unhappy with the confusion in Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Munro |date=13 Julie 2001 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Tydens die bestaan van die Wes-Afrikaanse span het Nigerië steeds op sy eie opgetree,<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> hoewel hulle by tye hulleself aan toernooie onttrek het soos tydens die Afrikakrieketverenigingkampioenskap 1998.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/OTHERS+ICC/ACAC/ACAC_OCT1998_GROUPS.html |title=African Cricket Association Championships, 1998 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998-99/OTHERS+ICC/ACAC/ACAC_OCT1998_RESULTS-SUMMARY.html |title=Africa Cricket Association Cup Oct-98 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Vanweë sy oorheersing binne die Wes-Afrikaanse span het die Nigeriaanse krieket die moeilike jare oorleef en die beheerliggaam het in 2002 ’n assosiaatlid van die IKR geword, terwyl die ander voormalige lede van Wes-Afrika slegs geaffilieerde status ontvang het. Daarmee is die Wes-Afrikaanse Krieketkonferensie in dieselfde jaar ontbind.<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /><ref name="IKR" /> === IKR-lidmaatskap === Nigerië het sy eerste verskyning tydens ’n IKR by die Afrikabeker 2002 in [[Zambië]] gemaak. Die Nigeriërs het in die vierde plek geëindig nadat hulle slegs Malawi kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |title=3rd Africa Cup 2002 |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=12 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612095304/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |archive-date=12 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het die Afrikakrieketverenigingkampioenskap 2004 in die vyfde plek afgesluit en slegs die laaste geplaasde Tanzanië verslaan, waarmee hulle versuim het om vir die IKR-trofee 2005 en daarmee vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |title=Africa Qualifying Tournaments |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=24 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524025516/http://www.cricketeurope4.net/ICCT2005/DATABASE/QUALIFYING/africa.shtml |archive-date=24 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2006 is die Nigeriese beheerliggaam in Nigeriese Krieketfederasie (NCF, ''Nigeria Cricket Federation'') hernoem. In Augustus dieselfde jaar het Nigerië aan afdeling twee van die Wêreldkrieketliga Afrikastreek in [[Tanzanië]] deelgeneem, ’n tweedevlaktoernooi onder die Wêreldkrieketliga en deel van die [[Krieketwêreldbeker 2011]]-kwalifisering,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/2006_TZN_ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |title=ICC World Cricket League Africa Region Division Two 2006 |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724055835/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/TZN/2006_TZN_ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |archive-date=24 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |title=WCL Africa Division Two Points Table |publisher=Cricket Archive |accessdate=2 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602041126/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_World_Cricket_League_Africa_Region_Division_Two_2006.html |archive-date=2 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee is hulle aanvanklik na afdeling drie gerelegeer,<ref name="Encyclopedia of World Cricket by Roy Morgan" /> maar hulle het hulleself aan die 2008-toernooi onttrek.<ref name="WCLA308">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/AFRICADIV3/about.shtml |title=2008 Africa Division Three Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=24 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424064320/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/AFRICADIV3/about.shtml |archive-date=24 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Nigeriërs het die Noordwes-Afrikaanse Kampioenskap in 2007<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/AFRICANW/about.shtml |title=2007 North West Africa Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=12 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512020756/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/AFRICANW/about.shtml |archive-date=12 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en 2008 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/NWAFRICA/about.shtml |title=North West Africa Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=11 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411090533/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2008/TOURNAMENTS/NWAFRICA/about.shtml |archive-date=11 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Nigerië afdeling twee van die Wêreldkrieketliga Afrikastreek 2008 as naaswenner afgesluit en daarmee vir die Wêreldkrieketliga 2009–14 se afdeling sewe vir die [[Krieketwêreldbeker 2015]] gekwalifiseer. Dié toernooi het die span in die derde plek afgesluit en daarmee in die afdeling aangebly.<ref name="WCLA308" /> In Mei 2011 het Nigerië afdeling sewe in [[Botswana]] as naaswenner afgesluit, nadat hulle in die eindstryd teen Koeweit vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2011/TOURNAMENTS/WCL7/about.shtml |title=World Cricket League Division 7, 2011 |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=24 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524180427/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2011/TOURNAMENTS/WCL7/about.shtml |archive-date=24 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het die span vir afdeling ses 2011 gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-seven-2011-475040/nigeria-vs-kuwait-final-511471/match-report |title=Kuwait beat Nigeria to lift trophy |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Mei 2011 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Dit het die Nigeriërs in die vyfde plek afgesluit, nadat hulle Fidji in die uitspeelwedstryd geklop het, waarmee hulle na afdeling sewe gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-six-2011-529926/fiji-vs-nigeria-5th-place-play-off-529944/match-report |title=Kimber helps Guernsey win final |publisher=ESPNcricinfo |date=24 September 2011 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Daar het hulle regstreekse promosie na afdeling ses 2013 behaal, waar die span ook promosie na afdeling 2014 behaal het. Dit is in Maleisië aangebied en was deel van die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering. Nigerië het in die wedstryd om die derde plek teen Tanzanië vasgeval en daarmee in 2016 in dié afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2013-14-722647/nigeria-vs-tanzania-3rd-place-play-off-722687/match-report |title=Jersey win WCL Division Five |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Maart 2014 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Dit het die Nigeriërs slegs in die sesde plek afgesluit, waarna hulle die Wêreldkrieketliga 2017–19 in die Afrikakwalifisering 2017 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-five-2016-979781/nigeria-vs-tanzania-5th-place-playoff-979841/match-report |title=Jersey bowlers tie down Oman to take Division Five title |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=29 Mei 2016 |accessdate=5 April 2026}}</ref> Nigerië het nie aan die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifiserings vir die toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]], [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] en [[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] deelgeneem nie. In 2012 het die Nigeriërs versuim om die T20I-wêreldbekerkwalifisering te haal, waarmee hulle ook die [[T20I-wêreldbeker 2012]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-africa-region-division-one-twenty20-2011-518828/nigeria-vs-kenya-3rd-place-play-off-518849/match-report |title=Uganda take title with comprehensive win |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Julie 2011 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Nigerië het ook nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 gehaal nie, waarmee hulle versuim het om vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] te kwalifiseer. In die daaropvolgende kwalifiseringsfase het hulle nie die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] gehaal nie. Tydens die Afrikakwalifisering 2017 vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] het die span die vierde plek behaal en daarmee afdeling vyf 2017 misgeloop, waarmee hulle ook die [[Krieketwêreldbeker 2027]]-kwalifisering versuim het. In April 2018 het die wêreldbeheerliggaam IKR aan al sy lede volle T20I-status toegeken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] tussen Nigerië en ander IKR-lede sedert 1 Januarie 2019 as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status" /> In Augustus 2018 is Nigerië by [[Krieket Suid-Afrika]] se T20I-Afrikabekertoernooi 2018 ingesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket365.com/latest-news/cricket-south-africa-launches-expanded-africa-t20-cup |title=CSA launches expanded Africa T20 Cup |publisher=Cricket365 |date=7 Augustus 2018 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/798465 |title=Ghana and Nigeria set to join Kenya, Namibia, Zimbabwe, and South African domestic sides in expanded Africa T20 Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=7 Augustus 2018}}</ref> Die noordwestelike substreek se kwalifisering is op die Tafawa Balewa Square-krieketovaal in die hartjie van Lagos beslis en die gasheer het agter Ghana as naaswenner geëindig, waarmee Nigerië die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2021]] gehaal het. Daar het die span op 20 Mei 2019 in sy eerste T20I-wedstryd teen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] in [[Kampala]] gespeel, maar hulle is met agt paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/669712 |title=Ghana and Nigeria advance to Africa finals |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=21 April 2018}}</ref> Die Nigeriërs het tydens die Afrikakwalifisering die derde plek behaal en daarmee glo die [[T20I-wêreldbeker 2021]]-kwalifisering naelskraap misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/events/mens-t20-world-cup/namibia-and-kenya-complete-next-step-toward-mens-t20-world-cup/ |title=Namibia and Kenya complete next step toward men’s T20 World Cup |publisher=Emerging Cricket |author=Denis Musali |date=28 Mei 2019 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> In Julie 2019 is egter [[Zimbabwe Krieket]] deur die IKR geskors, waarmee [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] van IKR-toernooie uitgesluit is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1288479 |title=ICC board and full council concludes in London |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=18 Julie 2019}}</ref> Gevolglik is hulle tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering met Nigerië vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1196860.html |title=Nigeria awarded men's T20 World Cup Qualifiers entry |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Augustus 2019}}</ref> Hulle het egter ná nederlae in al ses hul wedstryde die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nigeriacricket.com.ng/2019/11/07/curtain-falls-on-the-icc-twenty20-world-cup-qualifiers-in-the-uae/ |title=Curtain falls on the ICC Twenty20 world cup qualifiers in the UAE |publisher=[[Nigeriese Krieketfederasie]] |author=Musa Musa |date=7 November 2019 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Voorheen het die o/19-nasionale span vir die eerste keer vir ’n [[O/19-krieketwêreldbeker|krieketwêreldbekertoernooi]] gekwalifiseer en tydens die 2020-toernooi in [[Suid-Afrika]] sy eerste verskyning gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.premiumtimesng.com/sports/321954-nigeria-qualifies-for-first-u-19-cricket-world-cup.html |title=Nigeria qualifies for first U-19 Cricket World Cup |publisher=Premium Times |author=Tunde Eludini |date=23 Maart 2019 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering 2021 het die span die plaaslike kwalifisering gehaal, maar hulle is uitgeskakel en het daarmee die [[T20I-wêreldbeker 2022]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |title=The Andrew Nixon Column: 21 November |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |accessdate=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121114017/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2021/articles/000014/001489.shtml |archive-date=21 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het Nigerië die Afrikakwalifisering gehaal, waar hulle versuim het om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Op die Afrikaspele 2023 (beslis in Februarie 2024) in [[Accra]], [[Ghana]], is vir die eerste keer ’n kriekettoernooi beslis, maar Nigerië is in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/zimbabwe-men-win-cricket-gold-at-the-african-games-but-status-kerfuffle-leaves-a-sour-taste-in-the-mouth/ |title=Zimbabwe men win cricket gold at African Games but status kerfuffle leaves sour taste |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=25 Maart 2024 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> In November 2024 het Nigerië die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]]-Afrikakwalifisering aangebied. In die wedstryd teen die Ivoorkus op 24 November het [[Selim Salau]] die eerste Nigeriese kolwer geword wat ’n T20I-honderdtal aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/batting-most-runs-innings/nigeria-173/twenty20-internationals-3 |title=High scores for Nigeria in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> In dieselfde wedstryd het nog rekords in dié tyd gespat, nadat Nigerië met 271 lopies sy hoogste T20I-telling aangeteken het, die teenstander met sewe lopies op die laagste T20I-telling uitgeboul en daarmee hul hoogste T20I-oorwinning aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-cup-sub-regional-africa-qualifier-group-c-2024-25-1459372/nigeria-vs-ivory-coast-5th-match-1459387/match-report |title=7 all out! Ivory Coast collapse against Nigeria to record lowest men's T20I total |publisher=ESPNcricinfo |date=25 November 2024 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/highest-innings-totals-283218 |title=Highest innings totals in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/lowest-innings-totals-283172 |title=Lowest innings totals in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/largest-margin-of-victory-by-runs-283283 |title=Largest margin of victory (by runs) in T20Is |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Daartussen het Nigerië die eindstryd van die Kontinentbeker T20I Afrika gehaal, waar hulle egter met ses paaltjies teen [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/match-center-scorecard/nigeria-vs-uganda-live-score-update-final-africa-continental-cup-2024/ugnig12142024254754 |title=Uganda vs Nigeria Match Highlights & Results |publisher=[[The Times of India]] |date=14 Desember 2024 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> In die T20I-wêreldbeker 2026-kwalifisering het die Nigeriërs onoorwonne die Afrikakwalifisering gehaal, waar hulle in die vierde plek geëindig en daarmee die hooftoernooi misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Nigerië sal die plaaslike kwalifisering 2026 vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] huisves.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://kawowo.com/2026/01/20/the-only-way-is-up-for-cricket-uganda-in-2026/ |title=The only way is up for Cricket Uganda in 2026 |publisher=Kawowo Sports |author=Denis Musali |date=20 Januarie 2026 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> == Kleure == In T20I-krieket dra Nigerië groen truie met ’n geel kleuraksent, ’n groen V-halslyn en groen broeke. Veldspelers dra ’n groen bofbalpet of ’n groen sonhoed. Die kolwers se helms is ook groen geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''NIGERIA'' verskyn op die middel van die trui. Die Nigeriese nasionale krieketspan se bynaam is ''Yellow Greens''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.topendsports.com/sport/cricket/team-nicknames.htm |title=Cricket Team Nicknames |publisher=Topend Sports |date=November 2017 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Die Nigeriese Krieketvereniging se kenteken toon ’n skild met die gestiliseerde uitbeelding van beide die [[Nigerrivier|Niger-]] en [[Benuerivier]]e se rivierloop in Nigerië en die letters NCF met die belettering ''Nigeria Cricket Federation''. == Tuisstadions == {{Location map+ |Nigerië |caption=Ligging van Nigeriese krieketstadions |places= {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Tafawa Balewa Square]]</small>|position=top|lat=6.447222|long=3.401389}} {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Universiteit van Lagos-krieketovaal]]</small>|position=bottom|lat=6.513499|long=3.392852}} {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Nigeriese Krieketfederasie-ovaal]]</small>|position=bottom|lat=9.0377|long=7.4507}} {{location map~|Nigerië|label=<small>[[Nasionale Stadion Abuja]]</small>|position=top|lat=9.038057|long=7.453402}} }} Nigerië beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Nigeriese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Nigerië: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Nasionale Stadion Abuja|Nasionale Stadion]] | [[Abuja]] | 26 Januarie 2019 |- | 2 | [[Universiteit van Lagos-krieketovaal]] | [[Lagos]] | 19 Oktober 2021 |- | 3 | [[Tafawa Balewa Square]] | [[Lagos]] | 28 Maart 2022 |- | 4 | [[Nigeriese Krieketfederasie-ovaal]] | Abuja | 23 November 2024 |} Die Tafawa Balewa Square-krieketveld in die middestad van Lagos word tradisioneel as “tuiste van krieket” in Nigerië beskou en in 2021 het dié krieketveld ’n opknapping ondergaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/from-concrete-to-turf-nigerias-tbs-oval-pitches-get-a-makeover/ |title=From concrete to turf: Nigeria’s TBS Oval pitches get a makeover |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=18 Januarie 2022 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Die Nigeriese Krieketfederasie is by die [[Nasionale Stadion Abuja|Nasionale Stadion]] in Abuja gesetel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nigeriacricket.com.ng/contact-us/ |title=Contact us |publisher=[[Nigeriese Krieketfederasie]] |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 42 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Nigerië gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Nigeriese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- | [[Sulaimon Runsewe]] | 2019–hede | align=center | 76 | align=center | '''1&nbsp;399''' |- | [[Isaac Danladi]] | 2019–hede | align=center | 59 | align=center | '''1&nbsp;224''' |- | [[Isaac Okpe]] | 2019–hede | align=center | 84 | align=center | '''{{0}}822''' |- | [[Selim Salau]] | 2024–hede | align=center | 33 | align=center | '''{{0}}793''' |- | [[Sesan Adedeji]] | 2019–hede | align=center | 47 | align=center | '''{{0}}772''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 7 Mei 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Isaac Okpe]] | 2019–hede | align=center | 84 | align=center | '''84''' |- | [[Sylvester Okpe]] | 2019–hede | align=center | 81 | align=center | '''70''' |- | [[Peter Aho]] | 2021–hede | align=center | 62 | align=center | '''67''' |- | [[Ridwan Abdulkareem]] | 2021–hede | align=center | 52 | align=center | '''54''' |- | [[Prosper Useni]] | 2021–hede | align=center | 61 | align=center | '''52''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 7 Mei 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was vier spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Nigerië tydens ’n T20I-wedstryd.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3"| T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Ademola Onikoyi | 2019–2023 |- | 2 | Joshua Ayannaike | 2021 |- | 3 | Sylvester Okpe | 2021–2025 |- | 4 | '''Sulaimon Runsewe''' | 2025–hede |} == Rekords == === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || Nie gekwalifiseer nie |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 0 || 83,33 || 21 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Eswatini}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Ivoorkus}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 24 November 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Kameroen}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 5 Desember 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 15 || 3 || 12 || 0 || 0 || 20,00 || 16 September 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 26 September 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 1 Desember 2022 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 18 Maart 2014 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 12 || 9 || 2 || 0 || 1 || 66,67 || 4 Oktober 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Sierra Leone}} || 14 || 13 || 1 || 0 || 0 || 92,85 || 20 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Sint Helena}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 November 2024 |- |align="left"| {{Cr-TZ}} || 5 || 1 || 3 || 0 || 1 || 20,00 || 26 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 13 || 0 || 13 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Zambië}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 4 Desember 2025 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''93''' || '''48''' || '''43''' || '''0''' || '''2''' || '''52,74''' || 21 Mei 2019 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3836 op 7 Mei 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=173;type=team |title=Records / Nigeria / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=7 Mei 2026 |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie deelgeneem nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikaspele === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |2023 || Groepfase |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Roy Morgan |title=The Encyclopedia of World Cricket |publisher=SportsBooks Ltd |date=2007 |isbn=978-1-899807-51-2}} * {{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://nigeriacricket.com.ng/ Amptelike webwerf van die Nigeriese Krieketfederasie] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/nigeria-122 Nigerië op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/nigeria-cricket-federation Nigerië by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Nigerië]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] hyex4l5nw5tmg2crlcl47y2vqilf3rt 0 460407 2902083 2894922 2026-05-07T12:36:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902083 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|180px]] | klubnaam = Volksrepubliek China | vollenaam = Chinese nasionale sokkerspan | bynaam = {{lang|zh|龙之队}} (Draakspan) | stigting = 1913 (eerste wedstryd)<br>1949 (moderne nasionale span) | stadion = Verskeie | voorsitter = | afrigter = Shao Jiayi | kaptein = Zhang Yuning | konfederasie = [[AFC]] | patroon_la1 = _chn26h | patroon_b1 = _chn26h | patroon_ra1 = _chn26h | patroon_sh1 = _chn26h | patroon_so1 = | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = FF0000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _chn26a | patroon_b2 = _chn26a | patroon_ra2 = _chn26a | patroon_sh2 = _chn26a | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffe900 | liggaam2 = ffe900 | regterarm2 = ffe900 | broek2 = ffe900 | kouse2 = ffe900 | beheerliggaam = Chinese Sokkerfederasie (CFA) }} Die '''Chinese nasionale sokkerspan''' ([[Chinees]]: 中国国家足球队; [[pinyin]]: ''Zhōngguó guójiā zúqiú duì''), deur [[FIFA]] erken as China PR, verteenwoordig [[Volksrepubliek China|China]] in internasionale [[sokker]] en word beheer deur die Chinese Sokkervereniging (CFA). China het die EAFF East Asian Cup in 2005 en 2010 gewen, was naaswenner by die [[AFC Asië-beker|Asië-beker]] in 1984 en 2004, en het sy enigste verskyning by die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] gemaak, waar hulle al hul wedstryde verloor het sonder om ’n doel aan te teken.<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/about-fifa/associations/CHN|title=Chinese Football Association|website=[[FIFA]]|language=en|access-date=2026-04-19}}</ref> == Geskiedenis == Die Chinese nasionale sokkerspan het hul eerste wedstryd ooit in 1913 teen die Filippyne in Manila gespeel. Die Chinese Football Association is in 1924 gestig en is toe in 1931 vir die eerste keer by FIFA geaffilieer.<ref name="FIFA1">{{cite web|url=https://www.fifa.com/associations/association=chn/|title=China PR|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618005855/http://www.fifa.com/associations/association=chn/|archive-date=18 June 2010|url-status=dead}}</ref> Hul eerste deelname aan ’n groot toernooi was by die [[Olimpiese Somerspele 1936|Olimpiese Somerspele in 1936]]. Op 7 Junie 1958 het China opgehou om aan enige FIFA-erkende sokkerbyeenkomste deel te neem, nadat FIFA die [[Republiek China]] amptelik as ’n aparte land begin erken het.<ref name=360doc>{{cite news|url=https://www.163.com/sports/article/39TS1BEK00051C88.html|title=1949年-1979年中国足球国家队大事记|publisher=sports.163.com|date=19 March 2007|access-date=31 August 2016|archive-date=26 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726045939/https://www.163.com/sports/article/39TS1BEK00051C88.html|url-status=live |author1=网易 }}</ref> Dit het ’n diplomatieke geskil veroorsaak, wat reeds daartoe gelei het dat China aan die [[Olimpiese Somerspele 1956|Olimpiese Somerspele in 1956]] onttrek het om dieselfde redes. Vir jare het die Volksrepubliek China slegs vriendskaplike wedstryde gespeel teen lande wat hulle as die enigste wettige verteenwoordiger van China erken het. Op 25 Oktober 1971 het die [[Verenigde Nasies]] die Volksrepubliek China as die enigste wettige verteenwoordiger van China erken deur die Resolusie 2758.<ref>{{cite journal |last1=Homburg |first1= Heidrun |date=2006 |title= FIFA and the "Chinese Question", 1954–1980: an exercise of statutes |url= https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/5007/ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf |journal= Zeitschriftenartikel |volume=1 |issue=31 |pages=81–83 |doi= 10.12759/hsr.31.2006.1.69-72|access-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222105013/https://www.ssoar.info/ssoar/bitstream/handle/document/5007/ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf?sequence=1&isAllowed=y&lnkname=ssoar-hsr-2006-no_1__no_115-homburg-fifa_and_the_chinese_question.pdf |archive-date=2020-02-22 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://sports.people.com.cn/GB/4992382.html|title=以足球名义纪念霍英东 为中国推开国际足联大门 (2)|publisher=sports.people.com.cn|date=2006-11-02|access-date=2020-05-23|archive-date=5 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305225413/http://sports.people.com.cn/GB/4992382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://sports.people.com.cn/GB/4992385.html |title=以足球名义纪念霍英东 为中国推开国际足联大门 (5) |publisher=sports.people.com.cn |date=2006-11-02 |access-date=2020-05-23 |archive-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150628215608/http://sports.people.com.cn/GB/4992385.html |url-status=live }}</ref> As gevolg hiervan het die Nasionalistiese Chinese span, wat die naam “Republiek China” gebruik het, in 1973 opgehou om dié naam te gebruik en is dit uiteindelik in 1980 herdoop na “Chinese Taipei”. Hierdie gebeure het daartoe gelei dat China weer tot die internasionale sportgemeenskap toegetree het—eers deur in 1974 by die [[AFC|Asiatiese Sokkerkonfederasie]] aan te sluit en daarna weer in 1979 by FIFA aan te sluit.<ref>{{cite web|url=https://oceaniafootballcenter.org/2019/12/04/tbt-04-when-israel-almost-made-history-in-oceania/|title=TBT #04 – When Israel almost made history in Oceania|publisher=Oceania Football Center|date=2019-12-04|last=Amadeu|first=Pedro|access-date=11 August 2022|archive-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811060041/https://oceaniafootballcenter.org/2019/12/04/tbt-04-when-israel-almost-made-history-in-oceania/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/news/fifa-proposals-israel-settlements-fall-short-palestinians-161330438--sow.html|title=FIFA proposals on Israel settlements fall short: Palestinians|date=2017-04-03|publisher=Yahoo! Sports|access-date=2022-08-11|archive-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811060041/https://sports.yahoo.com/news/fifa-proposals-israel-settlements-fall-short-palestinians-161330438--sow.html|url-status=live}}</ref> China is dikwels deur buitelandse afrigters gelei, en die suksesvolstes, tot dusver, was [[Bora Milutinović]], wat die span na die Wêreldbekertoernooi in 2002 gelei het, en die [[Nederland|Nederlander]] Arie Haan, wat die span na die eindstryd teen [[Japannese nasionale sokkerspan|Japan]] gelei het tydens die Asiatiese Beker in 2004 op tuisgrond. == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.flashscoreusa.com/team/china/f5AvIXD3/results/ Lys van wedstryde] {{Commons-kategorie inlyn|China national association football team}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in die Volksrepubliek China]] 2d1dj1kiyk4kfwq34i8k6p54z8yp9lw 2 460944 2902274 2900291 2026-05-08T06:08:34Z 338809a 206687 2902274 wikitext text/x-wiki https://www.file.io/ kplkayocdnjxkt3yxwx74n8m7aht21z 2902275 2902274 2026-05-08T06:08:50Z 338809a 206687 Alle inhoud uit bladsy verwyder 2902275 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 461035 2902076 2902055 2026-05-07T12:28:26Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902076 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''9 September 1901:''' Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier gedryf het, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier gedryf. Die republikeine druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 29l5acx0phphd9ivyf7evdmvc90c7qa 2902081 2902076 2026-05-07T12:33:26Z Suidpunt 13232 /* Aanloop */ 2902081 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier gedryf het, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier gedryf. Die republikeine druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 9zyqnbf6nelpv3ig9tgrka4cxtb4dou 2902100 2902081 2026-05-07T12:49:16Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902100 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} heo3yjw06udir8mod5oqzqx4g210hh3 2902115 2902100 2026-05-07T13:36:43Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902115 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe - of so meen die verslaggewer.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; die koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik het die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, was genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy dit nie nie gedoen nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} nizdiv40a0qgn98e1lf8fexdmls2akl 2902118 2902115 2026-05-07T13:38:53Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902118 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe - of so meen die verslaggewer.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; die koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy dit nie gedoen nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} pm6jp6k4ijjp376jb9tij73ostop8xa 2902121 2902118 2026-05-07T13:41:48Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902121 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 6wipvh8hj858ftq5l1g43e4jpntlc7e 2902166 2902121 2026-05-07T16:14:32Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902166 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivier gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesburg en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 5uid8c2kjk131dy7oqtvhg3t4fw3kco 2902168 2902166 2026-05-07T16:32:58Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902168 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivier gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} csnrod9vagzkr8rlm5ffumrrd4uro2t 2902172 2902168 2026-05-07T17:02:41Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902172 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} il6g0dsrnuvclyvwh3u252ds9aydqcb 2902190 2902172 2026-05-07T18:20:44Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902190 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} l8bnzt8yd32gshecofqecbwsswpjsqt 2902193 2902190 2026-05-07T18:44:16Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902193 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans agter skedule. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 12 maande tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die geselskap sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 0ylsv6nsisb5a5qxnsxjaarn74tsq47 2902194 2902193 2026-05-07T18:49:05Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902194 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans agter skedule. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 12 maande tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} hb87mhcnbzg8pq3m6onp0qr91cmwt84 2902195 2902194 2026-05-07T18:54:25Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902195 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans agter skedule. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} f8ha1xx97rkh5wnfb93ru4ix3uwjr9p 2902198 2902195 2026-05-07T19:02:40Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902198 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans agter skedule. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} k69gjnjq99nenw5e0ob5u3lb6pgpgby 2902199 2902198 2026-05-07T19:07:47Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902199 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Algemene Bestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans agter skedule. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Heelwat later besoek Smartt met Price ook Saldanhabaai, via Darling en Hopefield.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} gg72atyu5m5pmb5sc2dmdzewp34xsim 2902202 2902199 2026-05-07T19:17:20Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902202 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans agter skedule. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik werksaam nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Heelwat later besoek Smartt met Price ook Saldanhabaai, via Darling en Hopefield.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} c33hq1s6lfmk67pl24v6z65c2oonxsy 2902216 2902202 2026-05-07T20:47:57Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902216 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans agter skedule. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} g8okk6c5r7kt7ovjbl8hltclamppsi2 2902219 2902216 2026-05-07T20:59:26Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902219 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 07:00 stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 66slw4pfgekxa7cgwq94ipu7nv5k7it 2902220 2902219 2026-05-07T21:10:33Z Suidpunt 13232 /* Ná die Anglo-Boereoorlog */ 2902220 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die vorige aand op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} tjfvgikx1fbx6nmcr65jx0i6wswdnj7 2902222 2902220 2026-05-07T21:34:43Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902222 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''16 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} mzb6zph4fwgx3sea18t3vbkwr07q93w 2902223 2902222 2026-05-07T21:38:49Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902223 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} nhdzdm2n6oy84c4ezzgxgcplipq6snb 2902224 2902223 2026-05-07T21:45:04Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902224 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en "de middelste" (let wel: enkelvoud) sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} ojj60jutxd088rki1my5ub2b94kjsbi 2902311 2902224 2026-05-08T09:33:38Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902311 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 0k3y35ah7i6s8s5cgxkcfqtugkpljjo 2902317 2902311 2026-05-08T10:01:36Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902317 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} ikj7tc1rl7s7gkrzu9x522ygbjsfc3g 2902319 2902317 2026-05-08T10:04:23Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902319 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> '''27 Mei 1901:''' Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word. Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 335kpadh2wpy6fncl1wr9bclmceq7af 2902335 2902319 2026-05-08T11:02:41Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ 2902335 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Bergrivierspoorwegbrug, soos geneem Julie 2025, buitekant Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} ec9y9t8yt5r7jm3lksjk7oi8se4xb30 2902349 2902335 2026-05-08T11:29:11Z Suidpunt 13232 /* Tydens die Anglo-Boereoorlog */ Dankie Jako! 2902349 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. de Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> ==== Tydens die Anglo-Boereoorlog ==== '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in die distrikte Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''27 November 1900:''' 'n Lesersbrief van 'Boer' uit Moorreesburg meld dat daar op Saterdag, 17 November, 'n bakleiery onder die spoorwegwerkers uitgebreek het. Toe van die inwoners tussenbeide tree 'om doodslag te voorkomen', was die gort gaar en het hulle hulself die gramskap van die werkers op die hals gehaal. Die skrywer vind dit skandelik dat so 'n vooruitstrewende dorp geen konstabel het om wet en orde te handhaaf nie, glo omdat daar geen woonhuis verkrygbaar is nie. Dit - te midde van al die boukoors op die dorp. Daar kort ook 'n tweede dokter; mnr. Van der Merwe het juis pas 'n lieflike en netjiese huis nommerpas vir 'n dokter voltooi. Solank laasgenoemde 'n Afrikanerhart het, kan hy maar 'n Engelse, Duitse of Franse van ook hê.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1900. Moorreesburg. 27 November, Bijvoegsel: Aan den Editeur. Mijnheer. - Op Zaterdag den 17den werd er alhier een publieke vergadering gehouden om een kandidaat voor het parlement te benoemen. De heer F.S. Malan verkreeg op éen na al de stemmen. Men zegt dat slechts de plaatselijke doctor niet voor den heer Malan stemde, maar men had ook geen tegen-kandidaat. Rhodes heeft reeds een zetel en Jameson ook. Zich zelf voor te stellen gaat niet. In den namiddag vond een gevecht plaats onder de arbeiders die aan den spoorweg werken. De blanken moesten tusschenbeide treden om doodslag te voorkomen en haalden zoo een zwaar vuur op zichzelven. Is het niet schandelijk dat ons snel vooruitgaand dorp geen kontabel heeft. "Waar zijn onze voormannen? Ik hoor dat de reden waarom er hier geen politiedienaars zijn, daarin bestaat dat er hier geen huis te verkrijgen is, ofschoon er elken dag druk gebouwd wordt. Er is hier ook al langen tijd behoefte geweest aan een tweeden dokter, doch misschien was er ook voor hem geen huis. Nu echter heeft de heer v.d. Merwe een recht aardig en net huis voltooid dat voor een dokter geschikt is en de neerzetting alhier van een dokter met een Afrikaander hart, al heeft hij een Engelschen, Duitchen of Franschen naam zal dadelijk toegejuicht worden, en zoo hij ook knap en vroom is, de algemeene ondersteuning erlangen. Ik hoor de zusters gaan een bazaartje houden, de opbrengst waarvan bestemd is voor de krijgsgevangenen. Er moet ook eene vergadering gehouden worden om afgevaardigden te zenen naar het Volkscongres. Ik hoor ''Ons Land'' komt naar ons op Dinsdag, niet op papier maar in persoon. Komt en ziet! Ik ben een, Boer.</ref> '''9 Januarie 1901:''' Onder die krygswet word sensuur toegepas. Al is Kaapstad, waar heelwat koerante se hoofkantore is, self nie onder die krygswet nie, is die omliggende plattelandse gebiede in die Kaapkolonie wel. So kry ''De Zuid-Afrikaan'' op 9 Januarie kennis van die posmeestergeneraal dat die koerant nou onder sensuur van die militêre owerheid deurloop. Enige kritiek teen die Britse owerheid, enige lesersbrief en enige brokkie inligting wat die Boere in hul guns kan gebruik moet dus uit. Om hierdie probleem die hoof te bied, verander die naam na ''Het Advertentieblad'', en word heeltemal gestroop van enige politieke kommentaar. Vir 'n Afrikanerkoerant wat gereeld sardoniese kritiek lewer teen die Kaapse regering, word dit nou die mondstuk van die regering wat slegs telegramme plaas wat amptelik goedgekeur is. Dit duur vir 18 maande tot ná die oorlog op 31 Mei 1902. Selfs dan nog sal die krygswet voortduur tot 16 September 1902. Die laaste uitgawe van ''De Zuid-Afrikaan'' verskyn op 8 Januarie 1901, en sien eers weer die lig op 22 Julie 1902. Die inligting omtrent die spoorlynontwikkeling is in die openbare koerante dus maar skraps.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Aan onze lezers. 30 Maart, p. 2: [...] Op 9 Januari ontvingen wij een kennisgeving van den postmeester-general dat de circulatie van "Ons Land" in al de krijgswet distrikten verbonde was door de militaire overheid. Die distrikten sloten in het geheele westelijke, middellandsche en noordelijke deelen der Kaapkolonie. De uitgevers kwamen onder de omstandigheden tot het besluit drie maal per week, op dezelfde dagen als vroeger "Ons Land" "Het Advertentieblad" uit te geven als een non-politiek nieuwsblad en bij de overheid aanzoek te doen voor toestemming dit blad in de krijgswet distrikten ook te laten circuleeren. "Ons Land" zou dan slechts één maal per week verschijnen, elken Woensdag, en aan al de inteekenaren, nie in krijgswet distrikten woonachtig, gezonden worden. "Het Advertentieblad" verscheen voor de eerste maal op 10 Januari.<br>De hoofdcensor gaf zijn toestemming dat "Het Advertentieblad" in krijgswet distrikten kon circuleeren, doch daar plaastelijke proklamaties reeds door sommige distrikts-commandanten waren uitgevaardigd de circulatie van dit blad ook verbiedende duurde het een poosje voordat die proklamaties werden teruggeroepen en "Het Advertentieblad" vrijelijk kon circuleeren.<br>"Ons Land" verscheen, volgens aankondiging, op Woensdag, 16 Januari. Doch daar de krijgswet kort daarna over de geheele kolonie werd geproklameerd, behalve in de haven-steden en een gedeelte van de naturellen streken, werd besloten de uitgave van "Ons Land" tijdelijk geheel te staken, tot nadere kennisgeving.<br>Daar de hoofdcensor te kennen gaf, dat men niet alleen op de inleidingsartikelen en aanmerkingen op het nieuws zou letten, maar ook op de opschiften boven de telegrammen, werd besloten die opschriften geheel weg te laten.<br> Het kan zijn dat sommige lezers "Het Advertentieblad" niet zoo geregeld ontvangen als zij wel verlangen. Waar dit het geval is, vertrouwen wij dat men aan den buitengewonen toestand van het land zal denken, en voor't tegenwoordige wat geduld en toegeeflijkheid zal beoefenen. Toch zal 't ons steeds aangenaam zijn van ongeregeldheden te vernemen, om dan te zien ze zoo spoedig mogelijk geredresseerd te krijgen. Wij trachten het beste voor onze inteekenaren onder de omstandigheden te doen, en gevoeln ons ervan overtuigd, dat wij op hunne verdraagsaamheid en welwillendheid kunnen rekenen."</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Aan onze lezers. 22 Juli, p. 2: Na een stilzwijgen van meer dan achttien donkere, kommervolle maanden, verschijnt "De Zuid-Afrikaan vereenigd met Ons Land" heden weder voor de eerste maal. Onder al de verschillende gewaarwordingen, die onze lezers en ons bij een gelegenheid als deze door het harte gaan, behoort een innig gevoel van dankbaarheid ongetwijfeld niet gemist te worden. Indien de gebeurtenissen in ons land, vooraf van den laatsten tijd, ons leeren onderworpen en geloovig te zeggen: "Uw wil geschiede," dan zullen de beproevingen en 't lijden voorwaar niet te vergeefs zijn geweest.<br>De laatste uitgave van "Ons Land," vóór den genoemden tijd van stilzwijgen, was gedateerd Dinsdag, 8 Januari 1901, den dag na het proklameeren der krijgswet over bijna de geheele Kolonie, en op den volgenden Donderdag verscheen het eerste nommer van "Het Advertentieblad," dat onder allerlei wederwaardigheden en moeilijkheden sedert dien datum geregeld drie malen per week werd uitgegeven, en laatstleden Zaterdag het 275ste nommer bereikte. Het is niet ons doel thans een overzicht te geven van alles dat gedurende die achttien maanden is gebeurd. Genoeg zij het te zeggen dat de krijgswet sedert over geheel Zuid-Afrika werd afgekondigd, en dat de krijgswet-proklamaties nog niet teruggetrokken zijn.<br>"Het Advertentieblad" werd aan al de inteekenaars van "Ons Land" in de Kaapkolonie gezonden, tot in October 1901, toen het verzenden gestaakt werd naar zekere distrikten, waarin, volgens onze informatie, de circulatie ervan gestopt was. In dit blad werd geene inleidingsartikelen gepubliceerd. Alles wat men erin wilde opnemen ging eerst door de handen van dne militairen censor. De militaire overheid in Kaapstad gaf ons verlof, onder de genoemde voorwaarden het blad vrijelijk te circuleeren. [...]</ref> '''26 Maart 1901:''' Die spoorlynverlenging tussen Malmesbury en Moorreesburg is tans myle agter. Die oorspronklike kontraktermyn het ongeveer 'n jaar tevore verval. Al is die aangeleentheid voorheen in die Parlement bespreek, is daar geen duidelike spertyd of nuus beskikbaar aan die publiek nie (wel, dit is immers oorlog). Die vertraging beïnvloed ook die werk van mnr. Warren, die kontrakteur - omdat hierdie spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg die nodige (swaar) materiaal nog moet aanry.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kolonie. 26 Maart, p. 3: Piketberg, 22 Maart. - [...]- De bewoners van dit en de naburige distrikten zijn zeer uit hun humeur dat de verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Moorreesburg nog niet voltooid is; en hoe lang de aannemers nog bezig zullen zijn met hun werk is een vraag waar de regering onderzoek naar moed doen en aan het publiek bericht over moet geven, dat met verlangen naar de voltooiing uitziet. Bijna een jaar geleden was de overeenkomst van aanneming geëindigd; het parlement nam de zaak ter hand, maar sedert is er niets meer van vernomen. Onze spoorwegaannemer, de heer Warren, schijnt ook zeer gehinderd te worden door het niet klaar komen der lijn naar Moorreesburg.</ref> '''20 April 1901:''' In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaar krap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> [[File:Bergrivierspoorwegbrug 18 07 2025.jpg|duimnael|350px|Bergrivierspoorwegbrug (Julie 2025), buitekant Piketberg, toon die drie bere (brugpilare)<br><small>(Erkenning:Jako Malan)</small>]] '''27 Mei 1901:''' '''Die twee bere (brugpilare) weerskante van die spoorwegbrug oor die Bergrivier is klaar en die middelste een sal met verloop van tyd binne die rivierloop gebou word.''' Die weer het mooi saamgespeel en mnr. Warren, die kontrakteur, kon sy werk langs die rivierbedding makliker klaarkry. Op hierdie stadium neem die voltooiing van die Moorreesburg-spoorlyn (die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg) egter alles in beslag.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 30 Mei, p. 2: Piketberg, 27 Mei [...] - Twee beeren van de spoorwegbrug over Bergrivier zijn klaar, en de middelste zal weldra boven de strooming der rivier zijn. De aannemer, de heer Warren, is door het weder zeer begunstigd bij zijn werk in de bedding der rivier. De voltooiing van de Moorreesburg lijn belet echter een behoorlijken vooruitgang van ander werk, en de regeering behoorde alle mogelijke hulp te verleenen aan de aannemers om ze in staat te stellen hun werk spoedig klaar te krijgen. 't Weder is heden mooi, en het ontbreekt dan ook niet aan jachtpartijen.</ref> '''17 Junie 1901:''' Dr. Smartt, die Kommissaris van Openbare Werke, was amper sy lewe kwyt. Reeds in die ''Advertentieblad'' gedagteken 13 Junie word dit ''wêreldkundig'' gemaak dat dr. Smartt en gevolg die spoorweg tussen Malmesbury na Moorreesburg om en by 31 Julie sal open.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 13 Juni, p. 2: Piketberg, 10 Juni - (Speciaal) - Zaterdag avond heeft het Piketbergsche spoorwegcomité in antwoord op zijn telegrafische vragen antwoord bekomen van dr. Smartt, commissaris van openbare werken, dat de spoorweg Malmesbury-Moorreesburg omstreeks 31 Juli voor vervoer zal geopend worden; iets wat voor militairen en publiek een groot voordeel zal zijn, daar het Piketberg slechts weinige uren van een spoorweg zal laten die het weldra tot zijn eigen plek zal zien verlengen. Men twijfelt niet of de postmeester-generaal zal deze streek thans een dagelijksche post van Moorreesburg geven.</ref> Op 18 Junie (dus, die dag net mooi ná die aanval reeds plaasgevind het) word in die koerant berig dr. Smartt met sy vrou, mnr. Price (Hoofbestuurder van die Kaapse spoorweë) met sy sekretarisse en mnr. Robinson (ingenieur belas met die bou van spoorweg) het die aand van die 14de op privaatbesoek aangekom en verder noordwaarts gegaan om die spoorweg van mnr. Warren (kontrakteur) te bekyk. Sodra hierdie Moorreesburg-lyn voltooi is, sal meer dwarslêers en spoorstawe daarmee aangery kan word. Die besoekers sou die volgende dag terugkeer Kaapstad toe.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Kaapkolonie. 18 Junie, p. 2: Piketberg, 15 Juni - (Speciaal) - Dr. Smartt met zijn vrouw, de heer Price, algemeen bestierder der spoorwegen, met zijn secretarissen, en de heer Robinson, gouvernments ingenieur belast met den bouw van den spoorweg naar hier, zijn hier gisteren avond aangekomen op een privaat bezoek, en zijn verder noordwaarts gegaan, zonder twijfel om den wel aangelegden spoorweg van den heer Warren te gaan kijken, die net wacht op het klaarkomen der Moorreesburgsche lijn om langs deze zijn dwarsleggers en rails te bekomen. Morgen gaan zij naar de Kaapstad terug, zonder twijfel verfrischt door de zuivere buitenlucht, en van plan om ook hun vrienden een reisje naar Pitketberg aan te raden zoodra de spoorweg klaar is. Picnics en jachten staan hen te wachten.</ref> In die koerant van die 20ste Junie verskyn die volgende: Toe die geselskap 17 Junie die oggend Moorreesburg verlaat en skaars 3 tot 4 myl buitekant die dorp was, op die splinternuwe spoorlyn, is daar op hul trein deur onbekende persone geskiet. Die lokomotief is getref; 'n koeël uit die loop van 'n Lee-Metford-geweer. Die koeël was duidelik vir die insittendes in die "spoorrijtuig" agter de lokomotief bedoel. Nou juis op daardie presiese oomblik was die treinbestuurder, W. W. Brook Howard, genoodsaak om die stoom te verminder, omdat daar op 'n bepaalde plek van die spoorlyn nie ballas gegooi was nie; het hy nie briek aangedraai nie, het die koeël die passasiers getref. Die treinbestuurder en stoker is seker hulle het meer sulke klapgeluide gehoor, kompleet soos 'n 'grendel' wat gebars het. Die stoker het eerste die koeël gesien en wou dit optel, maar moes dit laat val, so warm was dit nog. Die verslaggewer het self die koeëlgat ('n halfduim dik) in die lokomotief gesien. Daar was voorheen gerugte in omloop van wapens wat versteek word, maar volgens die kommandant het sy ondersoeke niks opgelewer nie. Daar is ook nog geen Rebelle in die distrik bedrywig nie. Wie die skuldiges is, weet niemand nie.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 20 Juni, p. 3: Malmesbury, 17 Juni - [...] - De commissaris van openbare werken, zamen met mevrouw Smartt, den algemeenen bestuurder der Kaapsche staats-spoorwegen, den heer Warren, resident ingenieur, de heeren Howard en Low, en de secretarissen der departementen, was op zijn terugreis van Piketberg langs den pas aangelegden spoorweg tusschen Moorreesburg en Malmesbury; en toen hij heden morgen Moorreesburg verlaten had en 3 à 4 mijlen ver was, werd er op den trein gevuurd door onbekende personen, wordende de lokomotief getroffen door een kogel uit een Lee-Metford geweer, en dat wel vlak bij de plek waar de stoker stond, zoodat deze bijna geraakt was. De kogel is thans in bezit van den minister. De heer W. W. Brook Howard had het bestuur van den trein, en zegt dat de schok net was als was de grendel van de lokomotief gebarsten. De stoker wilde den kogel optillen, maar moest hem laten vallen als te heet. Uw correspondent heeft het gaatje gezien door den kogel in de lokomotief geboord, en kan instaan voor de waarheid van het bericht. Hier mag gemeld worden dat in de buurt van het gebeurde reeds vroeger verteld was dat men er wapenen had verborgen, en de kommandant deed persoonlijk onderzoek, doch vond niets. Rebellen zijn, voor zo ver men hoort, in het distrikt niet te vinden. Verdere aanmerkingen zijn onnoodig.<br> (Later). - Het schot moet blijkbaar bedoeld zijn voor hen die in het spoorrijtuig achter de lokomotief zaten, want net vóór het gevuurd werd had de heer W. Brooke Howard, den machinist gelast de stoom te verminderen omdat op die bepaalde plek de lijn niet was geballast; en was dit nie geschied dan zou het rijtuig net in de lijn van den kogel zijn geweest toen men den schok van de lokomotief voelde. De heer Howard liet den trein ophouden, daar hij mende dat de grendel was gebroken, maar de stoker zeide: "neen, 't was een schot uit een revolver"; en bukkende om den kogel op te rapen zij hij: "daar's de kogel"' doch hij liet hem vallen als te heet. De heer Howard nam den kogel op en bracht hem, nog warm, naar den heer Robinson, privaten secretaris. De kogel ging een halven duim in de ijzeren zijde van de lokomotief, en was hij niet net door een plek gegaan waar twee stukken ijzer elkander raken, dan had hij den heer Howard in het been getroffen. De machinist die aan den anderen kant van de lokomotief was had een dergelijk geluid eenige seconden vroeger gehoord, zoodat er meer schoten moeten zijn gevuurt, die men echter niet opmerkte omdat zij niet raak waren. Dit bericht is van iemand die op den trein zat, en het schijnt dat machinist zoowel as stoker een wonderdadige ontsnapping hebben gehad.</ref> Dr. Smartt het later sy inspeksietoer na Saldanhabaai via Darling en Hopefield voortgesit.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 6 Juli, p.2: Dr. Smartt, commissaris van openbare werken, is, vergezeld van den heer T.R. Price, direkteur-generaal van spoorwegen Donderdag vertrokken op reis na Saldanhabaai, over Darling en Hopefield.</ref> <u>'''9 September 1901:'''</u> Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref><br> Die hoofsensor het uit sy foutjie geleer. Die opening van die spoorweg is eers die ''volgende'' dag, Dinsdag, 10 September, berig:<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 10 September, p. 1.</ref> {{cquote| De Malmesbury-Moorreesburg spoorweg die gisteren voor verkeer geopend werd, werd onder kontrakt voor de regeering gebouwd door de heeren Donaldson en Fawcus, tegen een uitgaaf van ongeveer £100,000. Van wegen den oorlog was er wat oponthoud met het landen en vervoeren van materiaal en is de voltooiing van den spoorweg daardoor vertraagd geworden, doch de lijn is nu kompleet en gisteren morgen om 7.40 v.m. is de eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrokken, te Moorreesburg arriveerende om 10 minuten voor 1 uur. De terugkeerende trein zal van Moorreesburg vertrekken om 1.35 n.m., en te Kaapstad arriveeren om 6.45 n.m. Vooreerst zullen er drie treinen per week loopen naar en van Moorreesburg—op Maandags, Woensdags en Vrijdags. De nieuwe lijn is precies dertig mijlen lang en loopt door het graandistrikt. De verlenging zal voor de graanboeren in den omtrek van grooten dienst zijn, en ze zijn dan ook verheugd in het bezit van spoorweg verbinding te zijn. }} Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''19 November 1901:''' Volgens mediaberigte het die Boere onttrek uit die streek. [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Generaal Manie Maritz verlaat Moorreesburg op 12 November]] (dieselfde dag toe [[Hildebrand-monument|Veldkornet C.P. Hildebrand by Darling gesneuwel het]]), sonder om enige skade aan te rig, buiten die telegraafinstrumente buite werking te stel. Op 14 November vuur die Boerekommando's vanuit 'n rivierbedding en 'n plaashuis op 'n pantsertrein wat twee troeptreine vooruit gegaan het. Die Britse "2nd Berks" (Royal Berkshire Regiment) antwoord met die pantsertrein se kanonne. Een van die Berks is gewond. Die Boere slaan op die vlug.<ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 19 November, p. 4: Malmesbury, 15 Nov—[...]— De krijgsbewegingen der afgeloopen week benoorden Malmesbury zijn geëindigd met het terugtrekken der republiekeinen over Bergrivier. Op een pantsertrein, die aan twee troep-treinen het geleide gaf, werd op 14 dezer bij Moorreesburg uit de bedding van een rivier en uit een boerenwoning gevuurd. De troepen, waaronder het 2de Berks, sprongen terstond uit den trein, geholpen door de kanonnen van den pantsertrein. De vijand was hierdoor zoo uit het veld geslagen dat zijn vuren terstond verslapte en ophield. Hij vluchtte, door bommen vervolgd. Een der Berks werd gewond. Maritz heeft op 12 dezer Moorreesburg verlaten, zonder schade aan te richten behalve aan de telegraaf instrumenten. Majoor Shearman was aan het vechten met Theron bij Riebeekskasteel op 13 dezer, en dreef hem westwaarts. Kolonel Crabbe heeft een bende republiekeinen uit een positie bij Mostertfontein verdreven, een wagen vol nieuwe kleederen en 28 paarden buit makende. Eén republikein sneuvelde, twee werden gewond. Van de onzen werden twee van Brabant's Horse gewond.</ref> Teen 19 November wil dit lyk of Maritz en 'n deel van sy kommando oor die Bergrivier verdryf is, maar een deel van sy mag bly agter. Hierdie afdeling, onder Theron, word gevind en oor die rivier verdryf. Ander republikeinse kommando's druk deur na die westelike distrikte van die Kolonie waar die afwesigheid van die spoorweë tot hul voordeel benut word. Pijpers, wat Scheepers opgevolg het, en Smuts is nou wes van die hoofspoorweg. <ref>''Het Advertentieblad''. 1901. De Inval in de Kolonie. 23 November, p. 3: Moorreesburg, 19 Nov - [...] - Het blijkt dat toen Maritz kort geleden over Bergrivier werd gedreven, hij den ouden boerenstreek in praktijk bracht om een deel van zijn macht achter te laten, in de hoop dat zij de aandacht der Britten zouden ontgaan nu deze op het hoofdorps gerichts was. Die afdeeling, onder Theron, is gevonden en over de rivier gedreven. De republikeinen trekken steeds door naar de westerdistrikten der Kolonie, waar de afwezigheid van spoorwegen voor hun taktiek voordeelen biedt. Pijpers, die Scheepers is opgevolgd, en Smuts zijn nu bewesten den hoofdspoorweg.</ref> '''29 April 1902:''' Die treinspoor het nou tot by Piquetberg gevorder, onder die wakende oog van mnre Warren (spoorwegkontrakteur) en Robinson (resident-ingenieur). 'n Groot struikelblok tans by die spoorlegging en onderhoud is die gebrek aan water tussen Moorreesburg en Piquetberg. Al is hoeveel putte gegrawe deur die waterbooringenieur G. Toucher, bly die water in hierdie putte meestal brak en deug nie vir lokomotiewe nie. Die regering koop nou water van mnr. Schalk Burger van Groenvallei, naby Piquetberg, wat genoeg voorraad sal verseker vir die Elandsvleistasie. Waterpype word tans ook gelê. <ref>''Het Advertentieblad''. 1902. Piketberg. 6 Mei: p.2 : 29 April, 1902. De spoorweg, die groote voortrekker der beschaving, is eindelijk voor ons buiten den weg liggend dorp een voldongen feit geworden, en zal weldra voor het reizend publiek geopend worden. Het is recht verkwikkend de treinen dagelijks te zien komen, en grooten dank is men verschuldigd aan den spoorweg aannemer, den heer Warren, en den resident ingenieur den heer Robinson met hun personeel voor de krachtvolle wijze waarop zij spoed gemaakt en, in weerwil van de onlusten die in het land heerschen, den spoorweg aangelegd hebben. Eén groot bezwaar bij aanleg en onderhoud van de lijn was de schaarschte van water tusschen Moorreesburg en Piketberg, schoon verscheiden putten zijn geboord door den welbekenden waterboor ingenieur G. Toucher; want het water dier putten is meest brak en deugt dus niet best voor lokomotieven. De regeering heeft thans verstandig gehandeld door het aankoopen van het water van den heer Schalk Burger, van Groenvallei, bij Piketberg, waardoor een overvloedige verstrekking van water aan het station Elandsvlei zal zijn. Het kontrakt voor het leggen van vijf mijlen pijpen voor dit water wordt thans ten uitvoer gelegd.</ref> '''31 Mei 1902:''' Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie bly egter steeds van krag tot 16 September 1902.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> ==== Ná die Anglo-Boereoorlog ==== '''2 Junie 1902:''' Die afgelope week het goeie reën geval; die Bergrivier is vol, wat beteken die tydelike spoorwegbrug by Piquetberg is onbegaanbaar. Die permanente brug is gedeeltelik klaar.<ref>''Het Advertentieblad''. 1902. 5 Junie, p. 2: Piketberg, 2 Juni [...] - Prachtige regens zijn gedurende de afgeloopen week gevallen. De Bergrivier is vol, en de tijdelijke spoorwegbrug is onpassabel. De permanente brug is gedeeltelijk gereed en zal spoedig klaar zijn.'' </ref> '''18 Julie 1902:''' Die lyn tussen Malmesbury en Moorreesburg is al enkele maande in volle gang, maar die opening kon weens die oorlog nie gevier word soos die inwoners graag wou nie. Die Minister van Openbare Werke besoek Piquetberg om die spoorweglinie aldaar te inspekteer; dit is sy eerste besoek aan die dorp. In sy toespraak, veral nou dat die oorlog verby is, pleit hy vir gematigheid en samewerking, en om te waak teen 'n jingo-gees, heftige twis of rassehaat (tussen die Engelse en Afrikaners). Hy hoop by sy volgende besoek aan Piquetberg dat daar groter ontwikkeling sal wees; hierdie ontwikkeling sou deur die spoortrein bevorder word, wat, so hoop hy, teen 1 Oktober 1902 geopen sou word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Minister Douglass te Piketberg. 22 Juli, p. 3: Piketberg, 19 Juli. — [...]. — De heeren Douglass, minister van openbare werken, en Price, algemeen bestuurder der spoorwegen, hebben gisteren de stad bezocht om de nieuwe spoorweglinie die men hier aanlegt te inspekteeren. De leden van het spoorwegbestuur ontmoetten hen aan het station, en later werd een vergadering gehouden, waar het parlementslid Daniel Marais, de bezoekers uit distrikt en dorp verwelkomde. Na burgemeester Dommisse over zekere plaatselijke belangen te hebben aangehoord, antwoordde de minister met een rede in den loop waarvan hij zijn liefde voor dit land te kennen gaf, waar hij niet geboren was maar van zijn vroege jeugd af had gewoond. Dit was zijn eerste bezoek aan Piketberg, en was de spoorweg geopend, dan hoopte hij een groote ontwikkeling van het distrikt te zien. Om één ding, zeide hij, was hij zeer blijde, en wel dat zij hun vrijheid zouden behouden, met andere woorden op gelijken voet gesteld zouden worden met elk ander deel van het Britsche rijk wat rechten en vrijheden betrof. "Nu wij," ging hij voort, "hierin geslaagd zijn, moeten wij trachten door zamenwerking voorspoed en vrede aan het land te schenken. Het parlement komt weldra bijeen. Laat er matiging zijn aan beide kanten. Het is noodig dat al de jingo geest door beide partijen aan den dag gelegd ten einde kome. Moeten wij rassenhaat en heftige twistreden in het huis hebben, dan zal dit toonen dat wij de vrijheid niet verdienen die wij verkregen hebben. Laat de gematigden van beide partijen het tot dus ver winnen dat elk nationaliteit moge zamenwerken tot vooruitgang en verbetering des lands. Er zijn hier lieden die op nieuw rassenhaat trachten te verspreiden, en dit zijn de lieden die men bedwingen moet. Ik geloof dat iedereen die zoo spreekt en werkt dat hij het gevoel der andere partij kwetst, een vijand is van zijn vaderland. Laat ons gematigd zijn en zamenwerken tot ontwikkeling van het land, en bevordering van waren vooruitgang." Verder gaf de minister zijn hoop te kennen dat bij zijn volgend bezoek aan Piketberg er veel grooter ontwikkeling des lands zich zou toonen. '''Die ontwikkeling zou door den spoortrein bevorderd worden, die hij hoopte dat tegen 1 October zou geopend worden.'''</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg. 22 Juli, p. 2: Dit dorp verheugt zich in het vooruitzicht dat de spoorweg daarheen binnenkort voltooid en geopend zal worden. De lijn van Malmesbury naar Moorreesburg is reeds eenige maanden in volle werking, hoewel de opening onder de landsomstandigheden niet kon gevierd worden, zooals de inwoners van het distrikt het gaarne gezien hadden. Wij vertrouwen dat de opening naar Piketberg onder gunstiger omstandighede zal plaats vinden en dat de distrikten, waardoor deze lijn gaat dan de gelegenheid zullen hebben waarlijk feest te vieren. De opening van een spoorweg naar een distrikt is van groote beteekenis, vooral ook met het oog op de mogelijke ontwikkeling der hulpbronnen des lands. De commissaris van publieke werken de heer Douglass, die dezer dagen een inspektie reisje naar Piketberg heeft gemaakt, drukte op een vergadering, waarop hij op gepaste wijze door den heer D. J. Marais, het plaastelijke parlementslid, verwelkomd werd, de hoop uit dat een zeer grootte ontwikkeling van het distrikt bij zijn volgen bezoek te bespeuren moge zijn. Zijne aanmerkingen over de algemeene politieke aangelegenheden van het land verdienen ook nauwkeurige aandacht. Hij pleitte voor gematigdheid en "de onderdrukking van al het Jingoisme dat in beide partijen gaande was."</ref> '''9 September 1902''': Tydens die parlementsitting vra mnr. Lawrence die Kommissaris wanneer die spoorlyn na Piquetberg vir passasiers en goedere geopen sal word. Mnr. Douglass sê dit sou aanvanklik 1 Oktober 1902 gewees het, maar te wyte aan die reën, ens. is die werk vertraag. Hy hoop die openingsdatum sal 1 November 1902 wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Wetgevende Vergadering. Spoorweg naar Piketberg. 11 September (by 9 September se blad ingedeel): De heer Lawrence vroeg den commissaris van openbare werken wanneer het verwacht werd dat de spoorweg naar Piketberg voor passagiers en goederen vervoer geopend zou worden.<br>De heer Douglass antwoordde, dat men gehoopt had den spoorweg te openen op den 1sten October, doch wegens regens, enz., werd het werk verzuimd. Hij hoopte, dat de spoorweg op den 1sten November zou geopend worden.</ref> '''25 September 1902:''' Luidens die redakteursbrief van ''De Zuid-Afrikaan'' is die spoorlyn na Hopefield byna klaar en sal binnekort geopen word. Die rollende materiaal van hierdie spoorweg het reeds aangekom en staan gereed om gebruik te word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Twee voet spoorbreedte. 25 September, p.3 : Deze lijn naar Hopefield is bijna klaar en zal binnenkort geopend worden. Het rollend materiaal voor dezen spoorweg is reeds aangekomen en staat gereed om gebruikt te worden.</ref> '''29 September 1902''':Voordat daar besluit word om nog geld te stort in 'n smalspoorlyn tussen Port Elizabeth en Avontuur, stel Minister Douglass voor die parlementslede moet 'n besoekie gaan bring aan Kalabaskraal, sommer op die eerskomende Saterdag nog.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Maandag, 29 September, 1902. Avondzitting. Gekozen comité op Spoorwegen. 2 Oktober, p. 5: Het huis ging in comité op het eerste rapport van het gekozen comité op spoorwegen. De heer Malan dacht, dat voor dat het huis tot stemming kwam, het wenschelijk was, dat de leden den twee-voet spoorweg te Kalabaskraal zouden inspekteeren.<br> De heer Douglass zei, dat hij ook gaarne de leden de gelegenheid wou geven om de Kalabaskraal-Hopefield lijn te onderzoeken.<br> Hij zou schikkingen voor zoodanig bezoek laastleden Zaterdag gemaakt hebben, doch werd ongelukkig daarin door het ongunstig weder verhinderd. Hij zou aan de hand geven, dat men op aanstaanden Zaterdag een toertje of naar Saldanhabaai of naar Kalabaskraal zou maken.<br> De heer Malan zei, dat hij met een paar andere leden laastleden Zaterdag te Kalabaskraal was om te zien hoe de twee-voet lijn aldaar beantwoordde. Hij deelde het huis eenige bijzonderheden daaromtrent mede. Hij had een gesprek met den heer Elliott aangaande smalle spoorwegen, en vroeg hem zijn opinie omtrent de Avontuur lijn.<br>De heer Elliott zei, dat hij niet over den grond gegaan had, maar volgens de plannen dacht hij, dat de twee-voet lijn geschikt zou zijn voor vrachten van 60 tot 70 ton. Spreker meende, dat het wenschelijk was om een weinig met de Avontuur lijn te wachten, totdat men beter in staat was te oordeelen over de werking der lijn te Kalabaskraal. [...]</ref> Douglas wou die parlementlede eintlik al die vorige Saterdag (27 September 1902) die geleentheid bied om die smalspoorlyn van Kalabaskraal na Hopefield te gaan inspekteer (dit was op aanbeveling van parlementslid Malan die Dinsdag, 23 September 1902),<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement, Dinsdag, 23 September 1902. Spoorwegen. 25 September: Bijvoegsel : De heer Malan wou een praktische aanbeveling doen. Kon de commissaris niet op Zaterdag een specialen trein laten loopen naar Kalabaskraal, waar de leden dan zelven konden zien hoe een 2 voet lijn werkte? Die lijn was bijna in werkende orde. Het zou goed zijn om het debat te verdagen, en met eigen oogen zien hoe een 2 voet lijn beantwoordde.</ref> maar dit het ongelukkig gereën. Nou beplan hy 'n uitstappie. In sy inleidingsartikel gee die redakteur van de ''Zuid-Afrikaan'' 'n vinnige opsomming van die Hopefield-lyn tot op hede: Die lyn tussen Kalabaskraal na Hopefield word in Augustus 1901 mee begin. Die stawe is reeds tot op Hopefield gelê, maar die gedeelte tussen Darling en Hopefield moet nog gegruis word. Daar word verwag dat die lyn teen die einde van Januarie 1903 geopen sal word. Die lengte van die spoorlyn is, luidens die artikel, 47¼ myl, en die massa van die stawe is 35 pond per jaart (17,36 kilogram per meter). Die spoorwydte is 2 voet, maar die bokant van die trokke se wydte is 6 voet vergeleke met die spoorbreedte onder. Die passasierswaens het reeds in Kaapstad aangekom, maar is nog nie uitgepak nie. Die enjins is in Soutrivier monteer en toe, heeltemal klaar, na Kalabaskraal vervoer. Elke trok kan 12 ton dra.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Twee-voet Spoorweg. 30 September, p.3: De lijn van Kalabaskraal naar Hopefield werd in Augustus, 1901, begonnen. De staven zijn reeds tot op Hopefield gelegd, doch het gedeelte van den weg tusschen Darling en Hopefield moet nog gegruisd worden. Men verwacht dat de lijn tegen het einde van Januari, 1903, geopend zal worden. De lengte der lijn is 47¼ mijl. Het gewicht der staven is 35 pond per yrd. De wijdte van het spoor is 2 voet, en die der trucks – 6 voet buiten-werk. De passagier-wagens zijn in Kaapstad aangekomen doch nog niet ontpakt. De engines werden in het Zoutrivier werken opgezet en toen kompleet naar Kalabaskraal vervoerd. Elk truck kan 12 ton dragen.</ref> '''3 Oktober 1902:''' Navrae word daagliks gerig wanneer die spoorweg na Piquetberg geopen gaan word, en of die Minister van Openbare Werke sy woord gestand sal doen.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Telegrammen: Piketberg. 7 October, p. 3: Piketberg, 3 Oct [...] Dagelijks wordt er hier gevraagd wanneer de spoorweg naar Piketberg geopend wordt, daar de tweede belofte van den commissaris van openbarte werken in antwoord op een vraag van het parlements lid Lawrence gemaakt, thans behoort te worden nagekomen.</ref> '''4 Oktober 1902:''' Op uitnodiging van die Kommissaris van Openbare werke, reis 60 here, parlementslede en ander belangstellendes van Kaapstad per spesiale trein na Kalabaskraal op besoek, en van daar af via die smalspoor na Darling. Vanaf Kalabaskraal is die reis voortgesit in oop trokke (want die passasierwaens was nog nie gereed nie). Die spoor is nog nie heeltemal klaar nie; drie keer het daar heelwat oponthoud plaasgevind. Omdat materiaal vir die brûe nog nie opgedaag het nie, moes die spoorwegwerkers maar improviseer met stapels dwarslêers. Terwyl die reisgeselskap gewag het, het hulle blomme gepluk - wat by die duisende gestaan het. Omstreeks 1 uur kom die eerste trein met passasiers by Darling aan. Daar was een lang tent met tafels eetgoed gereed. Nadat die ete genuttig is, is daar met vonkelwyn allerhande heildronke ingestel en toesprake afgesteek. Die kommissaris stel dit egter duidelik: dit was nie die formele opening van hierdie spoorweg nie, maar dit kon met reg as 'n "onformeele" beskou word. Dit was tog die eerste dag waarop 'n goederetrein en 'n trein met passasiers op Darling aankom. Die passasiers op reis was egter pikswart van die roet - die lokomotief het 'n "boel water zwart van steenkool" oor die passasiers gespat. 3:15 nm. begin die terugtog en 7:30 nm. was die geselskap terug in Kaapstad.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Zaterdags uitstapje naar Darling. 7 Oktober, p. 3: Een gezelschap van zoowat zestig heeren, parlementsleden en andere belangstellenden, ging laatstleden Zaterdag, op uitnoodiging van den commissaris van openbare werken, van de Kaapstad per specialen trein naar Kalabaskraal, en vandaar over de twee-voet spoorlijn naar Darling. Onder de leden van het gezelschap zag men o.a. den hoofdrechter (sir Henry de Villiers), de heeren Wilmot, L.W.R., Bellingan, L.W.R., De Wet, L.W.R., Du Toit, L.W.R., Douglass, L.W.V., Van Huijssteen, L.W.V., Lotter, L.W.V., dr. Vanes, L.W.V., T. Theron, L.W.V., Cartwright, L.W.V., Bailey, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Van Heerden, L.W.V., Hockly, L.W.V., adv. Joubert, enz. De dag liet, wat het weder betrof, niets te wenschen over. Om 7.30 begon de reis van Kaapstad, en om 9.30 was men te Kalabaskraal. De tijd ging zoo ongemerkt voorbij, daar de commissaris gezorgd had voor een zeer smakelijk ontbijt op den trein.<br> Van Kalabaskraal werd de reis voortgezet in open trucks (de passagiers wagens voor de smalle lijn zijn nog niet gereed), en de reis was zoo aangenaam als men maar kon wenschen. De spoorlijn is echter nog niet geheel klaar, en driemaal vond er dan ook heelwat onponthoud plaats. Daar het materiaal voor de bruggen nog niet gearriveerd is, heeft men tijdelijk “sleepers” opgestapeld, waarover de sporen gelegd zijn. Sommige bouten waren te stijf geschroefd, en daar de zon tamelijk warm was, en de sporen zich door de hitte uitrekten, was het noodig eerst de lijn in orde te maken vóór men over zulke plaatsen kon gaan. Het gezelschap verzamelde intusschen van de bloemen, die er bij tien duizenden aan alle zijden stonden.<br> Zoowat 1 uur kwam dan de eerste trein met passagiers te Darling aan. Onder een lange tent stonden er tafels met eten gereed, waaraan een ieder zich te goed deed. Na het eten, terwijl men de champagne niet spaarde, werden er eenige toasten gedronken en speeches afgestoken.<br> De commissaris (de heer Douglass), stelde eerst heildronken in op den koning en den gouverneur.<br> Daarop kwam de heer Grocott, president van de pers unie, aan het woord, die zei, dat hij over de politiek bij die gelegenheid niet zou spreken, terwijl hij de toast op de wetgeving instelde. Het parlement had veel voor het land gedaan door spoorwegen, telegraaf en post, enz., zoodat kranten nu aan bijna alle boerenwoningen afgeleverd konden worden. Hij was twintig jaar in het land, en gedurende dien tijd had hij niets dan gestadigen vooruitgang bespeurd; honderden mijlen van spoorwegen zijn er nu over de geheele Kolonie; veel was in het verleden gedaan, en hij hoopte, dat nog meer in de toekomst gedaan zou worden als men getrouw bleef aan den koning en het land. Daar bestond bij hem geen twijfel, dat de heer Douglass bij de volgende elektie, al stonden er drie kandidaten te Grahamstad, meer stemmen dan al de anderen zou krijgen. Met deze woorden stelde hij zijn toast in op beide huizen van het parlement, en voegde er bij, dat al hadden zij eenige fouten in ’t verleden gemaakt, hij ervan overtuigd was, dat dit niet weer zou geschieden.<br> Sir Henry de Villiers bedankte in naam van de wetgeving. Hij zei o.a., dat de vorige spreker groote kennis droeg van het parlement, niettegenstaande dat hij gezegd had, dat het parlement fouten begaan had in het verleden. Hij bedankte de pers voor de rapporten van de speeches in het parlement, en ook voor de uitoefening van kritiek, ofschoon de kritiek niet altijd gegrond en juist was. Kritiek was noodzakelijk, publieke lichamen moesten gekritiseerd worden om een gematigden toon aan te slaan. In den laatsten tijd, echter, had hij tevergeefs naar de noodige gematigdheid van de pers gezocht. Het zou goed zijn indien de pers [zich] tot [een] voorbeeld zou stellen van gematigdheid. Hij was gevraagd om op de toast te antwoorden. Spreker was voorzitter van het hoogerhuis, en hij moest zeggen, dat de leden van dat huis wijze, vastberaden, sobere, stille oude mannen waren. In dat huis hadden er geene onaangename voorvallen plaats. Hij was 30 jaar president van het huis, maar kon het gedrag van geen enkelen lid veroordeelen. Dit kon niet gezegd worden van eenig twee lichamen in de wereld. Dit gold niet slechts de oorspronkelijke oude leden, maar de nieuwe leden wedijverden met de ouden in gematigdheid. Daar was geen achteruitgang maar wel vooruitgang in het huis. De toestand was uitstekend. Hij moest ook voor de Wetgevende Vergadering antwoorden. Hij las de debatten van het lagerhuis getrouw in de pers, waar zij zoo volledig gerapporteerd werden. In aanmerking nemend het natuurlijk gevoel na den oorlog waren de debatten zeer goed en van gematigden toon—ja ruim zoo degelijk als die van eenige vroegere sessies en van parlementen over de wijde wereld. Groote gematigdheid werd aan den dag gelegd door de leden bij het passeeren der indemniteitsbill en vele andere zaken tot nut van het land.<br> Dat men alzoo te Darling vergaderd was, zei hij, was de vrucht van de wetgeving van het verleden. Al had men wat op den weg moeten verzuimen was het onvermijdelijk. Hij bedankte den commissaris voor de gelegenheid, die hij aan het gezelschap verschaft had, om de 2 voet lijn te inspekteeren en dus een oordeel te kunnen vellen over den strijd van spoorbreedten.<br> De magistraat van Malmesbury stelde voor een toast op “onze spoorwegen.” Hij zei, dat hij niet wist waarom men juist hem gevraagd had, want hij had geen uitgestrekte kennis over spoorwegen. Hij zwaaide lof toe aan het spoorweg departement en vermelde van de groote opoffering der spoorweg beambten gedurende den oorlog voornamelijk van het spoorweg korps. Waar daar een spoorweg gebouwd werd ging alles vooruit. De Transkei had een spoorweg noodig en hij vertrouwde dat er spoedig een spoorweg daar zou gebouwd worden.<br> De commissaris beantwoordde de toast en merkte aan, dat het verbazend was hoe groot een verandering er kon plaats vinden. Jaren geleden dachten velen, dat de beste wijze om het land tot voorspoed te brengen was om de spoorweg tijdelijk te sluiten! Nu echter was het omgekeerd. Van alle plaatsen in het land ging er een geroep uit om een spoorweg te hebben. De regeering deed haar best en trachtte om naar haar uiterste vermogen dien roepstem te beantwoorden. Dit land, zei hij, was toch een van de beste landen om in te wonen. Als iemand hier kwam had hij geen begeerte om weer te vertrekken. Om een toekomst te hebben moest men broederlijk samenwerken om het land te ontwikkelen en rassenhaat vergeten. Dan had het land een luisterrijke toekomst. Dit was niet de formeële opening van dezen spoorweg, maar kon met recht als een onformeële beschouwd worden. Deze, zei hij, was toch de eerste dag, waarop een goederen trein en een trein met passagiers te Darling aankwam. Hij vreesde echter, dat de vrouwen hun mannen als zij in den avond thuis kwamen, niet zouden herkennen, want blanken waren zij vertrokken, en zwarten zouden zij terugkomen. (Op de reis verspreidde de locomotief een heele boel water zwart van steenkool over de passagiers). Hij bedankte leden van het parlement, dat zij persoonlijk de 2 voet spoorlijn hadden komen zien. Hij dacht, dat zij nu een goed oordeel zouden kunnen vellen. Hij meende, dat als men dit jaar met spoorwegen in het oosten zich bezig hield, het noord-westen dan in het volgend jaar aan de beurt moest komen. Hij wou niet voor het parlement met schema’s komen op gebiedende manier maar wou slechts den wil van het huis uitvoeren. Hij had een telegram van den heer McEwen, bestierder der spoorwegen ontvangen, waarin hij zijn spijt te kennen gaf, dat hij wegens een ernstig ongeval in zijn huiselijken kring niet tegenwoordig kon zijn. Verder sprak hij tot lof van de spoorweg beambten gedurende den oorlog en bijname van de machinisten en stokers die hun leven in de waagschaal stelden om hun plicht te doen. Hij bedankte hartelijk op de toast op “onze spoorwegen.”<br> De heer Wilmot, L.W.V., had in den morgen niet gedacht, dat hij in het veld zoo een goede vergadering voor zich zou zien. Het land onzer inwoning was een land van wol en wijn, maar de geest van broederlijke samenwerking moest daar niet gemist worden. In den Bijbel vond men het groot gebod, dat wij elkander moeten liefhebben en vergeven. Men moest alle bitterheid laten varen en elkander liefhebben en respekteeren. Er kon geen toekomst voor het land zijn tenzij men dat gebod van den Bijbel gehoorzaamde. Dit land was goed maar zonder liefde en vergeving kon men niet voortgaan. Met deze woorden stelde hij de toast op het land onzer inwoning voor.<br> Ds. Albertijn, de plaatselijke leeraar antwoordde met zeer gepaste woorden. Hij kon niet zeggen in navolging van Julius Caesar: “Vrienden, Engelschen” en ook met “Vrienden Hollanders”. Hij wou een naam hebben waarmee hij hen allen kon toespreken (Een stem: Zuid Afrikaanders.) Wel dan “Vrienden, Zuid Afrikaanders, landgenooten hoort naar mij.” Zooals men sprak van Physica en Metaphysica zoo kon men ook spreken van de politiek en de metapolitiek. Zooals men in de metaphysica zich bezig hield met dingen hooger dan die der physica, zoo kon men ook in de hooger politiek vereenigd zijn en dingen van algemeen belang tezamen doen. Getrouwheid aan het land onzer inwoning strookte wel met loyaliteit aan den koning, want die aan het land getrouw was moest ook getrouw zijn aan den koning die het land regeerde. Men moest dan loyaal zijn aan wat de heer Wilmot genoemd had, loyaal aan ons land, ons koning en ons God.<br> De heer Hockly, L.W.V., stelde de toast in op de “ingenieurs,” en zei dat was daar geen ingenieurs, dan zou men niet heden te Darling zijn gekomen. Eerst dacht men hier dat spoorwegen alleen op effen grond konden gemaakt worden. Maar dit was niet zoo. Wij hadden meesterstukken van ingenieurswerk zooals Hex Rivier. De ingenieurs professie ging met den tijd mee. Hij wou den naam van een zeer jongen doch knappen ingenieur noemen, nl. den heer Eliot, die deze lijn had gemaakt. Sir H. de Villiers was ook jong toen hij tot rechter werd aangesteld, toch deed dat niets aan de zaak. Hij dacht, dat 2 voet spoorlijnen vele deelen van het land zouden openen.<br> De heer Eliot bedankte, en zei, dat hij hoopte dat de terugreis voorspoediger zou zijn. Het werk was nog niet geheel gereed. Het zou goed geweest zijn indien men gekomen was als de lijn klaar was. In den morgen was een goederen trein heel voorspoedig over de lijn gekomen. Binnen 3 maanden zou de lijn gereed zijn. Hij dacht, dat men dan moest komen zien want dan zou men kunnen oordelen wat door 2 voet spoorlijnen gedaan kon worden. Op deze lijn was er geen bijzondere ingenieurskunst noodig, maar zij was de eerste 2 voet lijn en daarom was er veel om na te kijken. Hij prees zijn staf voor hun getrouwheid aan het werk. Het ongeval van de reis was hoegenaamd niet te wijten aan de breedte van de lijn; hetzelfde gebeurde ook op breeder lijnen.<br> De commissaris bedankte den heer Warren, kontrakteur van het gruizen der lijn. Hij zei, dat de lijn door het departement gebouwd werd. Het departement gaf sub-kontrakten uit maar hield de heele zaak in eigen handen. Dat men naar Darling kon komen was grootelijks te wijten aan de welwillendheid van den heer Warren, wiens zaak er misschien aanzienlijk door leed.<br> De heer Warren bedankte gepast. Sommigen, zei hij, schenen ietwat ontevreden, doch het ongeval was slechts hieraan te wijten, dat de lijn nog niet klaar was, en de moeren te stijf aangeschroefd. Volgens zijn meening was de lijn ruim zoo goed als eenig andere in de kolonie. Men wachtte op het materiaal voor de bruggen. De lijn was zonder gevaar.<br> Toen ging men even het dorpje bekijken, en de terugreis werd om kwart over drie begonnen, die zeer voorspoedig afliep. De heeren Cartwright en Bailey collecterde onder het gezelschap en bracht zoowat £2 10s. bijeen dat aan den machinist, den voorman en den kondukteur en hen die ze hielpen verdeeld werd.<br>Het gezelschap kwam na een zeer genoegelijken dag te hebben genoten om half acht in de stad terug.</ref> Vanaf die 11de Oktober 1902 kon die afsender slegs goedere wegstuur, maar op enkele voorwaardes: :::1. Goedere kon slegs vanaf Kalabaskraal gestuur word met die konstruksietrein Darling toe, en :::2. Wanneer dit die Spoorweg Departement gepas het.<ref name="Kilpin" /><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Vervoer van Goederen van Kalabaskraal, naar Darling. 1 November: bijvoegsel: In verband met de advertentie die in die Gouvernments Gazette op 14 en 15 dezer verschijnt, met betrekking tot bovenstaande, wordt hiermede tot algemeene naricht, dat het vervoer van goederen onder de voorwaarden genoemd in gemelde advertentie, slechts zullen gelden van Kalabaskraal naar Darling, en niet vice versa. Alle overladen te Kalabaskraal moet gedaan worden door de verzenders. - John Brown, Hoofd-ingenieur. Kaapstad, 28 October, 1902.</ref> '''11 Oktober 1902''': Die Bergrivierbrug by Piquetberg is klaar. Die brugbouer was ene meneer Kirkley. Die hoop word uitgespreek dat die spoorweg op 1 November geopen sal word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Spoorwegwerken en feesten. 16 October, Bijvoegsel: Piketberg, 14 Oct—[...]—Een der fraaiste bruggen in de westelijke provincie is Zaterdag l.l. voor den Piketbergschen spoorweg over Bergrivier gelegd; en den onder-aannemer, den heer Kirkley, mag men gelukwenschen dat hij zijn werk met zooveel knapheid en geluk heeft volvoerd. Men hoopt dat de minister van op. werken zijn belofte zal houden om den spoorweg op 1 November te openen. Met wat er nog te doen is wordt flink haast gemaakt.</ref> '''21 Oktober 1902:''' In die hofsaal te Piquetberg word 'n komitee saamgestel wat hul sal bemoei met die reëlings met betrekking tot die opening van die spoorlyn. Die goewerneur en minister Douglass sal genooi word. Daar word besluit geen politieke toesprake sal die 15de November gehou word nie, en 'n noenmaal sal aangebied word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Piketbergsche spoorweg. 25 October, bijvoegsel: Piketberg, 22 Oct [...] Een invloedrijke vergadering werd gisteren avond hier in de hofzaal gehouden om schikkingen te maken met betrekking tot de opening van den Piketbergschen spoorweg op 15 November. De heer Boyes, CC, werd eenstemmig tot voorzitter, de heer Dommisse tot secretaris gekozen, en men nam de volgende besluiten:<br> Een openbaar luncheon zal gegeven en z.ex de gouverneur en de minister Douglass zullen hiertoe worden uitgenodigd. Geen politieke toespraken te houden; het comité te bestaan uit den voorzitter, het spoorwegcomité (de heeren Dommisse, Liebenberg en Parrott), ds Vlok de heeren D de Waal, MLA, D Marais, MLA, M Melck, M D C, P Rocher, M D C, J Von Litzenburgh, J P H Eksteen, M D C, J Meissenheimer, J Liebenberg, S Ettman, L Brandie, dr Dommisse, S Myburgh (van uit Porterville), de heeren Bresler, de burgemeester, Mohr en Win.<br> Het comité zal op Donderdag, 31 dezer, bijeenkomen.</ref> '''13 November 1902:''' ''De Zuid-Afrikaan'' kondig aan die spoorweg van Moorreesburg na Piquetberg en Eendekuil sal Saterdag, 15 November geopen word. Die Kommissaris van Openbare Werke sal hierdie plegtigheid persoonlik bywoon. Vrydagaand om 11:25 nm. sal 'n spesiale trein met gaste van die kommissaris uit Kaapstad vertrek. Slaapgeriewe sal op die trein beskikbaar wees; ontbyt en aandete ingesluit. Saterdagmiddag sal die inwoners van Piketberg 'n noenmaal aan die uitgelese gaste bied. Karre sal by die stasie beskikbaar wees om die besoekers te kom oplaai. Die trein behoort die Saterdagaand teen 10 nm. terug in die Kaap te wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Piketberg Spoorweg. 13 November, p. 3: De spoorweg van Moorreesburg naar Piketberg en Eende-kuil zal a.s. Zaterdag, 15 dezer geopend worden. De commissaris van openbare werken zal deze plechtigheid persoonlijk bijwonen. Vrijdagavond om 11.25. zal een speciale trein met de gasten van den commissaris Kaapstad verlaten. Toebereidselen voor ’t slapen in den trein zullen gemaakt worden. Ontbijt en avondeten zullen op den trein verschaft worden. Zaterdagmiddag zullen de inwoners van Piketberg een “lunch” aan de gasten geven. Karren zullen bij ’t station zijn om de bezoekers af te halen. De trein wordt verwacht Zaterdagavond om 10 uur weder in Kaapstad terug te zijn. Wij wenschen de inwoners van Piketberg reeds bij voorbaat geluk met de opening van den spoorweg.</ref> '''15 November 1902:''' Die Piquetberg-lyn word amptelik geopen. Reeds op Vrydagaand, die 14de November, klim die hoëlui van die Kaapkolonie omstreeks 11:25 nm. op 'n spesiale trein in die Kaap op om die opening van die Moorreesburg-Eendekuil-lyn by te woon. Enkele minute voor 7:00 vm. stoom die trein Piquetberg se stasie binne. Ds. Vlok doen die verwelkoming, mnr. Douglass antwoord daarop, en vra van die parlementslede om hul toesprake te lewer. D.J. Marais en D.C. de Waal word elkeen aan die woord gestel, albei is Lede van die Wetgewende Vergadering wat die streek verteenwoordig - albei benadruk die potensiaal van die distrik. Hierna vertrek hulle van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekom, lees Douglass 'n sertifikaat van die hoofingenieur Brown voor, as getuienis dat die nuwe seksie van die Moorreesburg vir openbare vervoer geskik was. Hierop verklaar hy die spoorlyn geopend. Douglass gee net weer 'n oorsig hoe die beplanning destyds verloop het, en mnre. McEwen (hoofbestuurder van die spoorweë), Brown (hoofingenieur), Robinson (residentingenieur van die lyn) en Warren (kontrakteur) word bedank. Elkeen van hulle kry 'n spreekbeurt. By die noenmaal in 'n "schoolvertrek" op Piquetberg word verskeie heildronke ingestel en toesprake gelewer. Die koerant berig hoe D.C. Waal benadruk het hoe hy vanaf 1886 tot 1889 [drukfout, lees: 1898] in die parlement gepleit het om die spoorlyn deurgevoer te kry. Vandag is hy gelukkig om die lyn geopen te sien. Hy ken die distrik al vir meer as 20 jaar. Hy kan geen rede insien waarom hulle, die vrugbaarste distrik, nie genoeg graan kan produseer om Kaapstad en ander plekke daarvan te voorsien nie. Hy wens die distrik alle voorspoed toe. Die noenmaal het tot 3:00 nm. geduur.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. De Opening van den Piketberg Spoorweg. 18 November, p. 4: Op Vrijdag avond, omstreeks vijf-en-twintig minuten over elf, vertrok een speciale trein met den commissaris van openbare werken, en omtrent een zestigtal gasten, dat uit parlementsleden, officieele beampten, en prominente inwoners van Kaapstad bestond, aan boord naar Piketberg om de opening der Moorreesburg—Eendekuil lijn bij te wonen.<br> Onder de aanwezigen bevonden zich de commissaris van openbare werken, en de volgende heeren: J.A. Lochner, L.W.R., Mulder, L.W.R., Graaf, L.W.V., Malan, L.W.V., D.J. Marais, L.W.V., D.C. de Waal, L.W.V., T.P. Theron, L.W.V., Oats, L.W.V., Van Zijl, L.W.V., Wolfaardt, L.W.V., Oosthuizen, L.W.V., Wood, L.W.V., Krige, L.W.V., Van der Merwe, L.W.V., Weeber, L.W.V., W. Thorne (burgemeester van Kaapstad), H. R. Horne (civiele commissaris), sir S.R. French (postmeester-generaal), kapt. Jurisch (landmeter-generaal), McEwen (algemeene bestierder van spoorwegen).<br> Heel spoedig begaf een ieder zich ter ruste — menigeen om niet te ontwaken voordat men den volgenden morgen Piketberg statie gemaakte.<br> Eenige minuten voor zeven stoomde de trein Piketberg statie binnen, alwaar een aantal prominente inwoners, geleid door hun magistraat (den heer Boyes), reeds wachtende waren om de bezoekers welkom te heeten.<br> Als mondstuk der inwoners trad ds. Vlok op, en zei o.a., dat deze een dag was waarop hun innig verlangen verwezenlijkt, en hun vurigste wenschen vervuld waren. Zij hadden er lang naar uitgezien om in aanraking met de wereld te komen. Het nieuwe middel van vervoer zou hen niet slechts in staat stellen om hun behoeften onder de aandacht der regeering te brengen, maar ook om het vermogen van het distrikt te ontwikkelen, en te toonen wat het werkelijk opbrengen kon. Het was iets ongewoon om een kabinetminister in hun midden te hebben. Namens de inwoners bedankte hij zeer hartelijk de vrienden voor de belangstelling betoond door hun overkomst, en kon hen verzekeren, dat zij hun best zouden doen om hen thuis te doen voelen. Zij heetten hen van harte welkom, en hoopten, dat zij aangename herinneringen zouden medenemen, wanneer zij naar hun woningen terug gingen.<br> Hierop antwoordde de commissaris (de heer Douglass) in gepaste woorden, en drukte de hoop uit, dat met de opening van den spoorweg, er zulk een tijdperk van vooruitgang en welvaart Piketberg te beurt mocht vallen, als de inwoners nooit tevoren ondervonden hadden. Daarop verzocht hij de plaatselijke parlementsleden om voorwaarts te komen en hun constituenten toe te spreken.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., nam toen het woord, en zei, dat omtrent achttien jaren geleden, toen hij zich in het distrikt vestigde, had hij een onderhoud met zijne medeboeren, en wees hen op de groote behoefte aan een spoorweg naar Piketberg voor de ontwikkeling van het distrikt. Sedert dien tijd was er een beweging tot het verkrijgen van een spoorweg. In verband hiermede hadden zijn collega en hij met drie regeeringen en vier commissarissen te doen. Sir James Sivewright werd gevraagd om een opmeting van de lijn te laten maken, maar het was de heer Sauer die den post door 't huis kreeg. Gedurende den tij d waarin dr. Smartt commissaris was, werd de eerste sectie naar Moorreesburg voor trafiek geopend, en vandaag hadden zijn den hr. Douglass hier, die de lijn naar Eendekuil zou openen. Hij zwaaide den commissaris en de regeering lof toe voor de praktische wetgeving der afgeloopene sessie, en meende, dat de vooruitgang en de belangen der Kolonie heel veilig in de handen van het tegenwoordige ministerie waren. Nie[mand] kon het betwisten, dat zij de tegenwoordige regeering te danken hadden voor de handhaving van verantwoordelijk bestuur en van vrijheid.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., wenschte de Piketbergers geluk met het genot hun te beurt gevallen om de nieuwe spoorweglijn te kunnen inwijden. Hij vertrouwde dat de Piketberg statie één der best betalende staties langs de lijn zou zijn. Zij waardeerden allen ten volste wat de commissaris en de regeering voor hen gedaan hadden. Hij zou gaarden zien, dat er £25,000 op de begrooting geplaatst werd voor het aankoopen van zaadkoorn voor het Piketberg distrikt, aangezien er groote verwoesting door den roest in graan teweeggebracht werd.<br> Hierop vertrok men van Piketberg naar Eendekuil. Daar aangekomen, las de heer Douglass een certifikaat van den heer Brown, den hoofd-ingenieur, getuigende dat de nieuwe sectie van Moorreesburg voor publieke trafiek geschikt was. Hierop verklaarde hij de lijn geopend.<br> De heer Douglass ging toen voort om eenige bijzonderheden met betrekking tot den bouw en de kosten der lijn te geven. In 1899 stemde het parlement £505,000 voor 't bouwen van een lijn van Malmesbury naar Eendekuil. De geheele som, £505,000, werd niet noodig bevonden, en na de voltooiing der lijn was er een overschot van £76,000. Spreker gewaagde voorts van uitstekende diensten bewezen door den heer McEwen (den algemeenen bestierder van spoorwegen), den heer Brown (den hoofd-ingenieur), den heer Robinson (plaastelijke ingenieur der lijn), en den heer Warren (den kontrakteur); en merkte aan, dat men voornemens was met den bouw der lijn verder te gaan, en niet rusten zou voordat Clanwillam bereikt was.<br> De heeren McEwen en Brown bedankten voor de vriendelijke aanmerkingen omtrent hen gemaakt, waarna de heer Robinson de vergadering toesprak en gewag maakte van de moeilijkheden in verband met het bouwen der lijn. Het land verkeerde in een rusteloozen toestand, en men had de grootste moeite met het vervoer van materiaal, enz.<br> De heer Warren (kontrakteur), en de heer Clarke (hoofd-trafiek bestierder), maakten hierop korte toespraken. Laastgenoemde merkte aan dat voor een nieuwe lijn was de spoorweg naar Eendekuil een der beste lijnen waarover hij gereisd had. Van Maandag, den 17den dezer, zouden er drie treinen heen en weder wekelijks loopen, doch hij hoopte spoedig in staat te zijn om hen een dagelijkschen trein te geven. Dit zou, natuurlijk, afhangen op de hoeveelheid der trafiek — hoe meer hoe beter.<br> Nadat men "succès voor den Piketberg spoorweg" gedronken had, keerde men terug naar Piketberg om aldaar aan de "luncheon" deel te nemen.<br> DE LUNCHEON.<br> Het schoolvertrek te Piketberg, alwaar de gasten zeer goed op een luncheon, verschaft door de inwoners van het dorp, onthaald werden, was prachtig en smakelijk versierd, en liet niets te wenschen over.<br> De voorzitterstoel werd ingenomen door den heer Boyes, den plaatselijken magistraat. Het getal aanwezigen was ietwat over de tweehonderd.<br> De toast op den gouverneur werd ingesteld door den heer Boyes, en met geestdrift gedronken. Het speet hem, dat zijn excellentie het onmogelijk vond om tegenwoordig zijn, doch hij hoopte, dat zij spoedig de eer zouden hebben hem in hun midden te onthalen.<br> De heer D.J. Marais, L.W.V., stelde de toast op het ministerie in, en zei, dat het een gunstige dag voor Piketberg was, en niemand gevoelde zich gelukkiger dan de parlementsleden voor het distrikt. De vorige vertegenwoordigers, de heeren Human en sir David Tennant, droegen altoos de belangen van het distrikt op het hart, en zulks was het geval ook met den heer De Waal en hem. Met betrekking tot den toast, dien hij ging instellen, kon hij zeggen, dat hij de regeering altoos bijgestaan had, en dit had hij gedaan met het grootste pleizier. Wanneer men den tegenwoordigen toestand van het land vergeleek met dien van een paar jaren geleden, dan had men stof tot dankbaarheid. Men had nu vrede, en onafhankelijkheid — men had veel reden tot dankbaarheid tegenover de tegenwoordige reg. Verder maakte spreker gewag van het praktische werk door de [r]egeering gedurende de afgeloopene sessie gedaan, en wees er op, dat men veel aan den commissaris verschuldigd was, dien zij het genoegen hadden dien dag in hun midden te hebben. De commissaris had hem beloofd gedurende het recès schikkingen te maken voor een opmeting naar Clanwilliam. Hij geloofde, dat zij ook spoedig een taklijn van Porterville-road zouden hebben.<br> De heer Douglass bedankte de vergadering voor de hartelijke ontvangs. Daarop maakte spreker eenige aanmerkingen op de noodzakelijkheid van conciliatie — dit was het eerste beginsel van het tegenwoordige regeering. Zij geloofde, dat de eenige wijze om den vooruitgang van Zuid-Afrika te bevorderen was door de twee groote nationaliteiten van het land — de Hollandsche en de Engelsche — te vereenigen, en door het verledene in den poel der vergetelheid te dompelen. In de afgeloopene sessie werd er meer gedaan om het land te ontwikkelen dan in eenige der vorige sessies. Als vrucht dier sessie zouden er 530 mijlen nieuwe spoorwegen gebouwd worden tegen eene uitgave van £2,250,000, en £2,000,000 zou gespandeerd worden om de bestaande spoorwegen te verbeteren, zoodat zij in staat zouden zijn met Natal te wedijveren voor den handel van het noorden. Na melding te hebben gemaakt van het Theebus besproeiings schema, als een voorlooper van andere mogelijke schemas, merkte spreker op, dat de handel ook niet verwaarloosd werd, £2,000,000 zijnde op de begrooting geplaatst voor de havens. Met betrekking tot compensatie was spreker van gevoelen dat er zonder compensatie geen duurzame vrede en tevredenheid in het land bestaan konden. Wat de regeering in het verleden gedaan had meende zij in de toekomst ook te doen. Ten slotte zei spreker: "gij hebt ons uw vertrouwen in het verledene geschonken, en indien gij van gevoelen zijt, dat wij uw vertrouwen waardig waren, verzoeken wij u ons dat vertrouwen in de toekomst te schenken." (Luide toejuiching). De heer Eksteen stelde de toast op "[de] bezoekers" in, waarop<br> De heer Theron, L.W.V., gepastelijk antwoordde, en de dames van het distrikt en dorp complimenteerde op de bekwame wijze waarop zij de gasten op de "luncheon" bedienden. Hierop werd het "succes van den Piketberg spoorweg" door den heer J. Dommisse, den secretaris van het plaatselijke comité, ingesteld.<br> De heer D.C. de Waal, L.W.V., in antwoord, zei dat, indien er één man was, die bijzonder verheugd was dat hun spoorweg voor trafiek geopend zou worden, dan was 't hij. Van 1886 tot 1889 had hij om een lijn voor Piketberg in het parlement gepleit, en vandaag had hij het genoegen de lijn geopend te zien. Hun distrikt was één der vruchtbaarste in Zuid-Afrika. Op dit punt kon hij van ondervinding spreken. Hij was met het distrikt voor over de twintig jaren bekend. Er bestond geen reden waarom zij niet genoeg graan zouden opbrengen om Kaapstad en andere plaatsen te voorzien. Hij vertrouwde, dat de commissaris het Piketberg—Porterville schema zou doorkrijgen, en dat hij ook zijn werk van de verlenging noordwaarts naar Clanwilliam zou maken. Hij wenschte het distrikt allen vooruitgang en voorspoed toe.<br> Hierop volgde de toast op de dames door ds. Vlok en den heer J.A. Graaff, L.W.V., waarop de heer Douglass den toast op den voorzitter instelde, die in een paar gepaste woorden bedankte, en tevens zijn dank aan het comité, dat alles in zijn vermogen gedaan had om de verrichtingen een succes te maken, toebracht.<br> De verrichtingen werden gesloten met het zingen van "God save the King."<br> Omstreeks drie uur vertrokken de bezoekers van Piketberg op hun terugreis huiswaarts. Het behoeft nauwelijks vermeld te worden, dat een ieder hoogst tevreden was met de aller vriendelijkste ontvangst te Piketberg, en de uitstekende goede behandeling op den trein zoowel met het gaan naar als met de terugkomst van Piketberg.</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> In die '''1902-Jaarverslag''' van die Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë, moet die residentingenieur H.H. Elliot verslag doen van die jaar se werk. Aan die begin van die jaar kon daar feitlik nie veel vordering gemaak word nie, want geen rollende materiaal vir die smalspoor is nog ontvang nie. Teen April 1902 was daar darem al genoeg om die spoorlegging mee te begin. Op 24 April is die eerste spoor vanaf Kalabaskraal gelê; die eerste enjin het op 3 September 1902 op Hopefield aangekom. Hierna volg die brugbouery en ballasgooi. Teen jaareinde se kant is die meeste bruggies en waterlope/duikers voltooi - dié wat oorbly sal einde Januarie 1903 klaar wees. 18 myl ballaswerk lê nog voor. Hopefield se opening kan in Februarie verwag word. Met die uitsondering van drie spoorweghuisies is feitlik al die spoorweggeboue klaar. Wat water aanbetref: die natuurlike watervoorraad deur swaartekrag gelewer naby Riverlands (5 myl anderkant Kalabaskraal) is bevredigend, daar is genoeg watervoorraad in en rondom Hopefield, maar Darling wek kommer. Die water wat by elke boorgat en put bekom is, is glad nie vir die enjins geskik nie. Grondwateropsporing duur voort. Jarra- en karriehout uit Wes-Australië is vir die brûe gebruik - al die brûe is van hout.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/FmDFKuQuskMC?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+march+rail&pg=PA12&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. Cape Town: Cape Times Limited, p. ixxx]: Kalabas Kraal-Hopefield Railway, 2 Ft. 0 Inch Gauge (47) Miles) .Mr. H. H. Elliott, the Resident Engineer for the Line, reports : — <br>During the early part of the year, but little progress was made with the works owing to the long delay in receipt of the narrow gauge rolling stock. By April sufficient stock had arrived to allow of platelaying being started, and the first rail from Kalabas Kraal was laid on the 24th of that month — the first engine entering Hopefield on the 3rd September.<br>Bridge erection and ballasting was then put in hand. All the large bridges and culverts were completed by the end of the year, and the few that remain to be done, will be completed by the end of January. Some 18 miles of ballasting remain to be done, and the Railway should be opened for Public Traffic to Hopefield during February.<br>Goods Traffic to Darling was opened on the 4th October.<br>All the buildings were completed during the year, with the exception of three Platelayers' Cottages, which will be ready during January. — A very satisfactory gravitation water supply is provided at Riverlands 5 miles from Kalabas Kraal — and good supplies are provided at and near Hopefield, but all attempts at obtaining an intermediate supply at or near Darling have failed. Boring and wellsinking have both been tried, but the water tapped has in all cases proved unfit for engines. Further prospecting is now in hand. In constructing this narrow gauge line, wooden bridges have been adopted, the timber - Jarrah and Karri - being imported from Western Australia for the purpose.</ref> '''Desember 1902:''' Teen hierdie tyd is die spoorlyn tot by Darling klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Railway_Year_Book/UTNKAAAAYAAJ?l=af&gbpv=1&dq=caledon+1902+railway&pg=PA277&printsec=frontcover Sekon, G.A. (ed.). 1903. ''The Railway Year Book for 1903''. London: The Railway Publishing Company, p. 277]: At the present time (December, 1902) this line has been completed to Darling, and it is hoped the whole line to Hopefield will be completed shortly.</ref> <u>'''28 Februarie 1903:'''</u> Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86: Spoorweg en Elektrisiteit: Nadat die spoorweg in 1877 Kalbaskraal bereik het en daarvandaan ook Malmesbury, is die spoor van Kalbaskraal af na Darling en tot by Hopefield in 1903 voltooi. Tydens die Anglo-Boere-oorlog was die uitgrawings by Darling reeds gedoen. Sedert 1939 deel Darling in die gerief van elektrisiteit deur Escom vanuit Kaapstad verskaf.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Die vragvervoerdiens (11 Oktober 1902) by Darling is amper nie eens 'n maand oud nie, of D.C. de Waal sê op 6 November 1902 tydens 'n parlementêre sitting hy hoor dat die spoorwaens op die Kalabas-lyn herhaaldelik omslaan as hulle met bale hooi gelaai is.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1902. Parlement. Wetgevende Vergadering. Donderdag, 6 November, 1902. Spoorweg Verlenging Wetsontwerp. 11 November, p. 5: De heer D.C. de Waal zei, dat er in andere landen slechts in buitengewone gevalle tweevoet lijnen gebruikt werden. Hij had gehoord, dat de spoorwagens herhaaldelijk omsloegen op de Kalabaskraal lijn, wanneer zij met balen hooi geladen waren. Hij wou aanraden om te bezinnen voor dat men begon. Dit was zijn raad. Men moest eerst zien hoe de Kalabaskraal lijn zou beantwoorden voordat men andere ter hand zou nemen.</ref> Dit was nog voordat Hopefield se lyn amptelik geopen is. Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} ekgw63e1ter1nmhe5ivml8mka83s4cv 0 461049 2902200 2902060 2026-05-07T19:09:12Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ korrekte verwysing 2902200 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name=" IAEA 1993 ">International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref name=" IAEA 1993 "/> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman ">Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 ">Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> In Oktober 1978 is ’n Aksiekomitee aangestel om die regeringshoof te adviseer oor die moontlike produksie van kernwapens, gebaseer op die AER se program vir “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Viljoen ">Viljoen, J. ''Chronology of Events During the South African Nuclear Weapon Program'', ongepubliseerde en ongedateerde dokument.</ref> (bl. 2) Hierdie liggaam, ook bekend as die Witvlei-komitee, is deur Eerste Minister PW Botha aangestel en voorgesit. Die komitee het onder meer die Minister van Mynbou (aanvanklik SP Botha en vanaf Junie 1979 [[FW de Klerk]]), die Minister van Buitelandse Sake ([[Pik Botha|RF Botha]]), asook die ministers van Finansies en Verdediging ingesluit. Verdere lede was die voorsitter van Krygkor (Kmdt Marais), die voorsitter van die AEB (aanvanklik dr. Wally Grant, later dr. Wynand de Villiers), met die direkteur-generaal van Buitelandse Sake (dr. [[Brand Fourie]]) as sekretaris. Die komitee het byeengekom om beleidsbesluite te neem oor kernverwante aangeleenthede, insluitend Suid-Afrika se kernvermoë en kwessies rakende nie-verspreiding van kernwapens. Reeds vroeg in 1978 het die komitee die vordering en toekomstige rigting van die land se kernprogram oorweeg.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Die eerste formele voorstelle rakende die ontwikkeling van ’n kerntoestel en die vereiste fasiliteite is in Julie 1979 geformuleer.<ref name=" Viljoen "/> (bl. 2) Die komitee het vervolgens besluit om met die ontwikkeling van ’n kernwapen voort te gaan, met die oog daarop om ’n afskrikvermoë te vestig.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Na aanleiding van hierdie besluit is [[Krygkor]] amptelik opdrag gegee om kernwapens te ontwikkel.<ref name=" Albright 1995 "/> (bl.13) Die verskuiwing na ’n militêre program het daartoe gelei dat die AER sy eie rol in die projek beëindig het. Nietemin het Krygkor steeds beduidende tegniese ondersteuning van die AER, en later die Atoomenergiekorporasie (AEK), ontvang, veral op die gebiede van neutroniese ontwerp, kernveiligheid, gesondheidsaspekte en die voorsiening van hoogverrykte uraan (HEU).<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl. 178) Die doelwitte van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram is daarna duidelik omskryf as: * die ontwikkeling en produksie van 'n aantal aflewerbare kanonlooptipe-gemonteerde toestelle; * [[litium-6]]-skeiding vir die produksie van tritium vir moontlike toekomstige gebruik in versterkte toestelle; * studies van inploffings- en termonukleêre tegnologie; en * die navorsing en ontwikkeling vir die produksie en herwinning van [[plutonium]] en [[tritium]].<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die eerste toestel (wat tydens die burgerlike program gebou en teen die middel van 1977 voltooi is) was 'n "nie-aflewerbare demonstrasietoestel." Die doel daarvan het dwarsdeur die program dié van 'n demonstrasietoestel gebly en dit is nooit in 'n aflewerbare toestel omgeskakel nie.<ref name=" Von Baeckmann etal ">Von Baeckmann, A., Dillon, G. and Perricos, D. ''Nuclear Verification in South Africa'', IAEA, http://.iaea.or.at/worldatom/inforesource/bulletin/bull371/baeckmann.html. (11 Mei 1999) </ref> In 1978 het die AEB ’n kleiner toetstoestel ontwikkel wat ontwerp is om, indien nodig, vinnig vir ’n ondergrondse toets ontplooi te kon word ten einde Suid-Afrika se kernwapenvermoë te demonstreer. Hierdie tweede voorproduksietoestel is egter aanvanklik nie met splytbare materiaal gelaai nie. Die Y-aanleg het in dieselfde tydperk sy eerste hoogsverrykte uraan (HEU) vervaardig, hoewel voldoende materiaal vir ’n enkele toestel — ongeveer 55 kilogram — eers teen die tweede helfte van 1979 beskikbaar sou wees.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.10) In Augustus 1979 is bedrywighede by die Y-aanleg tydelik opgeskort nadat ’n ernstige chemiese reaksie die fasiliteit besoedel het. Hoewel beperkte bedrywighede agt maande later hervat is, het die aanleg eers teen Julie 1981 weer daarin geslaag om addisionele HEU te produseer.<ref name=" Reiss "/>, (bl. 11) Krygkor se kernwapenprogram is bedryf vanuit fasiliteite bekend as die Sirkel, ongeveer 15 kilometer vanaf die AER se Pelindaba-kompleks geleë. Die Sirkel-fasiliteite is gedurende 1980 opgerig volgens ontwerpe wat deur die AEK verskaf is en is in Mei 1981 amptelik in gebruik geneem.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die fasiliteit is bestuur deur Kentron, ’n filiaal van Krygkor.<ref name=" Viljoen & Smith ">Viljoen, J. and Smith, D. “The Birth, Life and Death of South Africa’s Nuclear Weapon Program.” artikel voorberei vir die Institute for Science and International Security, Washington D.C., 1999.</ref> (bl. 6) Die tweede toestel, met die kodenaam Hobo, is uiteindelik in Desember 1982 voltooi.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> In dieselfde jaar is UKOR by die AEB ingelyf, waarna die organisasie as die Atoomenergiekorporasie (AEK) herstruktureer is.<ref name="Stumpf"/> Die aanvanklike memorandum wat deur brigadier Huyser opgestel is, het beperkte riglyne verskaf rakende moontlike kernbekendmakings, dreigemente of die operasionele aanwending van Suid-Afrika se kernvermoë. In 1983 het André Buys, bestuurder van die kernwapenprogram, ’n werkgroep saamgestel om ’n meer omvattende kernstrategie te ontwikkel.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Liberman "/> (bl.56) Die strategie wat uiteindelik aanvaar is, het uit drie progressief eskalerende fases bestaan en is gebaseer op die oorspronklike memorandum van Huyser. Fase 1 is gekenmerk deur ’n strategie van doelbewuste onsekerheid. Hierdie benadering is in praktyk reeds sedert die aanvang van die program gevolg en het behels dat die regering nie sou bevestig of ontken dat Suid-Afrika oor ’n kernwapenvermoë beskik nie. Streng geheimhouding is gehandhaaf, terwyl gebeure soos die Kalahari-insident die element van onsekerheid verder versterk en die strategie indirek ondersteun het. Fase 2 het uit ’n geheime drukstrategie bestaan. Hierdie benadering sou slegs toegepas word indien Suid-Afrika deur ’n oorweldigende militêre bedreiging gekonfronteer word en Westerse moondhede terselfdertyd onwillig sou wees om direk betrokke te raak. In so ’n scenario sou Suid-Afrika sy kernvermoë vertroulik aan invloedryke Westerse regerings, veral die Verenigde State, bekend maak. Die onderliggende aanname was dat Westerse state, uit vrees vir die moontlike gebruik van kernwapens in die streek en die gevolge daarvan vir die internasionale nie-verspreidingsorde, sou ingryp voordat Suid-Afrika militêr oorweldig word. Indien hierdie benadering onsuksesvol sou wees, sou fase 3 (’n openlike afskrikstrategie) in werking gestel word. As uiterste maatreël sou Suid-Afrika sy kernarsenaal openbaar maak, hetsy deur ’n amptelike verklaring of deur die uitvoering van ’n ondergrondse kerntoets. Om die afleweringsvermoë van die wapens te demonstreer, is daar ook voorsiening gemaak vir ’n moontlike atmosferiese toets in die “suidelike oseane”, ver van bevolkte gebiede, as finale afskrikmiddel. Die strategie het egter nie die werklike gebruik van kernwapens teen ’n teenstander voorsien nie, maar was uitsluitlik op afskrikking gerig. Die gebruik van ’n kernwapen teen die USSR sou byvoorbeeld as strategies selfvernietigend beskou word, weens die Sowjetunie se oorweldigende kernoorwig.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Reiss "/>, (bl. 15). In September 1985 het president P.W. Botha besluit om die omvang van Suid-Afrika se kernwapenprogram te beperk. Hierdie besluit is hoofsaaklik aan begrotingsbeperkings toegeskryf, aangesien die president erken het dat die koste van die program aansienlik kon toeneem. Omdat die kernstrategie hoofsaaklik op afskrikking gerig was, is ’n uitgebreide aanvallende kernvermoë as onnodig beskou. Die regering het gevolglik die program beperk tot die vervaardiging van sewe kanonlooptipe kernwapens. Alle ontwikkelingwerk met betrekking tot plutoniumtoestelle is beëindig, terwyl pogings om plutonium en tritium vir militêre gebruik te vervaardig, gestaak is. Die produksie van litium-6 is eweneens beperk. Nietemin is studies oor implosietegnologie en teoretiese navorsing oor meer gevorderde kernwapenontwerpe voortgesit.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 10) ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 9edrhhgeblvxxuobce4pcvty0gx6vjw 2902204 2902200 2026-05-07T19:24:01Z Sobaka 328 /* Begin van die kernplofstofprogram */ bywerk 2902204 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name=" IAEA 1993 ">International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref name=" IAEA 1993 "/> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) Die eerste volledig gekwalifiseerde produksietoestel is eers in Augustus 1987 voltooi. Die aansienlike vertraging tussen die voltooiing van die eerste twee voorproduksietoestelle en die finale produksiemodel was hoofsaaklik die gevolg van die implementering van ’n omvattende ingenieurskwalifikasieprogram wat op veiligheid en sekuriteit gefokus het. Hierdie program het die wapens onder ’n verskeidenheid hipotetiese bergings-, aflewerings- en ongelukscenario’s geëvalueer.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> Die kernwapens moes aan streng veiligheids- en betroubaarheidsvereistes voldoen, en ’n beduidende deel van die program se hulpbronne is aan hierdie aspekte bestee.<ref name=" Sublette ">Sublette, C. “''Nuclear Weapons Frequently Asked Questions'',” http://www.fas.org/nukehew/Nwfaq/Nfaq7.html. (25 Januarie 1999)</ref> Gedurende die middel-1980’s is Suid-Afrika se kernstrategie van doelbewuste onsekerheid herbevestig, en die regering het ondersoek ingestel na die tydsduur wat benodig sou word om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 13) In 1987 het Krygkor die toetsskagte by Vastrap, asook ’n gegalvaniseerde sinkplaatstruktuur wat oor een van die twee skagte opgerig is, geïnspekteer.<ref name="Stumpf"/> In 1988 is die Sirkel-fasiliteit met nuwe installasies saamgevoeg om die Advena Sentrale Laboratoriums te vorm.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 6) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman ">Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 ">Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> In Oktober 1978 is ’n Aksiekomitee aangestel om die regeringshoof te adviseer oor die moontlike produksie van kernwapens, gebaseer op die AER se program vir “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Viljoen ">Viljoen, J. ''Chronology of Events During the South African Nuclear Weapon Program'', ongepubliseerde en ongedateerde dokument.</ref> (bl. 2) Hierdie liggaam, ook bekend as die Witvlei-komitee, is deur Eerste Minister PW Botha aangestel en voorgesit. Die komitee het onder meer die Minister van Mynbou (aanvanklik SP Botha en vanaf Junie 1979 [[FW de Klerk]]), die Minister van Buitelandse Sake ([[Pik Botha|RF Botha]]), asook die ministers van Finansies en Verdediging ingesluit. Verdere lede was die voorsitter van Krygkor (Kmdt Marais), die voorsitter van die AEB (aanvanklik dr. Wally Grant, later dr. Wynand de Villiers), met die direkteur-generaal van Buitelandse Sake (dr. [[Brand Fourie]]) as sekretaris. Die komitee het byeengekom om beleidsbesluite te neem oor kernverwante aangeleenthede, insluitend Suid-Afrika se kernvermoë en kwessies rakende nie-verspreiding van kernwapens. Reeds vroeg in 1978 het die komitee die vordering en toekomstige rigting van die land se kernprogram oorweeg.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Die eerste formele voorstelle rakende die ontwikkeling van ’n kerntoestel en die vereiste fasiliteite is in Julie 1979 geformuleer.<ref name=" Viljoen "/> (bl. 2) Die komitee het vervolgens besluit om met die ontwikkeling van ’n kernwapen voort te gaan, met die oog daarop om ’n afskrikvermoë te vestig.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Na aanleiding van hierdie besluit is [[Krygkor]] amptelik opdrag gegee om kernwapens te ontwikkel.<ref name=" Albright 1995 "/> (bl.13) Die verskuiwing na ’n militêre program het daartoe gelei dat die AER sy eie rol in die projek beëindig het. Nietemin het Krygkor steeds beduidende tegniese ondersteuning van die AER, en later die Atoomenergiekorporasie (AEK), ontvang, veral op die gebiede van neutroniese ontwerp, kernveiligheid, gesondheidsaspekte en die voorsiening van hoogverrykte uraan (HEU).<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl. 178) Die doelwitte van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram is daarna duidelik omskryf as: * die ontwikkeling en produksie van 'n aantal aflewerbare kanonlooptipe-gemonteerde toestelle; * [[litium-6]]-skeiding vir die produksie van tritium vir moontlike toekomstige gebruik in versterkte toestelle; * studies van inploffings- en termonukleêre tegnologie; en * die navorsing en ontwikkeling vir die produksie en herwinning van [[plutonium]] en [[tritium]].<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die eerste toestel (wat tydens die burgerlike program gebou en teen die middel van 1977 voltooi is) was 'n "nie-aflewerbare demonstrasietoestel." Die doel daarvan het dwarsdeur die program dié van 'n demonstrasietoestel gebly en dit is nooit in 'n aflewerbare toestel omgeskakel nie.<ref name=" Von Baeckmann etal ">Von Baeckmann, A., Dillon, G. and Perricos, D. ''Nuclear Verification in South Africa'', IAEA, http://.iaea.or.at/worldatom/inforesource/bulletin/bull371/baeckmann.html. (11 Mei 1999) </ref> In 1978 het die AEB ’n kleiner toetstoestel ontwikkel wat ontwerp is om, indien nodig, vinnig vir ’n ondergrondse toets ontplooi te kon word ten einde Suid-Afrika se kernwapenvermoë te demonstreer. Hierdie tweede voorproduksietoestel is egter aanvanklik nie met splytbare materiaal gelaai nie. Die Y-aanleg het in dieselfde tydperk sy eerste hoogsverrykte uraan (HEU) vervaardig, hoewel voldoende materiaal vir ’n enkele toestel — ongeveer 55 kilogram — eers teen die tweede helfte van 1979 beskikbaar sou wees.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.10) In Augustus 1979 is bedrywighede by die Y-aanleg tydelik opgeskort nadat ’n ernstige chemiese reaksie die fasiliteit besoedel het. Hoewel beperkte bedrywighede agt maande later hervat is, het die aanleg eers teen Julie 1981 weer daarin geslaag om addisionele HEU te produseer.<ref name=" Reiss "/>, (bl. 11) Krygkor se kernwapenprogram is bedryf vanuit fasiliteite bekend as die Sirkel, ongeveer 15 kilometer vanaf die AER se Pelindaba-kompleks geleë. Die Sirkel-fasiliteite is gedurende 1980 opgerig volgens ontwerpe wat deur die AEK verskaf is en is in Mei 1981 amptelik in gebruik geneem.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die fasiliteit is bestuur deur Kentron, ’n filiaal van Krygkor.<ref name=" Viljoen & Smith ">Viljoen, J. and Smith, D. “The Birth, Life and Death of South Africa’s Nuclear Weapon Program.” artikel voorberei vir die Institute for Science and International Security, Washington D.C., 1999.</ref> (bl. 6) Die tweede toestel, met die kodenaam Hobo, is uiteindelik in Desember 1982 voltooi.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> In dieselfde jaar is UKOR by die AEB ingelyf, waarna die organisasie as die Atoomenergiekorporasie (AEK) herstruktureer is.<ref name="Stumpf"/> Die aanvanklike memorandum wat deur brigadier Huyser opgestel is, het beperkte riglyne verskaf rakende moontlike kernbekendmakings, dreigemente of die operasionele aanwending van Suid-Afrika se kernvermoë. In 1983 het André Buys, bestuurder van die kernwapenprogram, ’n werkgroep saamgestel om ’n meer omvattende kernstrategie te ontwikkel.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Liberman "/> (bl.56) Die strategie wat uiteindelik aanvaar is, het uit drie progressief eskalerende fases bestaan en is gebaseer op die oorspronklike memorandum van Huyser. Fase 1 is gekenmerk deur ’n strategie van doelbewuste onsekerheid. Hierdie benadering is in praktyk reeds sedert die aanvang van die program gevolg en het behels dat die regering nie sou bevestig of ontken dat Suid-Afrika oor ’n kernwapenvermoë beskik nie. Streng geheimhouding is gehandhaaf, terwyl gebeure soos die Kalahari-insident die element van onsekerheid verder versterk en die strategie indirek ondersteun het. Fase 2 het uit ’n geheime drukstrategie bestaan. Hierdie benadering sou slegs toegepas word indien Suid-Afrika deur ’n oorweldigende militêre bedreiging gekonfronteer word en Westerse moondhede terselfdertyd onwillig sou wees om direk betrokke te raak. In so ’n scenario sou Suid-Afrika sy kernvermoë vertroulik aan invloedryke Westerse regerings, veral die Verenigde State, bekend maak. Die onderliggende aanname was dat Westerse state, uit vrees vir die moontlike gebruik van kernwapens in die streek en die gevolge daarvan vir die internasionale nie-verspreidingsorde, sou ingryp voordat Suid-Afrika militêr oorweldig word. Indien hierdie benadering onsuksesvol sou wees, sou fase 3 (’n openlike afskrikstrategie) in werking gestel word. As uiterste maatreël sou Suid-Afrika sy kernarsenaal openbaar maak, hetsy deur ’n amptelike verklaring of deur die uitvoering van ’n ondergrondse kerntoets. Om die afleweringsvermoë van die wapens te demonstreer, is daar ook voorsiening gemaak vir ’n moontlike atmosferiese toets in die “suidelike oseane”, ver van bevolkte gebiede, as finale afskrikmiddel. Die strategie het egter nie die werklike gebruik van kernwapens teen ’n teenstander voorsien nie, maar was uitsluitlik op afskrikking gerig. Die gebruik van ’n kernwapen teen die USSR sou byvoorbeeld as strategies selfvernietigend beskou word, weens die Sowjetunie se oorweldigende kernoorwig.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Reiss "/>, (bl. 15). In September 1985 het president P.W. Botha besluit om die omvang van Suid-Afrika se kernwapenprogram te beperk. Hierdie besluit is hoofsaaklik aan begrotingsbeperkings toegeskryf, aangesien die president erken het dat die koste van die program aansienlik kon toeneem. Omdat die kernstrategie hoofsaaklik op afskrikking gerig was, is ’n uitgebreide aanvallende kernvermoë as onnodig beskou. Die regering het gevolglik die program beperk tot die vervaardiging van sewe kanonlooptipe kernwapens. Alle ontwikkelingwerk met betrekking tot plutoniumtoestelle is beëindig, terwyl pogings om plutonium en tritium vir militêre gebruik te vervaardig, gestaak is. Die produksie van litium-6 is eweneens beperk. Nietemin is studies oor implosietegnologie en teoretiese navorsing oor meer gevorderde kernwapenontwerpe voortgesit.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 10) ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] fe6rrjnbv3r0vq0exu2slmhlvq1mhbi 2902208 2902204 2026-05-07T19:32:53Z Sobaka 328 Skuif teks na regste plek 2902208 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name=" IAEA 1993 ">International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref name=" IAEA 1993 "/> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman ">Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 ">Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> In Oktober 1978 is ’n Aksiekomitee aangestel om die regeringshoof te adviseer oor die moontlike produksie van kernwapens, gebaseer op die AER se program vir “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Viljoen ">Viljoen, J. ''Chronology of Events During the South African Nuclear Weapon Program'', ongepubliseerde en ongedateerde dokument.</ref> (bl. 2) Hierdie liggaam, ook bekend as die Witvlei-komitee, is deur Eerste Minister PW Botha aangestel en voorgesit. Die komitee het onder meer die Minister van Mynbou (aanvanklik SP Botha en vanaf Junie 1979 [[FW de Klerk]]), die Minister van Buitelandse Sake ([[Pik Botha|RF Botha]]), asook die ministers van Finansies en Verdediging ingesluit. Verdere lede was die voorsitter van Krygkor (Kmdt Marais), die voorsitter van die AEB (aanvanklik dr. Wally Grant, later dr. Wynand de Villiers), met die direkteur-generaal van Buitelandse Sake (dr. [[Brand Fourie]]) as sekretaris. Die komitee het byeengekom om beleidsbesluite te neem oor kernverwante aangeleenthede, insluitend Suid-Afrika se kernvermoë en kwessies rakende nie-verspreiding van kernwapens. Reeds vroeg in 1978 het die komitee die vordering en toekomstige rigting van die land se kernprogram oorweeg.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Die eerste formele voorstelle rakende die ontwikkeling van ’n kerntoestel en die vereiste fasiliteite is in Julie 1979 geformuleer.<ref name=" Viljoen "/> (bl. 2) Die komitee het vervolgens besluit om met die ontwikkeling van ’n kernwapen voort te gaan, met die oog daarop om ’n afskrikvermoë te vestig.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Na aanleiding van hierdie besluit is [[Krygkor]] amptelik opdrag gegee om kernwapens te ontwikkel.<ref name=" Albright 1995 "/> (bl.13) Die verskuiwing na ’n militêre program het daartoe gelei dat die AER sy eie rol in die projek beëindig het. Nietemin het Krygkor steeds beduidende tegniese ondersteuning van die AER, en later die Atoomenergiekorporasie (AEK), ontvang, veral op die gebiede van neutroniese ontwerp, kernveiligheid, gesondheidsaspekte en die voorsiening van hoogverrykte uraan (HEU).<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl. 178) Die doelwitte van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram is daarna duidelik omskryf as: * die ontwikkeling en produksie van 'n aantal aflewerbare kanonlooptipe-gemonteerde toestelle; * [[litium-6]]-skeiding vir die produksie van tritium vir moontlike toekomstige gebruik in versterkte toestelle; * studies van inploffings- en termonukleêre tegnologie; en * die navorsing en ontwikkeling vir die produksie en herwinning van [[plutonium]] en [[tritium]].<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die eerste toestel (wat tydens die burgerlike program gebou en teen die middel van 1977 voltooi is) was 'n "nie-aflewerbare demonstrasietoestel." Die doel daarvan het dwarsdeur die program dié van 'n demonstrasietoestel gebly en dit is nooit in 'n aflewerbare toestel omgeskakel nie.<ref name=" Von Baeckmann etal ">Von Baeckmann, A., Dillon, G. and Perricos, D. ''Nuclear Verification in South Africa'', IAEA, http://.iaea.or.at/worldatom/inforesource/bulletin/bull371/baeckmann.html. (11 Mei 1999) </ref> In 1978 het die AEB ’n kleiner toetstoestel ontwikkel wat ontwerp is om, indien nodig, vinnig vir ’n ondergrondse toets ontplooi te kon word ten einde Suid-Afrika se kernwapenvermoë te demonstreer. Hierdie tweede voorproduksietoestel is egter aanvanklik nie met splytbare materiaal gelaai nie. Die Y-aanleg het in dieselfde tydperk sy eerste hoogsverrykte uraan (HEU) vervaardig, hoewel voldoende materiaal vir ’n enkele toestel — ongeveer 55 kilogram — eers teen die tweede helfte van 1979 beskikbaar sou wees.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.10) In Augustus 1979 is bedrywighede by die Y-aanleg tydelik opgeskort nadat ’n ernstige chemiese reaksie die fasiliteit besoedel het. Hoewel beperkte bedrywighede agt maande later hervat is, het die aanleg eers teen Julie 1981 weer daarin geslaag om addisionele HEU te produseer.<ref name=" Reiss "/>, (bl. 11) Krygkor se kernwapenprogram is bedryf vanuit fasiliteite bekend as die Sirkel, ongeveer 15 kilometer vanaf die AER se Pelindaba-kompleks geleë. Die Sirkel-fasiliteite is gedurende 1980 opgerig volgens ontwerpe wat deur die AEK verskaf is en is in Mei 1981 amptelik in gebruik geneem.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die fasiliteit is bestuur deur Kentron, ’n filiaal van Krygkor.<ref name=" Viljoen & Smith ">Viljoen, J. and Smith, D. “The Birth, Life and Death of South Africa’s Nuclear Weapon Program.” artikel voorberei vir die Institute for Science and International Security, Washington D.C., 1999.</ref> (bl. 6) Die tweede toestel, met die kodenaam Hobo, is uiteindelik in Desember 1982 voltooi.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> In dieselfde jaar is UKOR by die AEB ingelyf, waarna die organisasie as die Atoomenergiekorporasie (AEK) herstruktureer is.<ref name="Stumpf"/> Die aanvanklike memorandum wat deur brigadier Huyser opgestel is, het beperkte riglyne verskaf rakende moontlike kernbekendmakings, dreigemente of die operasionele aanwending van Suid-Afrika se kernvermoë. In 1983 het André Buys, bestuurder van die kernwapenprogram, ’n werkgroep saamgestel om ’n meer omvattende kernstrategie te ontwikkel.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Liberman "/> (bl.56) Die strategie wat uiteindelik aanvaar is, het uit drie progressief eskalerende fases bestaan en is gebaseer op die oorspronklike memorandum van Huyser. Fase 1 is gekenmerk deur ’n strategie van doelbewuste onsekerheid. Hierdie benadering is in praktyk reeds sedert die aanvang van die program gevolg en het behels dat die regering nie sou bevestig of ontken dat Suid-Afrika oor ’n kernwapenvermoë beskik nie. Streng geheimhouding is gehandhaaf, terwyl gebeure soos die Kalahari-insident die element van onsekerheid verder versterk en die strategie indirek ondersteun het. Fase 2 het uit ’n geheime drukstrategie bestaan. Hierdie benadering sou slegs toegepas word indien Suid-Afrika deur ’n oorweldigende militêre bedreiging gekonfronteer word en Westerse moondhede terselfdertyd onwillig sou wees om direk betrokke te raak. In so ’n scenario sou Suid-Afrika sy kernvermoë vertroulik aan invloedryke Westerse regerings, veral die Verenigde State, bekend maak. Die onderliggende aanname was dat Westerse state, uit vrees vir die moontlike gebruik van kernwapens in die streek en die gevolge daarvan vir die internasionale nie-verspreidingsorde, sou ingryp voordat Suid-Afrika militêr oorweldig word. Indien hierdie benadering onsuksesvol sou wees, sou fase 3 (’n openlike afskrikstrategie) in werking gestel word. As uiterste maatreël sou Suid-Afrika sy kernarsenaal openbaar maak, hetsy deur ’n amptelike verklaring of deur die uitvoering van ’n ondergrondse kerntoets. Om die afleweringsvermoë van die wapens te demonstreer, is daar ook voorsiening gemaak vir ’n moontlike atmosferiese toets in die “suidelike oseane”, ver van bevolkte gebiede, as finale afskrikmiddel. Die strategie het egter nie die werklike gebruik van kernwapens teen ’n teenstander voorsien nie, maar was uitsluitlik op afskrikking gerig. Die gebruik van ’n kernwapen teen die USSR sou byvoorbeeld as strategies selfvernietigend beskou word, weens die Sowjetunie se oorweldigende kernoorwig.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Reiss "/>, (bl. 15). In September 1985 het president P.W. Botha besluit om die omvang van Suid-Afrika se kernwapenprogram te beperk. Hierdie besluit is hoofsaaklik aan begrotingsbeperkings toegeskryf, aangesien die president erken het dat die koste van die program aansienlik kon toeneem. Omdat die kernstrategie hoofsaaklik op afskrikking gerig was, is ’n uitgebreide aanvallende kernvermoë as onnodig beskou. Die regering het gevolglik die program beperk tot die vervaardiging van sewe kanonlooptipe kernwapens. Alle ontwikkelingwerk met betrekking tot plutoniumtoestelle is beëindig, terwyl pogings om plutonium en tritium vir militêre gebruik te vervaardig, gestaak is. Die produksie van litium-6 is eweneens beperk. Nietemin is studies oor implosietegnologie en teoretiese navorsing oor meer gevorderde kernwapenontwerpe voortgesit.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 10) Die eerste volledig gekwalifiseerde produksietoestel is eers in Augustus 1987 voltooi. Die aansienlike vertraging tussen die voltooiing van die eerste twee voorproduksietoestelle en die finale produksiemodel was hoofsaaklik die gevolg van die implementering van ’n omvattende ingenieurskwalifikasieprogram wat op veiligheid en sekuriteit gefokus het. Hierdie program het die wapens onder ’n verskeidenheid hipotetiese bergings-, aflewerings- en ongelukscenario’s geëvalueer.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> Die kernwapens moes aan streng veiligheids- en betroubaarheidsvereistes voldoen, en ’n beduidende deel van die program se hulpbronne is aan hierdie aspekte bestee.<ref name=" Sublette ">Sublette, C. “''Nuclear Weapons Frequently Asked Questions'',” http://www.fas.org/nukehew/Nwfaq/Nfaq7.html. (25 Januarie 1999)</ref> Gedurende die middel-1980’s is Suid-Afrika se kernstrategie van doelbewuste onsekerheid herbevestig, en die regering het ondersoek ingestel na die tydsduur wat benodig sou word om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 13) In 1987 het Krygkor die toetsskagte by Vastrap, asook ’n gegalvaniseerde sinkplaatstruktuur wat oor een van die twee skagte opgerig is, geïnspekteer.<ref name="Stumpf"/> In 1988 is die Sirkel-fasiliteit met nuwe installasies saamgevoeg om die Advena Sentrale Laboratoriums te vorm.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 6) ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 7i8bu2dr0rlt0bdgmcoyba2gayo7j3t 2902302 2902208 2026-05-08T08:21:10Z Sobaka 328 /* Begin van die kernplofstofprogram */ subopskrifte 2902302 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name=" IAEA 1993 ">International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== ===Vroeë kernnavorsing en uraanverryking=== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> ===Die ontstaan van die “vreedsame kernplofstof”-idee=== In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (VP) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “''Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie''.” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n VP te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Die VP-program en vroeë ondersoeke=== Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref name=" IAEA 1993 "/> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) ===Samewerking met Somchem en vroeë tegniese ontwikkeling=== Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> ===Regeringsgoedkeuring en politieke posisionering=== Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> ===Onsekerheid oor militêre toepassings=== Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. ===Internasionale druk en die Kalahari-toetsterrein=== Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> ===Tegniese vooruitgang en hoogsverrykte uraan=== Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> ===Van vreedsame plofstof na strategiese afskrikking=== Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman ">Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 ">Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> In Oktober 1978 is ’n Aksiekomitee aangestel om die regeringshoof te adviseer oor die moontlike produksie van kernwapens, gebaseer op die AER se program vir “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Viljoen ">Viljoen, J. ''Chronology of Events During the South African Nuclear Weapon Program'', ongepubliseerde en ongedateerde dokument.</ref> (bl. 2) Hierdie liggaam, ook bekend as die Witvlei-komitee, is deur Eerste Minister PW Botha aangestel en voorgesit. Die komitee het onder meer die Minister van Mynbou (aanvanklik SP Botha en vanaf Junie 1979 [[FW de Klerk]]), die Minister van Buitelandse Sake ([[Pik Botha|RF Botha]]), asook die ministers van Finansies en Verdediging ingesluit. Verdere lede was die voorsitter van Krygkor (Kmdt Marais), die voorsitter van die AEB (aanvanklik dr. Wally Grant, later dr. Wynand de Villiers), met die direkteur-generaal van Buitelandse Sake (dr. [[Brand Fourie]]) as sekretaris. Die komitee het byeengekom om beleidsbesluite te neem oor kernverwante aangeleenthede, insluitend Suid-Afrika se kernvermoë en kwessies rakende nie-verspreiding van kernwapens. Reeds vroeg in 1978 het die komitee die vordering en toekomstige rigting van die land se kernprogram oorweeg.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Die eerste formele voorstelle rakende die ontwikkeling van ’n kerntoestel en die vereiste fasiliteite is in Julie 1979 geformuleer.<ref name=" Viljoen "/> (bl. 2) Die komitee het vervolgens besluit om met die ontwikkeling van ’n kernwapen voort te gaan, met die oog daarop om ’n afskrikvermoë te vestig.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Na aanleiding van hierdie besluit is [[Krygkor]] amptelik opdrag gegee om kernwapens te ontwikkel.<ref name=" Albright 1995 "/> (bl.13) Die verskuiwing na ’n militêre program het daartoe gelei dat die AER sy eie rol in die projek beëindig het. Nietemin het Krygkor steeds beduidende tegniese ondersteuning van die AER, en later die Atoomenergiekorporasie (AEK), ontvang, veral op die gebiede van neutroniese ontwerp, kernveiligheid, gesondheidsaspekte en die voorsiening van hoogverrykte uraan (HEU).<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl. 178) Die doelwitte van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram is daarna duidelik omskryf as: * die ontwikkeling en produksie van 'n aantal aflewerbare kanonlooptipe-gemonteerde toestelle; * [[litium-6]]-skeiding vir die produksie van tritium vir moontlike toekomstige gebruik in versterkte toestelle; * studies van inploffings- en termonukleêre tegnologie; en * die navorsing en ontwikkeling vir die produksie en herwinning van [[plutonium]] en [[tritium]].<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die eerste toestel (wat tydens die burgerlike program gebou en teen die middel van 1977 voltooi is) was 'n "nie-aflewerbare demonstrasietoestel." Die doel daarvan het dwarsdeur die program dié van 'n demonstrasietoestel gebly en dit is nooit in 'n aflewerbare toestel omgeskakel nie.<ref name=" Von Baeckmann etal ">Von Baeckmann, A., Dillon, G. and Perricos, D. ''Nuclear Verification in South Africa'', IAEA, http://.iaea.or.at/worldatom/inforesource/bulletin/bull371/baeckmann.html. (11 Mei 1999) </ref> In 1978 het die AEB ’n kleiner toetstoestel ontwikkel wat ontwerp is om, indien nodig, vinnig vir ’n ondergrondse toets ontplooi te kon word ten einde Suid-Afrika se kernwapenvermoë te demonstreer. Hierdie tweede voorproduksietoestel is egter aanvanklik nie met splytbare materiaal gelaai nie. Die Y-aanleg het in dieselfde tydperk sy eerste hoogsverrykte uraan (HEU) vervaardig, hoewel voldoende materiaal vir ’n enkele toestel — ongeveer 55 kilogram — eers teen die tweede helfte van 1979 beskikbaar sou wees.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.10) In Augustus 1979 is bedrywighede by die Y-aanleg tydelik opgeskort nadat ’n ernstige chemiese reaksie die fasiliteit besoedel het. Hoewel beperkte bedrywighede agt maande later hervat is, het die aanleg eers teen Julie 1981 weer daarin geslaag om addisionele HEU te produseer.<ref name=" Reiss "/>, (bl. 11) Krygkor se kernwapenprogram is bedryf vanuit fasiliteite bekend as die Sirkel, ongeveer 15 kilometer vanaf die AER se Pelindaba-kompleks geleë. Die Sirkel-fasiliteite is gedurende 1980 opgerig volgens ontwerpe wat deur die AEK verskaf is en is in Mei 1981 amptelik in gebruik geneem.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die fasiliteit is bestuur deur Kentron, ’n filiaal van Krygkor.<ref name=" Viljoen & Smith ">Viljoen, J. and Smith, D. “The Birth, Life and Death of South Africa’s Nuclear Weapon Program.” artikel voorberei vir die Institute for Science and International Security, Washington D.C., 1999.</ref> (bl. 6) Die tweede toestel, met die kodenaam Hobo, is uiteindelik in Desember 1982 voltooi.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> In dieselfde jaar is UKOR by die AEB ingelyf, waarna die organisasie as die Atoomenergiekorporasie (AEK) herstruktureer is.<ref name="Stumpf"/> Die aanvanklike memorandum wat deur brigadier Huyser opgestel is, het beperkte riglyne verskaf rakende moontlike kernbekendmakings, dreigemente of die operasionele aanwending van Suid-Afrika se kernvermoë. In 1983 het André Buys, bestuurder van die kernwapenprogram, ’n werkgroep saamgestel om ’n meer omvattende kernstrategie te ontwikkel.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Liberman "/> (bl.56) Die strategie wat uiteindelik aanvaar is, het uit drie progressief eskalerende fases bestaan en is gebaseer op die oorspronklike memorandum van Huyser. Fase 1 is gekenmerk deur ’n strategie van doelbewuste onsekerheid. Hierdie benadering is in praktyk reeds sedert die aanvang van die program gevolg en het behels dat die regering nie sou bevestig of ontken dat Suid-Afrika oor ’n kernwapenvermoë beskik nie. Streng geheimhouding is gehandhaaf, terwyl gebeure soos die Kalahari-insident die element van onsekerheid verder versterk en die strategie indirek ondersteun het. Fase 2 het uit ’n geheime drukstrategie bestaan. Hierdie benadering sou slegs toegepas word indien Suid-Afrika deur ’n oorweldigende militêre bedreiging gekonfronteer word en Westerse moondhede terselfdertyd onwillig sou wees om direk betrokke te raak. In so ’n scenario sou Suid-Afrika sy kernvermoë vertroulik aan invloedryke Westerse regerings, veral die Verenigde State, bekend maak. Die onderliggende aanname was dat Westerse state, uit vrees vir die moontlike gebruik van kernwapens in die streek en die gevolge daarvan vir die internasionale nie-verspreidingsorde, sou ingryp voordat Suid-Afrika militêr oorweldig word. Indien hierdie benadering onsuksesvol sou wees, sou fase 3 (’n openlike afskrikstrategie) in werking gestel word. As uiterste maatreël sou Suid-Afrika sy kernarsenaal openbaar maak, hetsy deur ’n amptelike verklaring of deur die uitvoering van ’n ondergrondse kerntoets. Om die afleweringsvermoë van die wapens te demonstreer, is daar ook voorsiening gemaak vir ’n moontlike atmosferiese toets in die “suidelike oseane”, ver van bevolkte gebiede, as finale afskrikmiddel. Die strategie het egter nie die werklike gebruik van kernwapens teen ’n teenstander voorsien nie, maar was uitsluitlik op afskrikking gerig. Die gebruik van ’n kernwapen teen die USSR sou byvoorbeeld as strategies selfvernietigend beskou word, weens die Sowjetunie se oorweldigende kernoorwig.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Reiss "/>, (bl. 15). In September 1985 het president P.W. Botha besluit om die omvang van Suid-Afrika se kernwapenprogram te beperk. Hierdie besluit is hoofsaaklik aan begrotingsbeperkings toegeskryf, aangesien die president erken het dat die koste van die program aansienlik kon toeneem. Omdat die kernstrategie hoofsaaklik op afskrikking gerig was, is ’n uitgebreide aanvallende kernvermoë as onnodig beskou. Die regering het gevolglik die program beperk tot die vervaardiging van sewe kanonlooptipe kernwapens. Alle ontwikkelingwerk met betrekking tot plutoniumtoestelle is beëindig, terwyl pogings om plutonium en tritium vir militêre gebruik te vervaardig, gestaak is. Die produksie van litium-6 is eweneens beperk. Nietemin is studies oor implosietegnologie en teoretiese navorsing oor meer gevorderde kernwapenontwerpe voortgesit.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 10) Die eerste volledig gekwalifiseerde produksietoestel is eers in Augustus 1987 voltooi. Die aansienlike vertraging tussen die voltooiing van die eerste twee voorproduksietoestelle en die finale produksiemodel was hoofsaaklik die gevolg van die implementering van ’n omvattende ingenieurskwalifikasieprogram wat op veiligheid en sekuriteit gefokus het. Hierdie program het die wapens onder ’n verskeidenheid hipotetiese bergings-, aflewerings- en ongelukscenario’s geëvalueer.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> Die kernwapens moes aan streng veiligheids- en betroubaarheidsvereistes voldoen, en ’n beduidende deel van die program se hulpbronne is aan hierdie aspekte bestee.<ref name=" Sublette ">Sublette, C. “''Nuclear Weapons Frequently Asked Questions'',” http://www.fas.org/nukehew/Nwfaq/Nfaq7.html. (25 Januarie 1999)</ref> Gedurende die middel-1980’s is Suid-Afrika se kernstrategie van doelbewuste onsekerheid herbevestig, en die regering het ondersoek ingestel na die tydsduur wat benodig sou word om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 13) In 1987 het Krygkor die toetsskagte by Vastrap, asook ’n gegalvaniseerde sinkplaatstruktuur wat oor een van die twee skagte opgerig is, geïnspekteer.<ref name="Stumpf"/> In 1988 is die Sirkel-fasiliteit met nuwe installasies saamgevoeg om die Advena Sentrale Laboratoriums te vorm.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 6) ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 315gnxwx0qhq85u9ztvelwuqp5yo6ee 0 461096 2902214 2901694 2026-05-07T20:31:03Z SpesBona 2720 Uitleg 2902214 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Alteaboompie | image = | taxon = Hibiscus syriacus | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} Die '''alteaboompie''' (''Hibiscus syriacus'') is 'n [[struik]] of 'n [[boom]] wat deel van die Malvaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]] en [[Taiwan]]. Die spesie word gebruik as voedsel en as medisyne. == Kulturele betekenis == Die alteaboompie is die nasionale blom van [[Suid-Korea]], waar dit ''Mugunghwa'' ([[Hangul]]: 무궁화, [[Hanja]]: 無窮花) genoem word, vertaalbaar as "die ewige blom".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mois.go.kr/eng/sub/a03/nationalSymbol_3/screen.do |title=The National Flower – Mugunghwa |publisher=Suid-Koreaanse Departement van Binnelandse Sake en Veiligheid |accessdate=5 Mei 2026}}</ref> Van die nasionale blom is die [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] se bynaam ''Mugunghwas'' afgelei en dit verskyn ook in die [[Koreaanse Rugbyunie]] se embleem. == Sinonieme == Die spesie het 27 sinonieme: {{div col|colwidth=26em}} * ''Althaea frutex'' <small>Mill.</small> * ''Hibiscus acerifolius'' <small>Salisb.</small> * ''Hibiscus arborescens'' <small>Gaterau</small> * ''Hibiscus chinensis'' <small>DC.</small> * ''Hibiscus floridus'' <small>Salisb.</small> * ''Hibiscus rhombifolius'' <small>Cav.</small> * ''Hibiscus syriacus var. alboplenus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. albus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. amplissimus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. brevibracteatus'' <small>S.Y.Hu</small> * ''Hibiscus syriacus var. chinensis'' <small>Lindl.</small> * ''Hibiscus syriacus var. elegantissimus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. grandiflorus'' <small>Rehder</small> * ''Hibiscus syriacus var. longibracteatus'' <small>S.Y.Hu</small> * ''Hibiscus syriacus var. marginatus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. micranthus'' <small>Y.N.Lee & K.B.Yim</small> * ''Hibiscus syriacus var. paeoniiflorus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. purpureoplenus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. purpureus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. ruber'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. sinensis'' <small>Lem.</small> * ''Hibiscus syriacus var. totoalbus'' <small>T.Moore</small> * ''Hibiscus syriacus var. variegatus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. violaceus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Ketmia arborea'' <small>Moench</small> * ''Ketmia syriaca'' <small>(L.) Scop.</small> * ''Ketmia syrorum'' <small>Medik.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:560890-1 Plants of the World] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/rose-of-Sharon|title=rose of Sharon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hibiscus|syriacus]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Flora van Taiwan]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Suid-Korea]] gaaprl7ulft1izedsuegtj2a8wiqgg4 0 461101 2902215 2901693 2026-05-07T20:31:04Z SpesBona 2720 Uitleg 2902215 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan die ooste en suide van die [[Volksrepubliek China]] en [[Noord-Korea|Noord-]] en [[Suid-Korea]]. == Kulturele betekenis == Dit is die nieamptelike nasionale blom van [[Japan]], waar dit ''Sakura'' genoem word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mint.go.jp/eng/kids-eng/eng_kids_kids_sakura.html |title=Cherry Blossoms (SAKURA) in Japan |publisher=Japan Mint |accessdate=5 Mei 2026}}</ref> Van die nasionale blom is al die [[Japannese nasionale rugbyspan]] se byname – Kersiebloeisels, Sakura en Dapper Bloeisels – afgelei en dit verskyn ook in die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]] se embleem. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata'' <small>(Lindl.) Loudon</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Padus serrulata'' <small>(Lindl.) S.Ya.Sokolov</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus pseudocerasus var. serrulata'' <small>(Lindl.) Makino</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. semperflorens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. shidarezakura'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata var. shimidsuii'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. shirotae'' <small>(Koidz.) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. shogetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirayuki'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirotae'' <small>(Koidz.) P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. splendens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. taihaku'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata taihaku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. taishanensis'' <small>(Yi Zhang & C.D.Shi) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''Prunus serrulata taoyoma'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata temari'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. udzuzakyra'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata var. ungeri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. unifolia'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. veitchiana'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. viridiflora'' <small>Makino</small> * ''Prunus wildeniana'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Japan]] tl3r91tmitg2wy1za17uu9oj5rdseip 0 461120 2902155 2901989 2026-05-07T15:30:59Z HermanvanAswegen988 200973 2902155 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Duiwels-advokaat'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Duiwels-advokaat'' (Oorspronklik uitgegee onder die Engelse titel ''The Devil's Advocate'' in 1959. Dit is in Afrikaans vertaal deur Marie van der Merwe en uitgegee deur Boek Mosaïek, Johannesburg in 1967), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en -reekse. Sy radiodramas sluit in "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hierna volg ''The Second Victory'' (1958) (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] Michael East, ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine''. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Duiwels-advokaat'', wat in Afrikaans vertaal is deur Marie van der Merwe. Die Nederlandse vertaling daarvan deur D. Ouwendijk is in 1959 uitgegee deur H. Nelissen te Bilthoven onder die titel ''Advocaat van de duivel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere roman onder die skuilnaam Michael East geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het opgemerk dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het ook 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hierna het hy ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op die lewe van [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het hierop gevolg naamlik: ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië, en hy het opgemerk: "Ek is 'n Australiër van oorsprong, sowel as wat my identiteit as my maniërismes betref. Ek het nog nooit gevoel dat my identiteit verwater is deur 'n Europese opvoeding te bekom, of deur vlotheid in drie tale te verwerf en in die buiteland te woon nie."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> == Terugkeer na Australië == In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Duiwels-advokaat''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Offisier van die Orde tydens [[Koningin Elizabeth II|Die Koningin se]] verjaardags-eerbewyse van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Duiwels-advokaat'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) (Afrikaanse vertaling uitgegee as ''die toring van babel'') *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] 17yombn9nna5500b2s8as5p3whzu84r 2902156 2902155 2026-05-07T15:32:09Z HermanvanAswegen988 200973 /* Vroeë lewe */ 2902156 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Duiwels-advokaat'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Duiwels-advokaat'' (Oorspronklik uitgegee onder die Engelse titel ''The Devil's Advocate'' in 1959. Dit is in Afrikaans vertaal deur Marie van der Merwe en uitgegee deur Boek Mosaïek, Johannesburg in 1967), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" tydens moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en -reekse. Sy radiodramas sluit in "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hierna volg ''The Second Victory'' (1958) (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] Michael East, ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine''. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Duiwels-advokaat'', wat in Afrikaans vertaal is deur Marie van der Merwe. Die Nederlandse vertaling daarvan deur D. Ouwendijk is in 1959 uitgegee deur H. Nelissen te Bilthoven onder die titel ''Advocaat van de duivel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere roman onder die skuilnaam Michael East geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het opgemerk dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het ook 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hierna het hy ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op die lewe van [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het hierop gevolg naamlik: ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië, en hy het opgemerk: "Ek is 'n Australiër van oorsprong, sowel as wat my identiteit as my maniërismes betref. Ek het nog nooit gevoel dat my identiteit verwater is deur 'n Europese opvoeding te bekom, of deur vlotheid in drie tale te verwerf en in die buiteland te woon nie."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> == Terugkeer na Australië == In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Duiwels-advokaat''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Offisier van die Orde tydens [[Koningin Elizabeth II|Die Koningin se]] verjaardags-eerbewyse van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Duiwels-advokaat'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) (Afrikaanse vertaling uitgegee as ''die toring van babel'') *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] 9iysuqwfqk01cscjoubq95ipubv94v8 2902157 2902156 2026-05-07T15:33:15Z HermanvanAswegen988 200973 /* Oorlogsdiens */ 2902157 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Duiwels-advokaat'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Duiwels-advokaat'' (Oorspronklik uitgegee onder die Engelse titel ''The Devil's Advocate'' in 1959. Dit is in Afrikaans vertaal deur Marie van der Merwe en uitgegee deur Boek Mosaïek, Johannesburg in 1967), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" tydens moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam Julian Morris verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en -reekse. Sy radiodramas sluit in "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hierna volg ''The Second Victory'' (1958) (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] Michael East, ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine''. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Duiwels-advokaat'', wat in Afrikaans vertaal is deur Marie van der Merwe. Die Nederlandse vertaling daarvan deur D. Ouwendijk is in 1959 uitgegee deur H. Nelissen te Bilthoven onder die titel ''Advocaat van de duivel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere roman onder die skuilnaam Michael East geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het opgemerk dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het ook 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hierna het hy ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op die lewe van [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het hierop gevolg naamlik: ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië, en hy het opgemerk: "Ek is 'n Australiër van oorsprong, sowel as wat my identiteit as my maniërismes betref. Ek het nog nooit gevoel dat my identiteit verwater is deur 'n Europese opvoeding te bekom, of deur vlotheid in drie tale te verwerf en in die buiteland te woon nie."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> == Terugkeer na Australië == In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Duiwels-advokaat''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Offisier van die Orde tydens [[Koningin Elizabeth II|Die Koningin se]] verjaardags-eerbewyse van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Duiwels-advokaat'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) (Afrikaanse vertaling uitgegee as ''die toring van babel'') *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] d5bhjuce6bjcr8bv13lku5d57lhlnv5 2902158 2902157 2026-05-07T15:33:59Z HermanvanAswegen988 200973 /* Oorlogsdiens */ 2902158 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Duiwels-advokaat'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Duiwels-advokaat'' (Oorspronklik uitgegee onder die Engelse titel ''The Devil's Advocate'' in 1959. Dit is in Afrikaans vertaal deur Marie van der Merwe en uitgegee deur Boek Mosaïek, Johannesburg in 1967), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" tydens moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam Julian Morris verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en meer as 10 000 eksemplare daarvan is verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en -reekse. Sy radiodramas sluit in "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hierna volg ''The Second Victory'' (1958) (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] Michael East, ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine''. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Duiwels-advokaat'', wat in Afrikaans vertaal is deur Marie van der Merwe. Die Nederlandse vertaling daarvan deur D. Ouwendijk is in 1959 uitgegee deur H. Nelissen te Bilthoven onder die titel ''Advocaat van de duivel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere roman onder die skuilnaam Michael East geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het opgemerk dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het ook 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hierna het hy ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op die lewe van [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het hierop gevolg naamlik: ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië, en hy het opgemerk: "Ek is 'n Australiër van oorsprong, sowel as wat my identiteit as my maniërismes betref. Ek het nog nooit gevoel dat my identiteit verwater is deur 'n Europese opvoeding te bekom, of deur vlotheid in drie tale te verwerf en in die buiteland te woon nie."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> == Terugkeer na Australië == In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Duiwels-advokaat''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Offisier van die Orde tydens [[Koningin Elizabeth II|Die Koningin se]] verjaardags-eerbewyse van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Duiwels-advokaat'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) (Afrikaanse vertaling uitgegee as ''die toring van babel'') *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] fc63usybxfr1pmvyayiatollywnqiu7 5 461123 2902191 2901869 2026-05-07T18:26:33Z BurgertB 2401 2902191 wikitext text/x-wiki == Wat word verwag? ... == " Die beoordelaars bepaal die verloop van die wedstryd en gebruik hul diskresie om probleme op te los wat nie in die spelreëls bespreek word nie." (Aangehaal) Ek verstaan nie hoe hierdie skryfkompetisie van vorige skryfkompetisies verskil nie. Dit blyk dat beoordelaars die verloop van die wedstryd bepaal. Voorheen het dit afgehang van die aantal artikels wat met ten minste 5k grepe verbeter is. So hoe gaan mens nou te werk. Skryf een artikel en wag vir die beoordelaars om dit eers te beoordeel. Of probeer mens om getalle artikels te verbeter ... [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]] ([[Gebruikerbespreking:Odriskelmac11|kontak]]) 12:15, 6 Mei 2026 (UTC) :Hallo daar! Ek sal voorstel jy skep (skryf/vertaal) 2 of maksimum 3 goeie artikels met navorsing. Die reëls en riglyne is reeds bekend gemaak. Beoordelaars gaan definitief nie tel hoeveel saadjies uitgebrei kon word soos vorige jare se wedstryde nie! Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:21, 6 Mei 2026 (UTC) ::Of hou by een; dan kan jy meer aandag daaraan skenk. Die wenartikel word deur die gehalte daarvan bepaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:26, 7 Mei 2026 (UTC) 25zpnua54e5bu6m43fl057jkc1gvugp 0 461138 2902258 2901997 2026-05-08T02:16:54Z Nikolai Kurbatov 125512 2902258 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Casablanca''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Casablanca | beeld = | regisseur = Michael Curtiz | produksieleier = Hal B. Wallis | draaiboekskrywer = Julius J. Epstein<br>Philip G. Epstein<br>Howard Koch | met = {{Plainlist| * [[Humphrey Bogart]] * [[Ingrid Bergman]] * Paul Henreid * [[Claude Rains]] * [[Conrad Veidt]] * [[Sydney Greenstreet]] * [[Peter Lorre]] }} | kinematografie = Arthur Edeson | musiek = Max Steiner | redigeerder = Owen Marks | verspreider = Warner Bros. Pictures, Inc. | ateljee = Warner Bros. Pictures, Inc. | vrystelling = [[26 November]] [[1942]] | speeltyd = 102 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0034583 }} '''''Casablanca''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1942]]. Die film is geregisseer deur Michael Curtiz.<ref>[https://variety.com/1942/film/reviews/casablanca-2-1200413952/ Film Review: ‘Casablanca’]</ref><ref>[https://deadline.com/2017/03/casablanca-movie-new-meaning-donald-trump-travel-ban-1202044848/ Peter Bart: ‘Casablanca’, The Classic Love Story & Refugee Saga, Takes On New Meaning In Era Of Travel Bans]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/casablanca CASABLANCA]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Humphrey Bogart]] as Rick Blaine * [[Ingrid Bergman]] as Ilsa Lund * Paul Henreid as Victor Laszlo * [[Claude Rains]] as Louis Renault * [[Conrad Veidt]] as Heinrich Strasser * [[Sydney Greenstreet]] as Signor Ferrari * [[Peter Lorre]] as Signor Ugarte == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0034583}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 98a5ms4icl87otjx2wgwnwk04f5cuza 2902286 2902258 2026-05-08T06:36:40Z Nikolai Kurbatov 125512 2902286 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Casablanca''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Casablanca | beeld = | regisseur = Michael Curtiz | produksieleier = Hal B. Wallis | draaiboekskrywer = Julius J. Epstein<br/>Philip G. Epstein<br/>Howard Koch | met = {{Plainlist| * [[Humphrey Bogart]] * [[Ingrid Bergman]] * Paul Henreid * [[Claude Rains]] * [[Conrad Veidt]] * [[Sydney Greenstreet]] * [[Peter Lorre]] }} | kinematografie = Arthur Edeson | musiek = Max Steiner | redigeerder = Owen Marks | verspreider = Warner Bros. Pictures, Inc. | ateljee = Warner Bros. Pictures, Inc. | vrystelling = [[26 November]] [[1942]] | speeltyd = 102 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0034583 }} '''''Casablanca''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1942]]. Die film is geregisseer deur Michael Curtiz.<ref>[https://variety.com/1942/film/reviews/casablanca-2-1200413952/ Film Review: ‘Casablanca’]</ref><ref>[https://deadline.com/2017/03/casablanca-movie-new-meaning-donald-trump-travel-ban-1202044848/ Peter Bart: ‘Casablanca’, The Classic Love Story & Refugee Saga, Takes On New Meaning In Era Of Travel Bans]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/casablanca CASABLANCA]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Humphrey Bogart]] as Rick Blaine * [[Ingrid Bergman]] as Ilsa Lund * Paul Henreid as Victor Laszlo * [[Claude Rains]] as Louis Renault * [[Conrad Veidt]] as Heinrich Strasser * [[Sydney Greenstreet]] as Signor Ferrari * [[Peter Lorre]] as Signor Ugarte == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0034583}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] dkznfznfmu6pidbqchspja5h3z2actf 0 461139 2902257 2902002 2026-05-08T02:16:19Z Nikolai Kurbatov 125512 2902257 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''There Will Be Blood''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = There Will Be Blood | beeld = | regisseur = Paul Thomas Anderson | produksieleier = JoAnne Sellar<br>Scott Rudin<br>Paul Thomas Anderson<br>Daniel Lupi | draaiboekskrywer = Paul Thomas Anderson | met = {{Plainlist| * [[Daniel Day-Lewis]] * [[Paul Dano]] * Kevin J. O'Connor * [[Ciarán Hinds]] * [[Dillon Freasier]] }} | kinematografie = Robert Elswit | musiek = Jonny Greenwood | redigeerder = Dylan Tichenor | verspreider = Paramount Vantage | ateljee = Paramount Vantage<br>Miramax Films<br>Ghoulardi Film Company<br>Scott Rudin Productions | vrystelling = [[27 September]] [[2007]] | speeltyd = 158 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0469494 }} '''''There Will Be Blood''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2007]]. Die film is geregisseer deur Paul Thomas Anderson.<ref>[https://variety.com/2007/film/awards/there-will-be-blood-4-1200554877/ There Will Be Blood]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/there-will-be-blood/ There Will Be Blood (2007)]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/there-will-be-blood THERE WILL BE BLOOD]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Daniel Day-Lewis]] as Daniel Plainview * [[Paul Dano]] as Paul & Eli Sunday * Kevin J. O'Connor as Henry * [[Ciarán Hinds]] as Fletcher Hamilton * [[Dillon Freasier]] as H.W. Plainview == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0469494}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 19l6u5biuduv9z86b5i09c3uthnj3xr 2902287 2902257 2026-05-08T06:37:03Z Nikolai Kurbatov 125512 2902287 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''There Will Be Blood''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = There Will Be Blood | beeld = | regisseur = Paul Thomas Anderson | produksieleier = JoAnne Sellar<br/>Scott Rudin<br/>Paul Thomas Anderson<br/>Daniel Lupi | draaiboekskrywer = Paul Thomas Anderson | met = {{Plainlist| * [[Daniel Day-Lewis]] * [[Paul Dano]] * Kevin J. O'Connor * [[Ciarán Hinds]] * [[Dillon Freasier]] }} | kinematografie = Robert Elswit | musiek = Jonny Greenwood | redigeerder = Dylan Tichenor | verspreider = Paramount Vantage | ateljee = Paramount Vantage<br/>Miramax Films<br/>Ghoulardi Film Company<br/>Scott Rudin Productions | vrystelling = [[27 September]] [[2007]] | speeltyd = 158 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0469494 }} '''''There Will Be Blood''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2007]]. Die film is geregisseer deur Paul Thomas Anderson.<ref>[https://variety.com/2007/film/awards/there-will-be-blood-4-1200554877/ There Will Be Blood]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/there-will-be-blood/ There Will Be Blood (2007)]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/there-will-be-blood THERE WILL BE BLOOD]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Daniel Day-Lewis]] as Daniel Plainview * [[Paul Dano]] as Paul & Eli Sunday * Kevin J. O'Connor as Henry * [[Ciarán Hinds]] as Fletcher Hamilton * [[Dillon Freasier]] as H.W. Plainview == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0469494}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] c317vbczxocon93bn0mavqqbrjenz8j 2902288 2902287 2026-05-08T06:37:11Z Nikolai Kurbatov 125512 2902288 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''There Will Be Blood''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = There Will Be Blood | beeld = | regisseur = Paul Thomas Anderson | produksieleier = JoAnne Sellar<br/>Scott Rudin<br/>Paul Thomas Anderson<br/>Daniel Lupi | draaiboekskrywer = Paul Thomas Anderson | met = {{Plainlist| * [[Daniel Day-Lewis]] * [[Paul Dano]] * Kevin J. O'Connor * [[Ciarán Hinds]] * [[Dillon Freasier]] }} | kinematografie = Robert Elswit | musiek = Jonny Greenwood | redigeerder = Dylan Tichenor | verspreider = Paramount Vantage | ateljee = Paramount Vantage<br/>Miramax Films<br/>Ghoulardi Film Company<br/>Scott Rudin Productions | vrystelling = [[27 September]] [[2007]] | speeltyd = 158 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0469494 }} '''''There Will Be Blood''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2007]]. Die film is geregisseer deur Paul Thomas Anderson.<ref>[https://variety.com/2007/film/awards/there-will-be-blood-4-1200554877/ There Will Be Blood]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/there-will-be-blood/ There Will Be Blood (2007)]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/there-will-be-blood THERE WILL BE BLOOD]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Daniel Day-Lewis]] as Daniel Plainview * [[Paul Dano]] as Paul & Eli Sunday * Kevin J. O'Connor as Henry * [[Ciarán Hinds]] as Fletcher Hamilton * [[Dillon Freasier]] as H.W. Plainview == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0469494}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] kfz3nx0ay45dmcqc4mwgyrqh2asrmjf 0 461140 2902070 2026-05-07T12:24:38Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Il buono, il brutto, il cattivo''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Il buono, il brutto, il cattivo | beeld = | regisseur = Sergio Leone | produksieleier = EmmaThomas<br>ChristopherNolan | draaiboekskrywer = Age & Scarpelli<br>Luciano Vincenzoni<br>Sergio Leone | met = {{Plainlist| * [[Clint Eastwood]] * [[Eli Wallach]] * [[Lee Van Cleef]] * Aldo Giuffrè * Antonio Casas * Rada Rassimov * Aldo Samb...' 2902070 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Il buono, il brutto, il cattivo''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Il buono, il brutto, il cattivo | beeld = | regisseur = Sergio Leone | produksieleier = EmmaThomas<br>ChristopherNolan | draaiboekskrywer = Age & Scarpelli<br>Luciano Vincenzoni<br>Sergio Leone | met = {{Plainlist| * [[Clint Eastwood]] * [[Eli Wallach]] * [[Lee Van Cleef]] * Aldo Giuffrè * Antonio Casas * Rada Rassimov * Aldo Sambrell * Enzo Petito * Luigi Pistilli * Livio Lorenzon * Al Mulock * Sergio Mendizábal * Antonio Molino Rojo * Lorenzo Robledo * Mario Brega }} | kinematografie = Tonino Delli Colli | musiek = [[Ennio Morricone]] | redigeerder = Nino Baragli<br>Eugenio Alabiso | verspreider = PEA | ateljee = PEA | vrystelling = [[23 Desember]] [[1966]] | speeltyd = 174 min | land = {{ITA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0060196 }} '''''Il buono, il brutto, il cattivo''''' is 'n [[Italië|Italiaanse]] rolprent uit [[1966]]. Die film is geregisseer deur Sergio Leone.<ref>[https://letterboxd.com/film/the-good-the-bad-and-the-ugly/ The Good, the Bad and the Ugly (1966)]</ref><ref>[https://mubi.com/it/ru/films/the-good-the-bad-and-the-ugly IL BUONO, IL BRUTTO, IL CATTIVO]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Clint Eastwood]] * [[Eli Wallach]] as Tuco Benedicto Pacífico Juan María Ramírez * [[Lee Van Cleef]] * Aldo Giuffrè as Clinton * Antonio Casas as Stevens * Rada Rassimov as María * Aldo Sambrell * Enzo Petito * Luigi Pistilli as Pablo Ramírez * Livio Lorenzon * Al Mulock * Sergio Mendizábal * Antonio Molino Rojo as Harper * Lorenzo Robledo as Clem * Mario Brega as Corporal Wallace == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0060196}} {{Normdata}} [[Kategorie:Italiaanse rolprente]] 279mtrhlekbg7dcdvqigzfpi6h1vkoz 2902291 2902070 2026-05-08T06:37:53Z Nikolai Kurbatov 125512 2902291 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Il buono, il brutto, il cattivo''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Il buono, il brutto, il cattivo | beeld = | regisseur = Sergio Leone | produksieleier = EmmaThomas<br/>ChristopherNolan | draaiboekskrywer = Age & Scarpelli<br>Luciano Vincenzoni<br/>Sergio Leone | met = {{Plainlist| * [[Clint Eastwood]] * [[Eli Wallach]] * [[Lee Van Cleef]] * Aldo Giuffrè * Antonio Casas * Rada Rassimov * Aldo Sambrell * Enzo Petito * Luigi Pistilli * Livio Lorenzon * Al Mulock * Sergio Mendizábal * Antonio Molino Rojo * Lorenzo Robledo * Mario Brega }} | kinematografie = Tonino Delli Colli | musiek = [[Ennio Morricone]] | redigeerder = Nino Baragli<br>Eugenio Alabiso | verspreider = PEA | ateljee = PEA | vrystelling = [[23 Desember]] [[1966]] | speeltyd = 174 min | land = {{ITA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0060196 }} '''''Il buono, il brutto, il cattivo''''' is 'n [[Italië|Italiaanse]] rolprent uit [[1966]]. Die film is geregisseer deur Sergio Leone.<ref>[https://letterboxd.com/film/the-good-the-bad-and-the-ugly/ The Good, the Bad and the Ugly (1966)]</ref><ref>[https://mubi.com/it/ru/films/the-good-the-bad-and-the-ugly IL BUONO, IL BRUTTO, IL CATTIVO]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Clint Eastwood]] * [[Eli Wallach]] as Tuco Benedicto Pacífico Juan María Ramírez * [[Lee Van Cleef]] * Aldo Giuffrè as Clinton * Antonio Casas as Stevens * Rada Rassimov as María * Aldo Sambrell * Enzo Petito * Luigi Pistilli as Pablo Ramírez * Livio Lorenzon * Al Mulock * Sergio Mendizábal * Antonio Molino Rojo as Harper * Lorenzo Robledo as Clem * Mario Brega as Corporal Wallace == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0060196}} {{Normdata}} [[Kategorie:Italiaanse rolprente]] qbkdf6ib345wyb8w20kdhtgzvua8xe1 10 461141 2902111 2026-05-07T13:13:30Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2902111 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Leucosidea |parent=Rosaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} b39104xtbagorc7kexes521wgwr9rkh 10 461142 2902119 2026-05-07T13:40:45Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... Rooiratel!!! 2902119 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Macaranginae |parent=Euphorbiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} e8qr1o0nnobg1of38tj7nhzkeskoacq 2902120 2902119 2026-05-07T13:41:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902120 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=tribus |link=Macaranginae |parent=Euphorbiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 57jwl4kxyh7myc8wgmqu1sz2r0iis9k 0 461143 2902134 2026-05-07T14:29:45Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie vir Spesbona 2902134 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus mume | authority = (Siebold) Siebold & Zucc., (1836) | synonyms =* ''Armeniaca mume'' <small>Siebold</small> * ''Prunopsis mume'' <small>(Siebold) André</small> }} '''''Prunus mume''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]], [[Laos]] en [[Viëtnam]]. == Infraspesies == Die spesie het drie infraspesies: * ''Prunus mume var. cernua'' <small>Franch.</small> * ''Prunus mume var. mume'' * ''Prunus mume var. pallescens'' <small>Franch.</small> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730000-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|mume]] [[Kategorie:Flora van Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Flora van Laos]] [[Kategorie:Flora van Viëtnam]] d0fbudj7p16hdgdcqwuudphxs3ad6or 2902135 2902134 2026-05-07T14:30:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902135 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus mume | authority = (Siebold) Siebold & Zucc., (1836) | synonyms =* ''Armeniaca mume'' <small>Siebold</small> * ''Prunopsis mume'' <small>(Siebold) André</small> }} '''''Prunus mume''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]], [[Laos]] en [[Viëtnam]]. == Infraspesies == Die spesie het drie infraspesies: * ''Prunus mume var. cernua'' <small>Franch.</small> * ''Prunus mume var. mume'' * ''Prunus mume var. pallescens'' <small>Franch.</small> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730000-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|mume]] [[Kategorie:Flora van Laos]] [[Kategorie:Flora van Viëtnam]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] 1ilrzz6cde7lyk3kurqz6df9h6sv6pb 2902139 2902135 2026-05-07T14:32:41Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Skakel 2902139 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus mume | authority = (Siebold) Siebold & Zucc., (1836) | synonyms =* ''Armeniaca mume'' <small>Siebold</small> * ''Prunopsis mume'' <small>(Siebold) André</small> }} '''''Prunus mume''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]], [[Laos]] en [[Viëtnam]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Prunus mume var. cernua'' <small>Franch.</small> * ''Prunus mume var. mume'' * ''Prunus mume var. pallescens'' <small>Franch.</small> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730000-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|mume]] [[Kategorie:Flora van Laos]] [[Kategorie:Flora van Viëtnam]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] 5d09x5kyxugsnwul0q9sv06ah4w7ucf 2902140 2902139 2026-05-07T14:34:45Z Oesjaar 7467 Foto's gelaai. 2902140 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus mume | authority = (Siebold) Siebold & Zucc., (1836) | synonyms =* ''Armeniaca mume'' <small>Siebold</small> * ''Prunopsis mume'' <small>(Siebold) André</small> }} '''''Prunus mume''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]], [[Laos]] en [[Viëtnam]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Prunus mume var. cernua'' <small>Franch.</small> * ''Prunus mume var. mume'' * ''Prunus mume var. pallescens'' <small>Franch.</small> == Galery == <gallery> Prunus mume-IMG 20180104 101451.jpg Prunus mume Rosemary Clarke 0zz.jpg Prunus mume single leaf - HLABG.png Prunus mume--IMG 20190225 084538.jpg Prunus mume-IMG 20161223 131325.jpg ウメ (216433857).jpeg </gallery> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730000-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|mume]] [[Kategorie:Flora van Laos]] [[Kategorie:Flora van Viëtnam]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] 5y9ebkk9jhcst6z1niwwktrgzaalm0p 2902197 2902140 2026-05-07T19:00:11Z SpesBona 2720 Bygewerk 2902197 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus mume | authority = (Siebold) Siebold & Zucc., (1836) | synonyms =* ''Armeniaca mume'' <small>Siebold</small> * ''Prunopsis mume'' <small>(Siebold) André</small> }} '''''Prunus mume''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]], [[Laos]] en [[Viëtnam]]. == Nasionale embleem == Prunus mume is op 21 Julie 1964 deur die Uitvoerende yuan as nasionale blom van die [[Republiek China]] op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] aangewys.<ref name="ROC">{{en}} {{cite web |url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/aboutroc/national_flower.htm |title=Government Information Office, Republic of China – National Flower |publisher=Regeringsinligtingskantoor vam die Republiek China |accessdate=5 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805163640/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/aboutroc/national_flower.htm |archive-date=5 Augustus 2011 |url-status=dead}}</ref> Dit is die simbool vir veerkragtigheid en deursettingsvermoë in die aangesig van teëspoed gedurende die strawwe [[winter]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.npm.gov.tw/exh91/3friends/english/infor.htm |title=The Three Friends of Winter: Paintings of Pine, Plum, and Bamboo from the Museum Collection |publisher=National Palace Museum (國立故宮博物院) |location=Taipei |date=Januarie 2003 |accessdate=31 Julie 2011}}</ref><ref name="tw" /> Die drievoudige groepering van [[Meeldraad|meeldrade]] (drie meeldrade per [[kroonblaar]]) op die nasionale embleem verteenwoordig [[Sun Yat-sen]] se drie beginsels van die volk, terwyl die vyf blomblare die vyd takke van die regering simboliseer.<ref name="ROC" /><ref name="tw">{{en}} {{cite web |url=https://www.mofa.gov.tw/webapp/np.asp?ctNode=446 |title=National Flag, Anthem and Flower |publisher=Taiwannese Departement van Buitelandse Sake |accessdate=21 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221050821/https://www.mofa.gov.tw/webapp/np.asp?ctNode=446 |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=dead}}</ref> Dit is ook die kenteken van [[China Airlines]], die vlagdraer van die Republiek China.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.china-airlines.com/en/about/about-1-1.htm |title=Looking back |publisher=[[China Airlines]] |accessdate=17 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817023216/http://www.china-airlines.com/en/about/about-1-1.htm |archive-date=17 Augustus 2011 |url-status=dead}}</ref> Die blom word ook op sommige [[Nuwe Taiwannese dollar]]munte uitgebeeld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://foreigner.ntpc.gov.tw/_file/2968/SG/36591/D.html |title=Current New Taiwan Dollar Coins |publisher=Stad [[Nieu-Taipei]] |accessdate=31 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331014046/http://foreigner.ntpc.gov.tw/_file/2968/SG/36591/D.html |archive-date=31 Maart 2012 |url-status=dead}}</ref> == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Prunus mume var. cernua'' <small>Franch.</small> * ''Prunus mume var. mume'' * ''Prunus mume var. pallescens'' <small>Franch.</small> == Galery == <gallery> Prunus mume-IMG 20180104 101451.jpg Prunus mume Rosemary Clarke 0zz.jpg Prunus mume single leaf - HLABG.png Prunus mume--IMG 20190225 084538.jpg Prunus mume-IMG 20161223 131325.jpg ウメ (216433857).jpeg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730000-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|mume]] [[Kategorie:Flora van Laos]] [[Kategorie:Flora van Viëtnam]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] 26e1b1dqpvot59i41xocdck0zam2vlw 2902205 2902197 2026-05-07T19:30:20Z SpesBona 2720 Bygewerk 2902205 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus mume | authority = (Siebold) Siebold & Zucc., (1836) | synonyms =* ''Armeniaca mume'' <small>Siebold</small> * ''Prunopsis mume'' <small>(Siebold) André</small> }} '''''Prunus mume''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]], [[Laos]] en [[Viëtnam]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Prunus mume var. cernua'' <small>Franch.</small> * ''Prunus mume var. mume'' * ''Prunus mume var. pallescens'' <small>Franch.</small> == Kulturele betekenis == Dit is die nasionale blom van die [[Republiek China]] op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]], waar dit ''Prunus Mei'' ([[Chinees]]: 梅花) genoem word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.president.gov.tw/Page/98 |title=National symbols – National flower |publisher=Taiwannese Presidentskantoor |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Prunus mume is op 21 Julie 1964 deur die Uitvoerende yuan as nasionale blom van die [[Republiek China]] op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] aangewys.<ref name="ROC">{{en}} {{cite web |url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/aboutroc/national_flower.htm |title=Government Information Office, Republic of China – National Flower |publisher=Regeringsinligtingskantoor vam die Republiek China |accessdate=5 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805163640/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/aboutroc/national_flower.htm |archive-date=5 Augustus 2011 |url-status=dead}}</ref> Dit is die simbool vir veerkragtigheid en deursettingsvermoë in die aangesig van teëspoed gedurende die strawwe [[winter]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.npm.gov.tw/exh91/3friends/english/infor.htm |title=The Three Friends of Winter: Paintings of Pine, Plum, and Bamboo from the Museum Collection |publisher=National Palace Museum (國立故宮博物院) |location=Taipei |date=Januarie 2003 |accessdate=31 Julie 2011}}</ref><ref name="tw" /> Die drievoudige groepering van [[Meeldraad|meeldrade]] (drie meeldrade per [[kroonblaar]]) op die nasionale embleem verteenwoordig [[Sun Yat-sen]] se drie beginsels van die volk, terwyl die vyf blomblare die vyd takke van die regering simboliseer.<ref name="ROC" /><ref name="tw">{{en}} {{cite web |url=https://www.mofa.gov.tw/webapp/np.asp?ctNode=446 |title=National Flag, Anthem and Flower |publisher=Taiwannese Departement van Buitelandse Sake |accessdate=21 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221050821/https://www.mofa.gov.tw/webapp/np.asp?ctNode=446 |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=dead}}</ref> Dit is ook die kenteken van [[China Airlines]], die vlagdraer van die Republiek China.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.china-airlines.com/en/about/about-1-1.htm |title=Looking back |publisher=[[China Airlines]] |accessdate=17 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817023216/http://www.china-airlines.com/en/about/about-1-1.htm |archive-date=17 Augustus 2011 |url-status=dead}}</ref> Die blom word ook op sommige [[Nuwe Taiwannese dollar]]munte uitgebeeld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://foreigner.ntpc.gov.tw/_file/2968/SG/36591/D.html |title=Current New Taiwan Dollar Coins |publisher=Stad [[Nieu-Taipei]] |accessdate=31 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331014046/http://foreigner.ntpc.gov.tw/_file/2968/SG/36591/D.html |archive-date=31 Maart 2012 |url-status=dead}}</ref> In [[Japan]] is Prunus mume die simbool van [[lente]], elegansie en suiwerheid. Die tradisie van ''hanami'' is oorspronklik uitgevoer met Prunus mume eerder as met [[Prunus serrulata]] soos dit vandag die gebruik is. In [[Korea]] is Prunus mume die simbool van lente. Dit was die amptelike nasionale blom van die [[Koreaanse Keiserryk]] en die amptelike simbool van die Keiser van Korea, waar dit as die Keiserlike Seël van Korea gebruik is. == Galery == <gallery> Prunus mume-IMG 20180104 101451.jpg Prunus mume Rosemary Clarke 0zz.jpg Prunus mume single leaf - HLABG.png Prunus mume--IMG 20190225 084538.jpg Prunus mume-IMG 20161223 131325.jpg ウメ (216433857).jpeg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730000-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|mume]] [[Kategorie:Flora van Laos]] [[Kategorie:Flora van Viëtnam]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole van die Republiek China]] i7flo4k5edycg2kc905uqirkozs2l5u 2902213 2902205 2026-05-07T20:30:28Z SpesBona 2720 /* Kulturele betekenis */ Bygewerk 2902213 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus mume | authority = (Siebold) Siebold & Zucc., (1836) | synonyms =* ''Armeniaca mume'' <small>Siebold</small> * ''Prunopsis mume'' <small>(Siebold) André</small> }} '''''Prunus mume''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]], [[Laos]] en [[Viëtnam]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Prunus mume var. cernua'' <small>Franch.</small> * ''Prunus mume var. mume'' * ''Prunus mume var. pallescens'' <small>Franch.</small> == Kulturele betekenis == Dit is die nasionale blom van die [[Republiek China]] op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]], waar dit ''Prunus Mei'' ([[Chinees]]: 梅花) genoem word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.president.gov.tw/Page/98 |title=National symbols – National flower |publisher=Presidentskantoor van die Republiek China (Taiwan) |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> Prunus mume is op 21 Julie 1964 deur die Uitvoerende yuan as nasionale blom van die Republiek China aangewys.<ref name="ROC">{{en}} {{cite web |url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/aboutroc/national_flower.htm |title=Government Information Office, Republic of China – National Flower |publisher=Regeringsinligtingskantoor vam die Republiek China |accessdate=5 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805163640/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/aboutroc/national_flower.htm |archive-date=5 Augustus 2011 |url-status=dead}}</ref> Dit is 'n simbool vir veerkragtigheid en deursettingsvermoë in die aangesig van teëspoed gedurende 'n strawwe [[winter]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.npm.gov.tw/exh91/3friends/english/infor.htm |title=The Three Friends of Winter: Paintings of Pine, Plum, and Bamboo from the Museum Collection |publisher=National Palace Museum (國立故宮博物院) |location=Taipei |date=Januarie 2003 |accessdate=31 Julie 2011}}</ref><ref name="tw" /> Die drievoudige groepering van [[Meeldraad|meeldrade]] (drie meeldrade per [[kroonblaar]]) op die nasionale embleem verteenwoordig [[Sun Yat-sen]] se drie beginsels van die volk, terwyl die vyf blomblare die vyf takke van die regering simboliseer.<ref name="ROC" /><ref name="tw">{{en}} {{cite web |url=https://www.mofa.gov.tw/webapp/np.asp?ctNode=446 |title=National Flag, Anthem and Flower |publisher=Taiwannese Departement van Buitelandse Sake |accessdate=21 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221050821/https://www.mofa.gov.tw/webapp/np.asp?ctNode=446 |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=dead}}</ref> Dit is ook die kenteken van [[China Airlines]], die vlagdraer van die Republiek China.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.china-airlines.com/en/about/about-1-1.htm |title=Looking back |publisher=[[China Airlines]] |accessdate=17 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817023216/http://www.china-airlines.com/en/about/about-1-1.htm |archive-date=17 Augustus 2011 |url-status=dead}}</ref> Die blom word ook op sommige [[Nuwe Taiwannese dollar]]munte uitgebeeld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://foreigner.ntpc.gov.tw/_file/2968/SG/36591/D.html |title=Current New Taiwan Dollar Coins |publisher=Stad [[Nieu-Taipei]] |accessdate=31 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331014046/http://foreigner.ntpc.gov.tw/_file/2968/SG/36591/D.html |archive-date=31 Maart 2012 |url-status=dead}}</ref> In [[Japan]] is Prunus mume die simbool van [[lente]], elegansie en suiwerheid. Die tradisie van ''hanami'' is oorspronklik uitgevoer met Prunus mume eerder as met [[Prunus serrulata]] soos dit vandag gebruiklik is. In die tradisionele Japannese digkuns [[haikoe]] word dit as verteenwoordiger vir die vroeë lente gebruik. Ook in [[Korea]] is Prunus mume die simbool van lente. Dit was die amptelike nasionale blom van die [[Koreaanse Keiserryk]] en die amptelike simbool van die Keiser van Korea, waar dit as die Keiserlike Seël van Korea gebruik is. Die huidige nasionale blom van [[Suid-Korea]] is egter [[Hibiscus syriacus]]. == Galery == <gallery> Prunus mume-IMG 20180104 101451.jpg Prunus mume Rosemary Clarke 0zz.jpg Prunus mume single leaf - HLABG.png Prunus mume--IMG 20190225 084538.jpg Prunus mume-IMG 20161223 131325.jpg ウメ (216433857).jpeg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730000-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|mume]] [[Kategorie:Flora van Laos]] [[Kategorie:Flora van Viëtnam]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole van die Republiek China]] pqs60iav4zgk2dwpnh4i0ywmjd18kof 1 461144 2902141 2026-05-07T14:35:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902141 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 461145 2902145 2026-05-07T14:41:06Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2902145 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Kinaboom]] aliapkcmo9j1hmke63li4u4gzhnqj53 1 461146 2902147 2026-05-07T14:47:04Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902147 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 461148 2902170 2026-05-07T17:00:03Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Inligtingskas Taal |naam = Petjo |inheemsenaam = |familiekleur = Kreools |state = {{Vlagland|Indonesië}}<br/>{{Vlagland|Nederland}} |streek = |sprekers = "sommige" |rang = |fam3 = |fam4 = |fam5 = |nasie = |agentskap = |iso1 = |iso2 = |iso3 = pey |kaart = |familie=Nederlands-gebaseerde [[Kreools]]}} '''Petjo''' (ook '''Petjok''' genoem) is ’n Kreools|kr...' 2902170 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Taal |naam = Petjo |inheemsenaam = |familiekleur = Kreools |state = {{Vlagland|Indonesië}}<br/>{{Vlagland|Nederland}} |streek = |sprekers = "sommige" |rang = |fam3 = |fam4 = |fam5 = |nasie = |agentskap = |iso1 = |iso2 = |iso3 = pey |kaart = |familie=Nederlands-gebaseerde [[Kreools]]}} '''Petjo''' (ook '''Petjok''' genoem) is ’n [[Kreools|kreooltaal]] wat hoofsaaklik op [[Nederlands]] en [[Indonesies|Indonesiese tale]] gebaseer is. Dit het ontstaan onder die Indo-mense, wat gemengde [[Nederlanders|Nederlandse]] en Indonesiese afkoms gehad het, in die voormalige [[Nederlands-Indië]] (nou [[Indonesië]]). Die taal kombineer Nederlandse woorde met grammatika wat meestal uit [[Maleis]] en verwante Indonesiese tale soos [[Javaans]], [[Soendanees]] en [[Bataviane|Betawi]] afkomstig is, afhangende van die streek. Op ’n manier weerspieël die taal die gemengde Nederlands-Indonesiese agtergrond van die Indo-gemeenskap self. Vandag woon die meeste sprekers in Indonesië en [[Nederland]]. Die taal is egter besig om stadig te verdwyn omdat jonger Indo-mense gewoonlik standaard Indonesies in Indonesië of Nederlands in Nederland praat. Daar word verwag dat die taal teen die einde van die 21ste eeu geleidelik sal uitsterf as gevolg van hierdie taalverskuiwing. Petjo is geskep deur tweetalige sprekers wat beide Maleis en Nederlands geken het, hoewel baie meer gemaklik in Maleis was. In plaas daarvan om net een taal volledig te gebruik, het hulle elemente van albei tale gemeng om ’n nuwe alledaagse taal te vorm. Die struktuur van Petjo is soortgelyk aan dié van Media Lengua, ’n gemengde taal wat in [[Ecuador]] gepraat word, omdat albei tale die grammatika van een taal met die woordeskat van ’n ander kombineer. Een van die bekendste skrywers wat Petjo in letterkunde gebruik het, was Tjalie Robinson.<ref>{{Cite web|url=http://www.tjalie.nl/|title=Tjalie Robinson (1911-1974)|archive-url=https://web.archive.org/web/20060221201816/http://www.tjalie.nl/|archive-date=2006-02-21|access-date=2010-05-11|url-status=dead|language=nl}}</ref> == Taalvoorbeelde == {| class="wikitable" !Afrikaans !Petjo !Nederlands !Indonesies |- |Waar het jy daardie sigarette gekry, Ntiet? |Fanwaar rokok-nja, Ntiet? |Waar heb je die sigaretten vandaan, Ntiet? |Dari mana rokoknya, Ntiet?<ref name=":2">{{Cite book |last=Robinson |first=Tjalie |title=Ik en Bentiet |publisher=Moesson |year=1975 |isbn=9070301369 |pages=26}}</ref> |- |Waarheen gaan jy, Koos? |Jij haat naarwaar Koos? |Waar ga je naar toe Koos? |Kamu mau pergi ke mana, Koos?<ref>{{Cite book |last=Robinson |first=Tjalie |title=Piekerans van een straatslijper II |publisher=Masa Baru |year=1955 |location=Bandung}}</ref> |- |Die klere wat deur daardie vrou gewas is |Kleren njang di-wassen door die frouw |De kleren die door die vrouw worden gewassen |Pakaian yang dicuci oleh wanita itu<ref name=":2" /> |- |Sien jy daardie pruimtabak? |Je siet proempie-nja? |Zie je die pruim (pruimtabak)? |Lihat premnya? |- |Die water wat sag vloei |De water, njang stromen sachjes |Het water, dat zachtjes stroomt |Air, yang mengalir perlahan |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Pidgin- of kreooltaal]] 6do41ufd8pvtueng4t6p8hkreq7ujp7 1 461149 2902171 2026-05-07T17:00:24Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902171 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 461150 2902182 2026-05-07T17:56:07Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[UBuhlebezwe Plaaslike Munisipaliteit]] na [[Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit]] geskuif: Korrekte titel: Naam het verander sedert 2025 2902182 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit]] 8425xyy86l9mibdsjg6x7nmqkhvqrhs 1 461151 2902184 2026-05-07T17:56:08Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:UBuhlebezwe Plaaslike Munisipaliteit]] na [[Bespreking:Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit]] geskuif: Korrekte titel: Naam het verander sedert 2025 2902184 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Johannes Phumani Phungula Plaaslike Munisipaliteit]] 1mrir4tespatzx1bcj7najnapj9z5um 14 461152 2902206 2026-05-07T19:30:26Z SpesBona 2720 Nuwe kategorie 2902206 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Symbols of Taiwan|Nasionale simbole van die Republiek China}} [[Kategorie:Kultuur in die Republiek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole volgens land|Republiek China]] iil2g1tnialfo8fkm5we5kxu5qxriew 0 461153 2902225 2026-05-07T21:51:54Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2902225 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} '''''My Dearest Senorita''''' ([[Spaans]]: ''Mi querida señorita'') is 'n [[Spanje|Spaanse]] dramarolprent van 2026 wat deur Fernando G. Molina geregisseer en deur Alana S. Portero geskryf is. Dit is geskoei op die Spaanse fliek van dieselfde naam van 1972. Die hoofrol word vertolk deur die nuweling Elisabeth Martínez en ander rolle deur onder andere Anna Castillo, Paco León en Nagore Aranburu. Die première was op 8 Maart 2026 op die Málaga-rolprentfees in Spanje en die prent is op 17 April 2026 in Spaanse teaters en op 1 Mei 2026 deur [[Netflix]] uitgereik. Die oorspronklike prent van 1972 is deur Jaime de Armiñán geregisseer. Dit was die eerste Spaanse rolprent wat oor [[seksuele oriëntasie]] gehandel het. Dít was voorheen 'n taboe onderwerp in Spanje.<ref>{{cite news|title=La primera película que abordó en España la identidad de género|date=20 February 2022|author=Elio Castro. Antonio Martínez|newspaper=Cadena SER|url=https://cadenaser.com/2022/02/20/la-primera-pelicula-que-abordo-en-espana-la-identidad-de-genero/|access-date=19 March 2024}}</ref> Die prent is vir 'n [[Oscar]] benoem. ==Storielyn== In 1999 vind Adela, die enigste kind in 'n konserwatiewe gesin, uit sy is [[interseks]], en so begin haar reis van selfontdekking, [[seksuele identiteit]] en liefde op onverwagte plekke.<ref>{{Cite web|url=https://festivaldemalaga.com/edicion/ver-pelicula/?id=3692|website=Festival de Málaga|access-date=28 February 2026|title=Mi querida señorita}}</ref><ref name="rtve">{{Cite web|url=https://www.rtve.es/noticias/20260307/elisabeth-martinez-querida-senorita-podemos-decir-voz-alta-no-pudieron-original/16969997.shtml|website=rtve.es|title=Elisabeth Martínez: "En 'Mi querida señorita' podemos decir en voz alta lo que no pudieron en la original"|date=7 March 2026|first=Jesús|last=Jiménez}}</ref> ==Hoofakteurs== {{div col|3}} * Elisabeth Martínez as Adela<ref name="rtve" /> * Anna Castillo as Isabel<ref name="rtve" /> * Paco León<ref name="chico">{{Cite web|website=Fotogramas|url=https://www.fotogramas.es/noticias-cine/a46605177/mi-querida-senorita-remake-los-javis-netflix/|title=Netflix anuncia el reparto de 'Mi querida señorita', el remake producido por Los Javis de la película española nominada a los Oscar|date=6 February 2025|first=Fran|last=Chico}}</ref> * Nagore Aranburu<ref name="chico" /> * Manu Ríos<ref name="chico" /> * Eneko Sagardoy<ref name="chico" /> * Lola Rodríguez<ref name="chico" /> * María Galiana<ref name="chico" /> * Delphina Bianco<ref name="chico" /> {{div col end}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = My Dearest Senorita}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] 999x6w8xzdtz8a9mrb7zdy798z06ymo 2902226 2902225 2026-05-07T22:00:35Z BurgertB 2401 Kassie 2902226 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = My Dearest Senorita <br>{{small|Mi querida señorita}} | beeld = | regisseur = Fernando G. Molina | vervaardiger = {{plainlist| * Javier Ambrossi * Javier Calvo }} | geskryf_deur = Alana S. Portero | geskoei = ''Mi querida señorita'' deur José Luis Borau en Jaime de Armiñán | met = Elisabeth Martínez | musiek = {{plainlist| * Álex de Lucas * Zahara }} | kinematografie = Carlos Rigo Bellver | ateljee = Suma Content | verspreider = Tripictures | vrygestel = {{Begindatum|2026|03|08|df=yes}}: Málaga-rolprentfees, Spanje <br>{{Begindatum|2026|03|08|df=yes}}: Spaanse teaters | speeltyd = 113 minute | land = [[Spanje]] | taal = [[Spaans]], oorgeklank in [[Engels]] | imdb_id = 31116965 }} '''''My Dearest Senorita''''' ([[Spaans]]: ''Mi querida señorita'') is 'n [[Spanje|Spaanse]] dramarolprent van 2026 wat deur Fernando G. Molina geregisseer en deur Alana S. Portero geskryf is. Dit is geskoei op die Spaanse fliek van dieselfde naam van 1972. Die hoofrol word vertolk deur die nuweling Elisabeth Martínez en ander rolle deur onder andere Anna Castillo, Paco León en Nagore Aranburu. Die première was op 8 Maart 2026 op die Málaga-rolprentfees in Spanje en die prent is op 17 April 2026 in Spaanse teaters en op 1 Mei 2026 deur [[Netflix]] uitgereik. Die oorspronklike prent van 1972 is deur Jaime de Armiñán geregisseer. Dit was die eerste Spaanse rolprent wat oor [[seksuele oriëntasie]] gehandel het. Dít was voorheen 'n taboe onderwerp in Spanje.<ref>{{cite news|title=La primera película que abordó en España la identidad de género|date=20 February 2022|author=Elio Castro. Antonio Martínez|newspaper=Cadena SER|url=https://cadenaser.com/2022/02/20/la-primera-pelicula-que-abordo-en-espana-la-identidad-de-genero/|access-date=19 March 2024}}</ref> Die prent is vir 'n [[Oscar]] benoem. ==Storielyn== In 1999 vind Adela, die enigste kind in 'n konserwatiewe gesin, uit sy is [[interseks]], en so begin haar reis van selfontdekking, [[seksuele identiteit]] en liefde op onverwagte plekke.<ref>{{Cite web|url=https://festivaldemalaga.com/edicion/ver-pelicula/?id=3692|website=Festival de Málaga|access-date=28 February 2026|title=Mi querida señorita}}</ref><ref name="rtve">{{Cite web|url=https://www.rtve.es/noticias/20260307/elisabeth-martinez-querida-senorita-podemos-decir-voz-alta-no-pudieron-original/16969997.shtml|website=rtve.es|title=Elisabeth Martínez: "En 'Mi querida señorita' podemos decir en voz alta lo que no pudieron en la original"|date=7 March 2026|first=Jesús|last=Jiménez}}</ref> ==Hoofakteurs== {{div col|3}} * Elisabeth Martínez as Adela<ref name="rtve" /> * Anna Castillo as Isabel<ref name="rtve" /> * Paco León<ref name="chico">{{Cite web|website=Fotogramas|url=https://www.fotogramas.es/noticias-cine/a46605177/mi-querida-senorita-remake-los-javis-netflix/|title=Netflix anuncia el reparto de 'Mi querida señorita', el remake producido por Los Javis de la película española nominada a los Oscar|date=6 February 2025|first=Fran|last=Chico}}</ref> * Nagore Aranburu<ref name="chico" /> * Manu Ríos<ref name="chico" /> * Eneko Sagardoy<ref name="chico" /> * Lola Rodríguez<ref name="chico" /> * María Galiana<ref name="chico" /> * Delphina Bianco<ref name="chico" /> {{div col end}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = My Dearest Senorita}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] e6gg3nkdshlwdbk8n8yxe2vzouvjcwg 2902227 2902226 2026-05-07T22:09:29Z BurgertB 2401 Klaar 2902227 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = My Dearest Senorita <br>{{small|Mi querida señorita}} | beeld = | regisseur = Fernando G. Molina | vervaardiger = {{plainlist| * Javier Ambrossi * Javier Calvo }} | geskryf_deur = Alana S. Portero | geskoei = ''Mi querida señorita'' deur José Luis Borau en Jaime de Armiñán | met = Elisabeth Martínez | musiek = {{plainlist| * Álex de Lucas * Zahara }} | kinematografie = Carlos Rigo Bellver | ateljee = Suma Content | verspreider = Tripictures | vrygestel = {{Begindatum|2026|03|08|df=yes}}: Málaga-rolprentfees, Spanje <br>{{Begindatum|2026|03|08|df=yes}}: Spaanse teaters | speeltyd = 113 minute | land = [[Spanje]] | taal = [[Spaans]], oorgeklank in [[Engels]] | imdb_id = 31116965 }} '''''My Dearest Senorita''''' ([[Spaans]]: ''Mi querida señorita'') is 'n [[Spanje|Spaanse]] dramarolprent van 2026 wat deur Fernando G. Molina geregisseer en deur Alana S. Portero geskryf is. Dit is geskoei op die Spaanse fliek van dieselfde naam van 1972. Die hoofrol word vertolk deur die nuweling Elisabeth Martínez en ander rolle deur onder andere Anna Castillo, Paco León en Nagore Aranburu. Die première was op 8 Maart 2026 op die Málaga-rolprentfees in Spanje en die prent is op 17 April 2026 in Spaanse teaters en op 1 Mei 2026 deur [[Netflix]] uitgereik. Die oorspronklike prent van 1972 is deur Jaime de Armiñán geregisseer. Dit was die eerste Spaanse rolprent wat oor [[seksuele oriëntasie]] gehandel het. Dít was voorheen 'n taboe onderwerp in Spanje.<ref>{{cite news|title=La primera película que abordó en España la identidad de género|date=20 February 2022|author=Elio Castro. Antonio Martínez|newspaper=Cadena SER|url=https://cadenaser.com/2022/02/20/la-primera-pelicula-que-abordo-en-espana-la-identidad-de-genero/|access-date=19 March 2024}}</ref> Die prent is vir 'n [[Oscar]] benoem. ==Storielyn== In 1999 vind Adela, die enigste kind in 'n konserwatiewe gesin, uit sy is [[interseks]], en so begin haar reis van selfontdekking, [[seksuele identiteit]] en liefde op onverwagte plekke.<ref>{{Cite web|url=https://festivaldemalaga.com/edicion/ver-pelicula/?id=3692|website=Festival de Málaga|access-date=28 February 2026|title=Mi querida señorita}}</ref><ref name="rtve">{{Cite web|url=https://www.rtve.es/noticias/20260307/elisabeth-martinez-querida-senorita-podemos-decir-voz-alta-no-pudieron-original/16969997.shtml|website=rtve.es|title=Elisabeth Martínez: "En 'Mi querida señorita' podemos decir en voz alta lo que no pudieron en la original"|date=7 March 2026|first=Jesús|last=Jiménez}}</ref> ==Hoofakteurs== {{div col|3}} * Elisabeth Martínez as Adela<ref name="rtve" /> * Anna Castillo as Isabel<ref name="rtve" /> * Paco León<ref name="chico">{{Cite web|website=Fotogramas|url=https://www.fotogramas.es/noticias-cine/a46605177/mi-querida-senorita-remake-los-javis-netflix/|title=Netflix anuncia el reparto de 'Mi querida señorita', el remake producido por Los Javis de la película española nominada a los Oscar|date=6 February 2025|first=Fran|last=Chico}}</ref> * Nagore Aranburu<ref name="chico" /> * Manu Ríos<ref name="chico" /> * Eneko Sagardoy<ref name="chico" /> * Lola Rodríguez<ref name="chico" /> * María Galiana<ref name="chico" /> * Delphina Bianco<ref name="chico" /> {{div col end}} ==Ontvangs== Die prent het gemiddelde resensies gekry. Eduardo Parra van ''La Opinión de Málaga'' het gemeen hoewel die rolprent werk, is dit te verklarend "en in daardie goed bedoelde deursigtigheid gaan ’n deel van die misterie, pyn en moderniteit van die Spaanse klassieke werk verlore".<ref>{{Cite web|url=https://www.laopiniondemalaga.es/festival-cine-malaga/2026/03/08/querida-senorita-faltan-silencios-dolor-127655627.html|website=La Opinión de Málaga|title='Mi querida señorita': faltan silencios y dolor, sobran explicaciones|first=Eduardo|last=Parra|date=8 March 2026}}</ref> Raquel Hernández Luján van ''HobbyConsolas'' het die rolprent ’n telling van 50 punte gegee en betreur dat die rolprent, ondanks sy goeie idees en bedoelings, te veel probeer doen en dikwels verval in ’n "oormatige didaktiek".<ref>{{Cite web|url=https://www.hobbyconsolas.com/hobbycine/critica-mi-querida-senorita-mejores-intenciones-que-resultados-remake-para-netflix_6959151_0.html|website=HobbyConsolas|title=Crítica de Mi querida señorita: mejores intenciones que resultados en el remake para Netflix|date=16 April 2026|first=Raquel|last=Hernández Luján}}</ref> Carmen L. Lobo van ''La Razón'' het die rolprent ’n driestergradering gegee en die eerste helfte daarvan geloof as die beste aspek van die rolprent, terwyl sy daarop gewys het dat León se karakter nie baie geloofwaardig is nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/cultura/cine/critica-querida-senorita-seguimos-queriendo-adela_2026041769e1906c9e87c91dbff7d1b1.html|website=La Razón|first=Carmen L.|last=Lobo|title=Crítica de "Mi querida señorita": seguimos queriendo a Adela ★★★}}</ref> Javier Ocaña van ''El País'' het geskryf die beste aspek van die rolprent is dat dit (byna) presies dieselfde storie [as die oorspronklike prent] vertel, maar op ’n ander manier. Hy het dit beskyf as ’n "produk van ons tyd", maar het daarop gewys dat Portero se draaiboek voortdurend retories en verklarend is.<ref>{{Cite web|url=|date=30 April 2026|first=Javier|last=Ocaña|title=‘Mi querida señorita’: de la extraordinaria insolencia de Armiñán a la coherente luz de su relectura}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = My Dearest Senorita}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spaanse rolprente]] amsaj2v1fb0qvx5ixz5pmzm07f8g7pn 1 461154 2902228 2026-05-07T22:10:37Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902228 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 461155 2902240 2026-05-08T01:10:21Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Interstellar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Interstellar | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br>Christopher Nolan<br>Lynda Obst | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br>Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matthew McConaughey]] * [[Anne Hathaway]] * [[Jessica Chastain]] * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] }} | kinematografie...' 2902240 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Interstellar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Interstellar | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br>Christopher Nolan<br>Lynda Obst | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br>Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matthew McConaughey]] * [[Anne Hathaway]] * [[Jessica Chastain]] * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Hans Zimmer | redigeerder = LeeSmith | verspreider = Paramount Pictures | ateljee = Paramount Pictures<br>Warner Bros. Pictures<br>Legendary Pictures<br>Syncopy<br>Lynda Obst Productions | vrystelling = [[26 Oktober]] [[2014]] | speeltyd = 169 min | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0816692 }} '''''Interstellar''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2026]]. Die film is geregisseer deur Christopher Nolan.<ref>[https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/ Film Review: ‘Interstellar’]</ref><ref>[https://deadline.com/2014/10/interstellar-review-christopher-nolan-matthew-mcconaughey-864510/ ‘Interstellar’ Review: Pete Hammond On Christopher Nolan’s Out-Of-This World Experience]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matthew McConaughey]] as Joseph Cooper * [[Anne Hathaway]] as Amelia Brand * [[Jessica Chastain]] as Murphy Cooper * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] as John Brand * [[Casey Affleck]] as Tom Cooper == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0816692}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] tl39l2srtvmtm8ss3mtopex4u7ibfjw 2902241 2902240 2026-05-08T01:10:51Z Nikolai Kurbatov 125512 2902241 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Interstellar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Interstellar | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br>Christopher Nolan<br>Lynda Obst | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br>Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matthew McConaughey]] * [[Anne Hathaway]] * [[Jessica Chastain]] * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Hans Zimmer | redigeerder = LeeSmith | verspreider = Paramount Pictures | ateljee = Paramount Pictures<br>Warner Bros. Pictures<br>Legendary Pictures<br>Syncopy<br>Lynda Obst Productions | vrystelling = [[26 Oktober]] [[2014]] | speeltyd = 169 min | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0816692 }} '''''Interstellar''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2014]]. Die film is geregisseer deur Christopher Nolan.<ref>[https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/ Film Review: ‘Interstellar’]</ref><ref>[https://deadline.com/2014/10/interstellar-review-christopher-nolan-matthew-mcconaughey-864510/ ‘Interstellar’ Review: Pete Hammond On Christopher Nolan’s Out-Of-This World Experience]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matthew McConaughey]] as Joseph Cooper * [[Anne Hathaway]] as Amelia Brand * [[Jessica Chastain]] as Murphy Cooper * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] as John Brand * [[Casey Affleck]] as Tom Cooper == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0816692}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] rnzp0p6vm0x6sn62bppcbntt0fjleng 2902243 2902241 2026-05-08T01:11:40Z Nikolai Kurbatov 125512 2902243 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Interstellar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Interstellar | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br>Christopher Nolan<br>Lynda Obst | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br>Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matthew McConaughey]] * [[Anne Hathaway]] * [[Jessica Chastain]] * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Hans Zimmer | redigeerder = LeeSmith | verspreider = Paramount Pictures | ateljee = Paramount Pictures<br>Warner Bros. Pictures<br>Legendary Pictures<br>Syncopy<br>Lynda Obst Productions | vrystelling = [[26 Oktober]] [[2014]] | speeltyd = 169 min | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0816692 }} '''''Interstellar''''' is 'n rolprent uit [[2014]]. Die film is geregisseer deur Christopher Nolan.<ref>[https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/ Film Review: ‘Interstellar’]</ref><ref>[https://deadline.com/2014/10/interstellar-review-christopher-nolan-matthew-mcconaughey-864510/ ‘Interstellar’ Review: Pete Hammond On Christopher Nolan’s Out-Of-This World Experience]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matthew McConaughey]] as Joseph Cooper * [[Anne Hathaway]] as Amelia Brand * [[Jessica Chastain]] as Murphy Cooper * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] as John Brand * [[Casey Affleck]] as Tom Cooper == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0816692}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] 53xa9267mc02h9vxto21cgik3zu8p8r 2902247 2902243 2026-05-08T01:13:24Z Nikolai Kurbatov 125512 2902247 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Interstellar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Interstellar | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br>Christopher Nolan<br>Lynda Obst | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br>Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matthew McConaughey]] * [[Anne Hathaway]] * [[Jessica Chastain]] * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Hans Zimmer | redigeerder = Lee Smith | verspreider = Paramount Pictures | ateljee = Paramount Pictures<br>Warner Bros. Pictures<br>Legendary Pictures<br>Syncopy<br>Lynda Obst Productions | vrystelling = [[26 Oktober]] [[2014]] | speeltyd = 169 min | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0816692 }} '''''Interstellar''''' is 'n rolprent uit [[2014]]. Die film is geregisseer deur Christopher Nolan.<ref>[https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/ Film Review: ‘Interstellar’]</ref><ref>[https://deadline.com/2014/10/interstellar-review-christopher-nolan-matthew-mcconaughey-864510/ ‘Interstellar’ Review: Pete Hammond On Christopher Nolan’s Out-Of-This World Experience]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matthew McConaughey]] as Joseph Cooper * [[Anne Hathaway]] as Amelia Brand * [[Jessica Chastain]] as Murphy Cooper * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] as John Brand * [[Casey Affleck]] as Tom Cooper == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0816692}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] qry3f6flxz0k7drgkhn4f6an5rfvt5y 2902256 2902247 2026-05-08T02:15:16Z Nikolai Kurbatov 125512 2902256 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Interstellar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Interstellar | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br>Christopher Nolan<br>Lynda Obst | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br>Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matthew McConaughey]] * [[Anne Hathaway]] * [[Jessica Chastain]] * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Hans Zimmer | redigeerder = Lee Smith | verspreider = Paramount Pictures | ateljee = Paramount Pictures<br>Warner Bros. Pictures<br>Legendary Pictures<br>Syncopy<br>Lynda Obst Productions | vrystelling = [[26 Oktober]] [[2014]] | speeltyd = 169 min | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0816692 }} '''''Interstellar''''' is 'n rolprent uit [[2014]]. Die film is geregisseer deur Christopher Nolan.<ref>[https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/ Film Review: ‘Interstellar’]</ref><ref>[https://deadline.com/2014/10/interstellar-review-christopher-nolan-matthew-mcconaughey-864510/ ‘Interstellar’ Review: Pete Hammond On Christopher Nolan’s Out-Of-This World Experience]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/interstellar/ Interstellar (2014) - Christopher Nolan]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matthew McConaughey]] as Joseph Cooper * [[Anne Hathaway]] as Amelia Brand * [[Jessica Chastain]] as Murphy Cooper * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] as John Brand * [[Casey Affleck]] as Tom Cooper == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0816692}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] g9fyol2onfxk77u76bzacitsv0b41pj 2902281 2902256 2026-05-08T06:29:53Z Aliwal2012 39067 2902281 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Interstellar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Interstellar | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br/>Christopher Nolan<br/>Lynda Obst | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br/>Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matthew McConaughey]] * [[Anne Hathaway]] * [[Jessica Chastain]] * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Hans Zimmer | redigeerder = Lee Smith | verspreider = Paramount Pictures | ateljee = Paramount Pictures<br/>Warner Bros. Pictures<br/>Legendary Pictures<br>Syncopy<br/>Lynda Obst Productions | vrystelling = [[26 Oktober]] [[2014]] | speeltyd = 169 min | land = {{USA}}<br/>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0816692 }} '''''Interstellar''''' is 'n rolprent uit [[2014]]. Die film is geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/ Film Review: ‘Interstellar’]</ref><ref>[https://deadline.com/2014/10/interstellar-review-christopher-nolan-matthew-mcconaughey-864510/ ‘Interstellar’ Review: Pete Hammond On Christopher Nolan’s Out-Of-This World Experience]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/interstellar/ Interstellar (2014) - Christopher Nolan]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matthew McConaughey]] as Joseph Cooper * [[Anne Hathaway]] as Amelia Brand * [[Jessica Chastain]] as Murphy Cooper * [[Bill Irwin]] * [[Ellen Burstyn]] * [[Michael Caine]] as John Brand * [[Casey Affleck]] as Tom Cooper == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0816692}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] m2e67purq15i6kbe2ubobdgmc8ubpbe 0 461156 2902248 2026-05-08T01:22:34Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back | beeld = | regisseur = Irvin Kershner | produksieleier = Gary Kurtz | draaiboekskrywer = Leigh Brackett<br>Lawrence Kasdan<br>[[George Lucas]] | met = {{Plainlist| * [[Mark Hamill]] * [[Harrison Ford]] * [[Carrie Fisher]] * [[Billy Dee Williams]] * [[Anthony Daniels]] *...' 2902248 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back | beeld = | regisseur = Irvin Kershner | produksieleier = Gary Kurtz | draaiboekskrywer = Leigh Brackett<br>Lawrence Kasdan<br>[[George Lucas]] | met = {{Plainlist| * [[Mark Hamill]] * [[Harrison Ford]] * [[Carrie Fisher]] * [[Billy Dee Williams]] * [[Anthony Daniels]] * [[David Prowse]] * Kenny Baker * [[Peter Mayhew]] * Frank Oz }} | kinematografie = Peter Suschitzky | musiek = John Williams | redigeerder = Paul Hirsch | verspreider = Twentieth Century-Fox | ateljee = Lucasfilm Ltd. | vrystelling = [[6 Mei]] [[1980]] | speeltyd = 124 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0080684 }} '''''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1980]]. Die film is geregisseer deur Irvin Kershner.<ref>[https://variety.com/1980/film/reviews/the-empire-strikes-back-1200424800/ Film Review: ‘The Empire Strikes Back’]</ref><ref>[https://deadline.com/2020/07/star-wars-empire-strikes-back-tops-weekend-box-office-drive-ins-coronavirus-1202983364/ ‘Empire Strikes Back’ Leads At The Weekend Box Office With $644K, 23 Years After Sequel’s Special Edition – Update]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mark Hamill]] as Luke Skywalker * [[Harrison Ford]] as Han Solo * [[Carrie Fisher]] as Leia Organa * [[Billy Dee Williams]] as Lando Calrissian * [[Anthony Daniels]] as C-3PO * [[David Prowse]] * Kenny Baker as R2-D2 * [[Peter Mayhew]] * Frank Oz as Yoda == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0080684}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] kza8ilrevevygg6g4dxh9ezg4efwob2 2902255 2902248 2026-05-08T02:14:39Z Nikolai Kurbatov 125512 2902255 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back | beeld = | regisseur = Irvin Kershner | produksieleier = Gary Kurtz | draaiboekskrywer = Leigh Brackett<br>Lawrence Kasdan<br>[[George Lucas]] | met = {{Plainlist| * [[Mark Hamill]] * [[Harrison Ford]] * [[Carrie Fisher]] * [[Billy Dee Williams]] * [[Anthony Daniels]] * [[David Prowse]] * Kenny Baker * [[Peter Mayhew]] * Frank Oz }} | kinematografie = Peter Suschitzky | musiek = John Williams | redigeerder = Paul Hirsch | verspreider = Twentieth Century-Fox | ateljee = Lucasfilm Ltd. | vrystelling = [[6 Mei]] [[1980]] | speeltyd = 124 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0080684 }} '''''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1980]]. Die film is geregisseer deur Irvin Kershner.<ref>[https://variety.com/1980/film/reviews/the-empire-strikes-back-1200424800/ Film Review: ‘The Empire Strikes Back’]</ref><ref>[https://deadline.com/2020/07/star-wars-empire-strikes-back-tops-weekend-box-office-drive-ins-coronavirus-1202983364/ ‘Empire Strikes Back’ Leads At The Weekend Box Office With $644K, 23 Years After Sequel’s Special Edition – Update]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-empire-strikes-back/ The Empire Strikes Back (1980)]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mark Hamill]] as Luke Skywalker * [[Harrison Ford]] as Han Solo * [[Carrie Fisher]] as Leia Organa * [[Billy Dee Williams]] as Lando Calrissian * [[Anthony Daniels]] as C-3PO * [[David Prowse]] * Kenny Baker as R2-D2 * [[Peter Mayhew]] * Frank Oz as Yoda == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0080684}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 8g4yjogbiaaz7hu9yhj6s33vldnpo51 2902282 2902255 2026-05-08T06:32:28Z Aliwal2012 39067 2902282 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back | beeld = | regisseur = Irvin Kershner | produksieleier = Gary Kurtz | draaiboekskrywer = Leigh Brackett<br/>Lawrence Kasdan<br/>[[George Lucas]] | met = {{Plainlist| * [[Mark Hamill]] * [[Harrison Ford]] * [[Carrie Fisher]] * [[Billy Dee Williams]] * [[Anthony Daniels]] * [[David Prowse]] * Kenny Baker * [[Peter Mayhew]] * Frank Oz }} | kinematografie = Peter Suschitzky | musiek = John Williams | redigeerder = Paul Hirsch | verspreider = Twentieth Century-Fox | ateljee = Lucasfilm Ltd. | vrystelling = [[6 Mei]] [[1980]] | speeltyd = 124 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0080684 }} '''''Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[rolprent]] uit [[1980]]. Die film is geregisseer deur Irvin Kershner.<ref>[https://variety.com/1980/film/reviews/the-empire-strikes-back-1200424800/ Film Review: ‘The Empire Strikes Back’]</ref><ref>[https://deadline.com/2020/07/star-wars-empire-strikes-back-tops-weekend-box-office-drive-ins-coronavirus-1202983364/ ‘Empire Strikes Back’ Leads At The Weekend Box Office With $644K, 23 Years After Sequel’s Special Edition – Update]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-empire-strikes-back/ The Empire Strikes Back (1980)]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mark Hamill]] as Luke Skywalker * [[Harrison Ford]] as Han Solo * [[Carrie Fisher]] as Leia Organa * [[Billy Dee Williams]] as Lando Calrissian * [[Anthony Daniels]] as C-3PO * [[David Prowse]] * Kenny Baker as R2-D2 * [[Peter Mayhew]] * Frank Oz as Yoda == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0080684}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] scpvzufatma9hdh3174kwkqwqyw9ao9 0 461157 2902251 2026-05-08T02:12:42Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Goodfellas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Goodfellas | beeld = | regisseur = [[Martin Scorsese]] | produksieleier = Irwin Winkler | draaiboekskrywer = Nicholas Pileggi<br>Martin Scorsese | met = {{Plainlist| * [[Robert De Niro]] * [[Ray Liotta]] * [[Joe Pesci]] * [[Lorraine Bracco]] * [[Paul Sorvino]] }} | kinematografie = Michael Ballhaus | musiek = | redigeerder = Thelma...' 2902251 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Goodfellas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Goodfellas | beeld = | regisseur = [[Martin Scorsese]] | produksieleier = Irwin Winkler | draaiboekskrywer = Nicholas Pileggi<br>Martin Scorsese | met = {{Plainlist| * [[Robert De Niro]] * [[Ray Liotta]] * [[Joe Pesci]] * [[Lorraine Bracco]] * [[Paul Sorvino]] }} | kinematografie = Michael Ballhaus | musiek = | redigeerder = Thelma Schoonmaker | verspreider = Warner Bros. | ateljee = Warner Bros.<br>Irwin Winkler Productions | vrystelling = [[9 September]] [[1990]] | speeltyd = 146 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0099685 }} '''''Goodfellas''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1990]]. Die film is geregisseer deur Martin Scorsese.<ref>[https://variety.com/1990/film/reviews/goodfellas-1200428575/ Film Review: ‘Goodfellas’]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/goodfellas/ GoodFellas (1990) - Martin Scorsese]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/goodfellas GOODFELLAS]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Robert De Niro]] as James Conway * [[Ray Liotta]] as Henry Hill * [[Joe Pesci]] as Tommy DeVito * [[Lorraine Bracco]] as Karen Hill * [[Paul Sorvino]] as Paulie Cicero * Frank Sivero as Frankie Carbone * Tony Darrow as Sonny Bunz == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0099685}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 5jh77bj7ljtlvgqe7az509gzu3zv0yx 2902289 2902251 2026-05-08T06:37:38Z Nikolai Kurbatov 125512 2902289 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Goodfellas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Goodfellas | beeld = | regisseur = [[Martin Scorsese]] | produksieleier = Irwin Winkler | draaiboekskrywer = Nicholas Pileggi<br/>Martin Scorsese | met = {{Plainlist| * [[Robert De Niro]] * [[Ray Liotta]] * [[Joe Pesci]] * [[Lorraine Bracco]] * [[Paul Sorvino]] }} | kinematografie = Michael Ballhaus | musiek = | redigeerder = Thelma Schoonmaker | verspreider = Warner Bros. | ateljee = Warner Bros.<br/>Irwin Winkler Productions | vrystelling = [[9 September]] [[1990]] | speeltyd = 146 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0099685 }} '''''Goodfellas''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1990]]. Die film is geregisseer deur Martin Scorsese.<ref>[https://variety.com/1990/film/reviews/goodfellas-1200428575/ Film Review: ‘Goodfellas’]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/goodfellas/ GoodFellas (1990) - Martin Scorsese]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/goodfellas GOODFELLAS]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Robert De Niro]] as James Conway * [[Ray Liotta]] as Henry Hill * [[Joe Pesci]] as Tommy DeVito * [[Lorraine Bracco]] as Karen Hill * [[Paul Sorvino]] as Paulie Cicero * Frank Sivero as Frankie Carbone * Tony Darrow as Sonny Bunz == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0099685}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] i2hv5a0qwijaueth30s573rafgrac2w 0 461158 2902259 2026-05-08T04:07:04Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''One Flew Over the Cuckoo's Nest''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = One Flew Over the Cuckoo's Nest | beeld = | regisseur = [[Miloš Forman]] | produksieleier = Saul Zaentz<br>Michael Douglas | draaiboekskrywer = Lawrence Hauben<br>Bo Goldman | met = {{Plainlist| * [[Jack Nicholson]] * [[Louise Fletcher]] * William Redfield }} | kinematografie = Haskell Wexler<br>Bill Butler<br>William Fraker |...' 2902259 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''One Flew Over the Cuckoo's Nest''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = One Flew Over the Cuckoo's Nest | beeld = | regisseur = [[Miloš Forman]] | produksieleier = Saul Zaentz<br>Michael Douglas | draaiboekskrywer = Lawrence Hauben<br>Bo Goldman | met = {{Plainlist| * [[Jack Nicholson]] * [[Louise Fletcher]] * William Redfield }} | kinematografie = Haskell Wexler<br>Bill Butler<br>William Fraker | musiek = Jack Nitzsche | redigeerder = Richard Chew<br>Lynzee Klingman<br>Sheldon Kahn | verspreider = United Artists | ateljee = Fantasy Films | vrystelling = [[19 November]] [[1975]] | speeltyd = 135 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0073486 }} '''''One Flew Over the Cuckoo's Nest''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1975]]. Die film is geregisseer deur Miloš Forman.<ref>[https://variety.com/2018/film/news/milos-forman-tribute-1202753583/ Milos Forman, ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ Director, Celebrated Non-Conformists]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Jack Nicholson]] as Randle Patrick McMurphy]] * [[Louise Fletcher]] as Mildred Ratched * [[Will Sampson]] as Bromden * William Redfield as Dale Harding * [[Brad Dourif]] as Billy Bibbit * [[Sydney Lassick]] as Charlie Cheswick * [[Christopher Lloyd]] as Max Taber * [[Danny DeVito]] as Martini * Dean Brooks as John Spivey * William Duell as Jim Sefelt == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0073486}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] c8g7k3i8oo7x9ooaqul28ehawoui96g 2902261 2902259 2026-05-08T04:07:48Z Nikolai Kurbatov 125512 2902261 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''One Flew Over the Cuckoo's Nest''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = One Flew Over the Cuckoo's Nest | beeld = | regisseur = [[Miloš Forman]] | produksieleier = Saul Zaentz<br>Michael Douglas | draaiboekskrywer = Lawrence Hauben<br>Bo Goldman | met = {{Plainlist| * [[Jack Nicholson]] * [[Louise Fletcher]] * William Redfield }} | kinematografie = Haskell Wexler<br>Bill Butler<br>William Fraker | musiek = Jack Nitzsche | redigeerder = Richard Chew<br>Lynzee Klingman<br>Sheldon Kahn | verspreider = United Artists | ateljee = Fantasy Films | vrystelling = [[19 November]] [[1975]] | speeltyd = 135 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0073486 }} '''''One Flew Over the Cuckoo's Nest''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1975]]. Die film is geregisseer deur Miloš Forman.<ref>[https://variety.com/2018/film/news/milos-forman-tribute-1202753583/ Milos Forman, ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ Director, Celebrated Non-Conformists]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Jack Nicholson]] as Randle Patrick McMurphy * [[Louise Fletcher]] as Mildred Ratched * [[Will Sampson]] as Bromden * William Redfield as Dale Harding * [[Brad Dourif]] as Billy Bibbit * [[Sydney Lassick]] as Charlie Cheswick * [[Christopher Lloyd]] as Max Taber * [[Danny DeVito]] as Martini * Dean Brooks as John Spivey * William Duell as Jim Sefelt == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0073486}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 4546acf40elvbs6hxxkzvy8zlpcznu7 2902264 2902261 2026-05-08T04:09:16Z Nikolai Kurbatov 125512 2902264 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''One Flew Over the Cuckoo's Nest''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = One Flew Over the Cuckoo's Nest | beeld = | regisseur = [[Miloš Forman]] | produksieleier = Saul Zaentz<br>Michael Douglas | draaiboekskrywer = Lawrence Hauben<br>Bo Goldman | met = {{Plainlist| * [[Jack Nicholson]] * [[Louise Fletcher]] * William Redfield }} | kinematografie = Haskell Wexler<br>Bill Butler<br>William Fraker | musiek = Jack Nitzsche | redigeerder = Richard Chew<br>Lynzee Klingman<br>Sheldon Kahn | verspreider = United Artists | ateljee = Fantasy Films | vrystelling = [[19 November]] [[1975]] | speeltyd = 135 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0073486 }} '''''One Flew Over the Cuckoo's Nest''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1975]]. Die film is geregisseer deur Miloš Forman.<ref>[https://variety.com/2018/film/news/milos-forman-tribute-1202753583/ Milos Forman, ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ Director, Celebrated Non-Conformists]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/one-flew-over-the-cuckoos-nest/ One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975)]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Jack Nicholson]] as Randle Patrick McMurphy * [[Louise Fletcher]] as Mildred Ratched * [[Will Sampson]] as Bromden * William Redfield as Dale Harding * [[Brad Dourif]] as Billy Bibbit * [[Sydney Lassick]] as Charlie Cheswick * [[Christopher Lloyd]] as Max Taber * [[Danny DeVito]] as Martini * Dean Brooks as John Spivey * William Duell as Jim Sefelt == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0073486}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] dyj9fyfkn1vzd2o82q5npg614eqxob0 2902265 2902264 2026-05-08T04:09:40Z Nikolai Kurbatov 125512 2902265 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''One Flew Over the Cuckoo's Nest''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = One Flew Over the Cuckoo's Nest | beeld = | regisseur = [[Miloš Forman]] | produksieleier = Saul Zaentz<br>Michael Douglas | draaiboekskrywer = Lawrence Hauben<br>Bo Goldman | met = {{Plainlist| * [[Jack Nicholson]] * [[Louise Fletcher]] * William Redfield }} | kinematografie = Haskell Wexler<br>Bill Butler<br>William Fraker | musiek = Jack Nitzsche | redigeerder = Richard Chew<br>Lynzee Klingman<br>Sheldon Kahn | verspreider = United Artists | ateljee = Fantasy Films | vrystelling = [[19 November]] [[1975]] | speeltyd = 135 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0073486 }} '''''One Flew Over the Cuckoo's Nest''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1975]]. Die film is geregisseer deur Miloš Forman.<ref>[https://variety.com/2018/film/news/milos-forman-tribute-1202753583/ Milos Forman, ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ Director, Celebrated Non-Conformists]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/one-flew-over-the-cuckoos-nest/ One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975)]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/one-flew-over-the-cuckoos-nest ONE FLEW OVER THE CUCKOO'S NEST]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Jack Nicholson]] as Randle Patrick McMurphy * [[Louise Fletcher]] as Mildred Ratched * [[Will Sampson]] as Bromden * William Redfield as Dale Harding * [[Brad Dourif]] as Billy Bibbit * [[Sydney Lassick]] as Charlie Cheswick * [[Christopher Lloyd]] as Max Taber * [[Danny DeVito]] as Martini * Dean Brooks as John Spivey * William Duell as Jim Sefelt == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0073486}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 1z9m0sa1f1vxwhh9yovtj44wmywq6f9 2902285 2902265 2026-05-08T06:36:25Z Nikolai Kurbatov 125512 2902285 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''One Flew Over the Cuckoo's Nest''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = One Flew Over the Cuckoo's Nest | beeld = | regisseur = [[Miloš Forman]] | produksieleier = Saul Zaentz<br/>Michael Douglas | draaiboekskrywer = Lawrence Hauben<br/>Bo Goldman | met = {{Plainlist| * [[Jack Nicholson]] * [[Louise Fletcher]] * William Redfield }} | kinematografie = Haskell Wexler<br>Bill Butler<br/>William Fraker | musiek = Jack Nitzsche | redigeerder = Richard Chew<br>Lynzee Klingman<br/>Sheldon Kahn | verspreider = United Artists | ateljee = Fantasy Films | vrystelling = [[19 November]] [[1975]] | speeltyd = 135 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0073486 }} '''''One Flew Over the Cuckoo's Nest''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1975]]. Die film is geregisseer deur Miloš Forman.<ref>[https://variety.com/2018/film/news/milos-forman-tribute-1202753583/ Milos Forman, ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ Director, Celebrated Non-Conformists]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/one-flew-over-the-cuckoos-nest/ One Flew Over the Cuckoo's Nest (1975)]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/one-flew-over-the-cuckoos-nest ONE FLEW OVER THE CUCKOO'S NEST]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Jack Nicholson]] as Randle Patrick McMurphy * [[Louise Fletcher]] as Mildred Ratched * [[Will Sampson]] as Bromden * William Redfield as Dale Harding * [[Brad Dourif]] as Billy Bibbit * [[Sydney Lassick]] as Charlie Cheswick * [[Christopher Lloyd]] as Max Taber * [[Danny DeVito]] as Martini * Dean Brooks as John Spivey * William Duell as Jim Sefelt == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0073486}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 82uv26pkwisaqsf5jzaqoipu3uf6ea4 0 461160 2902269 2026-05-08T05:33:01Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Seven''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Seven | beeld = | regisseur = David Fincher | produksieleier = Arnold Kopelson<br>Phyllis Carlyle | draaiboekskrywer = Andrew Kevin Walker | met = {{Plainlist| * [[Brad Pitt]] * [[Morgan Freeman]] * [[Gwyneth Paltrow]] * [[John C. McGinley]] * [[Kevin Spacey]] }} | kinematografie = Darius Khondji | musiek = Howard Shore | redigeerder = R...' 2902269 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Seven''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Seven | beeld = | regisseur = David Fincher | produksieleier = Arnold Kopelson<br>Phyllis Carlyle | draaiboekskrywer = Andrew Kevin Walker | met = {{Plainlist| * [[Brad Pitt]] * [[Morgan Freeman]] * [[Gwyneth Paltrow]] * [[John C. McGinley]] * [[Kevin Spacey]] }} | kinematografie = Darius Khondji | musiek = Howard Shore | redigeerder = Richard Francis-Bruce | verspreider = New Line Cinema | ateljee = Arnold Kopelson Productions | vrystelling = [[22 September]] [[1995]] | speeltyd = 127 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0114369 }} '''''Seven''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1995]]. Die film is geregisseer deur David Fincher.<ref>[https://variety.com/2025/film/features/david-fincher-se7en-4k-restoration-alien-3-1236263980/ David Fincher on ‘Se7en’ 4K Restoration, Post-‘Alien 3’ Redemption and Casting Ned Beatty as John Doe]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/se7en/ Se7en (1995) - David Fincher]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/seven SEVEN]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Brad Pitt]] as David Mills * [[Morgan Freeman]] as William Somerset * [[Gwyneth Paltrow]] as Tracy Mills * [[John C. McGinley]] * [[Kevin Spacey]] as John Doe == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0114369}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] ezh2x0khb823vwaxmzj8ma8keg24clm 2902284 2902269 2026-05-08T06:36:11Z Nikolai Kurbatov 125512 2902284 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Seven''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Seven | beeld = | regisseur = David Fincher | produksieleier = Arnold Kopelson<br/>Phyllis Carlyle | draaiboekskrywer = Andrew Kevin Walker | met = {{Plainlist| * [[Brad Pitt]] * [[Morgan Freeman]] * [[Gwyneth Paltrow]] * [[John C. McGinley]] * [[Kevin Spacey]] }} | kinematografie = Darius Khondji | musiek = Howard Shore | redigeerder = Richard Francis-Bruce | verspreider = New Line Cinema | ateljee = Arnold Kopelson Productions | vrystelling = [[22 September]] [[1995]] | speeltyd = 127 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0114369 }} '''''Seven''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1995]]. Die film is geregisseer deur David Fincher.<ref>[https://variety.com/2025/film/features/david-fincher-se7en-4k-restoration-alien-3-1236263980/ David Fincher on ‘Se7en’ 4K Restoration, Post-‘Alien 3’ Redemption and Casting Ned Beatty as John Doe]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/se7en/ Se7en (1995) - David Fincher]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/seven SEVEN]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Brad Pitt]] as David Mills * [[Morgan Freeman]] as William Somerset * [[Gwyneth Paltrow]] as Tracy Mills * [[John C. McGinley]] * [[Kevin Spacey]] as John Doe == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0114369}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 2hotykvvjphuro6md27askeqjxvs4f0 0 461161 2902276 2026-05-08T06:18:59Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''It's a Wonderful Life''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It's a Wonderful Life | beeld = | regisseur = Frank Capra | produksieleier = Frank Capra | draaiboekskrywer = Frances Goodrich<br>Albert Hackett<br>Frank Capra<br>Jo Swerling | met = {{Plainlist| * [[James Stewart]] * [[Donna Reed]] * [[Lionel Barrymore]] * Thomas Mitchell * [[Henry Travers]] * [[Beulah Bondi]] * [[Ward Bond]] * Frank Fayl...' 2902276 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''It's a Wonderful Life''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It's a Wonderful Life | beeld = | regisseur = Frank Capra | produksieleier = Frank Capra | draaiboekskrywer = Frances Goodrich<br>Albert Hackett<br>Frank Capra<br>Jo Swerling | met = {{Plainlist| * [[James Stewart]] * [[Donna Reed]] * [[Lionel Barrymore]] * Thomas Mitchell * [[Henry Travers]] * [[Beulah Bondi]] * [[Ward Bond]] * [[Frank Faylen]] * [[Gloria Grahame]] }} | kinematografie = Joseph Walker<br>Joseph Biroc | musiek = Dimitri Tiomkin | redigeerder = William Hornbeck | verspreider = RKO Radio Pictures | ateljee = Liberty Films | vrystelling = [[20 Desember]] [[1946]] | speeltyd = 131 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0038650 }} '''''It's a Wonderful Life''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1946]]. Die film is geregisseer deur Frank Capra.<ref>[https://variety.com/1946/film/reviews/it-s-a-wonderful-life-1200414860/ ‘It’s a Wonderful Life’: Film Review]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/its-a-wonderful-life/ It's a Wonderful Life (1946) - Letterboxd]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/its-a-wonderful-life IT'S A WONDERFUL LIFE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[James Stewart]] as George Bailey * [[Donna Reed]] as Mary Hatch Bailey * [[Lionel Barrymore]] * Thomas Mitchell as Billy * [[Henry Travers]] as Clarence * [[Beulah Bondi]] as Pa Bailey * [[Ward Bond]] as Bert * [[Frank Faylen]] as Ernie * [[Gloria Grahame]] as Violet Bick == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0038650}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 4q3e58ttbn8u5k6a2yw54ngap7xi5u1 2902283 2902276 2026-05-08T06:35:57Z Nikolai Kurbatov 125512 2902283 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''It's a Wonderful Life''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It's a Wonderful Life | beeld = | regisseur = Frank Capra | produksieleier = Frank Capra | draaiboekskrywer = Frances Goodrich<br/>Albert Hackett<br>Frank Capra<br/>Jo Swerling | met = {{Plainlist| * [[James Stewart]] * [[Donna Reed]] * [[Lionel Barrymore]] * Thomas Mitchell * [[Henry Travers]] * [[Beulah Bondi]] * [[Ward Bond]] * [[Frank Faylen]] * [[Gloria Grahame]] }} | kinematografie = Joseph Walker<br/>Joseph Biroc | musiek = Dimitri Tiomkin | redigeerder = William Hornbeck | verspreider = RKO Radio Pictures | ateljee = Liberty Films | vrystelling = [[20 Desember]] [[1946]] | speeltyd = 131 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0038650 }} '''''It's a Wonderful Life''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1946]]. Die film is geregisseer deur Frank Capra.<ref>[https://variety.com/1946/film/reviews/it-s-a-wonderful-life-1200414860/ ‘It’s a Wonderful Life’: Film Review]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/its-a-wonderful-life/ It's a Wonderful Life (1946) - Letterboxd]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/its-a-wonderful-life IT'S A WONDERFUL LIFE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[James Stewart]] as George Bailey * [[Donna Reed]] as Mary Hatch Bailey * [[Lionel Barrymore]] * Thomas Mitchell as Billy * [[Henry Travers]] as Clarence * [[Beulah Bondi]] as Pa Bailey * [[Ward Bond]] as Bert * [[Frank Faylen]] as Ernie * [[Gloria Grahame]] as Violet Bick == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0038650}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] h18nknbki9bk4amheip64nbxqk0aa8l 2902290 2902283 2026-05-08T06:37:38Z Aliwal2012 39067 2902290 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''It's a Wonderful Life''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = It's a Wonderful Life | beeld = | regisseur = Frank Capra | produksieleier = Frank Capra | draaiboekskrywer = Frances Goodrich<br/>Albert Hackett<br/>Frank Capra<br/>Jo Swerling | met = {{Plainlist| * [[James Stewart]] * [[Donna Reed]] * [[Lionel Barrymore]] * Thomas Mitchell * [[Henry Travers]] * [[Beulah Bondi]] * [[Ward Bond]] * [[Frank Faylen]] * [[Gloria Grahame]] }} | kinematografie = Joseph Walker<br/>Joseph Biroc | musiek = Dimitri Tiomkin | redigeerder = William Hornbeck | verspreider = RKO Radio Pictures | ateljee = Liberty Films | vrystelling = [[20 Desember]] [[1946]] | speeltyd = 131 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0038650 }} '''''It's a Wonderful Life''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[rolprent]] uit [[1946]]. Die film is geregisseer deur Frank Capra.<ref>[https://variety.com/1946/film/reviews/it-s-a-wonderful-life-1200414860/ ‘It’s a Wonderful Life’: Film Review]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/its-a-wonderful-life/ It's a Wonderful Life (1946) - Letterboxd]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/its-a-wonderful-life IT'S A WONDERFUL LIFE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[James Stewart]] as George Bailey * [[Donna Reed]] as Mary Hatch Bailey * [[Lionel Barrymore]] * Thomas Mitchell as Billy * [[Henry Travers]] as Clarence * [[Beulah Bondi]] as Pa Bailey * [[Ward Bond]] as Bert * [[Frank Faylen]] as Ernie * [[Gloria Grahame]] as Violet Bick == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0038650}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] skq8a0xz991xx6j08y934w5sfdqup6r 1 461162 2902292 2026-05-08T06:38:44Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902292 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 461163 2902293 2026-05-08T06:40:20Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902293 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 461164 2902294 2026-05-08T06:40:36Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902294 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 461165 2902295 2026-05-08T06:40:53Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902295 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 461166 2902296 2026-05-08T06:41:41Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902296 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 461167 2902297 2026-05-08T06:41:52Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902297 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 461168 2902307 2026-05-08T09:25:51Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Seven Samurai''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Seven Samurai | beeld = | regisseur = Akira Kurosawa | produksieleier = Sōjirō Motoki | draaiboekskrywer = Akira Kurosawa<br/>Shinobu Hashimoto<br/>Hideo Oguni | met = {{Plainlist| * [[Toshiro Mifune]] * Takashi Shimura * Keiko Tsushima * Isao Kimura * Daisuke Katō * Seiji Miyaguchi * Yoshio Inaba }} | kinematografie = Asakazu Nakai | musiek...' 2902307 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Seven Samurai''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Seven Samurai | beeld = | regisseur = Akira Kurosawa | produksieleier = Sōjirō Motoki | draaiboekskrywer = Akira Kurosawa<br/>Shinobu Hashimoto<br/>Hideo Oguni | met = {{Plainlist| * [[Toshiro Mifune]] * Takashi Shimura * Keiko Tsushima * Isao Kimura * Daisuke Katō * Seiji Miyaguchi * Yoshio Inaba }} | kinematografie = Asakazu Nakai | musiek = Fumio Hayasaka | redigeerder = Akira Kurosawa | verspreider = Toho | ateljee = Toho | vrystelling = [[26 April]] [[1954]] | speeltyd = 207 min | land = {{JPN}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0047478 }} '''''Seven Samurai''''' is 'n [[Japan]]nese rolprent uit [[1954]]. Die film is geregisseer deur Akira Kurosawa.<ref>[https://variety.com/1953/film/reviews/shichinin-no-samurai-1200417633/ ‘Seven Samurai’ (Shichinin No Samurai): Film Review]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/seven-samurai SEVEN SAMURAI]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/seven-samurai/ Seven Samurai]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Toshiro Mifune]] as Toshirō Mifune * Takashi Shimura as Kambei Shimada| * Keiko Tsushima as Shino * Isao Kimura as Katsushirō Okamoto * Daisuke Katō as Shichirōji * Seiji Miyaguchi as Kyūzō * Yoshio Inaba as Gorōbei Katayama * Minoru Chiaki as Heihachi Hayashida == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0047478}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] h0vafir2grm67eyw24srcs0mo90ei6f 2902308 2902307 2026-05-08T09:26:30Z Nikolai Kurbatov 125512 2902308 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Seven Samurai''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Seven Samurai | beeld = | regisseur = [[Akira Kurosawa]] | produksieleier = Sōjirō Motoki | draaiboekskrywer = Akira Kurosawa<br/>Shinobu Hashimoto<br/>Hideo Oguni | met = {{Plainlist| * [[Toshiro Mifune]] * Takashi Shimura * Keiko Tsushima * Isao Kimura * Daisuke Katō * Seiji Miyaguchi * Yoshio Inaba }} | kinematografie = Asakazu Nakai | musiek = Fumio Hayasaka | redigeerder = Akira Kurosawa | verspreider = Toho | ateljee = Toho | vrystelling = [[26 April]] [[1954]] | speeltyd = 207 min | land = {{JPN}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0047478 }} '''''Seven Samurai''''' is 'n [[Japan]]nese rolprent uit [[1954]]. Die film is geregisseer deur [[Akira Kurosawa]].<ref>[https://variety.com/1953/film/reviews/shichinin-no-samurai-1200417633/ ‘Seven Samurai’ (Shichinin No Samurai): Film Review]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/seven-samurai SEVEN SAMURAI]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/seven-samurai/ Seven Samurai]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Toshiro Mifune]] as Toshirō Mifune * Takashi Shimura as Kambei Shimada| * Keiko Tsushima as Shino * Isao Kimura as Katsushirō Okamoto * Daisuke Katō as Shichirōji * Seiji Miyaguchi as Kyūzō * Yoshio Inaba as Gorōbei Katayama * Minoru Chiaki as Heihachi Hayashida == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0047478}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] sio1rpjqk42z91ru7e2aqb19yzrsf6b 2902318 2902308 2026-05-08T10:03:14Z Nikolai Kurbatov 125512 2902318 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Seven Samurai''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Seven Samurai | beeld = | regisseur = [[Akira Kurosawa]] | produksieleier = Sōjirō Motoki | draaiboekskrywer = Akira Kurosawa<br/>Shinobu Hashimoto<br/>Hideo Oguni | met = {{Plainlist| * [[Toshiro Mifune]] * Takashi Shimura * Keiko Tsushima * Isao Kimura * Daisuke Katō * Seiji Miyaguchi * Yoshio Inaba }} | kinematografie = Asakazu Nakai | musiek = Fumio Hayasaka | redigeerder = Akira Kurosawa | verspreider = Toho | ateljee = Toho | vrystelling = [[26 April]] [[1954]] | speeltyd = 207 min | land = {{JPN}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0047478 }} '''''Seven Samurai''''' is 'n [[Japan]]nese rolprent uit [[1954]]. Die film is geregisseer deur [[Akira Kurosawa]].<ref>[https://variety.com/1953/film/reviews/shichinin-no-samurai-1200417633/ ‘Seven Samurai’ (Shichinin No Samurai): Film Review]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/seven-samurai SEVEN SAMURAI]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/seven-samurai/ Seven Samurai]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Toshiro Mifune]] as Toshirō Mifune * Takashi Shimura as Kambei Shimada| * Keiko Tsushima as Shino * Isao Kimura as Katsushirō Okamoto * Daisuke Katō as Shichirōji * Seiji Miyaguchi as Kyūzō * Yoshio Inaba as Gorōbei Katayama * Minoru Chiaki as Heihachi Hayashida == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0047478}} {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese rolprente]] 3qnxvpj96davreh50kzbm5qqij53l01 1 461169 2902312 2026-05-08T09:34:28Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2902312 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 461170 2902321 2026-05-08T10:21:55Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''The Green Mile''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Green Mile | beeld = | regisseur = Frank Darabont | produksieleier = Frank Darabont<br/>David Valdes | draaiboekskrywer = Frank Darabont<br/>[[Stephen King]] | met = {{Plainlist| * [[Tom Hanks]] * David Morse * [[Bonnie Hunt]] * [[Michael Clarke Duncan]] * [[James Cromwell]] * [[Michael Jeter]] }} | kinematografie = David Tattersall | musie...' 2902321 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Green Mile''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Green Mile | beeld = | regisseur = Frank Darabont | produksieleier = Frank Darabont<br/>David Valdes | draaiboekskrywer = Frank Darabont<br/>[[Stephen King]] | met = {{Plainlist| * [[Tom Hanks]] * David Morse * [[Bonnie Hunt]] * [[Michael Clarke Duncan]] * [[James Cromwell]] * [[Michael Jeter]] }} | kinematografie = David Tattersall | musiek = Thomas Newman | redigeerder = Richard Francis-Bruce | verspreider = Warner Bros. | ateljee = Castle Rock Entertainment<br/>Darkwoods Productions | vrystelling = [[10 Desember]] [[1999]] | speeltyd = 148 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0120689 }} '''''The Green Mile''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2026]]. Die film is geregisseer deur Frank Darabont.<ref>[https://variety.com/1998/film/news/castle-rock-nabs-duncan-for-green-mile-1117477946/ Castle Rock nabs Duncan for ‘Green Mile’]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-green-mile/ The Green Mile (1999) directed by Frank Darabont]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/the-green-mile THE GREEN MILE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Tom Hanks]] as Paul Edgecomb * David Morse as Brutus Howell * [[Bonnie Hunt]] as Jan Edgecomb * [[Michael Clarke Duncan]] as John Coffey * [[James Cromwell]] as Hal Moores * [[Michael Jeter]] as Eduard Delacroix == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0120689}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] a1wnkutsct14fqv30jz1wt9w8kgqccl 2902322 2902321 2026-05-08T10:22:14Z Nikolai Kurbatov 125512 2902322 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Green Mile''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Green Mile | beeld = | regisseur = Frank Darabont | produksieleier = Frank Darabont<br/>David Valdes | draaiboekskrywer = Frank Darabont<br/>[[Stephen King]] | met = {{Plainlist| * [[Tom Hanks]] * David Morse * [[Bonnie Hunt]] * [[Michael Clarke Duncan]] * [[James Cromwell]] * [[Michael Jeter]] }} | kinematografie = David Tattersall | musiek = Thomas Newman | redigeerder = Richard Francis-Bruce | verspreider = Warner Bros. | ateljee = Castle Rock Entertainment<br/>Darkwoods Productions | vrystelling = [[10 Desember]] [[1999]] | speeltyd = 148 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0120689 }} '''''The Green Mile''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1999]]. Die film is geregisseer deur Frank Darabont.<ref>[https://variety.com/1998/film/news/castle-rock-nabs-duncan-for-green-mile-1117477946/ Castle Rock nabs Duncan for ‘Green Mile’]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-green-mile/ The Green Mile (1999) directed by Frank Darabont]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/the-green-mile THE GREEN MILE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Tom Hanks]] as Paul Edgecomb * David Morse as Brutus Howell * [[Bonnie Hunt]] as Jan Edgecomb * [[Michael Clarke Duncan]] as John Coffey * [[James Cromwell]] as Hal Moores * [[Michael Jeter]] as Eduard Delacroix == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0120689}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] c1c830xmev0njbyefmjtm38myqw2ar2 0 461171 2902327 2026-05-08T10:36:37Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''The Terminator''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Terminator | beeld = | regisseur = James Cameron | produksieleier = Gale Anne Hurd | draaiboekskrywer = James Cameron<br/>Gale Anne Hurd | met = {{Plainlist| * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Michael Biehn]] * [[Linda Hamilton]] * [[Paul Winfield]] }} | kinematografie = Adam Greenberg | musiek = Brad Fiedel | redigeerder = Ma...' 2902327 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Terminator''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Terminator | beeld = | regisseur = James Cameron | produksieleier = Gale Anne Hurd | draaiboekskrywer = James Cameron<br/>Gale Anne Hurd | met = {{Plainlist| * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Michael Biehn]] * [[Linda Hamilton]] * [[Paul Winfield]] }} | kinematografie = Adam Greenberg | musiek = Brad Fiedel | redigeerder = Mark Goldblatt | verspreider = Orion Pictures | ateljee = Hemdale Film Corporation<br/>Pacific Western Productions<br/>Euro Film Funding<br/>Cinema '84 | vrystelling = [[26 Oktober]] [[1984]] | speeltyd = 107 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0088247 }} '''''The Terminator''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1984]]. Die film is geregisseer deur [[James Cameron]].<ref>[https://mubi.com/films/the-terminator THE TERMINATOR]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-terminator/ The Terminator (1984) - James Cameron]</ref><ref>[https://variety.com/gallery/terminator-movies-ranked-judgement-day-dark-fate/ All the ‘Terminator’ Movies Ranked]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Michael Biehn]] as Kyle Reese * [[Linda Hamilton]] as Sarah Connor * [[Paul Winfield]] as Ed Traxler * [[Lance Henriksen]] as Hal Vukovich * Bess Motta as Ginger == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0088247}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] ksyn2krihnis144wrt3dpc7k6t9f9x9 0 461172 2902330 2026-05-08T10:43:28Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Terminator 2: Judgment Day''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Terminator 2: Judgment Day | beeld = | regisseur = James Cameron | produksieleier = James Cameron | draaiboekskrywer = James Cameron<br/>William Wisher | met = {{Plainlist| * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Linda Hamilton]] * [[Robert Patrick]] }} | kinematografie = Adam Greenberg | musiek = Brad Fiedel | redigeerder...' 2902330 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Terminator 2: Judgment Day''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Terminator 2: Judgment Day | beeld = | regisseur = James Cameron | produksieleier = James Cameron | draaiboekskrywer = James Cameron<br/>William Wisher | met = {{Plainlist| * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Linda Hamilton]] * [[Robert Patrick]] }} | kinematografie = Adam Greenberg | musiek = Brad Fiedel | redigeerder = Conrad Buff<br/>Mark Goldblatt<br/>Richard A. Harris | verspreider = WarnerBrosPictures | ateljee = Carolco Pictures<br/>Pacific Western Productions<br/>Lightstorm Entertainment<br/>Le Studio Canal+ | vrystelling = [[1 Julie]] [[1991]] | speeltyd = 137 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0103064 }} '''''Terminator 2: Judgment Day''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1991]]. Die film is geregisseer deur [[James Cameron]].<ref>[https://variety.com/1990/film/reviews/terminator-2-judgment-day-1200428733/ Film Review: ‘Terminator 2: Judgment Day’]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/terminator-2-judgment-day/ Terminator 2: Judgment Day (1991) - James Cameron]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/terminator-2-judgment-day TERMINATOR 2: JUDGMENT DAY]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Linda Hamilton]] as Sarah Connor * [[Edward Furlong]] as John Connor * [[Robert Patrick]] as T-1000 * [[Earl Boen]] as Peter Silberman == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0103064}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 35qbnqihnj91sc4h2pz8lxsqjgzjw95 0 461173 2902337 2026-05-08T11:10:52Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie vir Spesbona 2902337 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alsophila dealbata | authority = (G.Forst.) Corda, (1838) | synonyms =* ''Alsophila tricolor'' <small>(Colenso) R.M.Tryon</small> * ''Cyathea dealbata'' <small>(G.Forst.) Sw.</small> * ''Cyathea falciloba'' <small>Domin</small> * ''Cyathea tricolor'' <small>Colenso</small> * ''Hemitelia falciloba'' <small>Colenso</small> * ''Polypodium dealbatum'' <small>G.Forst.</small> }} '''''Alsophila dealbata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Cyatheaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Nieu-Seeland]] (beide eilande) en die [[Chathameilande]]. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3320793-4 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alsophila|dealbata]] [[Kategorie:Flora van die Chathameilande]] [[Kategorie:Flora van Nieu-Seeland]] lywq12albjx3t7saad4rf2fe9dnctb0 2902339 2902337 2026-05-08T11:13:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902339 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Silwervaring | image = | taxon = Alsophila dealbata | authority = (G.Forst.) Corda, (1838) | synonyms =* ''Alsophila tricolor'' <small>(Colenso) R.M.Tryon</small> * ''Cyathea dealbata'' <small>(G.Forst.) Sw.</small> * ''Cyathea falciloba'' <small>Domin</small> * ''Cyathea tricolor'' <small>Colenso</small> * ''Hemitelia falciloba'' <small>Colenso</small> * ''Polypodium dealbatum'' <small>G.Forst.</small> }} '''''Alsophila dealbata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Cyatheaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Nieu-Seeland]] (beide eilande) en die [[Chathameilande]]. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3320793-4 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alsophila|dealbata]] [[Kategorie:Flora van die Chathameilande]] [[Kategorie:Flora van Nieu-Seeland]] rrj8mzc5a9ruq8oeneoi04k1t5h1df5 2902340 2902339 2026-05-08T11:17:47Z Oesjaar 7467 Foto's gelaai. 2902340 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Silwervaring | image = | taxon = Alsophila dealbata | authority = (G.Forst.) Corda, (1838) | synonyms =* ''Alsophila tricolor'' <small>(Colenso) R.M.Tryon</small> * ''Cyathea dealbata'' <small>(G.Forst.) Sw.</small> * ''Cyathea falciloba'' <small>Domin</small> * ''Cyathea tricolor'' <small>Colenso</small> * ''Hemitelia falciloba'' <small>Colenso</small> * ''Polypodium dealbatum'' <small>G.Forst.</small> }} '''''Alsophila dealbata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Cyatheaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Nieu-Seeland]] (beide eilande) en die [[Chathameilande]]. == Galery == <gallery> Alsophila tricolor 137498700.jpg Alsophila tricolor 1.jpg Alsophila tricolor in Mount Ngongotaha SR (1).jpg Alsophila tricolor in Mount Ngongotaha SR (2).jpg Alsophila tricolor in Mount Ngongotaha SR (4).jpg Koru budding fern in Rotorua.jpg </gallery> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3320793-4 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alsophila|dealbata]] [[Kategorie:Flora van die Chathameilande]] [[Kategorie:Flora van Nieu-Seeland]] osbgpvup188dlb8u597wdvgj0r129qx 7 461174 2902338 2026-05-08T11:11:59Z ~2026-27836-68 207360 /* Boeke in Ds J Adler se besit */ nuwe afdeling 2902338 wikitext text/x-wiki == Boeke in Ds J Adler se besit == Böeseken, A.J., Krüger, D.W. & Kieser, A. Samestellers. 1952. ''Drie Eeue. Die verhaal van ons vaderland.'' Vyf volumes. Kaapstad: Nasionale Boekhandel is in my besit. Daar is 'n inskripsie voor in die boek. 'Ds. J. Adler, Montpellierweg 207, Durban.' Groete. Basil Brink. bnbrink@mweb.co.za [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-27836-68|&#126;2026-27836-68]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-27836-68|talk]]) 11:11, 8 Mei 2026 (UTC) mo6lmpcsc2sf1l43knahso9x48uc0bp 1 461175 2902341 2026-05-08T11:20:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902341 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 461176 2902343 2026-05-08T11:23:35Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2902343 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Cyatheaceae]] fda793j9q6atkqcapl4jco1wz2gf8mv 0 461178 2902354 2026-05-08T11:50:54Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2902354 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Acer saccharum | authority = Marshall, (1785) | synonyms =* ''Saccharodendron saccharum'' <small>(Marshall) Moldenke</small> }} '''''Acer saccharum''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Sapindaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kanada]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. In Kanada kom die spesie in die [[Provinsie|provinsies]] [[Ontario]], [[Québec]], [[Nieu-Brunswyk]], [[Nova Scotia]] en [[Prins-Edward-eiland]] voor. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:56795-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Acer|saccharum]] [[Kategorie:Flora van Kanada]] [[Kategorie:Flora van die Verenigde State van Amerika]] gjbw1ng53gri874izj9iwivpagnpf4h 2902355 2902354 2026-05-08T11:52:51Z Oesjaar 7467 /* Bron */ Verbeter 2902355 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Acer saccharum | authority = Marshall, (1785) | synonyms =* ''Saccharodendron saccharum'' <small>(Marshall) Moldenke</small> }} '''''Acer saccharum''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Sapindaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kanada]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. In Kanada kom die spesie in die [[Provinsie|provinsies]] [[Ontario]], [[Québec]], [[Nieu-Brunswyk]], [[Nova Scotia]] en [[Prins-Edward-eiland]] voor. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:56795-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Acer|saccharum]] [[Kategorie:Flora van Amerika]] [[Kategorie:Flora van Kanada]] 4tz7a73x6znulxnw4n3xzpyumyz4j6u 1 461179 2902356 2026-05-08T11:56:04Z Oesjaar 7467 Nuwe bron 2902356 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 461180 2902358 2026-05-08T11:57:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2902358 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Sapindaceae]] n5y5g9492yyqh59phg86gdarbhk9wbf